آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
شرایط نایب و منوبٌ عنه
سؤال 172 اگر نایب براى انجام حج به کیفیّت خاصّى اجیر شده که با فتواى مرجع تقلیدش مغایر است، وظیفة او چیست؟
باید طبق شروطى که معلوم شده است حج را به جا آورد مگر آن شروط از نظر مرجعش حج را باطل کند که در این فرض حق ندارد نایب شود.
سؤال 173 آیا نایب و منوبٌ عنه لازم است از همدیگر سؤال کنند که مقلّد چه کسى هستند؟
لازم نیست.
سؤال 174 معذور بودن نایب در بعضى اعمال، مثل اینکه نماز را باید نشسته بخواند یا وقوفین را اضطراراً درک نماید و... در میزان اجرت او دخیل است؟
نایب باید به وظیفة خود عمل کند و حجِ ّ او کفایت از حجّ منوبٌ عنه مى کند.
سؤال 175 آیا به مجرّد وصیّت متوفّى براى نیابت شخص خاصّى، نیابت او واجب مى شود یا بستگى به پذیرش او و احراز سایر شرایط دارد؟
بستگى به قبول او دارد.
سؤال 176 معلولى که یک دست یا یک پا ندارد و به جز نقص در
مواضع سجده، مشکلى از نظر اعمال اختیارى عمره و حج ندارد، آیا نیابت او براى حج کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.
سؤال 177 نیابت کسى که قرائت او در نماز صحیح نیست، چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند که بتواند قرائت خود را (حتى به سختى) درست کند یا نتواند؟
اگر به طور متعارف بتواند اعمال را به جا آورد مى تواند نایب شود و الّا حق ندارد نایب شود.
سؤال 178 اگر نایب هنگام قبول نیابت عذرى جهت انجام حج نداشته باشد ولى پس از احرام یا در بین اعمال حج، مریض شود یا معذور شود، مى تواند، اعمال را به صورت اضطرارى انجام دهد؟
اگر به وظیفة خود عمل کند، حج از منوبٌ عنه ساقط مى شود.
سؤال 179 اگر حجِ ّ نایب به دلائلى تبدیل به حجِ ّ إفراد شود، وظیفة او چیست و تکلیف حجِ ّ منوبٌ عنه چه مى شود؟ اجرت او چه مى شود؟
اگر به وظیفة خود عمل کند که حج او صحیح باشد، حجِ ّ او براى منوبٌ عنه کافى است و استحقاق اجرت دارد.
سؤال 180 آیا نایب مى تواند در بعضى از اعمال قابل نیابت، براى خودش نایب دیگرى بگیرد؟ آیا باید حتماً معذور باشد یا بدون عذر هم مى تواند نایب بگیرد؟
مى تواند.
سؤال 181 آیا نایب معذور که در بعضى از اعمال، اضطرارى عمل مى کند یا نایب دیگرى مى گیرد، استحقاق تمام اجرت را دارد؟
دارد.
سؤال 182 اگر نایب در یکى از اعمال دچار مشکل شود، مى تواند براى همان قسمت از حج یا عمره نایب دیگرى اختیار کند؟
مى تواند.
سؤال 183 نایب باید به فتواى مرجعِ خود عمل کند یا مرجعِ منوبٌ عنه؟
به فتواى مرجع خود باید عمل کند و اگر بتواند احتیاط کند، خوب است احتیاط کند.
سؤال 184 آیا منوبٌ عنه باید اطمینان پیدا کند که نایب احکام
حج را مى داند و صحیح انجام مى دهد یا خیر؟
باید موثّق باشد و همین مقدار کفایت مى کند.
سؤال 185 اعمال نایب در حج، در موارد اضطرار مثل وقوفین اضطرارى عرفات و مشعر، یا نشسته خواندن نماز در ضرورت، یا رَمى در شب و نظائر آن، با اعمال کسانى که نایب نیستند، تفاوت دارد؟
تفاوت ندارد.
سؤال 186 در صورتى که نایب از اوّل بداند در برخى اعمال معذور است و باید اضطراراً عمل را به جا آورد یا نایب دیگرى اختیار کند، آیا باید هنگام قبول نیابت، منوبٌ عنه را از عذر خود مطّلع کند و از او اجازه بگیرد؟
باید از عذر خود او را مطلع کند.
سؤال 187 اگر اتّفاقاً نایب در حج دچار مشکلى شد و مجبور شد بعضى از اعمال را به صورت اضطرارى انجام دهد یا براى برخى نایب بگیرد، آیا باید از منوبٌ عنه اجازه بگیرد؟ آیا بعداً لازم است به اطّلاع او برساند؟
اجازه لازم نیست و اطّلاع دادن به او هم لازم نیست.
سؤال 188 آیا شخصى که هنوز بالغ نشده و در آستانة بلوغ است ولى به تمام احکام و مناسک حج آشنایى دارد و مى تواند به خوبى انجام دهد، مى تواند نایب حج شود؟
اشکال ندارد.
سؤال 189 آیا کسى که جنون ادوارى دارد و در زمان حج، عاقل است مى تواند نایب حج باشد؟
اشکال ندارد.
سؤال 190 آیا نایب شدن شیعه و سنّى براى یکدیگر براى حجّ واجب یا مستحب یا عمرة مفرده یا برخى اعمال، اشکال دارد؟
اشکال دارد، بلکه سنّى نمى تواند نایب براى شیعه شود.
استنابه براى میّت
سؤال 191 نیابت از حجِ ّ میّت حتماً باید با اجازة ولیّ او باشد یا افراد دیگرى که اطّلاع از وضعیّت او داشته اند مى توانند به جهت رفع تکلیف، براى حجّ او نایب بگیرند؟
آیا در لزوم اجازة ولى، فرقى مى کند که آن دیگرى از مال خودش نایب بگیرد یا از مال میّت؟
اجازة ولى لازم نیست، بلکه با منع او هم مى توان حجّ نیابى شرعى براى میّت انجام داد، بلکه در حجّ مستحبّى براى اموات و احیاء چنین است.
سؤال 192 اگر وصى یا وارث در استیجار براى حجِ ّ میّت کوتاهى یا سهل انگارى کند و مال میّت از بین برود، ضامن است یا خیر؟ اگر خودش هم مال نداشته باشد چه وظیفه اى دارد؟
به هر نحو بشود باید حج او را به جا آورند.
سؤال 193 اگر کسى که حج به ذمة او است از دنیا برود و مالى نداشته باشد که ورثه با آن حج به جا بیاورند، چه وظیفه اى دارند؟
وظیفه اى ندارند، ولى اگر یک حجِ ّ میقاتى قربةً الى الله براى او به جا آورند که او را نجات بدهند، خیلى خوب است و براى آن ها ثواب حج دارد.
سؤال 194 کسى که با فیش حجّ میّت و به نیابت از او به عربستان مى رود، اگر خودش تمام شرایط را داشته باشد غیر از باز بودن راه، که آن هم با فیش حجّ میّت حاصل شده است، آیا مى تواند قبل از میقات براى متوفّى نایب بگیرد و آن حجّ را براى خودش به جا آورد؟ و در فرض سؤال اگر میّت نایب را مشخص کرده باشد تکلیف چیست؟
کسى که به نیابت از دیگرى به مکّه رفته است واجب الحج نمى شود، ولى اگر از تمام ورثه اختیار داشته باشد در انجام چنین کارى، مى تواند براى میّت نایب بگیرد و بعد از آنکه نایب گرفت، خود او واجب الحج مى شود.
سؤال 195 اگر کسى بعد از اتمام عمرة تمتّعِ حجِ ّ مستحبّى، بفهمد که حجِ ّ واجب بر
پدر یا مادر او مستقر بوده است و باید به جا آورد، آیا مى تواند همان حج را به نیّت یکى از آن ها ادامه دهد یا باید حجّ مستحبّى خود را رها کند و اوّل محرم به احرام عمرة تمتّع به نیابت از منوبٌ عنه شود؟
باید عمرة تمتّع به نیابت آن ها به جا آورد و آن عمرة تمتّع کفایت نمى کند.
سؤال 196 اگر کسى که به حجِ ّ مستحبّى مشرّف شده است، پس از احرام حج و در حین انجام اعمال حج بفهمد حج بر پدر و مادر او مستقر بوده است، امکان دارد که براى آن ها حج به جا بیاورد یا خیر؟
باید حجّ مستحبى را تمام کند و نمى تواند براى آن ها حج را انجام دهد.
سؤال 197 اگر در سال اوّل مرگ متوفّى، ورثه موفّق به استیجار حجِ ّ میقاتى نشوند، باید همان سال براى حج ثبت نام کنند تا در نوبت خودش حجِ ّ بلدى صورت پذیرد یا صبر کنند و در سال بعد یا سال هاى بعد از آن، از میقات نایب بگیرند؟
در سال بعد حجِ ّ میقاتى براى او به جا آورند.
سؤال 198 اگر متوفّى قبلاً براى حج ثبت نام کرده بوده و اکنون که از دنیا رفته است نوبت او شده است، آیا ورثه مى توانند فیش حجّ او را بفروشند و با بخشى از پول آن از میقات براى او نایب بگیرند و مابقى پول را تقسیم نمایند؟ یا حتماً باید با همان فیش نایب بلدى بفرستند؟ آیا فرقى مى کند که متوفّى وارث صغیر داشته باشد یا خیر؟
باید براى او حجّ بلدى به جا آورند.
سؤال 199 اگر کسى وصیّت به نیابت دیگرى کند (مثلاً فرزند خود) و آن دیگرى در همان سال مرگ
متوفّى مستطیع شود یا نوبت حجّ او شود، باید حج خود را انجام دهد یا حجِ ّ متوفّى را؟
باید حج خود را به جا آورد ولى اگر حجِ ّ دیگرى را انجام داد، آن حج صحیح است.
سؤال 200 اگر کسى در مدینه دیگرى را اجیر کند که براى پدرش حجِ ّ نیابى میقاتى انجام دهد ولى میقات آن را مشخّص نکرده باشند، آیا نایب مى تواند ابتدا از مسجد شجره براى خودش محرم به احرام عمرة مفرده شود و بعد از اتمام عمرة مفرده به میقات دیگرى برود و محرم به احرام عمرة تمتّع به نیابت از منوبٌ عنه شود؟ آیا چنین احرامى از ادنى الحل هم کفایت مى کند؟
اگر منوبٌ عنه او را اجیر کرده است که در مسجد شجره محرم شود چنانچه ظاهر نیابت هاى از مدینه چنین است، باید احرام حجِ ّ نیابتى از شجره باشد ولى اگر از ادنى الحل، محرم شد حجّ او براى منوبٌ عنه صحیح است.