حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
مال مجهول المالک
«مجهول المالک» به مالی می گویند که صاحب آن مشخص نیست .
(مسئله 3161) اگر حیوانی همچون گوسفند یا مرغ وارد خانة انسان شود و صاحب آن معلوم نباشد حکم لقطه را ندارد ، بلکه «مجهول المالک» می باشد ؛ پس باید برای پیدا کردن صاحب آن جستجو کند و چنانچه از یافتن او مأیوس شد با اجازة حاکم شرع حیوان
یا بهای آن را صدقه دهد . همچنین است اگر کبوتری که بال آن بریده شده است وارد منزل انسان شود ؛ ولی اگر بال کبوتر بریده نباشد و انسان نداند صاحب دارد یا نه ، می تواند آن را به قصد تملک برای خود بردارد ؛ و اگر بداند صاحب دارد باید آن را به صاحبش برگرداند ، و اگر صاحب آن را نمی شناسد و از پیدا کردن او مأیوس است باید آن را صدقه دهد .
(مسئله 3162) اگر در جایی که عمران و آبادی است حیوانی را پیدا کند یکی از دو صورت را دارد:
1_ اگر حیوان سالم است و در معرض تلف نباشد ، جایز نیست آن را بگیرد ؛ و اگر گرفت باید آن را حفظ کند و علوفه اش را نیز تأمین کند و حق ندارد از صاحبش عوض آن را مطالبه نماید . و در صورتی که آن حیوان گوسفند باشد و صاحب آن پیدا نشود ، می تواند آن را برای صاحبش نگه دارد و یا این که پس از سه روز آن را بفروشد و پول آن را از طرف صاحبش صدقه دهد ؛ و چنانچه صاحبش پیدا شود و صدقه را قبول نکند باید پول آن را به صاحبش بدهد .
2_ اگر حیوان در اثر مرض یا غیر آن در معرض تلف باشد ، جایز است آن را بگیرد و در این صورت واجب است علوفة آن را تأمین کند ؛ و در صورتی که قصد مجان نداشته باشد می تواند پس از پیدا شدن صاحبش آن را مطالبه نماید ، و یا این که از پشم یا شیر یا سواری آن استفاده کند و از مخارجش کم کند . و اگر حیوان تلف شود ضامن آن نیست ؛ مگر این که در حفظ آن کوتاهی کرده باشد .
(مسئله 3163) اگر حیوانی را در جایی که عمران و آبادی نیست _ مانند بیابانها و جنگلها و کوهها و راههای بیابانی _ پیدا کند و صاحب آن معلوم نباشد دو صورت دارد:
1_ اگر در آن محل آب و گیاه وجود دارد و حیوان از لحاظ جسمی یا قدرت دویدن می تواند خود را از درندگان حفظ کند ، جایز نیست آن را بگیرد .
2_ اگر در آن محل آب وگیاه وجود ندارد و یا حیوان در معرض خطر باشد _ مانند گوسفند و بچه شتر _ جایز است آن را بگیرد و به مقدار ممکن معرفی کند . و چنانچه از پیدا کردن صاحبش مأیوس شد می تواند آن را تملک کند و یا این که برای صاحبش حفظ نماید ؛ ولی در صورت تملک اگر صاحبش پیدا شود باید عوض آن را به او بدهد .
(مسئله 3164) اگر بچه ای گم شده باشد و ولی او پیدا نشود و یا او را سر راه گذاشته باشند ، جایز است بلکه اگر در معرض تلف باشد واجب است انسان او را بردارد و حفظ کند و مخارجش را تأمین نماید تا به حد بلوغ برسد و یا پدر یا مادر یا جد پدری او پیدا شود . و چنانچه بچه مالی همراه خود دارد جایز است با اجازة حاکم شرع آن مال را به مصرف او برساند ؛ و اگر مال ندارد از بیت المال یا زکوات یا مردمان خیر برای مخارج او کمک بگیرد ؛ و اگر ممکن نشد خودش
مخارج او را بدهد ، و در این صورت می تواند مخارجی را که متحمل می شود یادداشت کرده تا پس از بزرگ شدن و تمکن بچه از او مطالبه نماید .
(مسئله 3165) مالی که صاحب آن مشخص باشد ولی به هیچ وجه به او دسترسی نیست در حکم مجهول المالک می باشد .