آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
احکام جعاله
مسأله 2214 - جعاله آن است که انسان قرار بگذارد در مقابل کارى که براى او انجام مى دهند مال معینى بدهد ، مثلا بگوید هر کس گمشده مرا پیدا کند ، ده تومان به او مى دهم ، وبه کسى که این قرار را میگذارد جاعل ، وبه کسى که کار را انجام مى دهد عامل مى گویند ، وفرق بین جعاله واینکه کسى را براى کارى اجیر کنند ، این است که در اجاره بعد از خواندن صیغه ، اجیر باید عمل را انجام دهد وکسى هم که او را اجیر کرده اجرت را به او بدهکار مى شود . ولى در جعاله عامل مى تواند مشغول عمل نشود وتا عمل را انجام ندهد ، جاعل بدهکار نمى شود .
مسأله 2215 - جاعل ، باید ، بالغ ، وعاقل باشد ، واز روى قصد واختیار قرار داد کند وشرعا بتواند در مال خود تصرف نماید ، بنا بر این جعاله آدم سفیهى که مال خود را در کارهاى بیهوده مصرف مى کند صحیح نیست .
مسأله 2216 - کارى که جاعل مى گوید براى او انجام دهند ، باید حرام نباشد ، پس اگر بگوید هرکس شراب بخورد ، ده تومان به او مى دهم ، جعاله صحیح نیست .
مسأله 2217 - اگر مالى را که قرار مى گذارد بدهد معین کند مثلا بگوید هر کس اسب مرا پیدا کند ، این گندم را به او مى دهم ، لازم است وزن ووصفى که تفاوت آن موجب تفاوت مالیت است تعیین کند ، وهمچنین اگر مال را معین نکند مثلا بگوید کسى که اسب مرا پیدا کند ده من گندم به او مى دهم ، باید خصوصیات آن را کاملا معین نماید
مسأله 2218 - اگر جاعل مزد معینى راى کار قرار ندهد ، مثلا بگوید هر کس بچه مرا پیدا کند پولى به او مى دهم ومقدار آن را معین نکند ، جعاله باطل است ، ولى چنانچه کسى آن عمل را انجام دهد ، باید مزد او را به مقدارى که کار او در نظر مردم ارزش دارد بدهد .
مسأله 2219 - اگر عامل پیش از قرار داد ، کار را انجام داده باشد ، یا بعد از قرار داد به قصد اینکه پول نگیرد انجام دهد ، حقى به مزد ندارد .
مسأله 2220 - پیش از آنکه عامل شروع بگار کند . جاعل وعامل مى توانند جعاله را بهم بزنند .
مسأله 2221 - بعد از آنکه عامل شروع بکار کرد ، اگر جاعل بخواهد جعاله را بهم بزند اشکال ندارد . بلى عامل استحقاق اجرت مثل عمل را دارد .
مسأله 2222 - عامل مى تواند عمل را ناتمام بگذارد ، ولى اگر تمام نکردن عمل اسباب ضرر جاعل شود ، باید آن را تمام نماید . مثلا اگر بگوید هر کس چشم مرا عمل کند فلان مقدار به او مى دهم ودکتر جراح شروع به عمل کند ، چنانچه طورى باشد که اگر عمل را تمام نکند ، چشم معیوب مى شود ، باید آن را تمام نماید ودر صورتى که ناتمام بگذارد ، حقى به جاعل ندارد .
مسأله 2223 - اگر عامل کار را ناتمام بگذارد ، چنانچه آن کار مثل پیدا اسب است که تا تمام نشود ، براى جاعل فائده نداد ، عامل نمى تواند چیزى مطالبه کند ، وهمچنین است اگر جاعل مزد را بارى تمام کردن عمل قرار بگذارد مثلا بگوید هر کس لباس مرا بدوزد ده تومان به او مى دهم . ولى اگر مقصودش این باشد که هر مقدار از عمل که انجام گیرد ، براى آن مقدار مزد بدهد ، جاعل باید مزد مقدارى را که انجام شده به عامل بدهد ، اگر چه احتیاط این است که به طور مصالحه یکدیگر را راضى نمایند .