آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
ارکان نماز
پنج رکن نماز
اول نیت
دوم تکبیرة الاحرام
سوم قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام ، وقیام متصل به رکوع ، یعنى ایستادن پیش از رکوع
چهارم رکوع
پنجم دو سجده از یک رکعت
مسأله 951 - انسان باید نماز را به نیت قربت ، یعنى براى انجام فرمان خداوند عالم بجا آورد ولازم نیست نیت را از قلب خود بگذراند یا مثلا به زبان بگوید که چهار رکعت نماز ظهر مى خوانم قربة الى الله
مسأله 952 - اگر در نماز ظهر یا در نماز عصر نیت کند که چهار رکعت نماز مى خوانم ومعین نکند ، ظهر است یا عصر ، نماز او باطل است ، ونیز کسى که مثلا قضاى نماز ظهر بر او واجب است ، اگر در وقت نماز ظهر بخواهد آن نماز قضاى یا نماز ظهر را بخواند ، باید نمازى را که مى خواند ، در نیت معین کند
مسأله 953 - انسان باید از اول تا آخر نماز به نیت خود باقى باشد ، پس اگر در بین نماز بطورى غافل شود که اگر بپرسند چه مى کنى ؟ نداند چه بگوید نمازش باطل است
مسأله 954 - انسان باید فقط براى انجام امر خداوند عالم نماز بخواند ، پس کسى که ریا کند یعنى براى نشان دادن به مردم نماز بخواند ، نمازش باطل است خواه فقط براى مردم باشد ، یا خدا ومردم هر دو را در نظر بگیرد
مسأله 955 - اگر قسمتى از نماز را هم براى غیر خدا بجا آورد ، نماز باطل است چه آن قسمت ، واجب باشد مثل حمد ، چه مستحب باشد مانند قنوت ، بلکه اگر تمام نماز را براى خدا بجا آورد ولى براى نشان دادن به مردم در جاى مخصوصى مثل مسجد ، یا در وقت مخصوصى مثل اول وقت ، یا بطرز مخصوصى ، مثلا با جماعت نماز بخواند ، نمازش باطل است
تکبیرة الاحرام
مسأله 956 - گفتن الله اکبر در اول نماز واجب ورکن است وزیادى آن سهوا مبطل نیست وباید حروف الله وحروف اکبر ودو کلمه الله واکبر را پشت سر هم بگوید ، ونیز باید این دو کلمه به عربى صحیح گفته شود ، واگر به عربى غلط بگوید یا مثلا ترجمه آن را به فارسى بگوید صحیح نیست
مسأله 957 - احتیاط واجب آن است که تکبیرة الاحرام نماز را به چیزى که پیش از آن مى خواند ، مثلا به اقامه یا به دعایى که پیش از تکبیر مى خواند نچسباند
مسأله 958 - احتیاط واجب آن است که انسان الله اکبر را به چیزى که بعد از آن مى خواند ، مثلا به بسم الله الرحمن الرحیم نچسباند
مسأله 959 - موقع گفتن تکبیرة الاحرام باید بدن آرام باشد واگر عمدا در حالى که بدنش حرکت دارد ، تکبیرة الاحرام را بگوید باطل است
مسأله 960 - تکبیر وحمد وسوره وذکر ودعا را باید طورى بخواند که خودش بشنود واگر به واسطه سنگینى یا کرى گوش یا سر صداى زیاد نمى شنود ، باید طورى بگوید که اگر مانعى نباشد بشنود
مسأله 961 - کسى که لال است یا زبان او مرضى دارد که نمى تواند الله اکبر را درست بگوید ، باید به هر طور که مى تواند بگوید واگر هیچ نمى تواند بگوید ، باید در قلب خود بگذراند وبراى تکبیر با انگشت اشاره کند وزبانش را هم اگر مى تواند حرکت دهد
مسأله 962 - مستحب است بعد از تکبیر ششم بگوید : یا محسن قد اتاک المسئ وقد امرت المحسن ان یتجاوز عن المسئ انت المحسن وانا المسئ بحق محمد وآل محمد صلى على محمد وآل محمد و تجاوز عن قبیح ما تعلم منى یعنى اى خدایى که به بندگان احسان مى کنى ، بنده گنه کار به در خانه تو آمده وتو امر کرده اى که نیکوکار از گناهکار بگذرد ، تو نیکوکارى ومن گناهکار ، به حق محمد وآل محمد صلى الله علیه وآله رحمت خود را بر محمد وآل محمد بفرست واز بدیهایى که مى دانى از من سر زده بگذر
مسأله 963 - مستحب است موقع گفتن تکبیر اول نماز وتکبیرهاى ???نماز دستها را تا مقابل گوشها بالا ببرد
مسأله 964 - اگر شک کند که تکبیرة الاحرام را گفته یا نه ، چنانچه مشغول خواندن چیزى شده ، به شک خود اعتنا نکند واگر چیزى نخوانده ، باید تکبیر را بگوید
مسأله 965 - اگر بعد از گفتن تکبیرة الاحرام شک کند که آن را صحیح گفته یا نه ، چه مشغول خواندن چیزى شده باشد وچه آنکه چیزى نخوانده باشد لازم نیست تکبیر را بگوید ونمازش صحیح است
قیام ( ایستادن )
مسأله 966 - قیام در موقع گفتن تکبیرة الاحرام رکن است وهمچنین قیام پیش از رکوع که آن را قیام متصل به رکوع مى گویند رکن است ، ولى قیام در موقع / صفحة خواندن حمد وسوره وقیام بعد از رکوع رکن نیست واگر کسى آن را از روى فراموشى ترک کند ، نمازش صحیح است
مسأله 967 - واجب است پیش از گفتن تکبیر وبعد از آن مقدارى بایستد تا یقین کند که در حال ایستادن تکبیر گفته است
مسأله 968 - اگر رکوع را فراموش کند وبعد از حمد وسوره بنشیند ویادش بیاید که رکوع نکرده ، باید بایستد وبه رکوع رود واگر بدون اینکه بایستد بحال خمیدگى به رکوع برگردد ، چون قیام متصل به رکوع را بجا نیاورده ، نماز او باطل است
مسأله 969 - موقعى که براى تکبیرة الاحرام یا قرائت ایستاده است ، باید بدن را حرکت ندهد وبه طرفى خم نشود وبنا بر احتیاط به جایى تکیه نکند واگر از روى ناچارى باشد ، اشکال ندارد
مسأله 970 - اگر موقعى که ایستاده ، از روى فراموشى بدن را حرکت دهد ، یا به طرفى خم شود ، یا به جایى تکیه کند اشکال ندارد
مسأله 971 - لازم نیست که در موقع ایستادن هر دو پا روى زمین باشد واگر یک پا روى زمین وپاى دیگر را بالا نگهدارد اشکال ندارد ، ونیز لازم نیست سنگینى بدن روى هر دو پا باشد واگر روى یک پا هم باشد نماز صحیح است ، وهمچنین لازم نیست تمام کف پا روى زمین باشد واگر با سر انگشتان پا بایستد اشکال ندارد
مسأله 972 - کسى که مى تواند درست بایستد ، اگر پاها را خیلى گشاد بگذارد که صدق قیام بر آن نکند نمازش باطل است
مسأله 973 - موقعى که انسان در نماز مشغول خواندن چیزى از اذکار واجب است باید بدنش آرام باشد ودر موقعى که مى خواهد کمى جلو یا عقب رود ، یا کمى بدن را به طرف راست یا چپ حرکت دهد ، باید چیزى نگوید وبحول الله
مسأله 974 - اگر در حال حرکت بدن ذکر مستحبى بگوید مثلا موقع سر برداشتن از رکوع سمع الله لمن حمده بگوید نمازش صحیح است واما بحول الله وقوته اقوم واقعد را باید در حال برخاستن بگوید
مسأله 975 - حرکت دادن دست وانگشتان در موقع خواندن حمد ، اشکال ندارد
مسأله 976 - اگر موقع خواندن حمد ، یا خواندن تسبیحات بى اختیار بقدرى حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج شود ، احتیاط واجب آن است که بعد از آرام گرفتن بدن ، آنچه را در حال حرکت خوانده دوباره بخواند
مسأله 977 - اگر در بین نماز از ایستادن عاجز شود ، باید بنشیند واگر از نشستن هم عاجز شود ، باید بخوابد ، ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى نخواند
مسأله 978 - تا انسان مى تواند ایستاده نماز بخواند ، نباید بنشیند مثلا کسى که در موقع ایستادن ، بدنش حرکت مى کند ، یا مجبور است پاها را بیشتر از معمول گشاد بگذارد ولى صدق قیام بکند یا مجبور است به چیزى تکیه دهد یا بدنش را کج کند یا خم شود باید ایستاده نماز بخواند واگر به هیچ قسم حتى مثل رکوع هم نتواند بایستد ، باید راست بنشیند ونشسته نماز بخواند
مسأله 979 - تا انسان مى تواند بنشیند نباید خوابیده نماز بخواند واگر نتواند راست بنشیند ، باید هر طور که مى تواند بنشیند واگر به هیچ قسم نمى تواند بنشیند ، به پهلوى چپ واگر آن هم ممکن نیست به پشت بخوابد ، بطورى که کف پاهاى او رو به قبله باشد
مسأله 980 - کسى که نشسته نماز مى خواند ، اگر بعد از خواندن حمد و سوره بتواند بایستد ، ورکوع را ایستاده بجا آورد ، باید بایستد واز حال ایستاده به رکوع رود واگر نتواند ، باید رکوع را هم نشسته بجا آورد
مسأله 981 - کسى که خوابیده نماز مى خواند ، اگر در بین نماز بتواند بنشیند ، باید مقدارى را که مى تواند نشسته بخواند ونیز اگر مى تواند بایستد ، باید مقدارى را که مى تواند ، ایستاده بخواند ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى نخواند
مسأله 982 - کسى که نشسته نماز مى خواند اگر در بین نماز بتواند بایستد ، باید مقدارى را که مى تواند ایستاده بخواند ولى تا بدنش آرام نگرفته باید چیزى نخواند
مسأله 983 - کسى که مى تواند بایستد اگر بترسد که به واسطه ایستادن ، مریض شود یا ضررى به او برسد ، مى تواند نشسته نماز بخواند واگر از نشستن هم بترسد ، مى تواند خوابیده نماز بخواند
مسأله 984 - اگر انسان بداند که تا آخر وقت مى تواند ایستاده نماز بخواند ، باید نماز را تأخیر بیندازد پس اگر نتوانست بایستد ، در آخر وقت مطابق وظیفه اش نماز را بجا آورد
مسأله 985 - مستحب است در حال ایستادن ، بدن را راست نگهدارد ، شانه ها را پایین بیندازد ، دستها را روى رانها بگذارد ، انگشتها را بهم بچسباند ، جاى سجده را نگاه کند ، سنگینى بدن را بطور مساوى روى دو پا بیندازد ، با خضوع وخشوع باشد ، پاها را پس وپیش نگذارد ، اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز تا یک وجب فاصله دهد ، واگر زن است پاها را بهم بچسباند
قرائت
مسأله 986 - در رکعت اول ودوم نمازهاى واجب یومیه ، انسان باید اول حمد وبعد از آن بنا بر احتیاط یک سوره تمام یا بعض آن را بخواند وقول به عدم وجوب سوره است
مسأله 987 - اگر وقت نماز تنگ باشد ، یا انسان ناچار شود که سوره را نخواند مثلا بترسد که اگر سوره را بخواند ، دزد یا درنده یا چیز دیگرى به او صدمه بزند ، نباید سوره را بخواند
مسأله 988 - اگر عمدا سوره را پیش از حمد بخواند نمازش باطل است واگر اشتباها سوره را پیش از حمد بخواند ودر بین آن یادش بیاید ، باید سوره را رها کند وحمد بخواند وآن سوره زیادى است
مسأله 989 - اگر حمد وسوره یا یکى از آنها را فراموش کند وبعد از رسیدن به رکوع بفهمد ، نمازش صحیح است
مسأله 990 - اگر پیش از آنکه براى رکوع خم شود بفهمد که حمد را نخوانده ، باید بخواند ، واگر بفهمد سوره را نخوانده ، احتیاطا سوره را بخواند و اگر بفهمد حمد تنها را نخوانده باید اول حمد وبعد از آن دوباره احتیاطا سوره را بخواند ونیز اگر خم شود وپیش از آنکه به رکوع برسد ، بفهمد حمد وسوره ، یا حمد تنها را نخوانده باید بایستد وبه همین دستور عمل نماید
مسأله 991 - اگر اشتباها مشغول خواندن سوره اى را که سجده واجب دارد بشود چنانچه پیش از رسیدن به آیه سجده بفهمد ، باید آن سوره را رها کند و سوره دیگر لازم نیست بخواند واگر بعد از خواندن آیه سجده بفهمد ، مى تواند سوره را تمام کند ومى تواند بقیه را نخواند ودر حال نماز اشاره به سجده نماید
مسأله 992 - اگر در نماز آیه سجده را بشنود ، نمازش صحیح است وباید در حال نماز اشاره به سجده بنماید
مسأله 993 - در نماز مستحبى خواندن سوره لازم نیست ، اگر چه آن نماز به واسطه نذر کردن واجب شده باشد ، ولى در بعضى از نمازهاى مستحبى مثل نماز وحشت که سوره مخصوصى دارد ، اگر بخواهد به دستور آن نماز رفتار کرده باشد ، باید همان سوره را بخواند
مسأله 994 - در نماز جمعه ودر نماز ظهر روز جمعه مستحب است در رکعت اول بعد از حمد سوره جمعه ودر رکعت دوم بعد از حمد ، سوره منافقین بخواند واگر مشغول یکى از اینها شود ، بنا بر احتیاط واجب نمى تواند آن را رها کند وسوره دیگر بخواند
مسأله 995 - اگر بعد از حمد مشغول خواندن سوره قل هو الله احد یا سوره قل یا ایها الکافرون شود ، نمى تواند آن را رها کند وسوره دیگر بخواند ، ولى در نماز جمعه ونماز ظهر روز جمعه اگر از روى فراموشى به جاى سوره جمعه ومنافقین ، یکى از این دو سوره را بخواند ، تا به نصف نرسیده ، میتواند آن را رها کند وسوره جمعه ومنافقین را بخواند
مسأله 996 - اگر در نماز جمعه یا نماز ظهر روز جمعه عمدا سوره قل هو الله احد یا سوره قل یا ایها الکافرون بخواند ، اگر چه به دو سوم رسیده باشد ، جایز است رها کردن وسوره جمعه ومنافقین خواندن
مسأله 997 - اگر در نماز ، غیر سوره قل هو الله احد وقل یا ایها الکافرون ، سوره دیگرى بخواند ، تا به دو سوم نرسیده مى تواند رها کند وسوره دیگر بخواند
مسأله 998 - اگر مقدارى از سوره را فراموش کند ، یا از روى ناچارى ، مثلا به واسطه تنگى وقت یا جهت دیگر نشود آن را تمام نماید ، مى تواند آن سوره را رها کند وبه رکوع رود ویا سوره دیگرى بخواند ، اگر چه نصف گذشته باشد یا سوره اى را که مى خوانده قل هو الله احد ، یا قل یا ایها الکافرون باشد
مسأله 999 - بر مرد واجب است حمد وسوره نماز صبح ومغرب وعشا را بلند بخواند وبر مرد وزن واجب است حمد وسوره نماز ظهر وعصر را آهسته بخوانند
مسأله 1000 - مرد باید در نماز صبح ومغرب وعشا مواظب باشد که تمام کلمات حمد وسوره حتى حرف آخر آنها را بلند بخواند
مسأله 1001 - زن مى تواند حمد وسوره نماز صبح ومغرب وعشا را بلند یا آهسته بخواند
مسأله 1002 - اگر در جایى که باید نماز را بلند بخواند ، عمدا آهسته بخواند ، یا در جایى که باید آهسته بخواند ، عمدا بلند بخواند ، نمازش باطل است ، ولى اگر از روى فراموشى یا ندانستن مسأله باشد صحیح است واگر در بین خواندن حمد وسوره هم بفهمد اشتباه کرده ، لازم نیست مقدارى را که خوانده دوباره بخواند
مسأله 1003 - اگر کسى در خواندن حمد وسوره بیشتر از معمول صدایش را بلند کند ، مثل آنکه آنها را با فریاد بخواند ، نمازش باطل است
مسأله 1004 - انسان باید نماز را یاد بگیرد که غلط نخواند وکسى که به هیچ قسم نمى تواند صحیح آن را یاد بگیرد ، باید هر طور که مى تواند بخواند ، وبهتر آن است که نماز را به جماعت بجا آورد
مسأله 1005 - کسى که حمد وسوره وچیزهاى دیگر نماز را بخوبى نمى داند ومى تواند یاد بگیرد وچنانچه وقت نماز وسعت دارد ، باید یاد بگیرد واگر وقت تنگ است در صورتى که ممکن باشد ، باید نمازش را به جماعت بخواند
مسأله 1006 - مزد گرفتن براى یاد دادن واجبات نماز جایز است ، وهمچنین براى مستحبات آن اشکال ندارد
مسأله 1007 - اگر یکى از کلمات حمد یا سوره را نداند ، یا عمدا آن را نگوید یا بجاى حرفى دیگر بگوید مثلا بجاى ( ض ) ( ظ ) بگوید ، یا جایى که باید بدون زیر وزبر خوانده شود ، زیر وزبر بدهد یا تشدید را نگوید نماز او باطل است
مسأله 1008 - اگر انسان کلمه اى را صحیح بداند ودر نماز همانطور بخواند وبعد بفهمد غلط خوانده لازم نیست دوباره نماز را بخواند ویا اگر وقت گذشته قضاء نماید
مسأله 1009 - اگر زیر وزبر کلمه اى را نداند ویا نداند مثلا کمله اى به ( س ) است یا به ( ص ) باید یاد بگیرد وچنانچه دو جور یا بیشتر بخواند ، مثل آنکه در اهدنا الصراط المستقیم مستقیم را یک مرتبه با سین ویک مرتبه با صاد بخواند ، نمازش باطل است مگر آنکه آن کلمه بر هر دو تقدیر از اذکار باشد
مسأله 1010 - اگر در کلمه اى ( واو ) باشد وحرف قبل از واو در آن کلمه پیش داشته باشد وحرف بعد از واو در آن کلمه همزه ( ء ) باشد مثل کلمه سوء ، واجب نیست آن واو را مد بدهد یعنى آن را بکشد ، وهمچنین اگر در کلمه اى ( الف ) باشد وحرف قبل از الف در آن کلمه زیر داشته باشد وحرف بعد از الف در آن کلمه همزه باشد مثل جاء لازم نیست الف آن را بکشد ونیز اگر در کلمه اى ( ى ) باشد وحرف پیش از ( ى ) در آن کلمه زیر داشته باشد وحرف بعد از ( ى ) در آن کلمه همزه داشته باشد مثل ( جئ ) لازم نیست ( ى ) را با مد بخواند ، ولى اگر بعد از این واو والف وى بجاى همزه ( ء ) حرفى باشد که ساکن است یعنى زیر وزبر وپیش ندارد وادغام در حرف دیگر شده باشد باید این سه حرف را با مد بخواند ، مثلا در ولا الضالین که بعد از الف ، حرف لام ساکن است ولام ساکن ادغام در لام دیگر شده باید الف آن را با مد بخواند
مسأله 1011 - در نماز ، وقف به حرکت ووصل به سکون اشکال ندارد ، ومعنى وقف به حرکت آن است که زیر یا زبر یا پیش آخر کلمه اى را بگوید وبین آن کلمه وکلمه بعدش فاصله دهد ، مثلا بگوید : الرحمن الرحیم ومیم الرحیم را زیر بدهد وبعد قدرى فاصله دهد وبگوید مالک یوم الدین ومعنى وصل به سکون آن است که زیر یا زبر یا پیش کلمه اى را نگوید وآن کلمه به کلمه بعد بچسباند مثل آنکه بگوید الرحمن الرحیم ومیم الرحیم را زیر ندهد وفورا مالک یوم الدین را بگوید
مسأله 1012 - در رکعت سوم وچهارم نماز مى تواند فقط یک حمد بخواند ، یا یک مرتبه تسبیحات اربعه بگوید یعنى یک مرتبه بگوید : سبحان الله والحمد لله ولا اله الا الله والله اکبر ومى تواند در یک رکعت حمد ودر رکعت دیگر تسبیحات بگوید ، وبهتر است مأموم در هر دو رکعت تسبیحات بخواند ، وبراى امام خواندن یک حمد بهتر است وبراى منفرد هر دو مساویند
مسأله 1013 - در تنگى وقت باید تسبیحات اربعه را یک مرتبه بگوید
مسأله 1014 - بر مرد وزن واجب است که در رکعت سوم وچهارم نماز ، حمد یا تسبیحات را آهسته بخوانند
مسأله 1015 - اگر در رکعت سوم وچهارم حمد بخواند ، مى تواند بسم الله آن را بلند بگوید بلکه مستحب است
مسأله 1016 - کسى که نمى تواند تسبیحات را یاد بگیرد ، یا درست بخواند ، باید در رکعت سوم وچهارم حمد بخواند
مسأله 1017 - اگر در دو رکعت اول نماز بخیال اینکه دو رکعت آخر است تسبیحات بگوید ، چنانچه پیش از رکوع بفهمد ، باید حمد واحتیاطا سوره بخواند واگر در رکوع یا بعد از رکوع بفهمد ، نمازش صحیح است
مسأله 1018 - اگر در دو رکعت آخر نماز بخیال اینکه در دو رکعت اول است حمد بخواند ، یا در دو رکعت اول نماز با اینکه گمان مى کرده در دو رکعت آخر است حمد بخواند ، چه پیش از رکوع بفهمد چه بعد از آن نمازش صحیح است
مسأله 1019 - اگر در رکعت سوم یا چهارم مى خواست حمد بخواند تسبیحات به زبانش آمد ، یا مى خواست تسبیحات بخواند حمد به زبانش آمد به نحوى که بدون قصد خوانده باشد باید آن را رها کند ودوباره حمد یا تسبیحات را بخواند ولى اگر عادتش خواندن چیزى بوده که به زبانش آمده ، مى تواند همان را تمام کند ونمازش صحیح است
مسأله 1020 - کسى که عادت دارد ، در رکعت سوم وچهارم تسبیحات بخواند ، اگر بدون قصد مشغول خواندن حمد شود ، باید آن را رها کند ودوباره حمد یا تسبیحات را بخواند
مسأله 1021 - در رکعت سوم وچهارم مستحب است بعد از تسبیحات استغفار کند ، مثلا بگوید : استغفر الله ربى واتوب الیه یا بگوید : اللهم اغفر لى وکسى که مشغول گفتن استغفار است ، اگر شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه چنانچه استغفار به قصد جزئیت مى گوید ، باید به شک خود اعتنا ننماید واگر به قصد ذکر مطلق مى گوید باید حمد یا تسبیحات را بخواند ونیز اگر نمازگزار پیش از خم شدن براى رکوع در حالى که مشغول گفتن استغفار نیست ، شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه ، باید حمد یا تسبیحات را بخواند
مسأله 1022 - اگر در رکوع رکعت سوم یا چهارم شک کند که حمد یا تسبیحات را خوانده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1023 - هر گاه شک کند که آیه یا کلمه اى را درست گفته یا نه ، چه به چیزى که بعد از آن است مشغول نشده باشد یا مشغول شده ، چه آن چیز رکن باشد مثل آنکه در رکوع شک کند که فلان کلمه از سوره درست گفته یانه ، وچه رکن نباشد ، مثلا موقع گفتن الله الصمد شک کند که قل هو الله احد را درست گفته یا نه ، به شک خود اعتنا نکند ودر صورت اول واخیر اگر احتیاطا آن آیه یا کلمه را بطور صحیح بگوید اشکال ندارد ، واگر چند مرتبه هم شک کند ، مى تواند چند بار بگوید اما اگر به وسواس برسد وباز هم بگوید ، بنا بر احتیاط نمازش را دوباره بخواند
مسأله 1024 - مستحب است در رکعت اول ، پیش از خواندن حمد بگوید اعوذ بالله من الشیطان الرجیم ، ودر رکعت اول ودوم نماز ظهر وعصر ، بسم الله را بلند بگوید وحمد وسوره را شمرده بخواند ، ودر آخر هر آیه وقف کند ، یعنى آن را به آیه بعد نچسباند ، ودر حال خواندن حمد وسوره به معناى آیه توجه داشته باشد ، واگر نماز را به جماعت مى خواند ، بعد از تمام شدن حمد امام واگر فرادى مى خواند ، بعد از آنکه حمد خودش تمام شد ، بگوید : الحمد لله رب العالمین ، بعد از خواندن سوره قل هو الله احد ، یک ، یا دو ، یا سه مرتبه کذالک الله ربى یا سه مرتبه کذالک الله ربنا بگوید ، بعد از خواندن سوره کمى صبر کند ، بعد تکبیر پیش از رکوع را بگوید ، یا قنوت را بخواند
مسأله 1025 - مستحب است در تمام نمازها در رکعت اول سوره انا انزلناه و در رکعت دوم ، سوره قل هو الله احد را بخواند
مسأله 1026 - مکروه است انسان در تمام نمازهاى یک شبانه روز سوره قل هو الله احد را نخواند
مسأله 1027 - خواندن سوره قل هو الله احد به یک نفس مکروه است
مسأله 1028 - سوره اى را که در رکعت اول خوانده مکروه است در رکعت دوم بخواند ، ولى اگر سوره قل هو الله احد را در هر دو رکعت بخواند مکروه نیست
رکوع
مسأله 1029 - در هر رکعت بعد از قرائت باید به اندازه اى خم شود که بتواند دست را به زانو بگذارد واین عمل را رکوع مى گویند
مسأله 1030 - اگر به اندازه رکوع خم شود ، ولى دستها را به زانو نگذارد اشکال ندارد
مسأله 1031 - هرگاه رکوع را بطور غیر معمول بجا آورد ، مثلا به چپ یا راست خم شود ، اگر چه دستهاى او به زانو برسد ، صحیح نیست
مسأله 1032 - خم شدن باید به قصد رکوع باشد ، پس اگر به قصد کار دیگر مثلا براى کشتن جانور خم شود ، نمى تواند آن را رکوع حساب کند ، بلکه باید بایستد ودوباره براى رکوع خم شود ، وبه واسطه این عمل ، رکن زیاد نشده ونماز باطل نمى شود
مسأله 1033 - کسى که دست یا زانوى او با دست وزانوى دیگران فرق دارد ، مثلا دستش خیلى بلند است که اگر کمى خم شود به زانو مى رسد ، یا زانوى او پایین تر از مردم دیگر است که باید خیلى خم شود تا دستش به زانو برسد ، باید به اندازه معمول خم شود
مسأله 1034 - کسى که نشسته رکوع مى کند ، باید بقدرى خم شود که صورتش مقابل زانوها برسد وبهتر است بقدرى خم شود که صورت ، نزدیک جاى سجده برسد
مسأله 1035 - بهتر است در رکوع سه مرتبه سبحان الله یا یک مرتبه سبحان ربى العظیم وبحمده بگوید وظاهر آن است که گفتن ذکر دیگر مانند الحمد لله که به این مقدار باشد کفایت مى کند ولى در تنگى وقت ودر حال ناچارى گفتن یک سبحان الله کافى است
مسأله 1036 - ذکر رکوع باید دنبال هم وبه عربى صحیح گفته شود ، و مستحب است آن را سه یا پنج یا هفت مرتبه بلکه بیشتر بگویند
مسأله 1037 - در رکوع باید به مقدار ذکر واجب ، بدن آرام باشد ودر ذکر مستحب آرام بودن بدن لازم نیست
مسأله 1038 - اگر موقعى که ذکر واجب رکوع را مى گوید ، بى اختیار بقدرى حرکت کند که از حال آرام بودن خارج شود ، لازم نیست بعد از آرام گرفتن بدن ، دوباره ذکر را بگوید ولى بهتر است واگر کمى حرکت کند که از حال آرام بودن بدن خارج نشود یا انگشتان را حرکت دهد هیچ اشکال ندارد
مسأله 1039 - اگر پیش از آنکه به مقدار رکوع خم شود وبدن آرام گیرد عمدا ذکر رکوع را بگوید ، نمازش باطل است
مسأله 1040 - اگر پیش از تمام شدن ذکر واجب ، عمدا سر از رکوع بردارد نمازش باطل است واگر سهوا سر بردارد ، چنانچه پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود یادش بیاید که ذکر رکوع را تمام نکرده باید در حال آرامى بدن دوباره ذکر را بگوید واگر بعد از آنکه از حال رکوع خارج شد ، یادش بیاید نماز او صحیح است
مسأله 1041 - اگر نتواند بمقدار ذکر در رکوع بماند ، احتیاط واجب آن است که بقیه آن را در حال برخاستن بگوید یا آنکه قبل از رسیدن به رکوع شروع کند ودر رکوع تمام نماید
مسأله 1042 - اگر به واسطه مرض ومانند آن در رکوع آرام نگیرد ، نماز صبح است ولى باید پیش از آنکه از حال رکوع خارج شود ، ذکر واجب را بگوید
مسأله 1043 - هر گاه نتواند به اندازه رکوع خم شود ، باید به چیزى تکیه دهد ورکوع کند واگر موقعى هم که تکیه داده ، نتواند بطور معمول رکوع کند ، باید یا رکوع نشسته بنماید یا ایستاده با سر اشاره کند ولازم نیست به هر اندازه مى تواند خم شود وهمچنین اگر هیچ نتواند خم شود ، باید موقع رکوع بنشیند ونشسته رکوع کند یاایستاده با سر اشاره نماید به رکوع
مسأله 1044 - کسى که مى تواند ایستاده نماز بخواند ، اگر در حال ایستاده یا نشسته نتواند رکوع کند ، باید ایستاده نماز بخواند وبراى رکوع با سر اشاره کند واگر نتواند اشاره کند باید به نیت رکوع چشمها را هم بگذارد وذکر آن را بگوید وبه نیت برخاستن از رکوع ، چشمها را باز کند واگر از این هم عاجز است باید در قلب ، نیت رکوع کند وذکر آن را بگوید
مسأله 1045 - کسى که نمى تواند ایستاده یا نشسته رکوع کند وبراى رکوع فقط مى تواند در حالى که نشسته است کمى خم شود ، یا در حالى که ایستاده است با سر اشاره کند ، باید ایستاده نماز بخواند وبراى رکوع با سر اشاره نماید
مسأله 1046 - اگر بعد از رسیدن به حد رکوع وآرام گرفتن بدن ، سر بردارد ودو مرتبه به اندازه رکوع خم شود نمازش باطل است ، وهمچنین اگر بعد از آنکه به اندازه رکوع خم شد وبدنش آرام گرفت ، بقدرى خم شود که از اندازه رکوع بگذرد ودوباره به رکوع برگردد نمازش باطل است
مسأله 1047 - بعد از تمام شدن ذکر رکوع ، باید راست بایستد وبنابر احتیاط بعد از آنکه بدن آرام گرفت به سجده رود واگر عمدا پیش از ایستادن ، یا پیش از آرام گرفتن بدن به سجده رود نمازش باطل است
مسأله 1048 - اگر رکوع را فراموش کند وپیش از آنکه به سجده برسد ، یادش بیاید باید بایستد بعد به رکوع رود وچنانچه به حالت خمیدگى به رکوع برگردد نمازش باطل است
مسأله 1049 - اگر بعد از آنکه پیشانى به زمین رسید ، یادش بیاید که رکوع نکرده چنانچه در سجده اولى باشد باید برگردد ورکوع را بیاورد بعد دو سجده کند ، نمازش صحیح است واگر در سجده دوم باشد نمازش باطل است
مسأله 1050 - بنابر احتیاط واجب پیش از رفتن به رکوع در حالى که راست ایستاده تکبیر بگوید ، ومستحب است در رکوع زانوها را به عقب دهد وپشت را صاف نگهدارد وگردن را بکشد ومساوى پشت نگهدارد وبین دو قدم را نگاه کند وپیش از ذکر یا بعد از صلوات بفرستد ، وبعد از آنکه از رکوع برخاست وراست ایستاده ، در حال آرامى بدن اگر امام یا منفرد است بگوید سمع الله لمن حمده واگر مأموم است بگوید ربنا لک الحمد یا الحمد لله رب العالمین
مسأله 1051 - مستحب است در رکوع زنها دست را از زانو بالاتر بگذارند وزانوها را به عقب ندهند
سجود
مسأله 1052 - نمازگزار باید در هر رکعت از نمازهاى واجب ومستحب ، بعد از رکوع دو سجده کند وسجده آن است که پیشانى وکف دو دست وسر دو زانو وسر دو انگشت بزرگ پاها را بر زمین بگذارد
مسأله 1053 - دو سجده روى هم یک رکن است که اگر کسى در نماز واجب عمدا یا از روى فراموشى هر دو را ترک کند ، یا دو سجده دیگر به آنها اضافه نماید ، نمازش باطل است
مسأله 1054 - اگر عمدا یک سجده کم یا زیاد کند ، نماز باطل مى شود ، واگر سهوا یک سجده کم کند حکم آن بعدا گفته خواهد شد
مسأله 1055 - اگر پیشانى را عمدا یا سهوا به زمین نگذارد ، سجده نکرده است اگر چه جاهاى دیگر به زمین برسد ، ولى اگر پیشانى را به زمین بگذارد وسهوا جاهاى دیگر را به زمین نرساند ، یا سهوا ذکر نگوید سجده صحیح است
مسأله 1056 - واجب است که در سجده سه مرتبه سبحان الله یا یک مرتبه سبحان ربى الاعلى وبحمده یا ذکر دیگر مانند الحمد لله به مقدار سه سبحان الله بگوید ، وباید این کلمات دنبال هم وبه عربى صحیح گفته شود و مستحب است سبحان ربى الاعلى وبحمده را سه یا پنج یا هفت مرتبه بگوید
مسأله 1057 - در سجود باید به مقدار ذکر واجب ، بدن آرام باشد وموقع گفتن ذکر مستحب آرام بودن بدن لازم نیست
مسأله 1058 - اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد وبدن آرام بگیرد عمدا ذکر سجده را بگوید ، یا پیش از تمام شدن ذکر عمدا سر از سجده بردارد ، نماز باطل است
مسأله 1059 - اگر پیش از آنکه پیشانى به زمین برسد وبدن آرام گیرد ، سهوا ذکر سجده را بگوید وپیش از آنکه سر از سجده بردارد ، بفهمد اشتباه کرده است ، باید دوباره در حال آرام بدون ، ذکر را بگوید
مسأله 1060 - اگر بعد از آنکه سر از سجده برداشت ، بفهمد که پیش از آرام گرفتن بدن ذکر را گفته ، یا پیش از آنکه ذکر سجده تمام شود سر برداشته ، نمازش صحیح است
مسأله 1061 - اگر موقعى که ذکر سجده را مى گوید ، یکى از هفت عضو را عمدا از زمین بردارد ، نماز باطل مى شود ولى موقعى که مشغول گفتن ذکر نیست ، اگر غیر پیشانى جاهاى دیگر را از زمین بردارد ودوباره بگذارد اشکال ندارد
مسأله 1062 - اگر پیش از تمام شدن ذکر سجده سهوا پیشانى را از زمین بر دارد نمى تواند دوباره به زمین بگذارد وباید آن را یک سجده حساب کند ولى اگر جاهاى دیگر را سهوا از زمین بردارد ، باید دو مرتبه به زمین بگذارد وذکر را بگوید
مسأله 1063 - بعد از تمام شدن ذکر سجده اول ، باید بنشیند تا بدن آرام گیرد ودوباره به سجده رود
مسأله 1064 - جاى پیشانى نمازگزار باید از جاى زانوها وسر انگشتان پاى او بلندتر از چهار انگشت بسته نباشد ، ونیز واجب است که جاى پیشانى او از جاى انگشتان وسر زانوهایش پست تر از چهار انگشت بسته نباشد
مسأله 1065 - در زمین سراشیب که سراشیبى آن درست معلوم نیست ، اگر جاى پیشانى نمازگزار از جاى انگشتهاى پا وسر زانوهاى او مختصرى بیش از چهار انگشت بسته بلندتر یا پست تر باشد خالى از اشکال نیست
مسأله 1066 - اگر پیشانى را به چیزى بگذارد که از جاى انگشتهاى پا وسر زانوهاى او بلندتر از چهار انگشت بسته است ، جایز است سر را بردارد و به چیزى که بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته یا کمتر است بگذارد ولى بهتر آن است که پیشانى را از روى آن به روى چیزى که بلندى آن به اندازه چهار انگشت بسته یا کمتر است بکشد
مسأله 1067 - باید بین پیشانى وآنچه بر آن سجده مى کند ، چیزى نباشد پس اگر مهر بقدرى چرک باشد که پیشانى به خود مهر نرسد ، سجده باطل است ولى اگر مثلا رنگ مهر تغییر کرده باشد اشکال ندارد
مسأله 1068 - در سجده باید کف دست را بر زمین بگذارد ولى در حال ناچارى پشت دست مانعى ندارد واگر پشت دست ممکن نباشد بنابر احتیاط مچ دست را بگذارد وچنانچه آن را هم نتواند ، باید تا آرنج هر جا را که مى تواند بر زمین بگذارد واگر آن هم ممکن نیست ، گذاشتن بازو کافى است
مسأله 1069 - در سجده باید سر انگشت بزرگ پاها را یا روى او را یا پشت آن را به زمین بگذارد وبهتر است سر انگشت را بگذارد واگر انگشتهاى دیگر پا را به زمین بگذارد یا به واسطه بلند بودن ناخن ، شست به زمین نرسد نماز باطل است وکسى که بواسطه ندانستن مسأله از روى تقصیر نمازهاى خود را اینطور خوانده باید دوباره بخواند
مسأله 1070 - کسى که مقدارى از شست پایش بریده ، باید بقیه آن را به زمین بگذارد واگر چیزى از آن نمانده یا اگر مانده خیلى کوتاه هست باید بقیه انگشتان را بگذارد واگر هیچ انگشت ندارد ، باید هر مقدارى از پا باقى مانده به زمین بگذارد
مسأله 1071 - اگر بطور غیر معمول سجده کند ، مثلا سینه وشکم را به زمین بچسباند ، یا پاها را دراز کند ، اگر چه هفت عضوى که گفته شد به زمین برسد ، باید نماز را دوباره بخواند
مسأله 1072 - مهر یا چیز دیگرى که بر آن سجده میکند ، باید پاک باشد ولى اگر مثلا مهر را روى فرش نجس بگذارد ، یا یک طرف مهر نجس باشد وپیشانى را به طرف پاک آن بگذارد ، اشکال ندارد
مسأله 1073 - اگر در پیشانى دمل ومانند آن باشد ، چنانچه ممکن است باید با جاى سالم پیشانى سجده کند واگر ممکن نیست باید زمین را گود کند ودمل را در گودال وجاى سالم را به مقدارى که براى سجده کافى باشد بر زمین بگذارد
مسأله 1074 - اگر دمل یا زخم تمام پیشانى را گرفته باشد باید به چانه سجده کند ، واگر بتواند جمع کند بین گذاشتن یکى از دو طرف پیشانى با چانه ولو در دو نماز باشد ، واگر به چانه هم ممکن نیست باید با اشاره سجده نماید واحتیاط مستحب آن است که به هر جاى از صورت که ممکن است سجده کند واگر به هیچ جاى از صورت ممکن نیست با جلوى سر سجده نماید
مسأله 1075 - کسى که نمى تواند پیشانى را به زمین برساند ، باید براى سجده اشاره نماید
مسأله 1076 - کسى که هیچ نمى تواند خم شود ، باید براى سجده با سر اشاره کند واگر نتواند باید با چشمها اشاره نماید واگر با سر یا چشمها هم نمى تواند اشاره کند بهتر است در قلب نیت سجده کند وبا دست ومانند آن براى سجده اشاره نماید
مسأله 1077 - کسى که مى تواند بنشیند بهتر است بنشیند واگر نمى تواند باید ایستاده نیت سجده کند وچنانچه مى تواند براى سجده با سر اشاره کند واگر نمى تواند با چشمها اشاره نماید واگر این را هم نمى تواند بهتر است در قلب نیت سجده کند
مسأله 1078 - اگر پیشانى بى اختیار از جاى سجده بلند شود ، چنانچه ممکن باشد باید نگذارد دوباره به جاى سجده برسد ، واین یک سجده حساب مى شود ، چه ذکر سجده را گفته باشد یا ینه واگر نتواند سر را نگهدارد وبى اختیار دوباره به جاى سجده برسد ، رویهم دو سجده حساب مى شود وسجده دوم زیادى است ومبطل نیست واگر چه ذکر نگفته باشد نباید ذکر بگوید
مسأله 1079 - جایى که انسان باید تقیه کند مى تواند بر فرش ومانند آن سجده نماید ولازم نیست براى نماز بجاى دیگر برود ، ولى اگر بتواند بر حصیر یا چیزى که سجده بر آن صحیح مى باشد ، طورى سجده کند که به زحمت نیفتد ، نباید بر فرش ومانند آن سجده نماید
مسأله 1080 - اگر روى تشک پر یا چیز دیگرى که بدن روى آن آرام نمى گیرد ، سجده کند باطل است
مسأله 1081 - اگر انسان ناچار شود که در زمین گل نماز بخواند ، چنانچه آلوده شدن بدن ولباس براى او مشقت ندارد ، باید سجده وتشهد را بطور معمول بجا آورد واگر مشقت دارد ، در حالى که ایستاده ، براى سجده با سر اشاره کند وتشهد را ایستاده بخواند واگر سجده وتشهد را بطور معمول بجا آورد ، نمازش محل اشکال است
مسأله 1082 - در رکعت اول ورکعت سومى که تشهد ندارد ، مثل رکعت سوم نماز ظهر وعصر وعشاء بهتر است بعد از سجده دوم قدرى بى حرکت بنشیند وبعد برخیزد ولى لازم نیست ، این عمل را جلسه استراحت مى نامند