آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
1 - منفعت کسب
مسأله 1753 - هر گاه انسان از تجارت یا صنعت ، یا کسبهاى دیگر مالى بدست آورد ، اگر چه مثلا نماز وروزه میتى را بجا آورد واز اجرت آن مالى تهیه کند چنانچه از مخارج سال خود او وعیالاتش زیاد بیاید ، باید خمس یعنى پنج یک آن را به دستورى که بعدا گفته مى شود بدهد .
مسأله 1754 - اگر از غیر کسب ، مالى بدست آورد ، مثلا چیزى به او ببخشند ، واجب است خمس آن را هم بدهد اگر از مخارج سالش زیاد بیاید .
مسأله 1755 - مهرى را که زن مى گیرد خمس دارد اگر از مخارج سال زیاد باشد ، وهمچنین ارثى که به انسان مى رسد از کسى که انسان گمان ارث بردن از او را ندارد ، بلى اگر ارث از کسى برسد که گمان ارث بردن از او را دارد خمس ندارد .
مسأله 1756 - اگر مالى به ارث به او برسد وبداند کسى که این مال از او به ارث رسیده خمس آن را نداده ، باید خمس آن را بدهد ، ونیز اگر در خود آن مال خمس نباشد ولى انسان بداند کسى که آن مال از او به ارث رسیده ، خمس بدهکار است ، باید خمس را از مال او بدهد .
مسأله 1757 - اگر به واسطه قناعت کردن چیزى از مخارج سال انسان زیاد بیاید ، باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1758 - کسى که دیگرى مخارج او را مى دهد ، باید خمس تمام مالى را که بدست مى آورد بدهد .
مسأله 1759 - اگر ملکى را بر افراد معینى مثلا بر اولاد خود وقف نماید ، چنانچه در آن ملک زراعت ودرختکارى کنند واز آن چیزى بدست آورند واز مخارج سال آنها زیاد بیاید ، باید خمس آن را بدهند ، بلکه اگر ی ور دیگرى هم از ملک نفع ببرند مثلا اجاره آن را بگیرند ، باید خمس مقدارى را که از مخارج سالشان زایاد مى آید بدهند .
مسأله 1760 - اگر مالى را که فقیر بابت خمس وزکوه وصدقه مستحبى گرفته از مخارج سالش زیاد بیاید ، واجب است خمس آن را بدهد ، ونیز اگر از مالى که به او داده اند منفعتى ببرد مثلا از درختى که بابت خمس به او داده اند میوه اى بدست آورد واز مخارج سالش زیاد بیاید ، باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1761 - اگر با عین پول خمس نداده جنسى را بخرد یعنى بفروشند ، بگوید این جنس را به این پول مى خرم چنانچه بنا دارد ولو از پول دیگر خمس بدهد بلکه مردد هم باشد در خمس دادن ، معامله صحیح است وخمس متعلق مى شود به آنچه خریده واگر بنا دارد خمس ندهند چنانچه حاکم شرع معامله پنج یک آن را اجازه بدهد ، معامله آن مقدار صحیح است . وانسان باید پنج یک جنسى را که خریده به حاکم شرع بدهد واگر اجازه ندهد ، معامله آن مقدار باطل است . پس اگر پولى را که فروشنده گرفته از بین نرفته حاکم شرع خمس همان پول را مى گیرد واگر از بین رفته عوض خمس را از فروشنده یا خریدار مطالبه مى کند .
مسأله 1762 - اگر جنسى را بخرد وبعد از معامله قیمت آن را از پول خمس نداده بدهد ، معامله اى که کرده صحیح است واگر بنا دارد خمس بدهد یا مردد باشد آن پول به تمامه مال فروشنده است وخمس به ذمه خریدار تعالق مى گیرد ، واگر بنا دارد خمس ندهد چون از پولى که خمس در آن است بفروشنده داده ، به مقدار پنج یک همان را مى گیرد واگر از بین رفته عوض آن را از خریدار یا فروشنده مطالبه مى کند
مسأله 1763 - اگر مالى را که خمس آن داده نشده بخرد ، اگر فروشنده بناى خمس ندادن را ندارد والا چنانچه حاکم شرع معامله پنج یک آن را اجازه ندهد معامله آن مقدار باطل است وحاکم شرع مى تواند پنج یک آن مال را بگیرد . واگر اجازه بدهد معامله صحیح است . وخریدار باید پنج یک پول آن را به حاکم شرع بدهد ، واگر به فروشنده داده مى تواند از او پس بگیرد .
مسأله 1764 - اگر چیزى را که خمس آن داده نشده به کسى ببخشند ، پنج یک آن چیز ، مال او نمى شود ودر صورتى که بخشنده بنا دارد خمس ندهد والا مال او مى شود وخمس به ذمه بخشنده تعالق مى گیرد .
مسأله 1765 - اگر از کافر یا کسى که به دادن خمس عقیده ندارد ، مالى بدست انسان آید ، واجب نیست خمس آن را بدهد .
مسأله 1766 - تاجر وکاسب وصنعتگر ومانند اینها از وقتى که منفعت مى برند یک سال که بگذرد ، باید خمس آنچه را که از خرج سالش زیاد مى آید بدهند وکسى که شغلش کاسبى نیست ، اگر اتفاقا منفعتى ببرد ، بعد از آنکه یکسال از موقعى که فائده برده بگذرد باید خمس مقدارى را که از خرج سالش زیاد آمده بدهد .
مسأله 1767 - انسان مى تواند در بین سال هر وقت منفعتى به دستش آید خمس آن را بدهد ، وجایز است دادن خمس را تاآخر سال تأخیر بیندازد ، واگر براى دادن خمس سال شمسى قرار دهد ، مانعى ندارد .
مسأله 1768 - کسى که مانند تاجر وکاسب باید براى دادن خمس ، سال قرار دهد اگر منفعتى بدست آورد ودر بین سال بمیرد ، باید مخارج تا موقع مرگش را از آن منفعت کسر کنند وخمس باقیمانده را بدهند .
مسأله 1769 - اگر قیمت جنسى که براى تجارت خریده بالا رود ، وآن را نفروشد ودر بین سال قیمتش پایین آید ، خمس مقدارى که بالا رفته بر او واجب نیست .
مسأله 1770 - اگر قیمت جنسى که براى تجارت خریده بالا رود وبه امید اینکه قیمت آن بالاتر رود ، تا بعد از تمام شدن سال آن را نفروشد وقیمتش پایین آید تنزل قیمت بعد از تمام شدن شال باشد خمس مقدارى که بالاتر رفته واجب است در صورتى که تقصیر در اداء خمس کرده باشد والا واجب نیست .
مسأله 1771 - اگر غیر مال التجاره مالى داشته باشد که خمسش را داده یا خمس ندارد مثلا ارث به او رسیده ، چنانچه قیمتش بالا رو د ، مقدارى که بر قیمتش اضافه شده ، خمس دارد . وهمچنین قیمتش اگر مثلا درختى که خریده میوه بیاورد ، یا گوسفند چاق شود ، باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1772 - اگر باغى احداث کند براى آنکه بعد از بالا رفتن قیمتش بفروشد باید خمس میوه ونمو درختها وزیادى قیمت باغ را بدهد ولى اگر قصدش این باشد که از میوه آن استفاده کند ، فقط باید خمس میوه ونمو درختها را بدهد .
مسأله 1773 - اگر درخت بید وچنار ومانند اینها را بکارد در هر سال زیادى او را باید خمسش را بدهد . وهمچنین اگر مثلا از شاخه هاى آن که معمولا هر سال مى برند استفاده اى ببرد وبه تنهایى یا با منفعتهاى دیگر کسبش از مخارج سال او زیاد ، در آخر هر سال باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1774 - کسى که چند رشته کسب دارد مثلا اجاره ملک مى گیرد وخرید وفور وزراعت هم مى کند باید خمس انچه را در آخر سال از مخارج او زیاد مى آید بدهد . وچنانچه از یک رشته نفع ببرد واز رشته دیگر ضرر کند وتمام رأس المال یا بعض او تلف شود چنانچه نفعى که برده به مقدار ضرر وسرمایه یا کمتر باشد خمس نفعى که برده واجب نیست ، واگر زیادتر باشد در مقدار زاید بعد از کم کردن مخارج سال - خمس واجب است .
مسأله 1775 - خرجهایى را که انسان براى بدست آوردن فائده مى کند مانند دلالى وحمالیمى تواند جزء مخارج حساب نماید .
مسأله 1776 - آنچه از منافع کسب در بین سال به مصرف خوراک وپوشاک واثاثیه وخرید منزل وعروسى وجهیزیه دختر وزارت ومانند اینها مى رساند در صورتى که از شأن او زیاد نباشد وزیاده روى هم نکرده باشد ، خمس ندارد .
مسأله 1777 - مالى را که انسان به مصرف نذر وکفاره مى رساند ، جزء مخارج سالیانه است . ونیز مالى را که به کسى مى بخشد یا جایزه مى دهد ، در صورتى که از شإن او زیاد نباشد ، از مخارج سالیانه حساب مى شود .
مسأله 1778 - اگر انسان در شهرى باشد که معمولا هر سال مقدارى از جهیزیه دختر را تهیه مى کنند ، چنانچه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد ، خمس آن را نباید بدهد واگر از منافع آن سال در سال بعد جهیزیه تهیه نماید ، باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1779 - مالى را که خرج سفر حج مى کند ، از مخارج سالى حساب مى شود که در آن سال خرج کرده واگر سفر او تا مقدارى از سال بعد طول بکشد آنچه در سال بعد مصرف مى شود جزء مؤنه سال بعد حساب مى شود .
مسأله 1780 - کسى که از کسب وتجارت فائده اى برده ، اگر مال دیگرى هم دارد که خمس آن واجب نیست مى تواند مخارج سال خود را فقط از فائده کسب حساب کند .
مسأله 1781 - اگر آذوقه اى که براى مصرف سالش خریده ، در اخر سال زیاد بیاید ، باید خمس آن را بدهد وچنانچه بخواهد قیمت آن را بدهد ، در صورتى که قیمتش از وقتى که خریده زیاد شده باشد باید قیمت آخر سال را حساب کند .
مسأله 1782 - اگر از منفعت کسب پیش از دادن خمس اثاثیه اى براى منزل بخرد هر وقت احتیاجش از آن بر طرف شد واجب است که خمس آن را بدهد . و همجنین است زیور آلات زنانه ، اگر وقت زینت کردن زن به آنها گذشته باشد .
مسأله 1783 - اگر در یکسال منفعتى نبرد نمى تواند مخارج آن سال را از منفعتى که در سال بعد مى برد کسر نماید .
مسأله 1784 - اگر در اول سال منفعتى نبرد واز سرمایه خرج کند ، وپیش از تمام شدن سال منفعتى به دستش آید ، مى تواند مقدارى را که از سرمایه برداشته از منافع کسر کند
مسأله 1785 - اگر مقدارى از سرمایه از بین برود واز باقیمانده آن منافعى ببرد که از خرج سالش زیاد بیاید ، مى تواند مقدارى را که از سرمایه کم شده ، از منافع بر دارد .
مسأله 1786 - اگر غیر از سرمایه چیز دیگرى از مالهاى او از بین برود . نمى تواند از منفعتى که به دستش مى آید آن چیز را تهیه کند . ولى اگر در همان سال به آن چیز احتیاج داشته باشد ، مى تواند در بین سال ازد منافع کسب ، آن را تهیه نماید .
مسأله 1787 - اگر در اول سال براى مخارج خود قرض کند وپیش از تمام شدن سال منفعتى ببرد ، مى تواند مقدار قرض خود را از آن منفعت کسر نماید .
مسأله 1788 - اگر در تمام سال منفعتى نبرد وبراى مخارج هود قرض کند ، مى تواند از منافع سالهاى بعد قرض خود را اداء نماید .
مسأله 1789 - اگر براى زیاد کردن مال ، یا خریدن ملکى که به آن احتیاج ندارد قرض کند ، نمى تواند از منافع کسب آن قرض را بدهد . ولى اگر مالى را که قرض کرده وچیزى را که از قرض خریده از بین برود وناجار شود که قرض خود را بدهد مى تواند از منافع کسب قرض را اداء نماید .
مسأله 1790 - انسان مى تواند خمس هر چیز را از همان چیز بدهد ، یا به مقدار قیمت خمس که بدهکار است ، پول یا جنس دیگر بدهد .
مسأله 1791 - کسى که قصد دادن خمس را دارد تا پنج یک مال باقى است مى تواند در بقیه آن تصرف کند .
مسأله 1792 - کسى که خمس بدهکار است بنابر احتیاط نمى تواند آن را به ذمه بگیرد یعنى خود را بدهکار اهل خمس بداند ودر تمام مال تصرف کند وچنانچه تصرف کند وآن مال تلف شود ، باید خمس آن را بدهد .
مسأله 1793 - کسى که خمس بدهکار است اگر با حاکم شرع مصالحه کند مى تواند در تمام مال تصرف نماید وبعد از مصالحه منافعى که بدست مى آید مال خود او است .
مسأله 1794 - کسى که با دیگرى شریک است اگر خمس منافع خود را بدهد وشریک او ندهد وبنا داشته باشد که خمس ندهد وبنا داشته باشد که خمس ندهد ودر سال بعد ، از مالى که خمسش را نداده براى سرمایه شرکت بگذارد ، هیچ کدام نمى توانند در آن مال تصرف کنند .
مسأله 1795 - اگر بجه صغیر سرمایه اى داشته باشد واز آن منافعى بدست آید واجب است ولى ، خمس آن را بدهد .
مسأله 1796 - انسان نمى تواند در مالى که یقین دارد خمسش را نداده اند و صاحبش بنا دارد خمس ندهد تصرف کند ، ولى در مالى که شک دارد خمس آن را داده اند یا نه ، مى تواند تصرف نماید .
مسأله 1797 - کسى که از اول تکلیف خمس نداده ، اگر مالى بخرد وقیمت آن بالا رود ، باید خمس قیمت فعلى آن را بدهد .
مسأله 1798 - کسى که از اول تکلیف خمس نداده ، اگر از منافع کسب چیزى که به آن احتیاج ندارد خریده ویکسال از خرید آن گذشته ، باید خمس آن را بدهد واگر اثاث خانه وچیزهاى دیگرى که به آنها احتیاج دارد مطابق شأن خود خریده ، پس اگر بداند در بین سالى که در آن سال فائده برده آنها را خریده ، لازم نیست خمس آنها رابدهد واگر نداند که در بین سال خریده یا بعد از تمام شدن سال ، بنا بر احتیاط واجب باید با حاکم شرع مصالحه کند .