آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
احکام وصیت
احکام وصیت
مسأله 2687 - وصیت آن است که انسان سفارش کند بعد از مرگش براى او کارهایى انجام دهند ، یا بگوید بعد از مرگش چیزى از مال او ملک کسى باشد ، یا براى اولاد خود وکسانى که اختیار آنان با اوست قیم وسرپرست معین کند . وکسى را که به او وصیت مى کنند وصى مى گویند .
مسأله 2688 - کسى که نمى تواند حرف بزند ، اگر با اشاره مقصود خود را بفهماند ، براى هر کارى مى تواند وصیت کند بلکه کسى هم که مى تواند حرف بزند ، اگر با اشاره اى که مقصودش را بفهماند وصیت کند صحیح است .
مسأله 2689 - اگر نوشته اى به امضاء یا مهر میت ببینند ، چنانچه مقصود داورا بفهماند ومعلوم باشد که باى وصیت کردن نوشته ، باید مطابق آن عمل کنند وهمچنین اگر بدانند مقصودش وصیت کردن نبوده وچیزیهاى را نوشته است بعدا مطابق آن وصیت کند ووصیت کرده ، ولى اگر ندانند که بعدا وصیت کرده یا نه عمل به آن لازم نیست .
مسأله 2690 - کسى که وصیت مى کند باید بالغ باشد ، بلى وصیت صبى دهساله اگر عاقل ودر وجوه معروف باشد صحیح است ، ونیز باید وصیت کنند ه عاقل ، واز روى اختیار وصیت کند .
مسأله 2691 - کسى که از روى عمد مثلا زخمى به خود زده یا سمى خورده است که به واسطه آن ، یقین یا گمان به مردن او پیدا مى شود ، اگر وصیت کند که مقدارى از مال او را به مصرفى برسانند صحیح نیست .
مسأله 2692 - اگر انسان وصیت کند که چیزى به کسى بدهند ، در صورتى آن کسى آن چیز را مالک مى شود که آنرا رد ننماید ، وقبول لازم نیست .
مسأله 2693 - وقتى انسان نشانه هاى مرگ را در خود دید ، باید فورا امانتهاى مردم را به صاحبانشان بر گرداند واگر به مردم بدهکار است وموقع دادن آن بدهى رسیده باید بدهد ، واگر خودش نمى تواند بدهد ، یا موقع دادن بدهى او نرسیده ، باید وصیت کند وبر وصیت شاهد بگیرد ، ولى اگر بدهى او معلوم باشد ، وصیت کردن لازم نیست .
مسأله 2694 - کسى که نشانه هاى مرگ را در خود مى بیند ، اگر خمس وزکوة ومظالم بدهکار است ، باید فورا بدهد واگر نمى تواند بدهد چنانچه از خودش مال دارد ، یااحتمال مى دهد کسى آنها را اداء نماید ، باید وصیت کند . وهمچنین است اگر حج بر او واجب باشد .
مسأله 2695 - کسى که نشانه هاى مرگ را در خود مى بیند ، اگر نماز وروزه قضاء دارد ، باید وصیت کند که از ما لخودش بارى آنها اجیر بگیرند ، بلکه اگر مال نداشته باشد ولى احتمال بدهد کسى بدون انکه چیزى بگیرد آنها را انجام مى دهد ، باز هم واجب است وصیت نماید ، واگر قضاى نماز روزه او به تفصیلى که در صفحه 225 بیان شد ، ر پسر بزرگتر واجب باشد ، باید به او اطلاع دهد ، یا وصیت کند که براى او بجا آورند .
مسأله 2696 - کسى که نشانه هاى مرگ را در خود مى بیند ، اگر مالى پیش کسى دارد یادر جایى پنهان کرده است که ورثه نمى دانند چنانچه به واسطه ندانستن ، حقشان از بین بورد ، باید به آنان اطلاع دهد ، ولازم نیست بارى بچه هاى صغیر خود قیم وسر پرست معین کند ، ولى در صورتى که بدون قیم مالشان از بین مى رود ، یا خودشان ضابع مى شوند ، باید بارى آنان قیم امینى معین نماید .
مسأله 2697 - وصى باید مسلمان وعاقل باشد . ونیز باید بالغ باشد در صورتى که به تنهایى وصى قرار داده شود .
مسأله 2698 - اگر کسى چند وصى براى خود معین کند ، چنانچه اجازه داده باشد که هر کدام به تنهایى به وصیت عمل کنند ، لازم نیست در انجام وصیت از یکدیگر اجازه بگیرند ، واگر اجازه ناده باشد ، چه گفته باشد که هر دو باهم به وصیت عمل کند ، یا نگفته باشد ، باید با نظر یکدیگر به وصیت عمل نمایند واگر حاضر نشوند که با یکدیگر به وصیت عمل کنند ، حاکم شرع آنها را مجبور مى کند واگر اطاعت نکنند ، به جاى آنان دیگران را معین مى نماید .
مسأله 2699 - اگر انسان از وصیت خود بر گردد مثلا بگوید ثلث مالش را به کسى بدهند ، بعد بگوید به او ندهند وصیت باطل مى شود . واگر وصیت خود را تغییر دهد ، مثل آنکه قیمى براى بچه هاى خود معین کند ، بعد دیگرى را بجاى او قیم نماید ، وصیت اولش باطل مى شود باید به وصیت دوم او عمل نمایند .
مسأله 2700 - اگر کارى کند که معلوم شود از وصیت خود بر گشته مثلا خانه اى را که وصیت کرده به کسى بدهند بفروشد ، یا دیگرى را براى فروش آن وکیل نماید ، وصیت باطل مى شود .
مسأله 2701 - اگر وصیت کند چیزى معینى را به کسى بدهند ، بعد وصیت کند که نصف همان را به دیگرى بدهند باید آن چیز را دو قسمت کنند وبه هر کدام از آن دو نفر یک قسمت آن را بدهند .
مسأله 2702 - اگر کسى در مرض که به آن مرضى مى میرد ، مقدارى از مالش را به کسى ببخشد ووصیت کند که بعد از مردن او هم مقدارى به کس دیگر بدهند ، باید مالى را بخشیده از اصل ترکه خارج کنند ، چنانچه مالى که وصیت کرده بیشتر از ثلث باقیمانده نباشد ، یا اگر بیشتر است ورثه اجازه بدهند که گفته او عملى شود ، باید به آنجه گفته عمل کنند ، واگر بیشتر از ثلث باشد ، ورثه هم اجازه ندهند ، باید مالى را که پیش از مرگ بخشیده بدهند وثلث باقیمانده مال دومى است .
مسأله 2703 - اگر وصیت کند که ثلث مال او را نفروشند وعایدى آن را به مصرفى برسانند ، باید مطابق گفته او عمل نمایند .
مسأله 2704 - اگر در مرضى که به آن مرض مى میرد ، بگوید مقدارى به کسى بدهکار است ، چنانچه متهم باشد که براى ضرر زدن به ورثه گفته است ، باید مقدارى را که معین کرده از ثلث او بدهند واگر متهم نباشد وکسى هم منکر گفته او نشود ، باید از اصل مالش بدهند .
مسأله 2705 - اگر وصیت کند به بچه اى که ممکن است فلان زن حامله شود چیزى بدهند به نحو وصیت به فعل ، چنانچه آن بچه بعد از مرگ موصى بدنیا آمد آن چیز را به او مى دهند ، والا در خیرات مصرف مى شود ، واگر وصیت کند که مقدارى از مالش مال بچه باشد که در شکم مادر است بنحو وصیت به نتیجه اگر چه هنوز روح نداشته باشد ، وصیت صحیح است ، پس اگر زنده بدنیا امد ، باید آنچه را که وصیت کرده به او بدهند ، واگر مرده بدنیا امد ، وصیت باطل مى شود وآنچه را که براى او وصیت کرده ، ورثه میان خودشان قسمت مى کنند .
مسأله 2706 - اگر انسان بفهمد کسى او را وصى کرده ، چنانچه به اطلاع وصیت کنند برساند که باى انجام وصیت او حاضر نیست ، لازم نیست بعد از مردن او به وصیت عمل کند ، ولى اگر پیش از مردن او بفهمد که او را وصى کرده ، یا بفهمد وبه اطلاع ندهد که براى عمل کردن به وصیت حاضر نیست ، در صورتى که مشقت نداشته باشد ، باید وصیت او را انجام دهد ، ونیز اگر وصى پیش از مرگ ، موقعى ملتفت شود که مریض به واسطه شدت مرض نتواند به دیگرى وصیت کند ، باید وصیت را قبول نماید .
مسأله 2607 - اگر کسى که وصیت کرده بمیرد ، وصى نمى تواند دیگرى را براى انجام کارهاى میت معین کند وخود از کار کناره نماید ، ولى اگر بداند مقصود میت این نبوده که خود وصى آن کار را انجام دهد ، بلکه مقصودش فقط انجام کار بوده ، مى تواند دیگرى را از طرف خود وکیل نماید .
مسأله 2708 - اگر کسى دو نفر را وصى کند ، چنانچه یکى از آن دو بمیرد ، یا دیوانه یا کافر شود لازم نیست حاکم شرع یک نف دیگر را بجاى او معین کند ، مگر آنکه شرط اجتماع در عمل نموده باشد ، واگر هر دو بمیرند یا دیوانه ، یا کافر شوند حاکم شرع دو نفر دیگر را معین مى کند ولى اگر یک نفر بتواند وصیت را عملى کند ، معین کردن دونفر لازم نیست .
مسأله 2709 - اگر وصى نتواند به تنهایى کارهاى میت را انجام دهد ، حاکم شرع براى کمک او یک نفر دیگر را معین مى کند .
مسأله 2710 - اگر مقدارى از مال میت در دست وصى تلف شود ، چنانچه در نگهدارى آن کوتاهى کرده ویا تعدى نموده ، مثلا میت وصیت کرده است که فلان مقدار به فقراى شهر بده واو مال را به شهر دیگر برده ودر را از بین رفته ضامن است واگر کوتاهى نکرده وتعدى هم ننموده ضامن نیست .
مسأله 2711 - هر گاه انسان کسى را وصى کند وبگوید که اگر ان کس بمیرد فلانى وصى باشد ، بعد از آنکه وصى اول مرد ، وصى دوم باید کارهاى میت را انجام دهد .
مسأله 2712 - حجى که بر میت واجب است وبدهکارى وحقوقى راکه مثل خمس وزکوة ومظالم ، اداء کردن آنها واجب است ، باید از اصل مال میت بدهند ، واگر چه میت براى آنها وصیت نکرده باشد .
مسأله 2713 - اگر مال میت از بدهى وحج واجب وحقوقى که مثل خمس وزکوة ومظالم بر او واجب است زیاد بیاید ، چنانچ وصیت کرده باشد که ثلث یا مقدارى از ثلث را به مصرفى برسانند ، باید به وصیت او عمل کنند واگر وصیت نکرده باشد ، آنچه مى ماند مال ورثه است .
مسأله 2714 - اگر مصرفى را که میت معین کرده ، از ثلث مال او بیشتر باشد وصیت او در بیشتر از ثلث در صورتى صحیح است که ورثه حرفى بزنند ، یا کارى کنند که معلوم شود عملى شدن وصیت را اجازه داده اند ، وتنها راضى بودن آنان کافى نیست . واگر مدتى بعد از مردن او هم اجازه بدهند صحیح است .
مسأله 2715 - اگر مصرفى را که میت معین کرده ، از ثلث مال او بیشتر باشد ، وپیش از مردن او ورثه اجازه بدهند که وصیت او عملى شود ، بعد از مردن او نمى توانند از اجازه خود بر گردند .
مسأله 2716 - اگر وصیت کند که از ثلث او خمس وزکوة یا بدهى دیگر اورا بدهند وبراى نماز وروزه او اجیر بگیردن وکار مستحبى هم مثل اطعام به فقراء انجام دهند ، باید اول بدهى او را از ثلث بدهند واگر چیزى زیاد آمد براى نماز وروزه او اجیر بگیرند واگر از آن هم زیاد آمد به مصرف کار مستحبى که معین کرده برسانند ، وچنانچه ثلث مال او فقط به اندازه بدهى او باشد ، ورثه هم اجازه ندهند که بیشتر از ثلث مال مصرف شود ، وصیت براى نماز وروزه وکارهاى مستحبى باطل است ولى باید نماز وروزه او را از اصل مال بدهند
مسأله 2717 - اگر وصیت کند که بدهى او را بدهند وبراى نماز وروزه مستحبى ااو اجیر بگیرید وکار مستحبى دیگر هم انجام دهند ، چنانچه وصیت نکرده باشد که اینها را از ثلث بدهند ، باید بدهى او را از اصل مال بدهند واگر چیزى زیاد آمد ، ثلث آن را به مصرف نماز وروزه وکارهاى مستحبى که معین کرده برسانند ودر صورتى که ثلث کافى نباشد ، ووصیت هم به ترتیب ذکر شده باشد ، پس اگر ورثه اجازه بدهند ، باید وصیت او عملى شود واگر اجازه ندهند ، باید نماز وروزه را از ثلث دهند واگر چیزى زیاد آمد به مصرف کار مستحبى که معین کرده برسانند .
مسأله 2718 - اگر کسى بگوید که میت وصیت کرده فلان مبلغ به من بدهند ، چنانچه دو مرد عادل گفته او را تصدیق کنند ، یا قسم بخورد ویک مرد عادل هم گفته او را تصدیق نماید . یا یک مرد عادل ودو زن عادله ، یا چهار زن عادله به گفته او شهادت دهند ، باید مقدارى را که مى گوید به او بدهند . واگر دو زن عادله شهادت دهند ، نصف آن را واگر سه زن عادله شهادت دهند ، باید سه چهارم آن را به او بدهند . ونیزى اگر دو مرد کافر ذمى که در دین خود عادل باشند گفته او را تصدیق کنند ، در صورتى که میت ناچار بوده است که وصیت کند ومرد وزن عادلى هم در موقع وصیت نبوده ، وصیت در سفر باشد باید چیزى را که مطالبه مى کند به او بدهند .
مسأله 2719 - اگر کسى بگوید من وصى میتم که مال اور ا به مصرفى برسانم ، یا میت مرا قیم بچه هاى خود قرار داده ، در صورتى باید حرف او را قبول کرد که دو مرد عادل گفته او را تصدیق نمایند .
مسأله 2720 - اگر وصیت کند چیزى به کسى بدهند وآن کس پیش از آنکه قبول کند یا رد نماید بمیرد ، تا وقتى ورثه او وصیت را رد نکرده اند ، مى توانند آن چیز را قبلو نمایند ولى این در صورتى است که وصیت کنند ه از وصیت خود بر نگردد وگرنه حقى به آن چیز ندارند .