آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
معاملات باطله وحرام
مسأله 2052 - معاملات باطله - عمده اش چند چیز است مثل خرید وفروش بعض اعیان نجسه - مانند : میته ، وخوک وشراب ، وخرید وفروش مال غصبى ، وخرید وفروش چیزى که مالیت ندارد - وتفصیل اینها در مسائل آینده خواهد آمد ومعاملات حرام سه تا است اول - معامله چیزى که منافع معمولى آن فقط کار حرام باشد مانند اسباب قمار . دوم - معامله اى که در آن ربا باشد . سوم - فوش جنسى که با چیز دیگر مخلوط است ، در صورتى که آن چیز معلوم نباشد وفروشنده هم به خریدار نگوید ، مثل فروختن روغنى که آن را با پیه مخلوط کرده است واین عمل را غش مى گویند . پیغمبر اکرم صلى الله علیه وآله فرمود : از ما نیست کسى که در معامله با مسلمانان غش کند یا به آنان ضرر بزند یا تقلب وحیله نماید وهر که با برادر مسلمان خود غش کند ، خداوند برکت روزى او را مى برد وراه معاش او را مى بندد واو را به حودش واگذار مى کند .
مسأله 2053 - فروختن چیز پاکى که نجس شده وآب کشیدن آن ممکن است اشکال ندارد ، واگر مشترى آن را براى کارى بخواهد که شرطش پاک بودن است مثلا خوراکى باشد که مى خواهد آن را بخورد لازم است فروشنده نجاست آن را به مشترى بگوید ، ولى اگر لباش است گفتن لازم نیست اگر چه مشترى با آن نماز بخواند زیرا که در نماز طهارت طاهرى بدن ولباس کافى است .
مسأله 2054 - اگر چیز پاکى مانند روغن ونفت که آب کشیدن آن ممکن نیست نجس شود اگر آن را براى کارى بخواهند که شرطش پاک بودن است ملا روغن را براى خوردن بخواهند باید نجاست آن را به مشترى بگویند ، واگر براى کارى بخواهند که شرط آن پاک بودن نیست مثلا بخواهند نفت نجس را بسوزانند لازم نیست نجس بودن آن را بگویند . در هر دو صورت فروش آن با فرض وجود شرائط صحت معامله اشکال ندارد .
مسأله 2055 - خرید وفروش دواهاى نجس اگر منفعت محلله که مشروط به طهارت نیست دارد جائز است وصحیح والا فاسد است ، ولى اگر پول را براى طرف آن یا براى زحمت دوا فروش بدهند اشکال ندارد .
مسأله 2056 - خرید وفروش روغن ودواهاى روان وعطرهایى که از ممالک غیر اسلامى مى آورند ، اشکال ندارد ولى روغنى را که از حیوان بعد از جان دادن آن مى گیرند ، چنانچه در شهر کفار از دست کافر بگیرند واز حیوانى باشد که اگر رگ آن را ببرند خون از آن جستن مى کند ، جنس است ومعامله آن باطل مى باشد .
مسأله 2057 - اگر روباه ومانند آن را بغیر دستورى که در شرع معین شده کشته باشند ، یا خودش مرده باشد خرید وفروش پوست آن حرام ومعامله آن باطل است .
مسأله 2058 - خرید وفروش گوشت وپیه وچرمى که از ممالک غیر اسلامى مى آورند ، یا از دست کافر گرفته مى شود باطل است ، ولى اگر انسان بداند که آنها از حیوانى است که به ستور شرع کشته شده ، خرید وفروش آنها اشکال ندارد .
مسأله 2059 - خرید وفروش گوشت وپیه وچرمى که از دست مسلمان گرفته شود اشکال ندارد . ولى اگر انسان بداند که آن مسلمان آن را از دست کافر گرفته وتحقیق نکرده است که از حیوانى است که به دستور شرع کشته شده یا نه ، معامله آن باطل است .
مسأله 2060 - خرید وفورش مسکرات حرام ومعامله آنها باطل است مگر مسکرات مستحدثه که شرب ، منفعت مقصوده از آنها نیست وفوائد دیگر دارد .
مسأله 2061 - فروختن مال غصبى باطل است . وفروشنده باید پولى را که از خریدار گرفته به او برگرداند .
مسأله 2062 - اگر خریدار قصدش این باشد که پول جنس را ندهد معامله صحیح است ولى فروشنده خیار فسخ دارد ومى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2063 - اگر خریدار بخواهد پول جنس را بعدا از حرام بدهد ، معامله صحیح است ولى باید مقدارى را که بدهکار است از مال حلال بدهد .
مسأله 2064 - خرید وفروش آلات لهو که منافع آن ممحض در لهو است مثل تار وساز ، حتى سازهاى کوچک حرام است .
مسأله 2065 - اگر چیزى را که مى شود استفاده حلال از آن ببرند به قصد این بفروشد که آن را در حرام مصرف کنند مثلا انگور را به این قصد بفروشند که از آن شراب تهیه نمایند ، معامله آن اشکال ندارد .
مسأله 2066 - خرید وفروش مجسمه حرام نیست وهمچنین خرید وفروش صابون که روى آن مجسمه دارد ، اگر چه مقصود معامله صابون ومجسمه هر دو صابون که روى آن مجسمه دارد ، اگر چه مقصود معامله صابون ومجسمه هر دو هم باشد .
مسأله 2067 - خریدن چیزى که از قمار ، یا دزدى ، یا معامله باطل تهیه شده حرام است . واگر کسى آن را بخرد . باید به صاحب اصلش بر گرداند .
مسأله 2068 - اگر روغنى را که با پیه مخلوط است بفروشد ، چنانچه آن را معین کند مثلا بگوید این یک من روغن را مى فروشم ، معامله به مقدار پیهى که در آن است باطل مى باشد وپولى که فروشنده بارى پیه آن گرفته مال مشترى وپیه مال فروشنده است ومشترى مى تواند معامله روغن خالصى را هم که در آن است بهم بزند ولى اگر آن را معین نکند بلکه یک من روغن بفروشد ، بعد روغنى که پیه دارد بدهد ، مشترى مى تواند آن روغن را پس بدهد وروغن خالص مطالبه نماید .
مسأله 2069 - اگر مقدارى از جنسى را که با وزن یا پیمانه مى فروشند ، به زیادتر از همان جنس بفروشد ، مثلا یک من گندم را به یگ من ونیم گندم بفروشد ، ربا وحرام است ، بلکه اگر یکى از دو جنس ، سالم ودیگرى معیوب ، یا جنس یکى خوب وجنس دیگرى بد باشد ، یا با یکدیگر تفاوت قیمت داشته باشند ، چنانچه بیشتر از مقدارى که مى دهد بگیرد ، باز هم ربا وحرام است ، پس اگر مس درست را بدهد وبیشتر ار آن مس شکسته بگیرد ، یا برنج صدرى را بدهد وبیشتر از آن برنج گرده بگیرد یا طلاى ساخته را بدهد وبیشتر از آن طلاى نساخته بگیرد ، ربا وحرام مى باشد .
مسأله 2070 - اگر چیزى را که اضافه مى گیرد غیر از جنسى باشد که مى فروشد ، مثلا یک من گندم به یک من گندم ویک قران پول بروشد باز هم ربا وحرام است بلکه اگر چیزى زیادتر نگیرد ولى شرط کند که خریدار عملى براى او انجام دهد ربا وحرام مى باشد بنا بر احتیاط .
مسأله 2071 - اگر کسى که مقدار کمتر را مى دهد چیزى علاوه کند ، مثلا یک من گندم ویک دستمال را به یک من ونیم گندم بفروشد ، اسکال ندارد . وهمچنین است اگر از هر دو طرف چیزى زیاد کنند مثلا یک من گندم ویک دستمال را به یک من ونیم گندم ویک دستمال بفرشد .
مسأله 2072 - اگر چیزى را که مثل پارچه یا متر وذرع مى فروشند ، یا چیزى راکه مثل گردووتخم مرغ باشماره معامله مى کنند ، بفروشد وزیادتر بگیرد مثلا ده تاتخم مرغ بدهدویازده تا بگیرد اشکال ندارد .
مسأله 2073 - جنسى را که در بعضى از شهرها با وزن ، یا پیمانه مى فروسند ودر بعضى از شهرها با شماره معامله مى کنند ، جایز نیست که آن جنس را به زیادتر از آن بفروشند در شهرهایى که با پیمانه یا وزن معامله مى کنند وجایز است در شهرهایى که با شماره مى فروشند .
مسأله 2074 - اگر چیزى را که میفروشد وعوضى را که مى گیرد از یک جنس نباشند زیادى گرفتن اشکال ندارد ، پس اگر یک من برنج بفروشد ودو من گندم بگیرد معامله صحیح است .
مسأله 2075 - اگر حنسى را که مى فروشد وعوضى را که مى گیرد ، از یک چیز عمل آمده باشند ، باید در معامله زیادى نگیرد ، پس اگر یک من روغن بفروشد ودر عوض آن یک من ونیم پنیر بگیرد ، ربا وحرام است ، واحتیاط واجب آن است که اگر میوة رسیده را با میوه نارس معامله کند زایادى نگیرد .
مسأله 2076 - جو وگندم در ربا یک جنس حساب مى شوند ، پس اگر یک من گندم بدهد ویک من وپنج سیر جو بگیرد ، ربا وحرام است ونیز اگر مثلا ده من جو بخرد که سر خرمن ده من گندم بدهد ، چون جو را نقد گرفته وبعد از مدتى گندم را مى دهد مثل آن است که زیادى گرفته حرام است .
مسأله 2077 - اگر مسلمان از کافرى ربا بگیرد اشکال ندارد ، ونیز پدر وفرزند وزن وشوهر مى توانند از یکدیگر ربا بگیرند .