آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
احکام مساقات
مسأله 2234 - اگر انسان با کسى به این قسم معامله کند که درختهاى میوه اى را که میوه آن مال خود اوست ، یا اختیار میوه هاى آن با اوست ، تا مدت معینى به آن کس واگذار کند که تربیت نماید وآب دهد وبه مقدارى که قرار مى گذراند از میوه آن بردارد ، این معامله را مساقات مى گویند .
مسأله 2235 - معامله مساقات در درختهایى که مثل بید وچنار میوه نمیدهد صحیح نیست ودر مثل درخت حنا که از برگ آن استفاده مى کنند اسکال ندارد .
مسأله 2236 - در معامله مساقات لازم نیست صیغه بخوانند بلکه اگر صاحب درخت به قصد مساقات آن را واگذار کند وکسى که کار مى کند بهمین قصد مشغول کار شود ، معامله صحیح است .
مسأله 2237 - مالک وکسى که تربیت درختها را به عهده مى گیرد ، باید مکلف وعاقل باشند وکسى آنها را مجبور نکرده باشد ونیز مالک باید سفیه نباشد ، یعنى مال خود را در کارهاى بیهوده مصرف نکند .
مسأله 2238 - مدت مساقات باید معلوم باشد واگر اول آن را معین کنند وآخر آن را موقعى قرار دهتد که میوه آن سال بدست مى آید صحیح است .
مسأله 2239 - باید سهم هر کدام نصف یا ثلث حاصل ومانند اینها باشد ، واگر قرار بگذراند که مثلا صد من از میوه ها مال مالک وبقیه مال کسى باشد که کار مى کند ، معامله باطل است .
مسأله 2240 - باید قرار معامله مساقات را پیش از ظاهر شدن میوه بگذارند واگر بعد از ظاهر شدن میوه پیش از رسیدن آن قرار بگذارند اشکال دارد اگر چه کارى مانند آبیارى که براى تربیت درخت لازم است باقى مانده باشد ، یا احتیاج به کارى مانند چیدن میوه ونگهدارى آن داشته باشد .
مسأله 2241 - معامله مساقات در بوته خربزه وخیار ومانند اینها صحیح نیست .
مسأله 2242 - درختى که از آب باران یا رطوبت زمین استفاده مى کند وبه آبیارى احتیاج ندارد ، اگر به کارهاى دیگر مانند بیل زدن وکود دادن محتاج باشد ، معامله مساقات در آن صحیح است .
مسأله 2243 - دو نفریکه مساقات کرده اند ، با رضایت یکدیگر مى توانند معامله را بهم بزنند . ونیز اگر در ضمن خواندن صیغه مساقات شرط کنند که هر دو ، یا یکى از آنان حق بهم زدن معامله را داشته باشند ، مطابق قرارى که گذاشته اند ، بهم زدن معامله اشکال ندارد ، بلکه اگر در معامله شرطى کنند وعملى نشود ، کسى ک?براى نفع او شرط کرده اند ، مى تواند معامله را بهم بزند .
مسأله 2244 - اگر مالک بمیرد ، معامله مساقات بهم نمى خورد وورثه اش بجاى او هستند .
مسأله 2245 - اگر کسى که تربیت درختها ره او واگذار شده ، بمیرد ، چنانچه در عقد شرط نکرده باشند که خودش آنها را تربیت کند ، ورثه اش بجاى او هستند وچنانچه خودشان عمل ورا انجام ندهند واجیر هم نگیرند ، حاکم شرع از مال میت اجیر مى گیرد وحاصل را بین ورثه میت قسمت مى کند ، واگر شرط کرده باشند که خود او درختها را تربیت نماید ، پس اگر قرار گذاشته اند که به دیگرى واگذار نکند ، با مردن او معامله بهم مى خورد ، واگر قرار نگذاشته اند ، مالک مى تواند عقد را بهم بزند ، یا راضى شود که ورثه او یا کسى که آنها اجیرش مى کنند ، درختها را تربیت نماید .
مسأله 2246 - اگر شرط کنند که تمام حاصل براى مالک باشد ، مساقات باطل است . ومیوه مالک مى باشد وکسى که کار مى کند نمى تواند مطالبه اجرت نماید ، ولى اگر باطل بودن مساقات به جهت دیگر باشد ، مالک باید مزد آبیارى وکارهاى دیگر را به مقدار معمول به کسى که درختها را تربیت کرده بدهد .
مسأله 2247 - اگر زمینى را به دیگرى واگذار کند که در ان درخت بکارد وآنچه عمل مى آید مال هر دو باشد ، معامله باطل است ، پس اگر درختها مال صاحب زمین بوده ، بعد از تربیت هم مال اوست وباید مزد کسى که آنها را تربیت کرده بدهد ، واگر مال کسى بوده که آنها را تربیت کرده بعد از تربیت هم مال اوست ومى تواند آنها را بکند ، ولى باید گودالهایى را که به واسطه کندن دختها پیدا شده پر کند واجازه زمین را از روزى که دختها راکاشته به صاحب زمین بدهد ومالک هم مى تواند او را مجبور نماید که دختها را بکند ، واگر به واسطه کندن درخت ، عیبى در آن پیدا شود ، باید تفاوت قیمت آن را به صاحب درخت بدهد ونمى تواند او رامجبور کند که با اجاره ، یا بدون اجاره ، درخت را در زمین باقى بگذارد .