آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
احکام تقلید
" مسأله 1 - عقیده مسلمان به اصول دین باید از روى دلیل باشد ، ونمى تواند در اصول دین تقلید نماید ، یعنى بدون دلیل گفته کسى را قبول کند ، ولى در احکام دین باید یا مجتهد باشد که بتواند احکام را از روى دلیل بدست آورد ، یا از مجتهد تقلید کند ، یعنى به دستور او رفتار نماید ، یا از راه احتیاط طورى به وظیفه خود عمل نماید ، که یقین کند ، تکلیف خود را انجام داده است ، مثلا اگر عده اى از مجتهدین عملى را حرام مى دانند وعده دیگر مى گویند حرام نیست ، آن عمل را انجام ندهند واگر عملى را بعضى واجب وبعضى مستحب مى دانند آن را بجا آورد پس کسانى که مجتهد نیستند ونمى توانند به احتیاط عمل کنند واجب است از مجتهد تقلید نمایند
مسأله 2 - تقلید در احکام عمل کردن به دستور مجتهد است واز مجتهدى باید تقلید کرد که مرد ، وبالغ ، وعاقل ، وشیعه دوازده امامى ، وحلال زاده ، وزنده ، وعادل باشد وعادل کسى است که کارهایى که بر او واجب است بجا آورد وکارهایى که بر او حرام است ترک کند ، به عبارت دیگر عادل کسى است که در جاده شرع مستقیم است وعملا از آن منحرف نمى شود ، ونیز مجتهدى که انسان از او تقلید مى کند باید اعلم باشد ، یعنى در فهمیدن حکم خدا از تمام مجتهدهاى زمان خود استادتر باشد
مسأله 3 - مجتهد واعلم را از سه راه مى توان شناخت : اول آنکه خود انسان یقین کند ، مثل آنکه از اهل علم باشد وبتواند مجتهد واعلم را بشناسد
دوم آنکه یک نفر عالم عادل بلکه موثق که مى تواند مجتهد وعلم را تشخیص دهد ، مجتهد بودن یا اعلم بودن کسى را تصدیق کند ، به شرط آنکه عالم ثقه دیگر با گفته او مخالفت ننماید
سوم آنکه عده اى از اهل علم که مى توانند مجتهد واعلم را تشخیص دهند ، واز گفته آنان اطمینان پیدا مى شود مجتهد بودن یا اعلم بودن کسى را تصدیق کنند
مسأله 4 - اگر شناختن اعلم مشکل باشد ، باید از کسى تقلید کند که گمان به اعلم بودن او دارد ، بلکه اگر احتمال ضعیفى هم بدهد که کسى اعلم است وبداند دیگرى از او اعلم نیست ، باید از او تقلید نماید ، واگر چند نفر در نظر او اعلم از دیگران وبا یکدیگر مساوى باشند ، باید از یکى از آنان تقلید کند ولى چنانچه یکى از آنان پرهیزکارتر در فتوى باشد باید از او تقلید نماید
مسأله 5 - بدست آوردن فتوى یعنى دستور مجتهد چهار راه دارد : اول شنیدن از خود مجتهد دون شنیدن از یک نفر عادل بلکه موثق که فتواى مجتهد را نقل کند
سوم شنیدن از کسى که انسان به گفته او اطمینان دار چهارم دیدن در رساله مجتهد ، در صورتى که انسان به درستى آن رساله اطمینان داشته باشد
مسأله 6 - تا انسان یقین نکند که فتواى مجتهد عوض شده است ، مى تواند به آنچه در رساله نوشته شده عمل نماید ، واگر احتمال دهد که فتواى او عوض شده ، جستجو لازم نیست
مسأله 7 - اگر مجتهد اعلم در مسأله اى فتوى دهد مقلد آن مجتهد یعنى کسى که از او تقلید مى کند نمى تواند در آن مسأله به فتواى مجتهد دیگر عمل کند ، ولى اگر فتوى ندهد وبفرماید احتیاط آن است که فلان طور عمل شود ، مثلا بفرماید احتیاط آن است که در رکعت سوم وچهارم نمار سه مرتبه تسبیحات اربعه یعنى سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر بگوید ، مقلد باید یا به این احتیاط ، که احتیاط واجبش مى گویند عمل کند وسه مرتبه بگوید ، ویا به فتواى مجتهدى که علم او از مجتهد اعلم کمتر واز مجتهدهاى دیگر بیشتر است عمل نماید ، پس اگر او یکمرتبه گفتن را کافى بداند مى تواند یا مرتبه بگوید ، وهمچنین است که اگر مجتهد اعلم بفرماید مسأله محل تأمل یا محل اشکال است
مسأله 8 - اگر مجتهد اعلم بعد از آنکه در مسأله اى فتوى داده احتیاط کند ، مثلا بفرماید ظرف نجس را که یک مرتبه در آب کر بشویند پاک مى شود ، اگر چه احتیاط آن است که سه مرتبه بشویند ، مقلد او نمى تواند در آن مسأله به فتواى مجتهد دیگر رفتار کند ، بلکه باید یا به فتواى او عمل کند ، یا به احتیاط بعد از فتوى که آن را احتیاط مستحب مى گویند عمل نماید
مسأله 9 - اگر مجتهدى که انسان از او تقلید مى کند ، از دنیا برود باید از مجتهد زنده تقلید کرد ، ومتقلید از میت حتى در مسائلى که به فتواى او عمل کرده جائز نیست ، به عبارت دیگر بقاء بر تقلید میت مانند تقلید ابتدایى از او است مطلقا جائز نیست
مسأله 10 - مسائلى را که انسان غالبا به آنها احتیاج دارد واجب است یاد بگیرد
مسأله 11 - اگر براى انسان مسأله اى پیش آید که حکم آن را نمى داند ، چنانچه ممکن است ، باید صبر کند تا فتوى مجتهد اعلم را به دست آورد یا احتیاط کند واگر هیچ کدام ممکن نیست باید به فتواى مجتهدى که علم او کمتر از مجتهد اعلم وبیشتر از مجتهدهاى دیگر است عمل کند
مسأله 12 - اگر کسى فتواى مجتهدى را به دیگرى بگوید ، چنانچه فتواى آن مجتهد عوض شود لازم نیست به او خبر دهد که فتوى عوض شده ولى اگر بعد از گفتن فتوى بفهمد اشتباه کرده ، در صورتى که ممکن باشد باید اشتباه را بر طرف کند
مسأله 13 - اگر مکلف مدتى اعمال خود را بدون تقلید انجام دهد ، در صورتى اعمال او صحیح است که با فتواى مجتهدى که فعلا باید از او تقلید کند مطابق باشد ، یا از راه دیگرى بفهمد که به وظیفه واقعى خود رفتار کرده است ، یا احتمال بدهد که حین عمل رعایت وظیفه اش را ولو به احتیاط نموده