آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
نیابت و استنابه
سؤال 115 نیابت در حج یا سایر عبادات چه نوع عقدى است؟
عقدى لازم که باید بعد از عقد بر طبق آن عمل شود.
سؤال 116 آیا در نیابت لازم است صیغة عقد جارى شود؟ اگر لازم نیست به چه صورتى نیابت منعقد مى گردد؟
صیغة عقد در هیچ عقدى لازم نیست و همین مقدار که گفتگو شود و برطبق آن عمل شود کفایت مى کند، مگر در صیغة نکاح و طلاق.
سؤال 117 براى نیابت حج یا عمرة مفرده عقد یا صیغة خاصّى باید جارى شود یا توافق ظاهرى طرفین کافى است؟
توافق ظاهرى کفایت مى کند.
سؤال 118 آیا نایب باید
در انجام هر عملى آن عمل را به نیّت منوبٌ عنه انجام دهد یا نیّت کلّى که در ابتداى احرام کند تا آخر کافى است؟
نیّت کلّى کفایت مى کند.
سؤال 119 آیا خروج نایب از مکّه در فاصلة زمانى بین عمرة تمتّع و حجّ تمتّع، ضرر به نیابت او مى زند؟
نمى زند.
سؤال 120 آیا نایب مى تواند در بعضى از اعمال که قابل نیابت است، براى غیر از منوبٌ عنه نایب شود؟ مثلاً بعد از رمى منوبٌ عنه، به نیابت از دیگر همراهان هم رمى کند؟
اشکال ندارد چنانچه مى تواند در مثل فرض مذکور نایب بگیرد.
سؤال 121 انجام عمرة مفرده براى نایب، بعد یا قبل از انجام اعمال حجِ ّ منوبٌ عنه، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد بلکه بسیار خوب است چه قصد کند آن براى خود باشد یا دیگرى و یا براى منوبٌ عنه.
سؤال 122 آیا نایب حج در خصوص انجام مستحبّات حج یا مستحبّات شهر مکّه و مدینه هم وظیفه اى دارد؟
باید به طور متعارف که رسم حجّاج است مستحبّات را عمل کند.
سؤال 123 طواف نساء در حجّ نایب، نیّت خاصّى مثل مافى الذمّه و... مى خواهد یا باید به طور عادى به قصد نیابت از منوبٌ عنه طواف نساء کند؟
نیّت خاصّى ندارد.
سؤال 124 اگر کسى براى حجّ نیابى به مبلغ معیّنى اجیر شود ولى مبلغى که هزینه مى شود کمتر یا بیشتر از مبلغ قرارداد شود، در این صورت کمبود چگونه باید جبران شود یا پولى که اضافه مى آید متعلّق به چه کسى است؟
باید عمل به نیابت کند و کمبود را باید جبران کند و بیشتر مال او است، مى تواند تصرّف کند.
سؤال 125 اگر کسى اجیر شود که خودش به نیابت از دیگرى حج به جا آورد، آیا مى تواند دیگرى را به نیابت از او بفرستد؟
باید
اجازه از منوبٌ عنه بگیرد.
سؤال 126 اگر یکى از مسئولین اجرایى، نیابت کسى را بپذیرد و بخواهد همزمان با انجام کارهایش حجّ منوبٌ عنه را هم به جا آورد، آیا مى تواند در اعمال حج لباس دوخته بپوشد؟
اشکال ندارد ولى کار او اگر مضطر نباشد حرام است.
سؤال 127 اگر عذر منوبٌ عنه، در بین اعمال حجِ ّ نایب و قبل از اتمام حجِ ّ او برطرف شد، آیا باید خودش حج را اعاده نماید؟
لازم نیست.
سؤال 128 اگر عذر منوبٌ عنه پس از اتمام حجِ ّ نیابى برطرف شد، باید حج را خودش اعاده کند؟
اعاده لازم نیست.
سؤال 129 اگر در قرارداد نایب، سال اجیر شدن او مشخّص نشود، باید در اوّلین سال ممکن حج به جا آورد یا هر زمان توانست برود اشکال ندارد؟
باید در اوّل ازمنة ممکن حج به جا آورد و تأخیر جایز نیست مگر از منوبٌ عنه اذن بگیرد.
سؤال 130 آیا اجیر حجّ بلدى باید رفت و برگشت حجّ خود را شهر منوبٌ عنه قرار دهد؟
لازم نیست.
سؤال 131 آیا زن و مرد مى توانند در حج نایب یکدیگر شوند؟
اشکال ندارد.
سؤال 132 اگر کسى به نیابت دیگرى به حج رفت، آیا آن حج براى خودش هم محسوب مى شود و کفایت از حجّةالاسلام مى کند یا خیر؟
کفایت نمى کند.
سؤال 133 آیا نایب حج حتماً باید قبلاً خودش حج به جا آورده باشد یا خیر؟
لازم نیست.
سؤال 134 آیا مى توان بدون اطّلاع و اجازة مستطیع، براى او در حج نایب گرفت؟ مثلاً زن و فرزندان کسى که مستطیع است و به حج نمى رود مى توانند در زمان حیات او کسى را به نیابت از او به حج بفرستند؟
جایز نیست.
سؤال 135 آیا کسى مى تواند یک عمرة مفرده را به نیابت از افراد نامحدودى انجام دهد؟
مى تواند.
سؤال 136 آیا نیابت در عمرة مفرده و صحّت
عمره مشروط به اجازة منوبٌ عنه است؟
مشروط نیست.
سؤال 137 آیا کسى مى تواند عمرة مفرده را به نیابت از کسى که زنده است و عذرى براى انجام حج ندارد انجام دهد؟
مى تواند.
سؤال 138 آیا کسى که براى حجِ ّ تمتّع استطاعت دارد و بدون عذر موجّه، مشرّف به حج نشده است، مى تواند به نیابت از دیگرى مشرّف شود؟
مى تواند ولى گناه کرده است.
سؤال 139 اگر کسى بدون اجازه یا با اجازة دیگرى به نیابت او عمرة مفرده انجام داد و در انجام عمره کفّاره اى واجب شد یا طواف نساء دچار اختلال شد، در این صورت کفّاره و حرمت همسر، مربوط به نایب است یا منوبٌ عنه؟
مربوط به نایب است.
سؤال 140 آیا در حجِ ّ تمتّع مى شود کسى حج را به نیابت از چند نفر انجام دهد؟
نمى تواند.
سؤال 141 اگر نایب حج عمداً طواف نساء را انجام نداد، خودش بر همسرش حرام مى شود یا منوبٌ عنه؟
نایب، همسر او بر او حرام است تا طواف نساء را به جا آورد و منوبٌ عنه حجِ ّ او ناقص است تا طواف نساء به جا آورده شود.
سؤال 142 اگر منوبٌ عنه و همسرش و یا یکى از آن دو از دنیا رفته باشند و نایب طواف نساء را به جا نیاورد، چه مى شود؟
گفته شد که طواف نساء مربوط به نایب است که اگر به جا نیاورد همسر او به او حلال نمى شود ولى تا به جا آورده نشود، حجِ ّ منوبٌ عنه ناقص است.
سؤال 143 آیا کسى که مستطیع است و عذر موجّهى براى نرفتن به حج ندارد، مى تواند کسى را به نیابت بفرستد؟
نمى تواند.
سؤال 144 کسى که نیابتاً به مکّه مشرّف مى شود، آیا به محض رسیدن به میقات در صورتى که پول قربانى را داشته باشد مستطیع مى شود؟
مستطیع
نمى شود و باید حجّ منوبٌ عنه را به جا آورد، ولى اگر حجّ منوبٌ عنه را به جا نیاورد، حقّ اُجرت ندارد.
سوال 145 آیا کسى که اوّلین بار به عمرة مفرده رفته، مى تواند همان عمرة اوّلى را هم علاوه بر خود به نیابت از دیگران انجام دهد؟
مى تواند.
سؤال 146 اگر قرائت نماز کسى اشکال داشته باشد، مى تواند نایب حج شود و قرائت خود را قبل از عزیمت به حج اصلاح کند؟
مى تواند و اگر هم نکرد نماز طواف را با همان حال بخواند و نایب هم بگیرد.
سؤال 147 اگر کسى حجّ نیابتى قبول نماید و سپس مستطیع شود، آیا باید براى خودش حجّ به جا آورد یا براى منوبٌ عنه؟
براى منوبٌ عنه باید حج به جا بیاورد. مگر راضى شود که اجاره را فسخ کند ولى بر فرض مذکور باز مى تواند براى منوبٌ عنه حج به جا آورد.
سؤال 148 در فرض سؤال قبل اگر قرائت نایب اصلاح نشد و به حج رفت و براى نماز طواف و نماز نساء، نایب گرفت، آیا نیابت او صحیح است و کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟ آیا استحقاق اجرت هم دارد؟
صحیح است و استحقاق اجرت هم دارد.
سؤال 149 اگر نایب از اوّل بداند که به جهت پیرى یا بیمارى یا ترس از ازدحام جمعیّت، مجبور است اعمال مکّه را بر عرفات مقدّم بدارد، آیا مى تواند نایب شود؟ و در این صورت نیابت او و حجّ او صحیح است؟
اگر منوبٌ عنه راضى باشد اشکال ندارد.
سؤال 150 کسى که از اوّل مى داند به جهت همراهى افراد مریض یا پیر که با او به مکّه مى روند، مجبور است وقوفین را اضطراراً درک کند، آیا مى تواند نیابت قبول کند؟ و در این صورت نیابت او
صحیح است؟
حجّ او صحیح است، ولى باید منوبٌ عنه را در جریان بگذارد.
سؤال 151 زنى که از اوّل مى داند در حین حج دچار عادت ماهیانه مى شود و مجبور است براى برخى اعمال نایب بگیرد یا حجّ خود را مبدّل به حجّ إفراد کند، آیا مى تواند به نیابت از دیگرى به حج برود؟
مى تواند، ولى باید منوبٌ عنه هم بداند.
سؤال 152 اگر نایب حج به هر دلیلى براى برخى اعمال یا همة اعمال نایب دیگرى اختیار کرد، نایب دوّم باید عمل را به نیّت نایب اوّل انجام دهد یا به نیت منوبٌ عنه؟
به نیّت نایب اوّل.
سؤال 153 کسى که قرائت او در نماز صحیح نیست و امید به اصلاح هم ندارد، مى تواند نایب حج شود؟
مى تواند، ولى باید منوبٌ عنه بداند.
سؤال 154 آیا شایسته است به نیابت از حضرات معصومین یا اولیاى الهى، حجِ ّ تمتّع یا عمرة مفرده به جا آورد؟
بسیار به جا است.
سؤال 155 با توجّه به اینکه امام زمان«ارواحنافداه» در قید حیات مى باشند و چه بسا در موسم حج، در مکّه و مشغول انجام حج باشند، آیا مى شود به نیابت از ایشان حج انجام داد؟
اشکال ندارد، بلکه بسیار خوب است.
سؤال 156 کسى که به حجِ ّ مستحبّى رفته و عمرة تمتّع را انجام داده است، آیا مى تواند از نیّت خود عدول کند و حج را به نیابت شخص دیگرى به جا آورد؟ در صورت جواز آیا باید عمرة تمتّع را اعاده کند یا همان عمره کافى است؟
مى تواند ثواب حج را به دیگرى بدهد ولى اگر مى خواهد به نیابت به جا آورد باید عمرة تمتّع را دو مرتبه به جا آورد.
سؤال 157 آیا کسى که تمکّن مالى دارد مى تواند دیگرى را اجیر کند و به او اجرت دهد که
به نیابت حضرات معصومین حجِ ّ مستحبّى یا عمرة مفرده به جا آورد؟ آیا اگر خودش معذور از عزیمت نباشد هم مى تواند این کار را بکند؟
در هر صورت مى تواند و مى تواند خود هم با آن نایب برود.
سؤال 158 اگر از نظر قانونى نایب شدن و اجرت گرفتن خدمة کاروان ها مجاز نباشد، آیا مى توانند همزمان با امور اجرایى، حجِ ّ نیابى انجام دهند؟ در صورتى که خلاف قانون رفتار کند و حجّ نیابى انجام دهند، آیا نیابت آنان و حجّ آنان صحیح و کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
حجّ او صحیح است و کفایت از حجّ منوبٌ عنه مى کند ولى تخلّف او از قانون حرام است.
سؤال 159 آیا نایب حج مى تواند در ابتداى ورود به مکّه، محرم به احرام عمرة مفرده شود و براى خود عمره به جا بیاورد و بعد برگردد و از ادنى الحل یا میقات به نیّت منوبٌ عنه براى عمرة تمتّع محرم شود؟
اشکال ندارد ولى باید منوبٌ عنه بداند.
سؤال 160 آیا نایب مطلقاً مى تواند در فاصلة زمانى بین عمرة تمتّع و حجّ تمتّع جهت انجام عمرة مفرده یا کار دیگرى از مکّه خارج شود، یا نیاز به عذرى دارد؟
مى تواند و نیاز به عذر ندارد.
>سؤال 161< کسى که حجّ واجب انجام مى دهد، مى تواند علاوه بر خودش براى دیگران هم حجّ نیابى استحبابى انجام دهد؟
نمى تواند.
سؤال 162 آیا مى شود چند نفر توافق کنند و به یک نفر نیابت دهند که براى همة آن ها یک عمرة مفرده یا یک حجّ مستحبّى انجام دهد و اجرت او را اشتراکاً بپردازند؟
اشکال ندارد.
سؤال 163 آیا کسى که براى عمرة مفرده، یا حجّ مستحبّى یک نفر اجیر شده است، مى تواند نیابت دیگران را هم بپذیرد و از آنان هم اجرت بگیرد و یک حجّ مستحبى
یا یک عمرة مفرده به نیابت از همة افراد و خودش انجام دهد؟
نمى تواند، حتّى براى خود هم نمى تواند. ولى بعد از اتمام حج یا عمرة منوبٌ عنه مى تواند براى خود یا دیگران عمره یا طواف مستحبّى انجام دهد.
سؤال 164 آیا کسى که در حجّ واجب از سوى کسى نایب شده است، مى تواند از دیگران اجرت بگیرد و براى آنان عمرة مفرده یا طواف مستحبّى انجام دهد؟
اشکال ندارد.
سؤال 165 کسى که نایب حج است مى تواند براى دیگران اعمال واجب قضا شده از سال هاى پیش مثل رمى و طواف نساء و ذبح را انجام دهد و اجرت بگیرد؟
اشکال ندارد.
سؤال 166 اگر حج نایب مبدّل به حجّ إفراد شد، آیا عمرة مفردة بعد از حج را فقط باید به نیّت حجّ منوبٌ عنه انجام دهد یا مى تواند خود یا دیگران را در آن شرکت دهد؟
نمى تواند.
سؤال 167 اگر نایب حج، بعد از اتمام احرام و قبل از انجام اعمال بمیرد، آیا حج از عهدة منوبٌ عنه ساقط مى شود یا باید نایب دیگرى بفرستد؟ و آیا آن نایب مرحوم استحقاق اجرت را دارد؟
استحقاق اجرت دارد و حج از منوبٌ عنه ساقط مى شود.
سؤال 168 نیابت از کسى که حج بر او واجب نیست مثل بچه یا دیوانه چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.
سؤال 169 کسى که تاکنون حج به جا نیاورده، نیابت دیگرى را براى انجام حجّ تمتّع مى پذیرد و پس از آن به او پیشنهاد مى شود که به عنوان خدمه به حج برود، وضع مالى او هم به صورتى است که در برگشت مى تواند زندگى خود را اداره نماید، در این صورت آیا باید حج را به نیّت خود انجام دهد یا منوبٌ عنه؟ اگر به نیّت منوبٌ عنه انجام داد، آیا نیّت
او صحیح است و حجّ او کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
نیابت او صحیح است.
سؤال 170 در فرض سؤال قبل اگر آن شخص با وجودى که مى توانست براى خودش حج به جا آورد حجّ منوبٌ عنه را انجام داد، آیا حج بر او مستقر مى شود یا وجوب حج در سال هاى بعد بستگى به احراز شرایط دارد؟
حج براى او مستقر مى شود و باید به هر طورى شده حج را به جا آورد.
سؤال 171 اگر نایب مجبور شود پس از اتمام عمرة تمتّع به کشورش برگردد، آیا مى تواند اعمال حج را به نایب دیگرى بسپارد که انجام دهد؟ آیا در این صورت حجِ ّ انجام شده کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
حج براى منوبٌ عنه کافى است.