حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
شرایط مستحق زکات
(مسئله 2053) کسی که زکات می گیرد باید شیعة دوازده امامی باشد ؛ هر چند در مورد چهارم و هفتم (سهم مؤلّفه و سهم سبیل الله) این شرط محل اشکال است .
(مسئله 2054) اگر به شیعه بودن کسی یقین پیدا کند و پس از دادن زکات به او معلوم شود شیعه نبوده ، باید دوباره زکات را پرداخت کند ؛ بلکه اگر از راه شهادت دو مرد عادل شیعه بودن یا فقر او را احراز کند و بعد خلاف آن ثابت شود ، بنا بر احتیاط دوباره آن را پرداخت نماید .
(مسئله 2055) اگر طفل یا دیوانه ای فقیر باشد می توان به ولیّ او زکات داد ؛ به قصد این که ملک طفل یا دیوانه باشد و ولی هم به همین قصد بگیرد . و در صورت دسترسی نداشتن به ولی می تواند به اجازة حاکم شرع خودش یا به وسیلة یک نفر امین زکات را به مصرف آنان برساند و هنگام پرداخت نیت زکات نماید ؛ و چنانچه از سهم فقرا باشد بنا بر احتیاط اول زکات را ملک آنان نماید و سپس به مصرف آنان برساند .
(مسئله 2056) به فقیری که از راه تکدی مخارج زندگی خود را تأمین می کند
می توان زکات داد ؛ به شرط آن که در معصیت مصرف نکند .
(مسئله 2057) به فقیری که زکات را در معصیت مصرف می کند نمی توان زکات داد و نیز بنا بر احتیاط واجب به کسی که گناه کبیره را آشکارا انجام می دهد زکات ندهند . همچنین است حکم شرابخوار هر چند پنهانی شراب بخورد .
(مسئله 2058) به کسی که بدهکار است و نمی تواند بدهی خود را بدهد _ اگر چه مخارج او انسان واجب باشد _ می توان برای پرداخت بدهی زکات داد ؛ ولی اگر زن بلکه بنا بر احتیاط واجب هر فرد دیگری که مخارج او بر انسان واجب است برای مخارج خود قرض کرده ، انسان نمی تواند بدهی او را از زکات پرداخت نماید .
(مسئله 2059) کسی که زکات بر او واجب شده نمی تواند زکات را از سهم فقرا به افرادی که نفقة آنان بر او واجب است پرداخت نماید ؛ ولی پرداخت زکات توسط دیگران به افراد تحت تکفل کسی که قدرت بر نفقة آنان ندارد یا از دادن نفقة واجب به آنها خودداری می کند اشکال ندارد . و اگر زن بتواند شوهر خود را به پرداخت مخارج مجبور کند نمی شود به او زکات داد .
(مسئله 2060) زنی که به عقد موقت درآمده است اگر فقیر باشد شوهرش و دیگران می توانند به او زکات بدهند ؛ ولی اگر شوهرش در ضمن عقد شرط کند که مخارج او را بدهد یا به جهت دیگری دادن مخارجش بر او واجب باشد ، در صورتی که مخارج آن زن را بدهد یا زن بتواند او را مجبور کند نمی شود به آن زن زکات داد .
(مسئله 2061) زن می تواند به شوهر فقیر خود زکات بدهد ؛ هر چند شوهر زکات را صرف مخارج روزانة او کند .
(مسئله 2062) اگر فرزند انسان یا پدر او به ازدواج نیاز داشته باشد پرداخت هزینة آن از زکات محل اشکال است ، و بنا بر احتیاط مخارج آن را از مال خودش بدهد .
(مسئله 2063) مخارج اضافه بر هزینه های روزمرة فرزند را مانند خرید کتابهای علمی و دینی مورد احتیاج او می توان از راه سهم فقرای زکات تأمین نمود .
(مسئله 2064) سید می تواند از سید زکات بگیرد ؛ ولی نمی تواند از زکات واجب غیر سید _ مانند زکات مال و زکات فطره _ استفاده کند ؛ مگر این که خمس و وجوه دیگر کفاف هزینة زندگی او را ندهد و ناچار باشد ، که در این صورت بنا بر احتیاط واجب نباید از حد ضرورت زندگی تجاوز کند .
(مسئله 2065) زکات مستحب یا صدقات مستحبة دیگر را می توان به سید داد ؛ هر چند خلاف احتیاط است .
(مسئله 2066) ملاک در «سید بودن» نسبت داشتن با «هاشم» جدّ گرامی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از ناحیة پدر می باشد ؛ پس کسی که فقط مادرش سید است می تواند از زکات غیر سید استفاده نماید .
(مسئله 2067) سید بودن افراد با شهادت دو مرد عادل یا شهرتی که موجب اطمینان گردد ثابت می شود ؛ و صرف ادعای شخصی کفایت نمی کند . همچنین عدم سیادت شخصی که معلوم نیست سید است یا نه ، با یکی از این دو راه ثابت می شود .