آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
احکام میت
غسل مس میت
مسأله 530 - اگر کسى بدن انسان مرده اى را که سرد شده وغسلش نداده اند مس کند یعنى جایى از بدن خود را به آن برساند باید غسل مس میت نماید ، چه در خواب مس کند چه در بیدارى با اختیار مس کند یا بى اختیار حتى اگر ناخن واستخوان او به ناخن واستخوان میت برسد باید غسل کند ، ولى اگر حیوان مرده اى را مس کند غسل بر او واجب نیست
مسأله 531 - براى مس مرده اى که تمام بدن او سرد نشده ، غسل واجب نیست اگر چه جایى را که سرد شده مس نماید
مسأله 532 - اگر موى خود را به بدن میت برساند یا بدن خود را به موى میت یا موى خود را به موى میت برساند باید غسل کند مگر آنکه مس ، با سر موهاى بلند باشد
مسأله 533 - براى بچه مرده حتى بچه سقط شده اى که چهار ماه او تمام شده غسل مس میت واجب است
مسأله 534 - بچه اى که بعد از مردن مادر وسرد شدن بدنش به دنیا بیاید چنانچه ظاهر بدن مادر را مس نماید وقتى بالغ شد باید غسل مس میت کند
مسأله 535 - اگر انسان ، میتى را که سه غسل او کاملا تمام شده مس نماید ، غسل بر او واجب نمى شود
مسأله 536 - اگر دیوانه یا بچه نابالغى ، میت را مس کند ، بعد از آنکه آن دیوانه عاقل ، یا بچه بالغ شد ، باید غسل مس میت نماید
مسأله 537 - اگر از بدن زنده یا مرده اى که غسلش نداده اند ، قسمتى که داراى استخوان است جدا شود وپیش از آنکه قسمت جدا شده را غسل دهند ، انسان آن را مس نماید ، باید غسل مس میت کند ، ولى اگر قسمى که جدا شده ، استخوان نداشته باشد ، براى مس آن غسل واجب نیست
مسأله 538 - براى مس استخوانى که گوشت ندارد وآن را غسل نداده اند ، چه از مرده جدا شده باشد چه از زنده ، غسل کردن لازم نیست ، وهمچنین براى مس دندانى که از زنده ویا مرده اى که غسل نداده باشند جدا شده وگوشت ندارد ، یا گوشت آن خیلى کم است ، غسل واجب نیست
مسأله 539 - غسل مس میت را باید مثل غسل جنابت انجام دهند کسى که غسل مس میت کرده ، اگر بخواهد نماز بخواند ، لازم نیست وضوء بگیرد ، ولى وضوء گرفتن قبل از غسل مستحب است
مسأله 540 - اگر چند میت را مس کند یا یک میت را چند با مس نماید ، یک غسل کافى است
مسأله 541 - براى کسى که بعد از مس میت غسل نکرده است ، توقف در مسجد وجماع وخواندن سوره هایى که سجده واجب دارد ، مانعى ندارد ولى براى نماز و مانند آن باید غسل کند
احکام محتضر
مسأله 542 - مسلمانى را که محتضر است ، یعنى در حال جان دادن مى باشد ، مرد باشد یا زن ، بزرگ باشد یا کوچک ، باید به پشت بخوابانند ، به طورى که کف پاهایش به طرف قبله باشد ، واگر خواباندن او کاملا به این طور ممکن نیست ، تا اندازه اى که ممکن است باید به این دستور عمل کنند ، وچنانچه خواباندن او به هیچ قسم ممکن نباشد ، باید او را رو به قبله بنشانند واگر آن هم نشود ، باید او را به پهلوى راست یا به پهلوى چپ رو به قبله بخوابانند
مسأله 543 - واجب است که بعد از موت تا مدت مختصرى ، او را رو به قبله بخوابانند ، ولى بعد از آنکه غسلش تمام شد ، بهتر است او را مثل حالتى که بر او نماز مى خوانند بخوابانند
مسأله 544 - رو به قبله کردن محتضر به هر مسلمان واجب است واجازه گرفتن از ولى او لازم نیست
مسأله 545 - مستحب است شهادتین واقرار به دوازده امام علیه السلام وسایر عقائد حقه را ، به کسى که در حال جان دادن است ، طورى تلقین کنند که بفهمد ونیز مستحب است چیزهایى را که گفته شد تا وقت مرگ تکرار کنند
مسأله 546 - مستحب است این دعاها را طورى به محتضر تلقین کنند که بفهمد : اللهم اغفر لى الکثیر من معاصیک واقبل منى الیسیر من طاعتک یا من یقبل الیسیر ویعفو عن الکثیر اقبل منى الیسیر واعف عنى الکثیر انک انت العفو الغفور اللهم ارحمنى فانک رحیم
مسأله 547 - مستحب است کسى را که سخت جان مى دهد ، اگر ناراحت نمى شود ، به جایى که نماز مى خوانده ببرند
مسأله 548 - مستحب است براى راحت شدن محتضر ، بر بالین او ، سوره مباره یس ووالصافات واحزاب وآیة الکرسى وآیه پنجاه وچهارم از سوره اعراف وسه آیه آخر سوره بقره بلکه هر چه از قرآن ممکن است بخوانند
مسأله 549 - تنها گذاشتن محتضر ، وبودن جنب وحائض نزد او ، وهمچنین حرف زدن زیاد ، وگریه کردن ، وتنها گذاشتن زنها نزد او ، مکروه است
احکام بعد از مرگ
مسأله 550 - بعد از مرگ مستحب است ، چشمها ولبها وچانه میت را ببندند ، ودست وپاى او را دراز کنند ، وپارچه اى روى او بیندازند ، واگر شب مرده است ، در جایى که مرده ، چراغ روشن کنند ، وبراى تشییع جنازه او مؤمنین را خبر کنند ، ودر دفن او عجله نمایند ، ولى اگر یقین به مردن او ندارند ، باید صبر کنند تا معلوم شود ونیز اگر میت حامله باشد وبچه در شک او زنده باشد ، باید به قدرى دفن را عقب بیندازند که پهلوى چپ او را بشکافند وطفل را بیرون آورند وپهلو را بدوزند
احکام غسل وکفن ونماز ودفن میت
مسأله 551 - غسل ، وکفن ، ونماز ، ودفن مسلمان اگر چه دوازده امامى نباشد ، بر هر مکلفى واجب است واگر بعضى انجام دهند ، از دیگران ساقط مى شود وچنانچه هیچکس انجام ندهد ، همه معصیت کرده اند
مسأله 552 - اگر کسى مشغول کارهاى میت شود بر دیگران واجب نیست اقدام نمایند ، ولى اگر او عمل را نیمه کاره بگذارد ، باید دیگران تمام کنند
مسأله 553 - اگر انسان یقین کند که دیگرى مشغول کارهاى میت شده واجب نیست به کارهاى میت اقدام کند ولى اگر شک یا گمان دارد باید اقدام نماید
مسأله 554 - اگر کسى بداند غسل یا کفن یا نماز یا دفن میت را باطل انجام داده اند باید دوباره انجام دهد ، ولى اگر گمان دارد که باطل بوده ، یا شک دارد که درست بوده یا نه لازم نیست اقدام نماید
مسأله 555 - براى غسل ، کفن ونماز ودفن میت بنابر احتیاط واجب باید از ولى او اجازه بگیرند
مسأله 556 - ولى زن شوهر اوست وبعد از او ، مردهایى که از میت ارث مى برند مقدم بر زنهاى ایشانند
مسأله 557 - اگر کسى بگوید من وصى ، یا ولى میتم ، یا ولى میت به من اجازه داده که غسل وکفن ودفن میت را انجام دهم ، چنانچه به حرف او اطمینان دارند ودیگرى هم نمى گوید من ولى یا وصى میتم یا ولى میت به من اجازه داده است ، انجام کارهاى میت با اوست واگر به حرف او اطمینان ندارند ، یا دیگرى مى گوید من ولى یا وصى میتم یا ولى میت به من اجازه داده است ، در صورتى که یکنفر عادل به گفته اولى شهادت دهد ، باید حرف او را قبول کرد
مسأله 558 - اگر میت براى غسل وکفن ودفن ونماز خود غیر از ولى ، کس دیگرى را معین کند وصیت وتعیین او نافذ نیست
احکام غسل میت
مسأله 559 - واجب است میت را سه غسل بدهند : اول - به آبى که با سدر مخلوط باشد
دوم - به آبى که با کافور مخلوط باشد
سوم - با آب خالص
مسأله 560 - سدر وکافور باید به اندازه اى زیاد نباشد ، که آب را مضاف کند وبه اندازه اى هم کم نباشد ، که نگویند با آب سدر وکافور غسل داده
مسأله 561 - اگر سدر وکافور به اندازه اى که لازم است پیدا نشود ، لازم نیست مقدارى که به آن دسترسى دارند در آب بریزند
مسأله 562 - کسى که براى حج یا عمره احرام بسته است اگر پیش از تمام کردن طواف حج یا عمره بمیرد نباید او را با آب کافور غسل دهند وبجاى آن باید با آب خالص غسلش بدهند
مسأله 563 - کسى که میت را غسل مى دهد ، باید مسلمان دوازده امامى وبالغ وعاقل باشد ومسائل غسل را هم بداند
مسأله 564 - کسى که میت را غسل مى دهد باید قصد قربت داشته باشد یعنى غسل رابراى انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد
مسأله 565 - غسل بچه مسلمان اگر چه از زنا باشد ، واجب است وغسل وکفن ودفن کافر واولاد او ، جایز نیست وکسى که از بچگى دیوانه بوده وبحال دیوانگى بالغ شده ، چنانچه پدر ومادر او یا یکى از آنان مسلمان باشند ، باید او را غسل داد واگر هیچکدام آنان مسلمان نباشند ، غسل دادن او جایز نیست
مسأله 566 - بچه سقط شده را اگر چهار ماه یا بیشتر دارد یا خلقت او کامل باشد باید غسل بدهند واگر چهار ماه ندارد ، باید در پارچه اى بپیچند وبدون غسل دفن کنند
مسأله 567 - حرام است مرد ، زن را وزن ، مرد را غسل بدهد ، ولى زن مى تواند شوهر خود را غسل دهد ، وشوهر هم مى تواند زن خود را غسل دهد
مسأله 568 - مرد مى تواند دختر بچه اى را که سن او از سه سال بیشتر نیست ، غسل دهد زن هم مى تواند پسر بچه اى را که سه سال بیشتر ندارد ، غسل دهد
مسأله 569 - اگر براى غسل دادن میتى که مرد است مرد پیدا نشود ، زنانى که با او نسبت دارد ومحرمند ، مثل مادر وخواهر وعمه وخاله ، یا به واسطه شیر خوردن با او محرم شده اند ، مى توانند ، غسلش بدهند ونیز اگر براى غسل میت زن ، زن دیگرى نباشد ، مردهایى که با او نسبت دارند ومحرمند ، یا به واسطه شیر خوردن با او محرم شده اند ، مى توانند او را غسل دهند
مسأله 570 - اگر میت وکسى که او را غسل مى دهد هر دو مرد یا هر دو زن باشند ، بهتر آن است که غیر از عورت ، جاهاى دیگر میت برهنه باشد
مسأله 571 - نگاه کردن به عورت میت حرام است وکسى که او را غسل مى دهد اگر نگاه کند معصیت کرده ، ولى غسل باطل نمى شود
مسأله 572 - اگر جایى ازبدن میت نجس باشد ، باید پیش از آنکه آنجا را غسل بدهند ، آب بکشند ولازم نیست که تمام بدن میت ، پیش از شروع به غسل پاک باشد
مسأله 573 - غسل میت مثل غسل جنابت است ، وباید تا غسل ترتیبى ممکن است ، میت را غسل ارتماسى ندهند ودر غسل ترتیبى مخیرند بین آنکه هر یک از سه قسمت بدن را در آب فرو برند یا آب روى آن بریزند
مسأله 574 - کسى را که در حال حیض یا در حال جنابت مرده لازم نیست غسل حیض یا غسل جنابت بدهند ، بلکه همان غسل میت براى او کافى است
مسأله 575 - بنابر احتیاط مزد گرفته نشود براى غسل دادن میت ، ولى مزد گرفتن براى کارهاى مقدماتى غسل حرام نیست
مسأله 576 - اگر آب پیدا نشود ، یا استعمال آن مانعى داشته باشد ، باید عوض هر سه غسل میت را یک تیمم بدهند ، وبهتر است عوض هر غسل یک تیمم بدهند ویک تیمم دیگر هم عوض هر سه غسل بدهند ، واگر کسى که تیمم مى دهد ، در تیمم سوم قصد مافى الذمه نماید یعنى نیت کند که این تیمم را براى آنکه به تکلیف عمل شده باشد ، انجام مى دهم ، تیمم چهارم مستحب نیست
مسأله 577 - کسى که میت را تیمم مى دهد ، باید دست میت را به زمین بزند وبه صورت وپشت دستهاى او بکشد واگر ممکن نباشد ، دست خود را به زمین بزند وبه صورت وپشت دستهاى میت بکشد
احکام کفن میت
مسأله 578 - میت مسلمان را باید با سه پارچه که آنها را ، لنگ ، وپیراهن ، وسرتاسرى مى گویند کفن نمایند
مسأله 579 - لنگ باید از ناف تا زانو ، اطراف بدن را بپوشاند ، وبهتر آن است که از سینه تا روى پا برسد وپیراهن باید ، از سر شانه تا نصف ساق پا ، تمام بدن را بپوشاند وبهتر آن است که تا روى پا برسد ، وبنابر احتیاط واجب درازى سرتاسرى باید به قدرى باشد که بستن دو سر آن ممکن باشد وپهناى آن باید به اندازه اى باشد که یک طرف آن روى دیگر بیاید
مسأله 580 - مقدارى از لنگ ، که از ناف تا زانو را مى پوشاند ومقدارى از پیراهن که از شانه تا نصف ساق را مى پوشاند ، مقدار واجب کفن است وآنچه بیشتر از این مقدار در مسأله قبل گفته شد ، مقدار مستحب کفن مى باشد
مسأله 581 - اگر ورثه بالغ باشند واجازه دهند که بیشتر از مقدار واجب کفن را ، که در مسأله قبل گفته شد از سهم آنان بردارند ، اشکال ندارد واحتیاط واجب آن است که بیشتر از مقدار واجب کفن را از سهم وارثى که بالغ نشده بر ندارند
مسأله 582 - اگر کسى وصیت کرده باشد که مقدار مستحب کفن را که در دو مسأله قبل گفته شد ، از ثلث مال او بردارند ، یا وصیت کرده باشد ثلث مال را به مصرف خود او برسانند ولى مصرف آن را معین نکرده باشد ، یا فقط مصرف مقدارى از آن را معین کرده باشد ، مى توانند مقدار مستحب کفن را از ثلث مال او بردارند
مسأله 583 - اگر میت وصیت نکرده باشد که کفن را از ثلث مال او بردارند وبخواهند از اصل مال بردارند ، احتیاط واجب آن است که مقدار واجب کفن را به ارزانترین قیمتى که ممکن است تهیه نمایند ولى اگر کسانى از ورثه که بالغ هستند اجازه بدهند که از سهم آنان بردارند ، مقدارى را که اجازه داده اند ، از سهم آنان مى شود برداشت
مسأله 584 - کفن زن بر شوهر است ، اگر چه زن خود مال داشته باشد وهمچنین اگر زن را به شرحى که در کتاب طلاق گفته مى شود ، طلاق رجعى بدهند وپیش از تمام شدن عده بمیرد شوهرش باید کفن او را بدهد وچنانچه شوهر بالغ نباشد یا دیوانه باشد ولى شوهر باید از مال او کفن زن را بدهد
مسأله 585 - کفن میت بر خویشان او واجب نیست ، اگر چه مخارج او در حال زندگى بر آنان واجب باشد
مسأله 586 - لازم نیست که هر یک از سه پارچه کفن ضخیم باشد که بدن میت از زیر آن پیدا نباشد ، بلى واجب است مستور شدن میت ولو به مجموع سه پارچه
مسأله 587 - کفن کردن با پوست مردار ، وچیز غصبى ، اگر چه دیگرى هم پیدا نشود ، جایز نیست ، وچنانچه کفن میت غصبى باشد وصاحب آن راضى نباشد ، باید از تنش بیرون آورند ، اگر چه او را دفن کرده باشند
مسأله 588 - کفن کردن میت با چیز نجس ، ویا پارچه ابریشمى خالص ، یا پارچه اى که با طلا بافته شده جایز نیست ، ولى در حال ناچارى اشکال ندارد
مسأله 589 - کفن کردن با پارچه اى که از پشم یا موى حیوان حرام گوشت تهیه شده ، در حال اختیار بنابر احتیاط واجب جایز نیست ، وجایز نیست با پوست حیوان حلال گوشتى هم که به دستور شرع کشته شده ، میت را کفن بکنند ولى اگر کفن از مو وپشم وحیوان حلال گوشت باشد اشکال ندارد
مسأله 590 - اگر کفن میت به نجاست خود او یا به نجاست دیگرى نجس شود ، چنانچه کفن ضایع نمى شود ، باید مقدار نجس را بشویند یا ببرند ، اگر چه بعد از گذاشتن در قبر باشد واگر شستن یا بریدن آن ممکن نیست ، در صورتى که عوض کردن آن ممکن باشد ، باید عوض نمایند
مسأله 591 - کسى که براى حج یا عمره احرام بسته اگر بمیرد ، باید مثل دیگران کفن شود وپوشاندن سر وصورتش اشکال ندارد
مسأله 592 - مستحب است انسان در حال سلامتى ، کفن وسدر وکافور خود را تهیه کند
احکام حنوط
مسأله 593 - بعد از غسل واجب است میت را حنوط کنند ، یعنى به پیشانى وکف دستها وسر زانوها وسر دو انگشت بزرگ پاهاى او کافور بمالند ومستحب است به سر بینى میت هم کافور بمالند وباید کافور ، سائیده وتازه باشد واگر به واسطه کهنه بودن ، عطر او از بین رفته باشد کافى نیست
مسأله 594 - در مالیدن کافور به مواضع ذکر شده ترتیب لازم نیست
مسأله 595 - بهتر آن است که میت را پیش از کفن کردن ، حنوط نمایند اگر چه در بین کفن کردن وبعد از آن هم مانعى ندارد
مسأله 596 - کسى که براى حج یا عمره احرام بسته است ، اگر پیش از تمام کردن طواف بمیرد ، حنوط کردن او جایز نیست
مسأله 597 - زنى که شوهر او مرده وهنوز عده اش تمام نشده ، اگر چه حرام است خود را خوشبو کند ولى چنانچه بمیرد حنوط او واجب است
مسأله 598 - مکروه است میت را با مشک وعنبر وعود وعطرهاى دیگر خوشبو بکنند واینها را با کافور مخلوط بنمایند
مسأله 599 - مستحب است ، قدرى ترتب حضرت سید الشهداء علیه السلام با کافور مخلوط کنند ، ولى باید از آن کافور به جاهایى که بى احترامى مى شود نرسانند ، ونیز باید تربت به قدرى زیاد نباشد ، که وقتى با کافور مخلوط شد ، آن را کافور نگویند
مسأله 600 - اگر کافور پیدا نشود ، یا فقط به اندازه غسل باشد ، حنوط لازم نیست ، واگر به قدر غسل یا حنوط باشد مخیر است بین آن دو ، وچنانچه از غسل زیاد بیاید ولى به همه هفت عضو نرسد مخیر است به هر عضو بخواهد بمالد
مسأله 601 - مستحب است دو چوب تر وتازه در قبر همراه میت بگذارند
احکام نماز میت
مسأله 602 - نماز خواندن بر میت مسلمان ، اگر چه بچه باشد واجب است ولى باید پدر ومادر آن بچه یا یکى از آنان مسلمان باشند وشش سال بچه تمام شده باشد
مسأله 603 - نماز خواندن بر بچه اى که شش سال او تمام نشده ، مستحب است ولى نماز خواندن بر بچه اى که مرده بدنیا آمده مستحب نیست
مسأله 604 - نماز میت باید بعد از غسل وحنوط وکفن کردن او خوانده شود ، واگر پیش از اینها ، یا در بین اینها بخوانند ، اگر چه از روى فراموشى یا ندانستن مسأله باشد کافى نیست
مسأله 605 - کسى که مى خواهد نماز میت بخواند ، لازم نیست با وضوء یا غسل یا تیمم باشد وبدن ولباسش پاک باشد واگر لباس او غصبى هم باشد اشکال ندارد
مسأله 606 - کسى که به میت نماز مى خواند ، باید رو به قبله باشد ونیز واجب است میت را مقابل او به پشت بخوابانند بطورى که سر او بطرف راست نماز گزار وپاى او بطرف چپ نمازگزار باشد
مسأله 607 - مکان نمازگزار باید از جاى میت پست تر یا بلندتر نباشد ، ولى پستى وبلندى مختصر اشکال ندارد
مسأله 608 - نمازگزار باید از میت دور نباشد ، ولى کسى که نماز میت را به جماعت مى خواند ، اگر از میت دور باشد ، چنانچه صفها به یکدیگر متصل باشند اشکال ندارد
مسأله 609 - نمازگزار باید مقابل میت بایستد ، ولى اگر نماز به جماعت خوانده شود وصف جماعت از دو طرف میت بگذرد ، نماز کسانى که مقابل میت نیستند اشکال ندارد
مسأله 610 - بین میت ونمازگزار ، باید پرده ودیوار یا چیزى مانند اینها نباشد ولى اگر میت در تابوت ومانند آن باشد اشکال ندارد
مسأله 611 - در وقت خواندن نماز ، باید عورت میت پوشیده باشد واگر کفن کردن او ممکن نیست باید عورتش را اگر چه با تخته وآجر ومانند اینها باشد بپوشانند
مسأله 612 - نماز میت را باید ایستاده وبا قصد قربت بخواند ، ودر موقع نیت میت را معین کند مثلا نیت کند نماز مى خوانم بر این میت قربة الى الله
مسأله 613 - اگر کسى نباشد که بتواند نماز میت را ایستاده بخواند ، مى شود نشسته بر او نماز خواند
مسأله 614 - اگر میت وصیت کرده باشد که شخص معینى بر او نماز بخواند باید آن شخص از ولى میت اجازه بگیرد وبدون اذن او نمى تواند نماز بخواند
مسأله 615 - مکروه است بر میت چند مرتبه نماز بخوانند ، ولى اگر میت اهل علم وتقوى باشد مکروه نیست
مسأله 616 - اگر میت را عمدا یا از روى فراموشى یا به جهت عذرى بدون نماز دفن کنند ، یا بعد از دفن معلوم شود نمازى که بر او خوانده شده باطل بوده است تا وقتى جسد او از هم نپاشیده واجب است با شرطهایى که براى نماز میت گفته شد به قبرش نماز بخوانند
دستور نماز میت
مسأله 617 - نماز میت پنج تکبیر دارد واگر نمازگزار پنج تکبیر به این ترتیب بگوید کافى است : بعد از نیت وگفتن تکبیر اول بگوید : اشهد ان لا الله الا الله وان محمدا رسول الله وبعد از تکبیر دوم بگوید : اللهم صل على محمد وآل محمد وبعد از تکبیر سوم بگوید : اللهم اغفر للمؤمنین والمؤمنات وبعد از تکبیر چهارم اگر میت مرد است بگوید : اللهم اغفر لهذا المیت واگر زن است بگوید اللهم اغفر لهذه المیت وبعد تکبیر پنجم را بگوید ، وبهتر است بعد از تکبیر اول بگوید اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له واشهد ان محمدا عبده ورسوله ارسله بالحق بشیرا ونذیرا بین یدى الساعة وبعد از تکبیر دوم بگوید : اللهم صل على محمد وآل محمد وبارک على محمد وآل محمد وارحم محمدا وآل محمد کافضل ما صلیت وبارکت وترحمت على ابراهیم وآل ابراهیم انک حمید مجید وصل على جمیع الانبیاء والمرسلین والشهداء والصدیقین وجمیع عباد الله الصالحین وبعد از تکبیر سوم بگوید : اللهم اغفر للمؤمنین والمؤمنات والمسلمین والمسلمات الاحیاء منهم والاموات تابع بیننا وبینهم بالخیرات انک مجیب الدعوات انک على کل شئ قدیر وبعد از تکبیر چهارم اگر میت مرد است بگوید : اللهم ان هذا عبدک وابن عبدک وابن امتک نزل بک و انت خیر منزول به اللهم انا لا نعلم منه الا خیرا وانت اعلم به منا اللهم ان کان محسنا فزد فی احسانه وان کان مسیئا فتجاوز عنه واغفر له اللهم اجعله عندک فی اعلى علیین واخلف على اهله فی الغابرین وارحمه برحمتک یا ارحم الراحمین وبعد تکبیر پنجم را بگوید واگر میت زن است بعد از تکبیر چهارم بگوید : اللهم ان هذه امتک وابنة عبدک وابنة امتک نزلت بک وانت خیر منزول به اللهم انا لا نعلم منها الا خیرا وانت اعلم بها منا اللهم ان کانت محسنة فزد فی احسانها وان کانت مسیئة فتجاوز عنها واغفر لها اللهم اجعلها عندک فی اعلى علیین واخلف على اهلها فی الغابرین وارحمها وبرحمتک یا ارحم الراحمین
مسأله 618 - باید تکبیرها ودعاها را طورى پشت سر هم بخواند ، که نماز از صورت خود خارج نشود
مسأله 619 - کسى که نماز میت را به جماعت مى خواند باید تکبیرها ودعاهاى آن را بخواند
مستحبات نماز میت
مسأله 620 - چند چیز در نماز میت مستحب است : اول کسى که نماز میت مى خواند با وضوء یا غسل یا تیمم باشد
دوم اگر میت مرد است ، امام جماعت یا کسى که فرادى به او نماز مى خواند ، مقابل وسط قامت او بایستد ، واگر میت زن است مقابل سینه اش بایستد سوم پابرهنه نماز بخواند چهارم در هر تکبیر دستها را بلند کند
پنجم فاصله او با میت به قدرى کم باشد ، که اگر باد لباسش را حرکت دهد به جنازه برسد
ششم نماز میت را به جماعت بخواند
هفتم امام جماعت تکبیر ودعاها را بلند بخواند وکسانى که با او نماز مى خوانند ، آهسته بخوانند هشتم در جماعت اگر چه مأموم یک نفر باشد ، عقب امام بایستد
نهم نمازگزار به میت ومؤمنین زیاد دعا کند
دهم پیش از نماز سه مرتبه بگوید : الصلوة یازدهم نماز را در جایى بخوانند که مردم براى نماز میت بیشتر به آنجا مى روند دوازدهم زن حائض اگر نماز میت را به جماعت مى خواند ، در صفى تنها بایستد
مسأله 621 - خواندن نماز میت در مساجد مکروه است ولى در مسجد الحرام مکروه نیست
احکام دفن
مسأله 622 - واجب است میت را طورى در زمین دفن کنند که بوى او بیرون نیاید ، ودرندگان هم نتوانند بدنش را بیرون آورند ، واگر ترس آن باشد که جانور بدن او را بیرون آورد ، باید قبر را با آجر ومانند آن محکم کنند
مسأله 623 - اگر دفن میت در زمین ممکن نباشد ، مى توانند به جاى دفن ، او را در بنا یا تابوت بگذارند
مسأله 624 - میت را باید در قبر به پهلوى راست طورى بخوابانند که جلوى بدن او رو بقبله باشد
مسأله 625 - اگر کسى در کشتى بمیرد ، چنانچه جسد او فاسد نمى شود وبودن او در کشتى مانعى ندارد ، باید صبر کنند تا به خشکى برسند واو را در زمین دفن کنند ، وگرنه باید در کشتى غسلش بدهند وحنوط وکفن کنند وپس از خواندن نماز میت چیز سنگینى به پایش ببندند ، وبه دریا بیندازند ، یا او را در خمره بگذارند ودرش را ببندند وبه دریا بیندازند واگر ممکن است باید او را در جایى بیندازند که فورا طعمه حیوانات نشود
مسأله 626 - اگر بترسند که دشمن قبر میت را بشکافد وبدن او را بیرون آورد وگوش یا بینى یا اعضاى دیگر او را ببرد ، چنانچه ممکن باشد باید بطورى که در مسأله پیش گفته شد او را به دریا بیندازند
مسأله 627 - مخارج انداختن در دریا ومخارج محکم کردن قبر میت را در صورتى که لازم باشد ، باید از اصل مال میت بردارند
مسأله 628- اگر زن کافره بمیرد وبچه در شکم او مرده باشد ، یا هنوز روح به بدن او داخل نشده باشد چنانچه پدر بچه مسلمان باشد ، باید زن را در قبر به پهلوى چپ پشت به قبله بخوابانند که روى بچه به طرف قبله باشد
مسأله 629 - دفن مسلمان ، در قبرستان کفار ودفن کافر ، در قبرستان مسلمانان جایز نیست
مسأله 630 - دفن مسلمان در جایى که بى احترامى به او باشد ، مانند جایى که خاکروبه وکثافت مى ریزند ، جایز نیست
مسأله 631 - دفن میت در جاى غصبى ودر زمینى که مثل مسجد براى غیر دفن کردن وقف شده ، جایز نیست
مسأله 632 - دفن میت در قبر مرده دیگر جایز نیست ، مگر آنکه قبر ، کهنه شده ومیت اولى از بین رفته باشد
مسأله 633 - چیزى که ازمیت جدا مى شود ، باید با او دفن شود وبنابر احتیاط مو وناخن ودندان هم با او دفن شود ، ودفن ناخن ودندانى که در حال زندگى از انسان جدا مى شود ، مستحب است
مسأله 634 - اگر کسى در چاه بمیرد وبیرون آوردنش ممکن نباشد ، باید در چاه را ببندند وهمان چاه را قبر او قرار دهند
مسأله 635 - اگر بچه در رحم مادر بمیرد وماندنش در رحم براى مادر خطر داشته باشد ، باید به آسانترین راه او را بیرون آورند ، وچنانچه ناچار شوند که او را قطعه قطعه کنند اشکال ندارد ، ولى باید به وسیله شوهرش اگر اهل فن است ، یا زنى که اهل فن باشد ، او را بیرون بیاورند واگر ممکن نیست ، مرد محرمى که اهل فن باشد واگر آنهم ممکن نباشد ، مرد نا محرمى که اهل فن باشد پچه را بیرون بیاورد ودر صورتى که آنهم پیدا نشود کسى که اهل فن نباشد مى تواند بچه را بیرون آورد
مسأله 636 - هر گاه مادر بمیرد وبچه در شکمش زنده باشد اگر چه امید زنده ماندن طفل را نداشته باشند ، باید به وسیله کسانى که در مسأله پیش گفته شد ، پهلوى چپ او را بشکافند وبچه را بیرون آورند ودوباره بدوزند
مستحبات دفن
مسأله 637 - مستحب است قبر را به اندازه قد انسان متوسط یا گلوى او گود کنند ، ومیت را در نزدیکترین قبرستان دفن نمایند ، مگر آنکه قبرستان دورتر از جهتى بهتر باشد ، مثل آنکه مردمان خوب در آنجا دفن شده باشند ، یا مردم براى فاتحه اهل قبور بیشتر به آنجا مى روند ونیز مستحب است جنازه را در چند ذرعى قبر ، زمین بگذارند وتا سه مرتبه کم کم نزدیک ببرند ، ودر هر مرتبه زمین بگذارند وبردارند ودر نوبت چهارم وارد قبر کنند ، واگر میت مرد است در دفعه سوم طورى زمین بگذارند که سر او طرف پائین قبر باشد ، ودر دفعه چهارم از طرف سر وارد قبر نمایند واگر زن است در دفعه سوم طرف قبله قبر بگذارند وبه پهنا وارد قبر کنند ودر موقع وارد کردن ، پارچه اى روى قبر بگیرند ، ونیز مستحب است جنازه را به آرامى از تابوت بگیرند ووارد قبر کنند ودعاهایى که دستور داده شده ، پیش از دفن وموقع دفن بخوانند وبعد از آنکه میت را در لحد گذاشتند ، گره هاى کفن را باز کنند وصورت میت را روى خاک بگذارند وبالشى از خاک زیر سر اوبسازند وپشت میت خشت خام یا کلوخى بگذارند که به پشت نگردد وپیش از آنکه لحد را بپوشانند ، دست راست را به شانه راست میت بزنند ودست چپ را به قوت بر شانه چپ میت بگذارند ودهان را نزدیک گوش او ببرند وبه شدت حرکتش دهند وسه مرتبه بگویند : اسمع افهم یا فلان بن فلان وبجاى فلان بن فلان اسم میت وپدرش را بگویند مثلا اگر اسم او محمد واسم پدرش على است سه مرتبه بگویند : اسمع افهم یا محمد بن على پس از آن بگویند : هل انت على العهد الذى فارقتنا علیه من شهادة ان لا اله الا الله وحده لا شریک له وان محمدا صلى الله علیه وآله عبده ورسوله وسید النبیین وخاتم المرسلین وان علیا امیر المؤمنین وسید الوصیین وامام افترض الله طاعته على العالمین وان الحسن والحسین وعلی بن الحسین ومحمد بن على وجعفر بن محمد وموسى به جعفر وعلى بن موسى ومحمد بن على وعلى بن محمد والحسن بن على والقائم الحجة المهدى صلوات الله علیهم ائمة المؤمنین وحجج الله على الخلق اجمعین وائمتک ائمة هدى بک ابراریا فلان بن فلان بجاى فلان بن فلان است میت وپدرش را بگویند وبعد بگوید : اذا اتاک الملکان المقربان رسولین من عند الله تبارک وتعالى وسئلاک عن ربک وعن نبیک وعن دینک وعن کتابک وعن قبلتک وعن ائمتک فلا تخف ولا تحزن وقل فی جوابهما الله جل جلاله ربى ومحمد صلى الله علیه وآله نبیى والاسلام دینى والقرآن کتابى والکعبة قبلتى وامیر المؤمنین على بن ابیطالب امامى والحسن بن على المجتبى امامى والحسین بن على الشهید به کربلا امامى وعلى زین العابدین امامى ومحمد الباقر امامى وجعفر الصادق امامى وموسى الکاظم امامى وعلى الرضا امامى ومحمد الجواد امامى و على الهادى امامى والحسن العسکرى امامى والحجة المنتظر امامى هؤلاء صلوات الله علیهم اجمعین ائمتى وسادتى وقادتى وشفعائى بهم اتولى ومن اعدائهم اتبرء فی الدنیا والاخرة ثم اعلم یا فلان بن فلان بجاى فلان بن فلان اسم میت وپدرش را بگوید وبعد بگوید : ان الله تبارک وتعالى نعم الرب وان محمدا صلى الله علیه وآله نعم الرسول وان على بن ابیطالب واولاده المعصومین الائمة الاثنى عشر نعم الائمة وان ما جاء به محمد صلى الله علیه وآله حق وان الموت حق وسؤال منکر ونکیر فی القبر حق والبعث حق والنشور حق والصراط حق والمیزان حق وتطایر الکتب حق وان الجنة حق والنار حق وان الساعة آتیة لا ریب فیها وان الله یبعث من فی القبور پس بگوید : افهمت یا فلان وبجاى فلان اسم میت را بگوید پس از آن بگوید ثبتک الله بالقول الثابت وهداک الله الى صراط مستقیم عرف الله بینک وبین اولیائک فی مستقر من رحمة پس بگوید اللهم جاف الارض عن جنبیه واصعد بروحه الیک ولقه منک برهانا اللهم عفوک عفوک
مسأله 638 - مستحب است کسى که میت را در قبر مى گذارد ، با طهارت وسر برهنه وپا برهنه باشد واز طرف پاى میت از قبر بیرون بیاید وغیر از خویشان میت کسانى که حاضرند ، با پشت دست خاک بر قبر بریزند وبگویند : انا لله وانا الیه راجعون اگر میت زن است کسى که با او محرم مى باشد او را در قبر بگذارد واگر محرمى نباشد خویشانش او را در قبر بگذارند
مسأله 639 - مستحب است قبر را مربع یا مربع مستطیل بسازند وبه اندازه چهار انگشت از زمین بلند کنند ونشانه اى روى آن بگذارند که اشتباه نشود وروى قبر آب بپاشند وبعد از پاشیدن آب کسانى که حاضرند ، دستها را بر قبر بگذارند وانگشتها را باز کرده در خاک فرو برند وهفت مرتبه سوره مبارکه انا انزلناه بخوانند وبراى میت طلب آمرزش کنند واین دعا را بخوانند : اللهم جاف الارض عن جنبیه واصعد الیک روحه ولقه منک رضوانا واسکن قبره من رحمتک ما تغنیه به عن رحمة من سواک
مسأله 640 - پس از رفتن کسانى که تشییع جنازه کرده اند ، مستحب است ولى میت یا کسى که از طرف ولى اجازه دارد ، دعایى را که دستور داده شده ، به میت تلقین کند
مسأله 641 - بعد از دفن ، مستحب است صاحبان عزا را سر سلامتى دهند ولى اگر مدتى گذشته است که به واسطه سر سلامتى دادن ، مصیب یادشان مى آید ، ترک آن بهتر است ، ونیز مستحب است تا سه روز براى اهل خانه میت غذا بفرستند وغذا خوردن نزد آنان ودر منزلشان مکروه است
مسأله 642 - مستحب است انسان در مرگ خویشان ، مخصوصا در مرگ فرزند صبر کند وهر وقت میت را یاد مى کند ، انا لله وانا الیه راجعون بگوید وبراى میت قرآن بخواند وسر قبر پدر ومادر از خداوند حاجت بخواهد وقبر را محکم بسازد که زود خراب نشود
مسأله 643 - جایز نیست ، انسان در مرگ کسى صورت وبدن را بخراشد وبه خود لطمه بزند
مسأله 644 - پاره کردن گریبان در مرگ غیر پدر وبرادر جایز نیست
مسأله 645 - اگر زن در عزاى میت صورت خود را بخراشد ، یا موى خود را بکند ، باید یک بنده آزاد کند ، یا ده فقیر را طعام دهد ، ویا آنها را بپوشاند واگر عاجز بود سه روز پیاپى روزه بگیرد وهمچنین است اگر مرد در مرگ زن یا فرزند یقه لباس خود را پاره کند
مسأله 646 - احتیاط واجب آن است که در گریه بر میت صدا را خیلى بلند نکنند
نماز وحشت
مسأله 647 - مستحب است در شب اول قبر ، دو رکعت نماز وحشت براى میت بخوانند ودستور آن این است که : در رکعت اول بعد از حمد یک مرتبه آیة الکرسى ودر رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره انا انزلناه بخوانند وبعد از سلام نماز بگویند اللهم صل على محمد وآل محمد وابعث ثوابها الى قبر فلان وبجاى کلمه فلان اسم میت را بگویند ویا آنکه در رکعت اول بعد از حمد دو مرتبه سوره توحید ودر رکعت دوم بعد از حمد ده مرتبه سوره تکاثر را بخوانند واگر هر دو را بخوانند بهتر است
مسأله 648 - نماز وحشت را در هر موقع از شب اول قبر مى شود خواند ، ولى بهتر است در اول شب ، بعد از نماز عشاء خوانده شود
مسأله 649 - اگر بخواهند میت را به شهر دورى ببرند ، یا به جهت دیگر دفن او تأخیر بیفتد باید نماز وحشت را تا شب اول قبر او تأخیر بیندازند
نبش قبر
مسأله 650 - نبش قبر مسلمان ، یعنى شکافتن قبر او اگر چه طفل یا دیوانه باشد حرام است ولى اگر بدنش از بین رفته وخاک شده باشد اشکال ندارد
مسأله 651 - نبش قبر امامزاده ها وشهداء وعلماء وصلحاء اگر چه سالها بر آن گذشته باشد حرام است
مسأله 652 - شکافتن قبر در چند مورد حرام نیست : اول آنکه میت در زمین غصبى دفن شده باشد ومالک زمین راضى نشود که در آنجا بماند
دوم آنکه کفن یا چیز دیگرى که با میت دفن شده غصبى باشد وصاحب آن راضى نشود که در قبر بماند ، وهمچنین است اگر چیزى ازمال خود میت که به ورثه او رسیده با او دفن شده باشد وورثه راضى نشوند که آن چیز در قبر بماند ولى اگر وصیت کرده باشد که دعا یا قرآن یا انگشترى را با او دفن کنند براى بیرون آوردن اینها نمى توانند قبر را بشکافند مگر آنکه زائد بر ثلث باشد وورثه راضى نشوند به ماندن آن در قبر سوم آنکه میت بى غسل یا بى کفن دفن شده باشد یا بفهمد غسلش باطل بوده یا به غیر دستور شرع کفن شده یا در قبر او را رو به قبله نگذاشته اند
چهارم آنکه براى ثابت شدن حقى بخواهند بدن میت را ببینند
پنجم آنکه میت را در جایى که جایز نیست یا بى احترامى به اوست مثل قبرستان کفار یا جایى که کثافت وخاکروبه مى ریزند دفن کرده باشند
ششم آنکه براى یک مطلب شرعى که اهمیت آن از شکافتن قبر بیشتر است قبر را بشکافند مثلا بخواهند بچه زنده را از شکم زن حامله اى که دفنش کرده اند بیرون آورند
هفتم آنکه بترسند درنده اى بدن میت را پاره کند یا سیل او را ببرد یا دشمن بیرون آورد هشتم آنکه قسمتى از بدن میت را که با او دفن نشده بخواهند دفن کنند ولى احتیاط واجب آن است که آن قسمت از بدن را طورى در قبر بگذارند که بدن میت دیده نشود