حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام نجاسات
اشاره
(مسئله 68) «نجاسات» دوازده چیز می باشد که عبارت است از: ادرار ، مدفوع ، منی ، میته و مردار ، خون ، سگ ، خوک ، کافر ، شراب و فقاع ، عرق حیوان نجاست خوار .
2 و 2 _ حکم ادرار و مدفوع
(مسئله 69) ادرار و مدفوع انسان و هر حیوان حرام گوشتی که خون جهنده دارد ، یعنی اگر رگ آن را ببرند خون از آن می جهد ، نجس است و بنا بر احتیاط واجب باید از ادرار حیوان حرام گوشتی هم که خون جهنده ندارد پرهیز نمود ، ولی پرهیز از مدفوع آن لازم نیست و فضله ی حشرات کوچک مانند پشه و مگس که گوشت ندارند پاک است .
(مسئله 70) فضله ی پرندگان حرام گوشت پاک می باشد ، هرچند احتیاط آن است که پرهیز شود .
(مسئله 71) بنا بر احتیاط واجب باید از ادرار و مدفوع حیوان نجاست خوار و
حیوانی که انسان با آن نزدیکی نموده و گوسفندی که گوشت آن از خوردن شیر خوک محکم شده پرهیز نمود .
3_ حکم منی
(مسئله 72) منی حیوانی که خون جهنده دارد نجس است .
5 و 5 _ حکم میته و مردار
(مسئله 73) مرده ی حیوانی که خون جهنده دارد نجس می باشد ، خواه خودش مرده باشد یا بدون رعایت دستور اسلام آن را کشته باشند . ماهی چون خون جهنده ندارد گرچه در آب بمیرد پاک است .
(مسئله 74) اجزایی از بدن حیوان مرده که در اصل روح نداشته مانند: پشم ، مو و کرک پاک می باشد ، استخوان و دندان نیز اگر روح نداشته باشد پاک است ، ولی همین اجزا از حیوان نجس العین یعنی سگ ، خوک و کافر نجس می باشد .
(مسئله 75) اگر از بدن انسان یا حیوانی که خون جهنده دارد در حالی که زنده است گوشت یا چیز دیگری را که روح دارد جدا کنند نجس می باشد .
(مسئله 76) پوستهای مختصر لب و جاهای دیگر بدن که هنگام افتادن آن رسیده ، گرچه آن را جدا کنند پاک است ، ولی بنا بر احتیاط واجب باید از پوستی که زمان افتادنش نرسیده و آن را جدا کرده اند اجتناب نمود .
(مسئله 77) تخم مرغی که از شکم مرغ مرده بیرون می آید ، اگر پوست روی آن سفت شده باشد پاک است ؛ ولی ظاهر آن را باید آب کشید .
(مسئله 78) اگر بره و بزغاله پیش از آنکه علفخوار شوند بمیرند ، پنیر مایه ای که در شیردان آنها می باشد پاک است ، ولی باید ظاهر آن را آب کشید .
(مسئله 79) داروهای روان ، عطر ، روغن ، واکس و صابونی که از کشورهای خارج وارد می کنند ، اگر انسان به نجس بودن آنها یقین ندارد پاک می باشند .
(مسئله 80) گوشت ، پیه و چرمی که در بازار مسلمانان فروخته می شود پاک است ، ولی اگر فروشنده کافر باشد و ندانیم آن را از مسلمان گرفته یانه ، نجس می باشد همچنین اگر فروشنده مسلمان باشد و بدانیم آن را از کافر گرفته و تحقیق نکرده که از حیوانی است که مطابق دستور شرع ذبح و تزکیه شده یا نه ، نجس می باشد .
6_ حکم خون
(مسئله 81) خون انسان و هر حیوانی که خون جهنده دارد نجس است . پس خون حیوانات مانند ماهی و پشه که خون جهنده ندارد پا ک می باشد .
(مسئله 82) اگر حیوان حلال گوشتی را به دستوری که در شرع معین شده بکشند و خون آن به مقدار معمول خارج شود ، بقیه خونی که در بدن حیوان می ماند پاک است ؛ هر چند خوردن آن حرام می باشد ، مگر اینکه مستهلک شده و مشخص نباشد ، ولی اگر به علت نفس کشیدن یا به واسطه ی اینکه سر حیوان در جای بلندی بوده خون به بدن حیوان برگردد ، آن خون داخل بدن نجس می باشد و بنا بر احتیاط واجب باید از خون بسته ای که در قلب و یا خونی که در اجزای حرام حیوان _ مانند سپرز و تخمها _ مانده است پرهیز شود.
(مسئله 83) بنا بر احتیاط واجب باید از خونی که در تخم مرغ است اجتناب شود و خوردن آن حرام است ، ولی اگر آن خون در رگ یا در زرده باشد و پاره نشده باشد ، بقیه تخم مرغ پاک و حلال است ؛ و همچنین اگر خون استهلاک شود با تخم مرغ ، خوردن آن تخم مرغ بلامانع است .
(مسئله 84) خونی که گاهی موقع دوشیدن شیر دیده می شود نجس است و شیر را نجس می کند .
(مسئله 85) خونی که از لای دندانها می آید اگر کم باشد و به واسطه ی مخلوط شدن با آب دهان از بین برود ، اجتناب از آن لازم نیست و در این صورت فرو بردن آب دهان اشکال ندارد .
(مسئله 86) خونی که به واسطه کوبیده شدن زیر ناخن یا زیر پوست می میرد ، اگر طوری باشد که دیگر به آن خون نگویند پاک است ، و اگر به آن خون بگویند ، تا وقتی که زیر پوست یا ناخن است برای وضو و غسل اشکال ندارد . اما هرگاه سوراخ شود ، اگر مشقت نداشته باشد باید برای وضو و غسل خون را بیرون آورند و الا باید اطراف آن را به طوری که نجاست زیاد نشود بشویند و پارچه یا پلاستیک یا چیزی مثل آنها بر روی آن ببندند و روی آن دست تر بکشند و بنا بر احتیاط واجب تیمم هم بکنند .
(مسئله 87) اگر انسان نداند که خون زیر پوست مرده یا گوشت به واسطه کوبیده شدن به آن حالت درآمده پاک است .
(مسئله 88) اگر موقع جوشیدن غذا ذره ای خون در آن بیفتد ، تمام غذا و ظرف آن نجس می شود و جوشیدن و حرارت آتش پاک کننده نیست .
(مسئله 89) زردابه ای که در حال بهبود زخم در اطراف آن پیدا می شود ، اگر معلوم نباشد که با خون آمیخته شده پاک است .
8 و 8 _ حکم سگ و خوک
(مسئله 90) سگ و خوکی که در خشکی زندگی می کنند حتی مو و استخوان ، پنجه و ناخن و رطوبتهای آنها نجس است ، ولی سگ و خوک دریایی نجس نمی باشند .
9_ حکم کافر
(مسئله 91) کسی که منکر خداست ، یا برای خدا شریک قرار می دهد ، یا پیامبری خاتم الانبیاء حضرت محمد بن عبدالله صلی الله علیه و آله و یا معاد را قبول ندارد نجس است ، و همچنین اگر در یکی از اینها شک داشته باشد ، تمام بدن کافر حتی مو ، ناخن و رطوبتهای او نجس است و لازم الاجتناب . البته در مورد اهل کتاب اختلاف می باشد ؛ مشهور قائل به عدم طهارت است .
(مسئله 92) کسی که ضروری دین را یعنی چیزی را که مثل نماز و روزه و حج مسلمانان جزء دین اسلام می دانند منکر شود ، چنانچه بداند آن چیز ضروری دین است و انکار آن چیز برگردد به انکار خدا یا توحید و یا نبوت نجس می باشد ، و اگر نداند احتیاطا باید از او اجتناب کرد گرچه لازم نیست .
(مسئله 93) اگر مسلمانی به یکی از 14 معصوم علیهم السلام در حال اختیار و حالت طبیعی دشنام دهد و یا با آنان دشمنی ورزد ، کافر و بنا بر مشهور و احتیاط واجب نجس می باشد .
(مسئله 94) اگر پدر و مادر بچه ی نابالغ کافر باشند ، بنا بر احتیاط واجب از آن بچه هم اجتناب شود ، ولی اگر یکی از آنان مسلمان باشد بچه پاک است ، واگر پدر و مادر کافر ، جد و جده مسلمان باشد نیز بچه محکوم به طهارت می باشد .
(مسئله 95) اگر بچه ی نابالغ کافر به حدی رسیده باشد که خوبی و بدی را تشخیص دهد و در آن حال اسلام اختیار کند ، مسلمان و پاک است ؛ هر چند پدر و مادر او کافر باشند .
(مسئله 96) کسی که معلوم نیست مسلمان است یا نه ، پاک می باشد ، ولی احکام دیگر مسلمانان را ندارد . مثلا نمی تواند زن مسلمان بگیرد و نباید در قبرستان مسلمانان دفن شود ، مگر اینکه اسلام او احراز شود یا در بلاد اسلامی باشد .
11 و 11_ حکم شراب و فقاع
(مسئله 97) شراب و هر چیز مست کننده ای که به خودی خود روان باشد نجس و خوردن آن حرام و موجب حد شرعی است ، و اگر مثل بنک و حشیش روان نباشد و در آن آب بریزند که روان شود بالعرض پاک است . ولی خوردن آن حرام است .
(مسئله 98) الکل هایی که در امور پزشکی و برای ضد عفونی و در مواردی
برای رنگ آمیزی به کار می رود ، اگر انسان نداند از چیز مست کننده روان ساخته شده پاک است ، و اگر بداند از چیز مست کننده روان گرفته شده نجس می باشد .
(مسئله 99) استفاده ار عطرها یا ادکلنها در صورتی که انسان نداند از چیز مست کننده روان ساخته شده است اشکال ندارد .
(مسئله 100) اگر از نفت که عنصر مایع و روان است الکل به دست آورند ، در صورتی که مست کننده نباشد پاک است .
(مسئله 101) انگور و آب انگوری که به خودی خود جوش آمده نجس و حرام است و اگر به واسطه ی پختن جوش بیاید خوردنش حرام ، و بنا بر احتیاط واجب باید از آن و همچنین از خرما ، مویز ،کشمش و آب آنها اگر جوش بیاید و یا جوش بیاورند پرهیز نمود .
(مسئله 102) اگر شک کنند آب آنها جوش آمده یا نه ، پرهیز لازم نیست ، پس اگر کشمش را لابلای پلو یا میان دلمه و مانند آن بگذارند و شک کنند که مغز آن جوش آمده یا نه ، پاک و حلال است .
(مسئله 103) فقاعی که از جو گرفته می شود و به آن «آب جو» می گویند نجس و خوردن آن حرام است ، ولی آبی که به دستور طبیب از جو می گیرند و به آن «ماء الشعیر» می گویند و به هیچ وجه مست کننده نیست ، پاک و خوردن آن حلال است .
(مسئله 104) عرق جنب از حرام گرچه پاک است ، ولی بنا بر احتیاط واجب تا آن را نشسته است نباید نماز بخواند و نباید با بدن و لباس آلوده با آن عرق نماز خوانده شود .
12_ حکم عرق حیوان نجاست خوار
(مسئله 105) بنا بر احتیاط واجب باید از عرق شتر نجاست خوار ، بلکه هر حیوان دیگری که به خوردن مدفوع انسان عادت کرده به طوری که عمده ی خوراک آن مدفوع انسان باشد پرهیز شود .
(مسئله 106) گوشت و تخم حیوان نجاست خوار نجس نیست ، ولی خوردن آن حرام می باشد .
راه ثابت شدن نجاست
(مسئله 107) راه ثابت شدن نجاست به سه طریق می باشد:
1_ خود انسان یقین کند که چیزی نجس شده ، پس اگر گمان به نجس شدن چیزی پیدا شود پرهیز از آن لازم نیست .
2_ کسی که چیزی در اختیار اوست و متهم به دروغگویی نباشد بگوید آن
چیز نجس شده است .
3_ دو مرد عادل بگویند این چیز نجس شده است ؛ و اگر یک مرد عادل هم بگوید نجس است بنا بر احتیاط واجب باید از آن چیز نجس اجتناب کرد .
(مسئله 108) آدم نابالغی که فرارسیدن تکلیف او نزدیک است اگر بگوید این چیز نجس می باشد ، بنا بر احتیاط واجب باید از آن پرهیز نمود ، و اگر بگوید آن چیز را آب کشیده در صورت وثوق و اطمینان حرف او قبول است .
(مسئله 109) اگر به واسطه ی ندانستن مسئله نجس یا پاک بودن چیزی را نداند باید مسئله را بپرسد ، ولی با اینکه مسئله را می داند شک کند چیزی پاک است یا نه و سابقه آن را هم نداند ، مثلا شک کند آن چیز خون است یا نه ، یا شک کند که خون پشه است یا خون انسان ، یا شک کند چیزی با عین نجاست تماس پیدا کرده یا نه ، آن چیز پاک می باشد .
(مسئله 110) چیز نجسی را که انسان شک دارد پاک شده یا نه نجس است ، و اگر در چیز پاکی شک پیدا شود که نجس شده یا نه پاک می باشد ، و اگر هم بتواند نجس یا پاک بودن آن را بفهمد ، لازم نیست جستجو کند .
(مسئله 111) اگر بداند یکی از دو ظرف یا دو لباسی که هر دوی آنها در اختیار اوست نجس شده و نداند کدام است باید از هر دو پرهیز نماید .
(مسئله 112) کسی که در طهارت و نجاست دچار وسواس است ، باید بدون توجه به وسوسه های نفسانی به متعارف مردم نگاه کرده و ببیند آنها در چه مواردی یقین به طهارت و نجاست پیدا می کنند و همانند آنان عمل نماید .
(مسئله 113) اگر در مسائل وضو ، غسل و سایر عبادات وسواس داشته باشد ، اگر چنین شخصی به وسوسه های نفسانی خود اعتنا نماید ، شیطان در او طمع کرده و به تدریج در اعتقادات و امور روزمره ی او نیز شک و تردید ایجاد می نماید ، باید این شخص به وسوسه های نفسانی خود اعتنا نکند و همانند متعارف مردم به تکالیف خویش عمل نماید .
راه نجس شدن چیزهای پاک
(مسئله 114) اگر چیز نجسی به چیز دیگری که پاک است برسد ، در صورتی که هر دو یا یکی از آنها چنان تر باشد که تری یکی به دیگری سرایت کند ، آن چیز پاک هم نجس می شود ، ولی اگر رطوبت چندان نباشد که به دیگری سرایت کند ، چیزی که پاک بوده نجس نمی شود .
(مسئله 115) اگر چیز پاکی به چیز نجس برسد و انسان شک کند که هر دو یا یکی از آنها تر بوده یا نه ، آن چیز پاک نجس نمی شود .
(مسئله 116) اگر چیزی با چند واسطه به نجس اصلی مرتبط شود و زیادی
واسطه به سه تا یا بیش از آن برسد به گونه ای که عرفا حکم به سرایت نجاست نشود ، اجتناب از آن لازم نیست ، هر چند احوط است .
(مسئله 117) زمین و یا پارچه و مانند آن اگر رطوبت داشته باشد ، هر قسمتی که نجاست به آن برسد نجس می شود و جاهای دیگر آن پاک است ؛ و همچنین میوه ها مانند خیار ، هندوانه ، خربزه و امثال اینها .
(مسئله 118) هرگاه یک نقطه از مایعات روان همچون شیر ، دوغ و شربت نجس شود همه آن نجس می شود ، ولی اگر یک نقطه از مایعات غیر روان مانند عسل و روغنی که روان نیست نجس شود همان نقطه نجس است ، و می توان از باقیمانده ی آن استفاده نمود ، و نشانه روان بودن این است که اگر مقداری از آن را برداریم فورا جای آن پر شود .
(مسئله 119) اگر مگس یا حشره ای دیگر از روی چیز نجسی که تر است برخاسته و روی چیز دیگری که پاک است بنشیند ، چنانچه انسان یقین کند که نجاست به چیز پاک رسیده ، چیز پاک نجس می شود .
(مسئله 120) دو چیزی که انسان نمی داند کدام پاک و کدام نجس است ، اگر چیز پاکی با رطوبت به یکی از آنها برسد نجس نمی شود ، ولی اگر یکی از آنها قبلا نجس بوده و انسان نداند پاک شده یا نه ، چنان که چیز پاکی به آن برسد نجس می شود .
(مسئله 121) اگر جایی از بدن نجس شود و عرق آن به جای دیگر برود ، یا چند قطره آب روی آن بریزد و به جای دیگر برود ، آنجا هم نجس می شود . و اگر عرق به جای دیگر نرود جاهای دیگر بدن پاک است .
(مسئله 122) اخلاطی که از بینی یا گلو می آید اگر غلیظ بوده و خون داشته باشد ، جایی که خون دارد نجس و بقیه آن پاک است ؛ پس اگر به بیرون دهان یا بینی برسد ، مقداری را که انسان یقین دارد جای نجس اخلاط به آن رسیده نجس و محلی را که شک دارد پاک می باشد .
(مسئله 123) اگر آب دهان و بینی در داخل به خون برسد و بعد از خارج شدن به خون آلوده نباشد پاک است .
(مسئله 124) چیزهایی مانند ابزار پزشکی که وارد بدن می شود و با نجاست برخورد می کند ، اگر هنگام بیرون آوردن آلوده به نجاست نباشد ، پرهیز از آن لازم نیست .
(مسئله 125) آفتابه ای که ته آن سوراخ است روی زمین نجس بگزارند چنانچه آب طوری زیر آن جمع گردد که با آب آفتابه یکی حساب شود ، آب آفتابه نجس می شود .
اجتناب از نجاسات
(مسئله 126) نجس کردن قرآن به تفصیلی که بعد در مورد حکم قرآن و مساجد گفته می شود حرام و آب کشیدن آن واجب است .
(مسئله 127) خوردن و آشامیدن چیز نجس و نیز خورانیدن آن به دیگران حتی به اطفال در صورتی که ضرر داشته باشد حرام است ، بلکه اگر ضرر هم نداشته باشد بنا بر احتیاط باید از آن خودداری کنند ، ولی اگر خود کودک خوراکی را نجس کند و یا با دست نجس آن را بخورد ، جلوگیری از آن لازم نیست .
(مسئله 128) اگر انسان ببیند کسی چیز نجسی را می خورد یا با لباس نجس نماز می خواند ، لازم نیست به او بگوید ، مگر اینکه طرف به اصل حکم شرعی جاهل باشد ، که در این صورت لازم است حکم خدا به او گفته شود .
(مسئله 129) اگر صاحبخانه در بین غذا خوردن بفهمد غذا نجس است باید به مهمانها بگوید ؛ و اگر یکی از مهمانها بفهمد لازم نیست به دیگران خبر دهد ، ولی چنانچه طوری با آنان معاشرت دارد که می داند به واسطه نگفتن خود او هم نجس می شود ، باید بعد از غذا به آنان بگوید .
(مسئله 130) اگر جایی از خانه یا فرش کسی نجس باشد و ببیند بدن یا لباس یا چیز دیگر کسانی که وارد خانه او می شوند با رطوبت به جای نجس رسیده است ، لازم نیست به آنان بگوید ، مگر اینکه او آنان را دعوت کرده و چیز نجس را در اختیارشان گذاشته باشد، یا اینکه بخواهد یا ناچار باشد با آنان هم غذا شود و می داند به واسطه ی نجس بودن آنان خود او هم نجس می شود .
(مسئله 131) فروختن و عاریه دادن چیز نجسی که می شود آن را آب کشید چنانچه نجس بودن آن را به طرف بگویند اشکال ندارد ؛ و اگر نگویند محل اشکال خواهد بود .
(مسئله 132) اگر چیزی را که عاریه کرده نجس شود ، چنانچه بداند صاحبش آن چیز را در خوردن یا آشامیدن و یا در کاری که طهارت در آن شرط است استعمال می کند واجب است به او بگوید ، بلکه در غیر این صورت نیز بنا بر احتیاط به او خبر دهد .
(مسئله 133) اگر بچه ی ممیز که خوب و بد را می فهمد ، بگوید چیز نجس را آب کشیدم باید آن را دوباره آب بکشد و اگر بگوید این چیز نجس است بنا بر احتیاط واجب باید از آن اجتناب کرد .