آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
فروش طلا ونقره به طلا ونقره
مسأله 2115 - اگر طلا را به طلا یا نقره را به نقره بفروشد ، معامله صحیح است ولازم نیست وزن آنها مساوى باشد .
مسأله 2117 - اگر طلا یا نقره را به طلا ، یا نقره بفروشند باید فروشنده وخریدار پیش از آنکه از یکدیگر جدا شوند ، جنس وعوض آن را به یکدیگر تحویل دهند واگر هیچ مقدار از چیزى را که قرار گذاشته اند تحویل ندهند معامله باطل است .
مسأله 2118 - اگر فروشنده یا خریدار تمام چیزى را که قرارا گذاشته تحویل دهد ودیگرى مقدراى از آن را تحویل دهد واز یکدیگر جدا شوند ، اگر جه معامله به آن مقدار صحیح است ولى کسى که تمام مال بدست او نرسیده مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2119 اگر خاک نقره معدن را به نقره خالص وخاک طلاى معدن را به طلاى خالص بفروشند ، معامله باطل است مگر در صورت علم به مقدار طلا یا نقره ولى فروختن خاک نقره به طلا وخاک طلا به نقره اشکال ندارد .مواردى که انسان مى تواند معامله را بهم بزند
مسأله 2120 - حق بهم زدن معامله را خیار مى گویند وخریدار وفروشنده در یازده صورت مى توانند معامله را بهم بزنند : اول - آنکه از مجلس معامله متفرق نشده باشند واین خیار را ( خیار مجلس مى گویند . دوم - آنکه مغبون شده باشند ( خیار غبن ( . سوم - در معامله قرار داد کنند که تا مدت معینى هر دو یا یکى از آنان بتوانند معامله را بهم بزنند ( خیار شرط ) . چهارم فروشنده یا خریدار ، مال خود را بهتر از آنچه هست نشان دهد وطورى کند که قیمت مال در نظر مردم زیاد شود ( خیار تخلف شرط ) . ششم - در جنس یا عوض آن عیبى باشد ( خیار عیب ) . هفتم - معلوم شود مقدراى از جیسى را که فروخته ، مال دیگرى است ، که اگر صاحب آن به معامله راضى نشود ، خریدار مى تواند معامله را بهم بزند ، یا پول آن مقدار را از فروشنده بگیرد . ونیز اگر معلوم شود مقدارى از چیزى را که خریدار عوض قرار داده ، مال دیگرى است وصاحب آن راضى نشود ، فروشنده مى تواند معامله را بهم بزند یا عوض آن مقدار را از خریدار بگیرد ( خیار شرکت ) . هشتم - فروشنده خصوصیات جنس معینى را که مشترى ندیده به او بگوید ، بعد معلوم شود طورى که گفته نبوده است . که در این صورت مشترى مى تواند معامله را بهم بزند ، ونیز اگر مشترى خصوصیات عوض معینى را که مى دهد بگوید ، بعد معلوم شود طورى که گفته نبوده است فروشنده مى تواند معامله را بهم بزند ( خیار رؤیت ) . نهم - مشترى پول جنسى را که نقد خریده تا سه روز ندهد که اگر مشترى شرط نکرده باشد که دادن پول را تأخیر بیندازد ، فروشنده مى تواند معامله را بهم بزند . ( خیار تأخیر ) . دهم - حیوانى را خریده باشد که تا سه روز مى تواند معامله را بهم بزند واگر در عوض حیوانى که خریده ، حیوان دیگرى داده باشد ، فروشنده هم تا سه روز مى تواند معامله را بهم بزند . ( خیار حیوان ) . یازدهم - فروشنده نتواند جنسى راکه فروخته تحویل دهد ، مثلا اسبى را که فروخته فرار نماید که در این صورت مشترى مى تواند معامله را بهم بزند . ( خیار تعذر تسلیم ) واحکام اینها در مسائل آینده گفته خواهد شد .
مسأله 2121 - اگر خریدار قیمت جنس را نداند ، یا در موقع معامله غفلت کند وجنس را گرانتر از قیمت معمولى آن بخرد ، چنانچه بقدرى گران خریده که مردم به آن اهمیت مى دهند ، مى تواند معامله را بهم بزند ونیز اگر فروشنده قیمت جنس را نداند ، یا موقع معامله غفلت کند وجنس را ارزانتر از قیمت آن بفروشد در صورتى که مردم بمقدارى که ارزان فروخته اهمیت بدهند ، مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2122 - در معامله بیع شرط مثلا خانه هزار تومانى را به دویست تومان مى فروشند وقرار مى گذارند که اگر فروشنده سر مدت پول را بدهد بتواند معامله را بهم بزند ، معامله صحیح است .
مسأله 2123 - در معامله بیع شرط اگر چه فروشنده اطمینان داشته باشد که هر گاه سر مدت پول را ندهد ، خریدار ملک را به او مى دهد معامله صحیح است ولى اگر سر مدت پول را ندهد ، حق ندارد ملک را از خریدار مطالبه کند واگر خریدار بمیرد ، نمى تواند ملک را از ورثه او مطالبه نماید .
مسأله 2124 - اگر چاى اعلا را با چاى پست مخلوط کند وبه اسم چاى اعلا بفروشد مشترى مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2125 - اگر خریدار بفهمد مالى را که گرفته عیبى دارد مثلا حیوانى را بخرد وبفهمد که یک چشم آن کور است ، چنانچه آن عیب پیش از معالمه در مال بوده واو نمى دانسته ، مى تواند معامله را بهم بزند ، واگر نتواند رد کند مى تواند فرق قیمت سالم ومعیوب آن را معین کند وبه نسبت تفاوت قیمت سالم ومعیوب از پولى که به فروشنده داده پس بگیرد ، مثلا مالى را که به چهار تومان خریده ، اگر بفهمد معیوب است ، در صورتى که قیمت سالم آن هشت تومان وقیمت معیوب آن شش تومان باشد ، چون فرق قیمت سالم ومعیوب یک چهارم مى باشد ، مى تواند یک چهارم پولى را که داده یعنى یک توما از فروشنده بگیرد .
مسأله 2126 - اگر فروشنده بفهمد در عوضى که گرفته عیبى هست ، چنانچه آن عیب پیش از معامله در عوض بوده واو نمى دانسته مى تواند معامله را بهم بزند ودر صورت عدم امکان رد تفاوت قیمت سالم ومعیوب را به دستورى که در مسأله پیش گفته شد مى تواند بگیرد .
مسأله 2127 - اگر بعد از معامله وپیش از تحویل گرفتن مال عیبى در آن پیدا شود ، خریدار مى تواند معامله را بهم بزند ونیز اگر در عوض مال بعد از معامله وپیش از تحویل گرفتن ، عیبى پیدا شود ، فروشنده مى تواند معامله را بهم بزند ، ولى اگر بخواهند تفاوت قیمت بگیرند اشکال دارد .
مسأله 2128 - اگر بعد از معامله عیب مال را بفهمد وفورا معامله رابهم نزند ، حق بهم زدن معامله از بین نمى رود ومى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2129 - هر گاه بعد از خریدن جنس عیب آن را بفهمد ، اگر چه فروشنده حاضر نباشد ، مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2130 - در چهار صورت اگر خریدار بفهمد مال عیبى دارد ، نمى تواند معامله را بهم بزند ، یا تفاوت قیمت بگیرد : اول - آنکه موقع خریدن ، عیب مال را بداند دوم - به عیب مال راضى شود . سوم - در وقت معامله بگوید اگر مال عیبى داشته باشد پى نمى دهم وتفاوت قیمت هم نمى گیردم . چهارم - فروشنده در وقت معامله بگوید این مال را با هر عیبى که دارد مى فروشم ولى اگر عیبى را معین کند وبگوید مال را با این عیب مى فروشم ومعلوم شود عیب دیگرى هم دارد خریدار مى تواند براى عیبى که فروشنده معین نکرده مال را پس دهد ، یا تفاوت قیمت بگیرد .
مسأله 2131 - در سه صورت اگر خریدار بهمد مال عیبى دارد ، نمى تواند معامله را بهم بزند ولى مى تواند تفاوت قیمت بگیرد : اول - آنکه بعد از معامله در مال تصرف کند به نحوى که موجب تغییر مورد معامله بشود مانند دوختن پارچه وبریدن آن وامثال اینها . دوم - بعد از معامله بفهمد مال عیب دارد وفقط حق بر گرداندن آن را ساقط کند سوم - بعد از تحویل گرفتن مال ، عیب دیگرى در آن پیدا شود ، ولى اگر حیوان معیوبى را بخرد وپیش از گذاشتن سه روز عیب دیگرى پیدا کند اگر چه آن را تحویل گرفته باشد ، باز هم مى تواند آن را پس دهد نیز اگر فقط خریدار تا مدتى حق بهم زدن معامله را داشته باشد ودر آن مدت ، مال عیب دیگرى پیدا کند ، اگر چه آن را تحویل گرفته باشد ، مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2132 - اگر انسان مالى داشته باشد که خودش آن را ندیده ودیگرى خصوصیات آن را بارى او گفته باشد ، چنانچه او همان خصوصیات را به مشترى بگوید وآن را بفروشد وبعد از فروش بفهمد که بهتر از آن بوده ، مى تواند معامله را بهم بزند