حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام مرتد
(مسئله 3469) مسلمانی که منکر خدا یا پیامبر صلی الله علیه و آله شود ، یا حکم ضروری دین را _ یعنی حکمی که مسلمانان جزو دین اسلام می دانند مثل وجوب نماز و روزه _ با توجه به این که جزو دین است انکارکند به نحوی که منکر شدن آن حکم به انکار خدا یا پیامبر صلی الله علیه و آله برگردد «مرتد» است ؛ همچنین است اگر منکر معاد شود یا از نظر اعتقادی از خوارج یا نواصب و یا غُلات گردد ؛ ولی اگر کسی ضروری بودن بعضی از احکام ضروری دین برای او ثابت نشده باشد و بر اساس وجود شبهه آن را انکار نماید _ به عنوان مثال وجوب نماز را منحصر به صدر اسلام بداند یا حجاب را از واجبات نداند و بر همین اساس آن را انکار نماید _ مرتد نمی شود و حکم ارتداد در مورد او جاری نمی گردد .
(مسئله 3470) در حکم به ارتداد «بلوغ ، عقل و اختیار و قصد» معتبر است .
همچنین باید انکار او از روی «جحد و عناد» باشد ؛ بنابراین حکم ارتداد در مورد کسی که در مسیر تحقیق از براهین عقلی استفاده می کند و احیاناً به نتیجة دیگری دست می یابد جاری نمی شود . و بعید نیست گفته شود پدیدة ارتداد در صدر اسلام از بعضی توطئه های سیاسی علیه اسلام و جامعة مسلمانان حکایت می کرده و صرفاً به خاطر تغییر عقیده و اظهار آن نبوده است .
(مسئله 3471) مرتد بر دو قسم است:
1_ «مرتد فطری» ؛ یعنی مسلمان زاده ای که پس از گرایش به اسلام کافر شود . و در مسلمان زاده بودن کافی است که پدر یا مادر او مسلمان باشد .
2_ «مرتد ملی» ؛ یعنی کافر زاده ای که پس از گرایش به کفر اسلام را اختیار کند و دوباره کافر شود .
(مسئله 3472) اگر مرتد فطری مرد باشد ، به محض کافر شدن همسرش از او جدا می شود و احتیاج به طلاق ندارد و باید عدة وفات نگه دارد و پس از عدّة می تواند شوهر کند ؛ اموال و دارایی او هم پس از پرداخت بدهیهایش بین ورثة مسلمان او تقسیم می شود ، و از طرف حاکم شرع _ پس از اطلاع و ثبوت ارتداد _ به اعدام محکوم می گردد . و توبه و بازگشت او به اسلام به حسب ظاهر پذیرفته نیست و نقشی در حفظ جان و برگشت زن و اموال او ندارد ؛ ولی واجب نیست ارتداد خود را به کسی اطلاع دهد ، و چنانچه توبه کند بین خود و خدا توبة او قبول است ، و اموالی را که توبه به دست می آورد مال خود اوست ، و حق ازدواج مجدد حتی با زن سابق خود را نیز دارد .
(مسئله 3473) اگر مرتد فطری زن باشد ، اموالش به ملک او باقی است ؛ و چنانچه شوهرش با او نزدیکی نکرده یا یائسه باشد ، به محض کافر شدن از شوهر جدا می شود و عدّه هم ندارد ؛ و اگر شوهرش با او نزدیکی کرده و یائسه هم نیست ، از زمان مرتد شدن تا تمام شدن عدّه اش _ که عدّة طلاق است _ صبر می کنند ؛ اگر در این مدت توبه کند ازدواج آنان باقی است ، وگرنه به جدایی آنان از همان زمانی که کافر شده است حکم می شود . و زنی که مرتد فطری است اعدام نمی شود ؛ بلکه به حکم حاکم شرع زندانی می شود و در زندان به او سختگیری می کنند تا توبه کند ؛ پس اگر توبه کرد آزاد می شود ، وگرنه تا پایان عمر در زندان می ماند .
(مسئله 3474) مرتد ملی اگر مرد باشد بنا بر احتیاط تا سه روز به او مهلت می دهند و از او می خواهند تا توبه کند ؛ اگر توبه کرد آزاد می شود و اگر توبه نکرد از طرف حاکم شرع به اعدام محکوم می گردد . ولی «مرتد ملی زن» حکم «مرتد فطری زن» را دارد .
(مسئله 3475) مرتد ملی _ مرد باشد یا زن _ اموالش به ملک او باقی است . و اگر بین او و همسرش که مسلمان است نزدیکی واقع نشده یا زن یائسه باشد ،
ازدواج آنان فوراً باطل می شود و عدّه ندارد ؛ و اگر نزدیکی واقع شده و زن هم یائسه نیست ، تا انقضای زمان عدّه _ که عدّة طلاق است _ صبر می کنند ؛ اگر در این مدت توبه کرد ازدواج آنان باقی است ، و اگر توبه نکرد به جدایی آنان از همان زمانی که مرتد شده حکم می شود ؛ البته این فرض در «مرتد ملی مرد» در صورتی است که پس از سه روز اعدام نشده باشد .
(مسئله 3476) ارتداد با شهادت دو مرد عادل و یا اقرار ثابت می شود ؛ و احتیاط آن است که اقرار دو بار صورت پذیرد .