حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام أطعمه و أشربه (خوردنیها و آشامیدنیها)
(مسئله 3210) حیوانات حلال گوشت عبارتند از:
1_ از حیوانات دریایی «ماهی فلس دار (پولک دار)» حلال است ؛ گرچه فلسهای آن هنگام صید یا به واسطة عوارض دیگر ریخته باشد ؛ همان گونه که برخی از ماهیها تنها فلسهای اطراف گوش آنها نمایان است . و ماهی بدون فلس حرام است ؛ چنانکه سایر حیوانات دریایی نظیر نهنگ و خرچنگ و قورباغه نیز حرام می باشند . البته «میگو» (روبیان) نیز جزو حیوانات دریایی حلال گوشت است .
2_ از چهارپایان اهلی گوشت «شتر، گاو و گوسفند» حلال است ، و گوشت «اسب ، قاطر و الاغ» کراهت دارد ؛ هر چند کراهت گوشت «اسب» کمتر است .
3_ از چهارپایان وحشی گوشت «آهو ، گوزن ، گاو وحشی ، قوچ ، بز کوهی و گورخر» حلال است .
4_ از پرندگان گوشت آن دسته که دارای چنگال هستند و درنده می باشند _ مانند: عقاب ، باز ، کرکس ، و شاهین _ حرام است ؛ همچنین بنا بر احتیاط واجب گوشت انواع کلاغ نیز حرام می باشد . ولی گوشت پرندگانی مانند: انواع کبوتر ، کبک ، تیهو ، قطا ، مرغ خانگی ، مرغابی ، بوقلمون و انواع گنجشک حلال است ؛ و نیز گوشت پرستو حلال ولی کشتن آن مکروه است ؛ و از خوردن گوشت هدهد (شانه به سر) بنا بر احتیاط پرهیز شود .
(مسئله 3211) خوردن شانزده چیز از حیوانات حلال گوشت حرام است:
1_ خون 2_ فضله (مدفوع) 3_ نری 4_ فرج 5 _ بچه دان 6_ تخم (دنبلان) 7_ انواع غده ها (دشول) 8 _ غده ای که در مغز و به شکل نخود است 9_ نخاع (مغز حرام) 10_ پی (که دو طرف تیرة پشت است) 11_ زهره دان 12_ سپرز (طحال) 13_ مثانه 14_ مردمک (عدسی و سیاهی چشم) 15_ دریچه های قلب 16_ چیزی که میان سم دست و پای حیوان است .
ولی حکم به حرام بودن برخی از موارد یاد شده از روی احتیاط است ؛ و خوردن قلوه ها کراهت دارد .
(مسئله 3212) تخم ماهی حلال گوشت (خاویار) _ هر چند نرم و لزج باشد _ حلال است ، و تخم ماهی حرام گوشت _ هر چند سفت و خشن باشد _ حرام می باشد ؛ و اگر در موردی مشتبه شود که از قبیل حلال است یا حرام ، بنا بر احتیاط اگر لزج
و نرم است از مصرف آن خودداری شود و اگر سفت و زبر باشد خوردن آن حلال است .
(مسئله 3213) خوردن گوشت و شیر حیوان نجس العین _ سگ و خوک _ و حیوانات درنده ای که معمولاً نیش و چنگال دارند _ مانند: شیر ، پلنگ ، یوزپلنگ ، گرگ ، کفتار ، شغال ، روباه و گربه _ و نیز حیواناتی که مسخ شده اند _ مانند: فیل ، خرس ، بوزینه و خرگوش _ حرام می باشد .
(مسئله 3214) خوردن گوشت جانوارن ریز و خزندگان و انواع حشرات مانند: موش مار ، سوسمار ، مارمولک ، خرچنگ ، عقرب ، سوسک ، زنبور ، مورچه ، مگس ، پشه ، شب پره و انواع کرمها حرام است .
(مسئله 3215) معمولاً پرندگان حلال گوشت از حرام گوشت به دو راه شناخته می شوند:
1_ هنگام پرواز بال زدن آنها بیشتر از بال نزدن آنها باشد ؛ پس آن دسته که بال زدنشان بیشتر باشد حلالند ؛ و آن دسته که بیشتر بال را نگه می دارند حرام می باشند .
2_ آن دسته که سنگدان یا چینه دان یا انگشت جدایی مانند شست انسان دارند حلال ، و آن دسته که اینها را ندارند حرام می باشند .
(مسئله 3216) تخم پرندگان حلال گوشت حلال است و تخم پرندگان حرام گوشت حرام می باشد ؛ و اگر بین حلال و حرام مشتبه شود ، تخمهایی که دو طرف آن مساوی باشد حرام است و تخمهایی که یک طرف آن باریکتر باشد حلال است .
(مسئله 3217) اگر چیزی را که روح دارد از حیوان زنده جدا نمایند نجس و خوردن آن حرام است .
(مسئله 3218) حیوان اهلیِ حلال گوشت به یکی از سه راه حرام گوشت می شود:
1_ جلّال باشد ؛ یعنی خوراک آن بر حسب عادت منحصر به مدفوع انسان شده باشد ، در این صورت گوشت و شیر آن حرام و بنا بر احتیاط واجب ادرار و مدفوع و عرق آن نجس می باشد .
2_ انسان با حیوان چهارپا نزدیکی کند ؛ که در این صورت گوشت و شیر و بنا بر احتیاط نسل آن حرام می شود ، و بنا بر احتیاط واجب ادرار و مدفوع آن نیز نجس است .
3_ بره و بزغاله ای که از شیر خوک بخورد تا رشد کند و استخوان آن محکم شود ؛ در این حالت گوشت و شیر و نسل آنها حرام می شود ، و بنا بر احتیاط واجب ادرار و مدفوع آنها نیز نجس است .
(مسئله 3219) حیوانی را که به خوردن مدفوع انسان عادت کرده اگر بخواهند
حلال شود باید آن را استبراء نمایند ؛ یعنی تا مدتی از خوردن نجاست بازدارند و به آن غذای پاک دهند، به گونه ای که دیگر نگویند نجاست خوار است. و بنا بر احتیاط واجب مدت استبرای «شتر» چهل روز ، «گاو» سی روز و بهتر است چهل روز ، «گوسفند» ده روز و بهتر است چهارده روز ، «مرغابی» پنج روز و بهتر است هفت روز ، «مرغ خانگی» سه روز و «ماهی» یک شبانه روز می باشد .
(مسئله 3220) حیوانی که انسان با آن نزدیکی کرده اگر جزو حیواناتی است که معمولاً از گوشت و شیر آن استفاده می شود ، باید بلافاصله آن را بکشند و گوشت آن را بسوزانند ؛ واگر از حیواناتی است که معمولاً از آن برای سواری و بار بردن استفاده می کنند _ مانند: اسب و قاطر و الاغ _ باید آن را به شهر دیگری برده و در آنجا به فروش برسانند ؛ و در هر دو صورت کسی که با آن نزدیکی کرده باید خسارت آن را بپردازد .
(مسئله 3221) حیوانی که با آن نزدیکی شده اگر با حیوانات دیگر مخلوط و مشتبه شد باید از راه قرعه آن را تعیین نمایند؛ بدین گونه که اول گله را دو نصف می کنند و پس از قرعه آن نصف را که مشخص شده باز دو نصف می کنند تا بالاخره آن حیوان مشخص شود .
(مسئله 3222) خوردن چیزهای نجس و نیز بنا بر احتیاط واجب هر چیز خبیثی که طبیعت انسان از آن متنفر است حرام می باشد ؛ ولی اگر پاک باشد و مقداری از آن به طوری با چیز حلال مخلوط و در آن مستهلک شود که به حساب نیاید خوردن آن اشکال ندارد .
(مسئله 3223) فرو بردن آب بینی و خلط سینه که در دهان آمده و نیز فرو بردن غذایی که از لای دندان بیرون می آید اگر طبیعت انسان از آن متنفر نباشد اشکال ندارد .
(مسئله 3224) خوردن خاک و گِل حرام است ؛ ولی خوردن مقدار کمی از تربت حضرت سیدالشهداء علیه السلام برای شفا و نیز خوردن گل داغستان و گل ارمنی برای درمان _ چنانچه درمان منحصر به خوردن اینها باشد _ اشکال ندارد .
(مسئله 3225) خوردن ، آشامیدن ، تزریق و یا استعمال چیزی که برای جسم یا روح انسان ضرر قابل توجه دارد حرام است ؛ ولی اگر در موردی به نظر پزشک متخصص و مطمئن درمان بیماری منحصر به آن باشد در حد ضرورت اشکال ندارد .
(مسئله 3226) آشامیدن شراب و انواع مشروبات الکلی حرام و در بعضی از روایات بزرگترین گناه شمره شده است ؛ و اگر کسی شراب را حلال بداند ، در صورتی که متوجه باشد که لازمة حلال دانستن آن تکذیب خدا و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می باشد کافر است . از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام روایت شده است که فرمودند:
«شراب ریشة بدیها و منشاء گناهان است ؛ و کسی که شراب می خورد عقل خود را از دست می دهد و در آن هنگام خدا را نمی شناسد و از هیچ گناهی باک ندارد و هیچ حرمتی را نگه نمی دارد و حق خویشاوند نزدیک را رعایت نمی کند و از زشتیهای آشکار رو نمی گرداند و روح ایمان و خداشناسی از بدن او بیرون می رود و روح ناقص خبیثی که از رحمت خدا دور است در او می ماند ؛ و خدا و فرشتگان و پیامبران و مؤمنین او را لعنت می کنند و تا چهل روز نماز او قبول نمی شود ، و روز قیامت روی او سیاه است و زبان او از دهانش بیرون می آید و آب دهان او به سینه اش می ریزد و فریاد تشنگی او بلند است» .
(مسئله 3227) سر سفره ای که در آن شراب می خورند _ اگر انسان یکی از آنان حساب شود _ نباید بنشیند ؛ و از چیز خوردن از آن سفره هم باید اجتناب نماید .
(مسئله 3228) بر هر مسلمان واجب است مسلمان دیگری را که در اثر گرسنگی یا تشنگی نزدیک به مرگ است غذا یا آب دهد و او را از مرگ نجات دهد .
(مسئله 3229) کسی که در اثر گرسنگی یا تشنگی به حد اضطرار رسیده و چیز حلال به دست نمی آورد ، می تواند به حدی که خطر را از خود دفع نماید از چیز حرام بخورد یا بیاشامد ؛ و اگر ناچار شود از مال شخص دیگری بخورد باید عوض آن را بدهد .
(مسئله 3230) خوردن و آشامیدن از منزل یا باغ بستگان نزدیک انسان مانند: پدر ، مادر ، برادر ، خواهر ، عمو ، عمه ، دایی ، خاله ، فرزند ، همسر ، و نیز دوستان و کسی که منزل و کار خود را به انسان محول نموده است ، در صورتی که اطمینان یا گمان به راضی نبودن آنان نداشته باشد جایز است .