آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
چهارم: سعى بین صفا و مروه
(مسأله 304 ) محرم باید بعد از به جا آوردن نماز طواف، هفت دور فاصله بین دو کوهِ کوچک صفا و مروه که در مجاورت خانه کعبه قرار دارند را بپیماید. به این عمل «سعى» و به هر دور آن «یک شوط» میگویند.
(مسأله 305 ) سعى مستحبّ نداریم و شایسته است کسانى که سعى واجب خود را انجام داده اند، مکان سعى را براى سایرین که سعى واجب دارند، تخلیه نمایند.
(مسأله 306 ) سعى از نظر احکام مانند طواف است. ولى طهارت بدن و لباس و ستر عورت و داشتن وضو یا غسل، شرط صحّت سعى نیست، گرچه مراعات همه این موارد در سعى مستحبّ است.
(مسأله 307 ) محرم میتواند هنگام سعى، دیگرى را به دوش بگیرد یا با صندلى و تخت و نظایر آن او را سعى دهد و سعى هر دو صحیح است.
(مسأله 308 ) محرم میتواند سعى را پیاده انجام دهد
یا در طبق یا صندلى چرخدار و نظیر آن بنشیند تا او را سعى دهند، گرچه پیاده سعى کردن افضل است.
ترک سعى
(مسأله 309 ) اگر کسى عمداً سعى را ترک کند و تقصیر نماید، عمره او باطل است.
(مسأله 310 ) اگر کسى سهواً یا جهلاً سعى را ترک کند و تقصیر نماید، باید برگردد و سعى را انجام دهد و تقصیر را اعاده نماید و در این صورت عمره او باطل نیست.
زمان سعى
(مسأله 311 ) زمان انجام سعى، پس از به جا آوردن طواف و نماز طواف است. و اگر سعى عمداً قبل از طواف یا نماز آن انجام شود، باطل است و باید بعد از اقامه نمازِ طواف، اعاده گردد.
(مسأله 312 ) وجوب انجام سعى پس از نماز طواف فورى نیست و تا زمانى که وقت براى اتمام اعمال عمره باقى است، تأخیر سعى جایز است. هرچند بهتر است در اوّلین فرصت ممکن انجام شود.
مکان سعى
(مسأله 313 ) همان طور که بیان شد مکان سعى حدّ فاصل دو کوه صفا و مروه است. و فرقى نمى کند که در طبقه اوّل باشد یا در طبقات بالا و اگر در آینده طبقات فوقانى اضافه شود یا زیرزمین در این مکان احداث شود، سعى از آنجا هم صحیح است.
(مسأله 314 ) سعى در مسعاى جدید (سال 1387 شمسى) که عریض تر شده و محلّ نیّت در آن جلوتر از قبل است، صحیح مى باشد.
نیابت در سعى
(مسأله 315 ) اگر کسى به هیچ وجه قدرت ندارد پیاده یا سواره یا در طبق و صندلى و نظائر آن سعى نماید، باید نایب بگیرد.
(مسأله 316 ) از آن جا که طهارت، شرط صحّت سعى نیست و محل سعى نیز مسجد
نمى باشد، سعى زن حائض یا نفسا یا مستحاضه صحیح است و نائب گرفتن به این دلیل صحیح نیست و کفایت نمى کند.
(مسأله 317 ) کسى که به جهت داشتن عذرى مثل عادت ماهانه زنان، براى طواف و نماز آن نایب گرفته است و سعى را باید خودش انجام دهد، لازم است رعایت ترتیب بنماید. یعنى صبر کند تا نماز طواف نایب تمام شود و سپس سعى را آغاز نماید.
واجبات سعى
1. نیّت
(مسأله 318 ) چون سعى عبادت است باید از اوّل تا آخر با قصد تقرّب و با توجّه به عمل باشد، بنابر این اگر کسى در اثناى سعى ، ریا نماید، یا اگر او را سعى مى دهند، خوابش ببرد، باید آن مقدار را که خواب بوده یا ریا نموده، تدارک نماید.
2. شروع سعى از صفا و ختم به مروه
(مسأله 319 ) سعى باید از صفا شروع شود، به این ترتیب که محرم باید از ابتداى صفا به ابتداى مروه برود و این یک دور محسوب مى شود و آنگاه که از مروه به صفا باز مى گردد، دور دوّم به پایان مى رسد و به همین ترتیب ادامه مى دهد تا در دور هفتم به مروه برسد و سعى تمام شود.
(مسأله 320 ) لازم نیست در هر شوطى روى کوه صفا یا مروه برود و همین مقدار که از ابتداى سراشیبى صفا شروع و به ابتداى سراشیبى مروه ختم کند و یا به عکس، یک شوط محسوب مى شود.
3. انجام سعى در مسعى و رو به صفا و مروه
(مسأله 321 ) در هنگام سعى باید مسیر بین صفا و مروه به صورت معمول و متعارف طى شود. و اگر محرم در هنگام سعى از داخل مسجدالحرام یا
فضاى خارج مسجد عبور کند، صحیح نیست و آن مقدار از سعى را باید جبران نماید.
(مسأله 322 ) محرم باید هنگام حرکت به سوى مروه، رو به مروه و هنگام بازگشت به طرف صفا، رو به صفا حرکت کند. بنابر این عقب عقب رفتن یا به پهلو رفتن صحیح نیست. ولى نگاه کردن به اطراف یا برگرداندن سر، اشکال ندارد.
(مسأله 323 ) اگر کسى قسمتى از سعى را غیر متعارف انجام دهد، یعنى عقب عقب یا به پهلو حرکت نماید، باید برگردد و همان مقدار از سعى را اعاده نماید.
4. انجام هفت دور کامل و پى در پى
(مسأله 324 ) تعداد اشواط سعى باید هفت شوط کامل باشد و کمتر یا زیادتر انجام دادن آن صحیح نیست.
(مسأله 325 ) اگر کسى عمداً تعداد اشواط سعى را کمتر یا زیادتر از هفت شوط انجام دهد، گناه کرده است ولى قبل از تقصیر مى تواند آن را تدارک نماید، به صورتى که اگر کمتر انجام داده است، کمبود را جبران کند و اگر در حال انجام اشواط بعد از شوط هفتم باشد، سعى را از همان جا رها کند و تقصیر نماید و عمره او صحیح است.
(مسأله 326 ) اگر کسى از روى عمد تعداد اشواط سعى را کمتر یا زیادتر از هفت شوط انجام دهد و تقصیر نماید، عمره او باطل است.
(مسأله 327 ) اگر کسى بفهمد سعى را سهواً یا جهلاً، کمتر از هفت شوط انجام داده است، اگر مى تواند باید برگردد و آن تعداد از اشواط سعى که یقین دارد انجام نداده است، جبران نماید. و اگر نمى تواند برگردد، باید نایب بگیرد. و چنانچه تقصیر را انجام داده باشد، لازم
نیست اعاده کند و عمره او صحیح است.
(مسأله 328 ) اگر کسى سهواً یا جهلاً سعى را بیش از هفت شوط انجام دهد، عمره او باطل نیست، هر چند تقصیر کرده باشد و اگر قبل از تقصیر و در حال انجام اشواط اضافى بفهمد که سعى را بیش از هفت شوط انجام داده است، باید سعى را از همان جا رها کند و تقصیر نماید و عمره او صحیح است.
(مسأله 329 ) اگر کسى بعد از تمام شدن سعى در تعداد شوطهاى آن شک کند، نباید به شک خود اعتنا کند.
(مسأله 330 ) اگر کسى در اثناى سعى در تعداد شوطها شک کند، سعى او باطل است و باید آن را از سر گیرد، مگر در شک بین هفت و هشت، که باید بنا را بر هفت بگذارد و سعى را تمام کند و تقصیر نماید.
(مسأله 331 ) گمان در سعى حکم شک را دارد.
(مسأله 332 ) رعایت موالات عرفى بین اشواط سعى لازم است، یعنى نباید بین اشواطِ سعى آنقدر فاصله بیفتد که عرفاً پى در پى محسوب نشود. ولى محرم مى تواند در آخر هر شوط یا حتّى بین اشواط قدرى بنشیند یا استراحت کند یا روى صفا و مروه برود و بعد سعى را ادامه دهد.
5. مختون بودن
(مسأله 333 ) مختون بودن در حال سعى، براى مردان واجب است. و این حکم پسر نابالغ را نیز شامل مى شود.
احکام قطع سعى
(مسأله 334 ) اگر کسى به هر دلیلى سعى خود را قطع کند، به شرط آنکه موالات عرفیه به هم نخورده باشد، بعداً مى تواند از همان جا که قطع کرده است ادامه دهد و فرقى نمى کند که قبلاً چند شوط انجام داده باشد.
(مسأله 335
) قطع سعى براى رسیدن به نماز جماعت یا درک نماز اوّل وقت مستحبّ است.
(مسأله 336 ) اگر کسى از سعى یا از شوطى که در حال انجام آن است، منصرف شود، سعى یا آن شوط از سعى باطل مى شود و بدون اینکه محل سعى را ترک کند مى تواند سعى یا آن شوط را از اوّل شروع کند.
آداب و مستحبّات سعى
(مسأله 337 ) انجام اعمال زیر هنگام سعى براى زائر مستحبّ است:
1 مستحبّ است از درى که مقابل حجرالاسود است به سوى صفا متوجّه شود و با آرامى دل و بدن بالاى صفا رفته و به کعبه نظر کند و به رکنى که حجرالاسود در آن است رو کند و حمد و ثناى الهى را به جا آورد و نعمت هاى الهى را به خاطر بیاورد، سپس این اذکار را بگوید:
«أللهُ أکْبَرُ» هفت مرتبه.
«ألْحَمْدُلله»هفت مرتبه.
«لا الهَ الاَّ اللهُ»هفت مرتبه.
«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِیکَ لَهُ لَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ یُحْیِى وَ یُمِیتُ وَ هُوَ حَیٌّ لَا یَمُوتُ وَ هُوَ عَلَى کُلِّ شَیْ ءٍ قَدِیرٌ» سه مرتبه.
سپس صلوات بر محمّد و آل محمّد بفرستد، و سه مرتبه بگوید:
«اللَّهُ أَکْبَرُ عَلَى مَا هَدَانَا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ عَلَى مَا أَوْلَانَا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْحَیِّ الْقَیُّومِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الْحَیِّ الدَّائِمِ»
پس سه مرتبه بگوید:
«أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ لَا نَعْبُدُ إِلَّا إِیَّاهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ وَ لَوْ کَرِهَ الْمُشْرِکُونَ»
پس سه مرتبه بگوید:
«اللَّهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُکَ الْعَفْوَ وَ الْعَافِیَةَ وَ الْیَقِینَ فِى الدُّنْیَا وَ الآْخِرَةِ»
پس سه مرتبه بگوید:
«اللَّهُمَّ آتِنَا فِى الدُّنْیَا حَسَنَةً وَ فِى الآْخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنَا عَذَابَ النَّارِ»
پس از آن بگوید:
«أللهُ أکْبَرُ»صد
مرتبه.
«لا الهَ الاِّاللهُ»صد مرتبه.
«ألْحَمْدُلله»صد مرتبه.
«سُبْحانَ الله»صد مرتبه.
پس بگوید:
«لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَ نَصَرَ عَبْدَهُ وَ غَلَبَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ فَلَهُ الْمُلْکُ وَ لَهُ الْحَمْدُ وَحْدَهُ وَحْدَهُ اللَّهُمَّ بَارِکْ لِى فِى الْمَوْتِ و فِى مَا بَعْدَ الْمَوْتِ اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِکَ مِنْ ظُلْمَةِ الْقَبْرِ وَ وَحْشَتِهِ اللَّهُمَّ أَظِلَّنِى فِى ظِلِّ عَرْشِکَ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّکَ»
و مکرراً خودش و دینش و مالش را به خداوند تبارک و تعالى بسپارد و بگوید:
«أَسْتَوْدِعُ اللَّهَ الرَّحْمَنَ الرَّحِیمَ الَّذِى لَا یَضِیعُ وَدَائِعُهُ نَفْسِى وَ دِینِى وَ أَهْلِى اللَّهُمَّ اسْتَعْمِلْنِى عَلَى کِتَابِکَ وَ سُنَّةِ نَبِیِّکَ وَ تَوَفَّنِى عَلَى مِلَّتِهِ وَ أَعِذْنِى مِنَ الْفِتْنَةِ»
سپس بگوید:
«أللهُ أکْبَرُ» سه مرتبه.
سپس دعاى سابق را تکرار کند، و دوباره «أللهُ أکْبَرُ» بگوید و باز دعا را اعاده نماید. اگر کسى تمام این عمل را نمى تواند انجام دهد، هر مقدار که مى تواند بخواند.
2 مستحبّ است رو به کعبه نماید و این دعا را بخواند:
«اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِى کُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتُهُ قَطُّ فَإِنْ عُدْتُ فَعُدْ عَلَیَّ بِالْمَغْفِرَةِ فَإِنَّکَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ اللَّهُمَّ افْعَلْ بِى مَا أَنْتَ أَهْلُهُ فَإِنَّکَ إِنْ تَفْعَلْ بِى مَا أَنْتَ أَهْلُهُ تَرْحَمْنِى وَ إِنْ تُعَذِّبْنِى فَأَنْتَ غَنِیٌّ عَنْ عَذَابِی وَ أَنَا مُحْتَاجٌ إِلَى رَحْمَتِکَ فَیَا مَنْ أَنَا مُحْتَاجٌ إِلَى رَحْمَتِهِ ارْحَمْنِى اللَّهُمَّ لَا تَفْعَلْ بِى مَا أَنَا أَهْلُهُ فَإِنَّکَ إِنْ تَفْعَلْ بِى مَا أَنَا أَهْلُهُ تُعَذِّبْنِى وَ لَمْ تَظْلِمْنِى أَصْبَحْتُ أَتَّقِى عَدْلَکَ وَ لَا أَخَافُ جَوْرَکَ فَیَا مَنْ هُوَ عَدْلٌ لَا یَجُورُ ارْحَمْنِى»
پس بگوید:
«یَا مَنْ لَا یَخِیبُ سَائِلُهُ وَ لَا یَنْفَدُ نَائِلُهُ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَعِذْنِى مِنَ النَّارِ بِرَحْمَتِکَ»
3 در حدیث شریف وارد شده است هر کسى که بخواهد مال او
زیاد شود، ایستادن بر صفا را طول دهد و هنگامى که از صفا پایین مى آید متوجّه کعبه معظّمه شود و بگوید:
«اللَّهُمَّ إِنِّى أَعُوذُ بِکَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَ فِتْنَتِهِ وَ غُرْبَتِهِ وَ وَحْشَتِهِ وَ ظُلْمَتِهِ وَ ضَیْقِهِ وَ ضَنْکِهِ اللَّهُمَّ أَظِلَّنِى فِى ظِلِّ عَرْشِکَ یَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّک»
پس بگوید:
«یَا رَبَّ الْعَفْوِ یَا مَنْ أَمَرَ بِالْعَفْوِ یَا مَنْ هُوَ أَوْلَى بِالْعَفْوِ یَا مَنْ یُثِیبُ عَلَى الْعَفْوِ الْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْوَ یَا جَوَادُ یَا کَرِیمُ یَا قَرِیبُ یَا بَعِیدُ ارْدُدْ عَلَیَّ نِعْمَتَکَ وَ اسْتَعْمِلْنِی بِطَاعَتِکَ وَ مَرْضَاتِک»
4 مستحبّ است پیاده سعى کند.
5 مستحبّ است در مقدارى از سعى که فعلاً بین چراغ هاى سبز رنگ واقع شده است، هروله کند.
6 مستحبّ است هنگامى که به مناره میانه یا اوّلین چراغ سبز مى رسد بگوید:
«بِسْمِ اللَّهِ وَ اللَّهُ أَکْبَرُ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ اللَّهُمَّ اغْفِرْ وَ ارْحَمْ وَ تَجَاوَزْ عَمَّا تَعْلَمُ إِنَّکَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَکْرَمُ وَ اهْدِنِى لِلَّتِى هِیَ أَقْوَمُ اللَّهُمَّ إِنَّ عَمَلِی ضَعِیفٌ فَضَاعِفْهُ لِی وَ تَقَبَّلْ مِنِّى اللَّهُمَّ لَکَ سَعْیِى وَ بِکَ حَوْلِى وَ قُوَّتِى فَتَقَبَّلْ عَمَلِى یَا مَنْ یَقْبَلُ عَمَلَ الْمُتَّقِینَ»
و وقتى که از آن محلّ گذشت بگوید:
«یَا ذَا الْمَنِّ وَ الطَّوْلِ وَ الْکَرَمِ وَ النَّعْمَاءِ وَ الْجُودِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اغْفِرْ لِى ذُنُوبِى إِنَّهُ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا أَنْتَ یَا کَرِیمُ»
7 هنگامى که به مروه رسید، از کوه بالا رود و آنچه براى صفا گفته شد، به جا آورد سپس بگوید:
«یَا مَنْ أَمَرَ بِالْعَفْوِ یَا مَنْ یَجْزِى عَلَى الْعَفْوِ یَا مَنْ دَلَّ عَلَى الْعَفْوِ یَا مَنْ زَیَّنَ الْعَفْوَ یَا مَنْ یُثِیبُ عَلَى الْعَفْوِ یَا مَنْ یُحِبُّ الْعَفْوَ
یَا مَنْ یُعْطِى عَلَى الْعَفْوِ یَا مَنْ یَعْفُو عَلَى الْعَفْوِ یَا رَبَّ الْعَفْوِ الْعَفْوَ الْعَفْوَ الْعَفْو»
8 در حال سعى، در گریه کردن کوشش کند و خود را به گریه وا دارد.
9 در حال سعى، بسیار دعا کند و این دعا را نیز بخواند:
«اللَّهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُکَ حُسْنَ الظَّنِّ بِکَ فِى کُلِّ حَالٍ وَ صِدْقَ النِّیَّةِ فِى التَّوَکُّلِ عَلَیْکَ»