حضرت آیت الله محمد باقر موحدی نجفی
مرجع تقلید شیعه
ارث طبقة اول
(مسئله 3276) اگر وارث میت فقط یک نفر از طبقة اول باشد همة داریی به او می رسد ؛ خواه «پدریا مادر یا یک پسر یا یک دختر» باشد . و اگر «چند پسر یا چند دختر» باشند مال به طور مساوی بین آنان تقسیم می شود ؛ ولی اگر وارث میت «یک پسر و یک دختر» یا «چند پسر و دختر» باشند ، باید مال را به گونه ای تقسیم کرد که هر پسری دو برابر دختر ارث ببرد .
(مسئله 3277) اگر وارث میت فقط «پدر و مادر» او باشند مال را سه قسمت می کنند ، دو قسمت آن را پدر و یک قسمت دیگر را مادر می برد ؛ اما اگر میت «دو برادر یا چهار خواهر» و «یا یک برادر و دو خواهر» هم داشته باشد که همة آنان زنده و مسلمان و آزاد و پدری باشند _ یعنی پدر آنان با پدر میت یکی باشد ، خواه مادرشان با مادر میت یکی باشد یا نه _ گرچه تا هنگامی که پدر و مادر زنده باشند برادر و خواهر ارث نمی برند ، ولی بودن آنها سبب می شود که مادر یک ششم ارث ببرد و بقیه را به پدر بدهند . و در حقیقت چون نفقة آنان به عهدة پدر است بر سهم پدر افزوده می شود .
(مسئله 3278) اگر وارث میت فقط «پدر و مادر و یک دختر» باشند ، چنانچه میت «دو برادر یا چهار خواهر» و یا «یک برادر و دو خواهر» پدری نداشته باشد مال را پنج قسمت می کنند: پدر و مادر هرکدام یک قسمت و دختر سه قسمت آن را می برد . و اگر «دو برادر یا چهار خواهر» و «یا یک برادر و دو خواهر» پدری داشته باشد بنا بر مشهور مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هرکدام یک قسمت و دختر سه قسمت می برد ، و یک قسمت باقیمانده را چهار قسمت می کنند: یک قسمت را به پدر و سه قسمت را به دختر می دهند ، و در حقیقت مادر بیش از یک ششم نمی برد ؛ ولی احوط این است که در این صورت نیز با تحصیل رضایت پدر و دختر مانند صورت اول مال را پنج قسمت کنند: سه قسمت را به دختر بدهند و به هر یک از پدر و مادر یک قسمت بپردازند .
(مسئله 3279) اگر وارث میت فقط «پدر و مادر و یک پسر» باشند مال را شش قسمت می کنند: پدر و مادر هرکدام یک قسمت و پسر چهار قسمت آن را می برد ؛ و اگر «چند پسر یا چند دختر» باشند آن چهار قسمت را به طور مساوی بین خودشان قسمت می کنند ؛ و اگر «یک پسر و یک دختر» یا «چند پسر و دختر» باشند آن چهار قسمت را طوری تقسیم می کنند که هر پسری دو برابر دختر ارث ببرد .
(مسئله 3280) اگر وارث میت فقط «پدر و یک پسر» یا «مادر و یک پسر» باشند مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و پنج قسمت را پسرمی برد .
(مسئله 3281) اگر وارث میت فقط «پدر و یک دختر» یا «مادر و یک دختر» باشند مال را چهار قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر و بقیه را دختر
می برد .
(مسئله 3282) اگر وارث میت فقط«پدر یا مادر» با «یک پسر و یک دختر» یا «چند پسر و دختر» باشند مال را شش قسمت می کنند: یک قسمت آن را پدر یا مادر می برد و بقیه را طوری قسمت می کنند که هر پسری دو برابر دختر ببرد .
(مسئله 3283) اگر وارث میت فقط «پدر و چند دختر» یا «مادر و چند دختر» باشند مال را پنج قسمت می کنند: یک قسمت را پدر و یا مادر می برد و چهار قسمت دیگر را دخترها به طور مساوی بین خودشان تقسیم می کنند .
(مسئله 3284) اگر میت اولاد ندارد ولی نوه داشته باشد ، نوة پسری او _ گرچه دختر باشد_ سهم پسر میت و نوة دختری _ گرچه پسر باشد _ سهم دختر او را می برد ؛ و چنانچه نوة پسری و دختری متعدد باشند ، سهم هر یک از پسر و دختر میت بین اولاد او اگر هم جنس باشند به طور مساوی و اگر هم جنس نباشند به طوری که سهم هر پسر دو برابر هر دختر باشد تقسیم می شود . به عبارت دیگر ابتدا مال بین اولاد میت که مرده اند و فرزند دارند تقسیم می شود و بعد سهم هرکدام از آنان به وارثش می رسد ؛ از باب مثال اگر میت چهار نوه داشته باشد: «یک پسر و یک دختر از یک دختر» و «یک پسر و یک دختر از یک پسر» در این صورت مال را سه سهم می کنند: دو سهم برای پسر میت و یک سهم برای دختر میت در نظر می گیرند ، و بعد سهم آنان را طوری بین فرزندانشان تقسیم می کنند که هر پسری دو برابر دختر ارث ببرد .
(مسئله 3285) با وجود پدر و مادر میت پدربزرگ و مادربزرگ ارث نمی برند ؛ ولی در صورتی که سهم پدر میت یا مادر میت بیش از یک ششم مال باشد مستحب است یک ششم از همة ترکه را به پدر یا مادر خود به عنوان طعمه یا بخشش بدهد ، و اگر هر دو زنده باشند یک ششم را بین آنان به طور مساوی تقسیم نماید .
(مسئله 3286) مقصود از فرزندی که از انسان ارث می برد بچه ای است که از نطفه او متولد شده باشد ؛ خواه از زن دائم باشد یا موقت . پس اگر کسی بچه دار نمی شود و بچه ای را از پرورشگاه یا از دیگران به فرزندی قبول می کند ، آن بچه فرزند او نمی شود و از او ارث نمی برد ؛ مگر این که در زمان حیات خود چیزی را به او ببخشد . و جایز نیست شناسنامة او را نیز به نام خود بگیرد ؛ هر چند اصل عمل او از نظر عاطفی کار خوبی است و اجر و ثواب نیز دارد .