حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
احکام وصیّت
«وصیّت» آن است که انسان به کسی سفارش کند پس از مرگش کاری را برای او انجام دهند ، یا پس از مرگش چیزی از مال او ملک کسی باشد ، یا برای فرزندان خود و کسانی که اختیار آنان با اوست سرپرست و قیّم معیّن می کند . کسی را که وصیت می کند «موصی» و کسی را که به او وصیت می کنند «وصی» می گویند .
از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده است که فرمودند: «هرکس بدون وصیت بمیرد به مرگ جاهلیت مرده است» . و فرمودند: «برای مرد مسلمان سزاواز نیست شبی را صبح کند مگر این که وصیت او زیر سرش باشد» . و نیز فرمودند: «هرکس هنگام مرگ خوب وصیت نکند از نظر مردانگی و عقل کمبود دارد» .
(مسئله 3235) وقتی نشانه های مرگ در انسان نمایان شود باید به این دستورات عمل نماید:
1_ هرچه زودتر امانتهای مردم را به صاحبانش برگرداند . و اگر به مردم بدهکار است و زمان دادن آن بدهی رسیده باید بپردازد ؛ و اگر در آن حال توان پرداخت را ندارد یا زمان آن نرسیده ، باید وصیت کند و بر وصیت شاهد بگیرد ؛ ولی اگر بدهی او برای ورثه معلوم باشد و اطمینان دارد که ورثه می پردازند وصیت لازم نیست .
2_ اگر خمس یا زکات و یا مظالم بدهکار است باید فوراً بپردازد ؛ و اگر در آن حال توان پرداخت را ندارد و احتمال می دهد کسی آنها را ادا نماید باید وصیت کند . همچنین است اگر حج بر او واجب باشد .
3_ اگر نماز و روزة قضا دارد باید وصیت کند که از مال خودش برای آنها اجیر بگیرند ؛ بلکه اگر مال نداشته باشد ولی احتمال بدهد کسی بدون أجرت آنها را انجام می دهد باز هم واجب است وصیت نماید ؛ و اگر قضای نماز و روزة او بر پسر بزرگتر یا سایر ورثه اش _ به تفصیلی که در مسئله 1401 گفته شد _ واجب
باشد باید به او اطلاع دهد یا وصیت نماید که برای او به جا آورند .
4_ اگر از دیگران طلبکار است یا نزد دیگران امانتی دارد یا اموالی را در جایی پنهان کرده ، چنانچه وارثان نمی دانند و با نگفتن حق آنان ضایع می شود واجب است اطلاع دهد ؛ و در صورتی که احتمال دهد حق فرزندان صغیرش از بین می رود یا خود آنان ضایع می شوند ، باید برای آنان قیّم و سرپرست امینی معیّن نماید .