آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
شکیات نماز
شکیات نماز
شکیات نماز 23 قسم است : هشت قسم آن شکهایى است که نماز را باطل مى کند ، وبه شش قسم آن نباید اعتنایى کرد ، ونه قسم دیگر آن صحیح است
شکهاى باطل
مسأله 1172 - شکهایى که نماز را باطل مى کند از این قرار است
اول شک در شماره رکعتهاى نماز دو رکعتى مثل نماز صبح ونماز مسافر ولى شک در شماره رکعتهاى مستحب نماز دو رکعتى ونماز احتیاط نماز را باطل نمى کند
دوم شک در شماره رکعتهاى نماز سه رکعتى
سوم آنکه در نماز چهار رکعتى شک کند که یک رکعت خوانده یا بیشتر
چهارم آنکه در نماز چهار رکعتى پیش از سر بلند کردن از سجده دوم ، شک کند که دو رکعت خوانده یا بیشتر
پنجم شک بین دو وپنج یا دو وبیشتر از پنج
ششم شک بین سه وشش ویا سه وبیشتر از شش
هفتم شک بین چهار وشش یا چهار وبیشتر از شش
هشتم شک در رکعتهاى نماز که نداند چند رکعت خوانده است
مسأله 1173 - اگر یکى از شکهاى باطل براى انسان پیش آید ، نمى تواند نماز را بهم بزند ، بلکه باید بقدرى فکر کند که صورت نماز بهم بخورد ، یا از پیدا شدن یقین یا گمان ناامید شود
شکهایى که نباید به آنها اعتنا کرد
شکهایى که نباید به آنها اعتنا کرد
مسأله 1174 - شکهایى که نباید به آنها اعتنا کرد از این قرار است : اول - شک در چیزى که محل بجا آوردن آن گذاشته است ، مثل آنکه در رکوع شک کند که حمد را خوانده یا نه
دوم - شک بعد از سلام نماز
سوم - شک بعد از گذشتن وقت نماز
چهارم - شک کثیر الشک یعنى کسى که زیاد شک مى کند
پنجم - شک امام در شماره رکعتهاى نماز ، در صورتى که مأموم شماره آنها را بداند وهمچنین شک مأموم در صورتى که امام شماره رکعتهاى نماز را بداند
ششم - شک در نماز مستحبى ونماز احتیاط
1-شک در چیزى که محل آن گذشته است
مسأله 1175 - اگر در بین نماز شک کند که یکى از کارهاى واجب آن را انجام داده یا نه ، مثلا شک کند که حمد خوانده یا نه ، چنانچه مشغول کارى که باید بعد از آن انجام دهد نشده ، باید آنچه را که در انجام آن شک کرده بجا آورد واگر مشغول کارى که باید بعد از آن انجام دهد شده ، به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1176 - اگر در بین خواندن آیه اى شک کند که آیه پیش را خوانده یا نه ، یا وقتى آخر آیه را مى خواند شک کند که اول آن را خوانده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1177 - اگر بعد از رکوع یا سجود شک کند که کارهاى واجب آن ، مانند ذکر وآرام بودن بدن را انجام داده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1178 - اگر در حالى که به سجده مى رود شک کند که رکوع کرده یا نه یا شک کند که یا بعد از رکوع ایستاده یا نه باید به شک خود اعتنا کند ورکوع وقیام بعد از آن را بیاورد
مسأله 1179 - اگر در حال برخاستن شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه ، باید برگردد وبجا آورد
مسأله 1180 - کسى که نشسته یا خوابیده نماز مى خواند ، اگر موقعى که حمد یا تسبیحات مى خواند ، شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند ، واگر پیش از آنکه مشغول حمد یا تسبیحات شود ، شک کند که سجده یا تشهد را بجا آورده یا نه ، باید بجا آورد
مسأله 1181 - اگر شک کند که یکى از رکنهاى نماز را بجا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است نشده باید آن را بجا آورد مثلا اگر پیش از خواندن تشهد شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه ، باید بجا آورد وچنانچه بعد یادش بیاید که آن رکن را بجا آورده بوده ، چون رکن زیاد شده نمازش باطل است
مسأله 1182 - اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است نشده ، باید آن را بجا آورد ، مثلا اگر پیش از خواندن سوره شک کند که حمد را خوانده یا نه باید حمد را بخواند واگر بعد از انجام آن یادش بیاید که آن را بجا آورده بوده چون رکن زیاد نشده نماز صحیح است
مسأله 1183 - اگر شک کند که رکنى را بجا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است شده ، باید به شک خود اعتنا نکند ، مثلا موقعى که مشغول خواندن تشهد است اگر شک کند که دو سجده را بجا آورده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند واگر یادش بیاید که آن رکن را بجا نیاورده ، در صورتى که مشغول رکن بعد نشده ، باید آن را بجا آورد واگر مشغول رکن بعد شده نمازش باطل است ، مثلا اگر پیش از رکوع رکعت بعد یادش بیاید که دو سجده را بجا نیاورده ، باید بجا آورد واگر رکوع یا بعد از آن یادش بیاید نمازش باطل است
مسأله 1184 - اگر شک کند عملى را که رکن نیست بجا آورده یا نه ، چنانچه مشغول کارى که بعد از آن است شده ، باید به شک خود اعتنا نکند ، مثلا موقعى که مشغول خواندن سوره است ، اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه ، باید به شک خود اعتنا نکند واگر بعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده ، در صورتى که مشغول رکن بعد نشده ، باید بجا آورد واگر مشغول رکن بعد شده ، نمازش صحیح است ، بنابر این اگر مثلا در قنوت یادش بیاید که حمد را نخوانده باید بخواند واگر در رکوع یادش بیاید نماز او صحیح است
مسأله 1185 - اگر شک کند که سلام نماز را گفته یا نه ، چنانچه مشغول تعقیب نماز یا مشغول نماز دیگر شده ، یا به واسطه انجام کارى که نماز را بهم مى زند ، عمدا وسهوا از حال نمازگزار بیرون رفته ، باید به شک خود اعتنا نکند واگر پیش از اینها شک کند باید سلام را بگوید واگر شک کند سلام را درست گفته یا نه در تمام فروض به شک خود اعتنا نکند
2-شک بعد از سلام
مسأله 1186 - اگر بعد از سلام نماز شک کند که نمازش صحیح بوده یا نه ، مثلا شک کند رکوع کرده یا نه ، یا بعد از سلام نماز چهار رکعتى شک کند که چهار رکعت خوانده یا پنج رکعت ، به شک خود اعتنا نکند ولى اگر هر دو طرف شک او باطل باشد مثلا بعد از سلام نماز چهار رکعتى شک کند که سه رکعت خوانده یا پنج رکعت ، نمازش باطل است
3- شک بعد از وقت
مسأله 1187 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز ، شک کند که نماز خوانده یا نه ، یا گمان کند که نخوانده ، خواندن آن لازم نیست ، ولى اگر پیش از گذشتن وقت ، شک کند که نماز خوانده یا نه ، یا گمان کند که نخوانده ، باید آن نماز را بخواند ، بلکه اگر گمان کند که خوانده ، باید آن را بجا آورد
مسأله 1188 - اگر بعد از گذشتن وقت شک کند که نماز را درست خوانده یا نه ، به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1189 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز ظهر وعصر بداند چهار رکعت نماز خوانده ولى نداند به نیت ظهر خوانده یا به نیت عصر ، باید چهار رکعت نماز قضاء به نیت نمازى که بر او واجب است بخواند
مسأله 1190 - اگر بعد از گذشتن وقت نماز مغرب وعشا ، بداند یک نماز خوانده ولى نداند سه رکعتى خوانده یا چهار رکعتى باید قضاى نماز مغرب وعشاء را بخواند
4 - کثیر الشک ( کسى که زیاد شک مى کند )
مسأله 1191 - اگر کسى حالش طورى باشد که نگذرد سه نماز مگر آنکه ولو در یکى از آنها شک مى کند ، کثیر الشک است وچنانچه زیاد شک کردن او از غضب یا ترس یا پریشانى حواس نباشد به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1192 - کثیر الشک اگر در بجا آوردن چیزى شک کند ، چنانچه بجا آوردن آن ، نماز را باطل نمى کند ، باید بنا بگذارد که آن را بجا آورده مثلا اگر شک کند که رکوع کرده یا نه باید بنا بگذارد که رکوع کرده است ، واگر بجا آوردن آن ، نماز را باطل مى کند ، باید بنا بگذارد که آن را انجام نداده ، مثلا اگر شک کند که یک رکوع کرده یا بیشتر ، چون زیاد شدن رکوع نماز را باطل مى کند ، باید بنا بگذارد که بیشتر از یک رکوع نکرده است
مسأله 1193 - کسى که در یک چیز نماز زیاد شک مى کند ، چنانچه در چیزهاى دیگر نماز شک کند ، باید به دستور آن عمل نماید ، مثلا کسى که زیاد شک مى کند سجده کرده یا نه ، اگر در بجا آوردن رکوع شک کند ، باید به دستور آن رفتار نماید ، یعنى اگر به سجده نرفته رکوع را بجا آورد واگر به سجده رفته اعتنا نکند
مسأله 1194 - کسى که در نماز مخصوصى مثلا در نماز ظهر زیاد شک مى کند اگر در نماز دیگر مثلا در نماز عصر شک کند ، باید به دستور شک رفتار نماید
مسأله 1195 - کسى که وقتى در جاى مخصوصى نماز مى خواند ، زیاد شک مى کند ، اگر در غیر آنجا نماز بخواند وشکى براى او پیش آید ، باید به دستور شک عمل نماید
مسأله 1196 - اگر انسان شک کند که کثیر الشک شده یا نه ، باید به دستور شک عمل نماید ، وکثیر الشک تا وقتى یقین نکند که بحال معمولى مردم برگشته باید به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1197 - کسى که زیاد شک مى کند اگر شک کند رکنى را بجا آورده یا نه واعتنا نکند بعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده ، چنانچه مشغول رکن بعد نشده ، باید آن را بجا آورد واگر مشغول رکن بعد شده نمازش باطل است ، مثلا اگر شک کند رکوع کرده یا نه واعتنا نکند ، چنانچه پیش از سجده یادش بیاید که رکوع نکرده ، باید رکوع کند واگر در سجده یادش بیاید ، نمازش باطل است
مسأله 1198 - کسى که زیاد شک مى کند ، اگر شک کند چیزى را که رکن نیست بجا آورده یا نه واعتنا نکند وبعد یادش بیاید که آن را بجا نیاورده ، چنانچه از محل بجا آوردن آن نگذشته ، باید آن را بجا آورد واگر از محل آن گذشته نمازش صحیح است ، مثلا اگر شک کند که حمد خوانده یا نه واعتنا نکند ، چنانچه در قنوت یادش بیاید که حمد نخوانده ، باید بخواند واگر در رکوع یادش بیاید ، نماز او صحیح است
5-شک امام ومأموم
مسأله 1199 - اگر امام جماعت در شماره رکعتهاى نماز شک کند ، مثلا شک کند که سه رکعت خوانده یا چهار رکعت ، چنانچه مأموم یقین یا گمان داشته باشد که چهار رکعت خوانده وبه امام بفهماند که چهار رکعت خوانده است ، امام باید نماز را تمام کند وخواندن نماز احتیاط لازم نیست ، ونیز اگر امام یقین یا گمان داشته باشد که چند رکعت خوانده است ومأموم در شماره رکعتهاى نماز شک کند ، باید به شک خود اعتنا ننماید
6 - شک در نمازهاى مستحبى
مسأله 1200 - اگر در شماره رکعتهاى نماز مستحبى شک کند ، چنانچه طرف بیشتر شک نماز را باطل مى کند ، باید بنا را بر کمتر بگذارد مثلا اگر در نافله صبح شک کند که دو رکعت خوانده یا سه رکعت ، باید بنا را بگذارد که دو رکعت خوانده است واگر طرف بیشتر شک نماز را باطل نمى کند مثلا شک کند که دو رکعت خوانده یا یک رکعت بهر طرف شک عمل کند ، نمازش صحیح است
مسأله 1201 - کم شدن رکن ، نافله را باطل مى کند ولى زیاد شدن رکن ، آن را باطل نمى کند ، پس اگر یکى از کارهاى نافله را فراموش کند وموقعى یادش بیاید که مشغول رکن بعد از آن شده ، باید آن کار را انجام دهد ، ودوباره آن رکن را بجا آورد مثلا اگر در بین رکوع یادش بیاید که حمد را نخوانده ، باید برگردد وحمد را بخواند ودوباره به رکوع رود
مسأله 1202 - اگر در یکى از کارهاى نافله شک کند ، خواه رکن باشد یا غیر رکن ، چنانچه محل آن نگذشته ، باید بجا آورد واگر محل آن گذشته ، به شک خود اعتنا نکند
مسأله 1203 - اگر در نماز مستحبى دو رکعتى گمانش به سه رکعت یا بیشتر برود ، باید اعتنا کند ونمازش باطل است واگر گمانش به دو رکعت یا کمتر برود باید به همان گمان عمل کند ، مثلا اگر گمانش به یک رکعت مى رود احتیاطا باید یک رکعت دیگر بخواند
مسأله 1204 - اگر در نماز نافله کارى کند که براى آن سجده سهو واجب مى شود ، لازم نیست سجده سهو بجا آورد واگر یک سجده یا تشهد را فراموش / صفحة 214 / نماید ، لازم نیست بعد از نماز قضاى سجده وتشهد را بجا آورد
مسأله 1205 - اگر شک کند که نماز مستحبى را خوانده یا نه ، چنانچه آن نماز مثل نماز جعفر طیار وقت معین نداشته باشد ، بنا بگذارد که نخوانده است وهمچنین است اگر مثل نافله یومیه که وقت معین داشته باشد وپیش از گذشتن وقت شک کند که آن را بجا آورده یا نه ، ولى اگر بعد از گذشتن وقت شک کند که خوانده است یا نه ، به شک خود اعتنا نکند