آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
تیمم
تیمم
در هفت مورد بجاى وضوء وغسل باید تیمم کرد
اول از موارد تیمم
اول آنکه تهیه آب بقدر وضوء یا غسل ممکن نباشد
مسأله 657 - اگر انسان در آبادى باشد ، باید براى تهیه آب وضوء وغسل بقدرى جستجو کند که از پیدا شدن آن نا امید شود ، واگر در بیابان باشد ، چنانچه زمین آن پست وبلند است ، باید در هر یک از چهار طرف به اندازه پرتاب یک تیر قدیمى که با کمان پرتاب مى کردند ( 1 ) در جستجوى آب برود واگر زمین آن پست وبلند نیست باید در هر طرف به اندازه پرتاب دو تیر جستجو نماید
مسأله 658 - اگر بعضى از چهار طرف هموار وبعضى دیگر پست وبلند باشد ، باید در طرفى که هموار است به اندازه پرتاب دو تیر ودر طرفى که هموار نیست ، به اندازه یک تیر جستجو کند ( 1 ) مجلسى قدس سره در کتاب شرح من لا یحضره الفقیه ، مقدار پرتاب تیر را دویست گام معین فرموده است
مسأله 659 - در هر طرفى که یقین دارد آب نیست ، در آن طرف جستجو لازم نیست
مسأله 660 - کسى که وقت نماز او تنگ نیست وبراى تهیه آب وقت دارد ، اگر یقین دارد ، در محلى دورتر از مقدارى که باید جستجو کند آب هست ، باید براى تهیه آب برود واگر گمان دارد آب هست رفتن به آن محل لازم نیست ولى اگر گمان او قوى باشد ، بنابر احتیاط واجب باید براى تهیه آب به آن محل برود
مسأله 661 - لازم نیست خود انسان در جستجوى آب برود ، بلکه مى تواند کسى را که به گفته او اطمینان دارد بفرستد ودر این صورت اگر یکنفر از طرف چند نفر برود کافى است
مسأله 662 - اگر احتمال دهد که داخل بار سفر خود ، یا در منزل یا در قافله آب هست باید بقدرى جستجو نماید که به نبودن آب یقین کند ، یا از پیدا کردن آن نا امید شود یا یکى از روافع تکلیف مثل حرج محقق شود
مسأله 663 - اگر پیش از وقت نماز جستجو نماید وآب پیدا نکند وتا وقت نماز همانجا بماند ، لازم نیست دوباره در جستجوى آب برود ولو احتمال دهد که آب پیدا مى کند
مسأله 664 - اگر بعد از داخل شدن وقت نماز جستجو کند وآب پیدا نکند وتا وقت نماز دیگر در همانجا بماند ، لازم نیست که دوباره در جستجوى آب برود ولو احتمال دهد آب پیدا شود
مسأله 665 - اگر وقت نماز تنگ باشد ، یا از دزد ودرنده بترسد ، یا جستجوى آب بقدرى سخت باشد که نتواند تحمل کند ، جستجو لازم نیست
مسأله 666 - اگر در جستجوى آب نرود تا وقت نماز تنگ شود خطا کرده ولى نمازش با تیمم صحیح است
مسأله 667 - کسى که یقین دارد آب پیدا نمى کند ، چنانچه دنبال آب نرود وبا صفحة تیمم نماز بخواند وبعد از نماز بفهمد که اگر جستجو مى کرد آب پیدا مى شد نمازش باطل است
مسأله 668 - اگر بعد از جستجو آب پیدا نکند وبا تیمم نماز بخواند وبعد از نماز بفهمد ، در جایى که جستجو کرده آب بوده نماز او صحیح است
مسأله 669 - کسى که یقین دارد وقت نماز تنگ است ، اگر بدون جستجو با تیمم نماز بخواند وبعد از نماز بفهمد که براى جستجو وقت داشته ، احتیاط واجب آن است که دوباره نمازش را بخواند واگر وقت گذشته قضاء نماید مگر آنکه بداند اگر جستجو مى کرد آب پیدا نمى کرد که در این صورت نمازش صحیح است
مسأله 670 - اگر بعد از داخل شدن وقت نماز ، وضوء داشته باشد وبداند که اگر وضوى خود را باطل کند تهیه آب براى او ممکن نیست ، یا نمى تواند وضوء بگیرد چنانچه بتواند وضوى خود را نگهدارد ، نباید آن را باطل نماید
مسأله 671 - اگر پیش از وقت نماز ، وضوء داشته باشد وبداند که اگر وضوى خود را باطل کند ، تهیه آب براى او ممکن نیست ، لازم نیست وضوى خود را نگهدارد وباطل نکند
مسأله 672 - کسى که فقط به مقدار وضوء یا به مقدار غسل آب دارد ومى داند که اگر آن را بریزد آب پیدا نمى کند ، چنانچه وقت نماز داخل شده باشد ، ریختن آن حرام است ، ولى پیش از وقت نماز ریختن آن اشکال ندارد
مسأله 673 - کسى که مى داند آب پیدا نمى کند ، اگر بعد از داخل شدن وقت نماز وضوى خود را باطل کند ، یا آبى که دارد بریزد معصیت کرده ولى نمازش با تیمم صحیح است
دوم از موارد تیمم
مسأله 674 - اگر به واسطه پیرى یا ترس از دزد وجانور ومانند اینها ، یا نداشتن وسیله اى که آب از چاه بکشد ، دسترسى به آب نداشته باشد ، باید تیمم کند ، وهمچنین است اگر تهیه کردن آب یا استعمال آن بقدرى مشقت داشته باشد که مردم تحمل آن را نکنند
مسأله 675 - اگر براى کشیدن آب از چاه ، دلو وریسمان ومانند اینها لازم دارد ومجبور است بخرد یا کرایه نماید ، اگر چه قیمت آن چند برابر معمول باشد باید تهیه کند ، وهمچنین است اگر آب را به چندین برابر قیمتش بفروشند ، در صورتى که قیمت آب در آن زمان ومکان همان باشد ، واگر کمتر از آن باشد احتیاط واجب آن است که تهیه کند ، ولى اگر تهیه آن بقدرى پول مى خواهد که نسبت بحال او آن مقدار ضرر دارد ، واجب نیست تهیه نماید
مسأله 676 - اگر ناچار شود که براى تهیه آب قرض کند ، باید قرض نماید ولى کسى که مى داند یا گمان دارد که نمى تواند قرض خود را بدهد ، واجب نیست قرض کند
مسأله 677 - اگر کندن چاه مشقت ندارد ، باید براى تهیه آب چاه بکند
مسأله 678 - اگر کسى مقدارى آب بى منت به او ببخشد باید قبول کند
سوم از موارد تیمم
مسأله 679 - اگر از استعمال آب بر جان خود بترسد ، یا بترسد که به واسطه استعمال آن مرض یا عیبى در او پیدا شود ، یا مرضش طول بکشد ، یا شدت کند ، یا به سختى معالجه شود ، باید تیمم نماید ولى اگر آب گرم براى او ضرر ندارد ، باید با آب گرم وضوء بگیرد یا غسل کند
مسأله 680 - لازم نیست یقین کند که آب براى او ضرر دارد ، بلکه اگر احتمال ضرر بدهد ، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد واز آن احتمال ، ترسى براى او پیدا شود ، باید تیمم کند
مسأله 681 - کسى که مبتلا به درد چشم است وآب براى او ضرر دارد ، باید تیمم نماید
مسأله 682 - اگر به واسطه یقین یا ترس ضرر ، تیمم کند وپیش از نماز بفهمد که آب برایش ضرر ندارد ، تیمم او باطل است واگر بعد از نماز بفهمد ، نمازش صحیح است ولى براى نمازهاى بعد باید وضوء بگیرد یا غسل کند
مسأله 683 - کسى که مى داند آب برایش ضرر ندارد ، چنانچه غسل کند یا وضوء بگیرد وبعد بفهمد که آب براى او ضرر داشته ، وضوء وغسل او صحیح است
چهارم از موارد تیمم
مسأله 684 - هر گاه بترسد که اگر آب را به مصرف وضوء یا غسل برساند ، خود او یا عیال واولاد او ، یا رفیقش وکسانى که با او مربوطند مانند نوکر وکلفت از تشنگى بمیرند ، یا مریض شوند ، یا بقدرى تشنه شوند که تحمل آن مشقت دارد ، باید بجاى وضوء وغسل تیمم نماید ، ونیز اگر بترسد حیوانى که مال خود اوست از تشنگى تلف شود ، باید آب را به آن بدهد وتیمم نماید ، وهمچنین است اگر کسى که حفظ جان او واجب است بطورى تشنه باشد که اگر انسان آب را به او ندهد تلف شود
مسأله 685 - اگر غیر از آب پاکى که براى وضوء یا غسل دارد آب نجسى هم به مقدار آشامیدن خود وکسانى که با او مربوطند داشته باشد ، باید آب پاک را براى آشامیدن بگذارد وبا تیمم نماز بخواند ، ولى چنانچه آب را براى حیوانش بخواهد باید آب نجس را به آن بدهد وبا آب پاک وضوء وغسل انجام دهد
پنجم از موارد تیمم
مسأله 686 - کسى که بدن یا لباسش نجس است وکمى آب دارد که اگر با آن وضوء بگیرد یا غسل کند ، براى آب کشیدن بدن یا لباس او نمى ماند ، باید بدن یا لباس را آب بکشد وبا تیمم نماز بخواند ، ولى اگر چیزى نداشته باشد که بر آن تیمم کند ، باید آب را به مصرف وضوء یا غسل برساند وبا بدن یا لباس نجس نماز بخواند
ششم از موارد تیمم
مسأله 687 - اگر غیر از آب یا ظرفى که استعمال آن حرام است آب یا ظرف دیگرى ندارد ، مثلا آب یا ظرفش غصبى است وغیر از آن ، آب وظرف دیگرى ندارد ، باید بجاى وضوء وغسل تیمم کند
هفتم از مواردتیمم
مسأله 688 - هر گاه وقت به قدرى تنگ باشد که اگر وضوء بگیرد ، یا غسل کند تمام نماز ، یا مقدارى از آن بعد از وقت خوانده مى شود جایز است تیمم کند ومى تواند وضوء بگیرد ونماز را در خارج وقت بخواند
مسأله 689 - اگر عمدا نماز را به قدرى تأخیر بیندازد که وقت وضوء یا غسل نداشته باشد معصیت کرده ولى نماز او با تیمم صحیح است
مسأله 690 - کسى که شک دارد که اگر وضوء بگیرد ، یا غسل کند وقت براى نماز او مى ماند یا نه ، باید وضوء یا غسل را بجا آورد
مسأله 691 - کسى که به واسطه تنگى وقت تیمم کرده ، چنانچه بعد از نماز آبى که داشته از دستش برود ، اگر چه تیمم خود را نشکسته باشد در صورتى که وظیفه اش تیمم باشد باید دوباره تیمم نماید
مسأله 692 - کسى که آب دارد ، اگر به واسطه تنگى وقت با تیمم مشغول نماز شود ودر بین نماز آبى که داشته از دستش برود ، چنانچه وظیفه اش تیمم باشد باید براى نماز بعد دوباره تیمم کند
مسأله 693 - اگر انسان به قدرى وقت دارد که مى تواند وضوء بگیرد ، یا غسل کند ونماز را بدون کارهاى مستحبى آن مثل اقامه وقنوت بخواند ، باید غسل کند یا وضوء بگیرد ونماز را بدون کارهاى مستحبى آن بجا آورد ، بلکه اگر به اندازه سوره هم وقت ندارد ، باید غسل کند یا وضوء بگیرد ونماز را بدون سوره بخواند
چیزهایى که تیمم به آنها صحیح است
مسأله 694 - تیمم به خاک وریگ وکلوخ وسنگ صحیح است
مسأله 695 - تیمم بر سنگ گچ وسنگ آهک صحیح است ، وهمچنین تیمم به گچ وآهک پخته ، وتیمم به سنگ معدن مثل سنگ عقیق باطل است
مسأله 696 - اگر خاک وریگ وکلوخ وسنگ پیدا نشود ، باید به گرد غبارى که در فرش ولباس ومانند اینهاست تیمم نمایند وچنانچه گرد پیدا نشود ، باید به گل تیمم کند واگر گل هم پیدا نشود ، تیمم از او ساقط است ونماز هم بر او واجب نیست
مسأله 697 - اگر بتواند با تکاندن فرش ومانند آن خاک تهیه کند ، تیمم به گرد باطل است واگر بتواند گل را خشک کند واز آن خاک تهیه نماید ، تیمم به گل باطل است
مسأله 698 - کسى که آب ندارد اگر برف یا یخ داشته باشد ، چنانچه ممکن است باید آن را آب کند وبا آن وضوء بگیرد ، یا غسل نماید ویا آنکه برف ویخ را به مواضع وضوء بمالد به نحوى که آب جریان پیدا کند در صورتى که حرج نباشد واگر ممکن نیست وچیزى هم که تیمم به آن صحیح است ندارد ، تکلیف نماز وتیمم از او ساقط است
مسأله 699 - اگر با خاک یا ریگ ، چیزى مانند کاه که تیمم به آن باطل است ، مخلوط شود ، نمى تواندبه آن تیمم کند ولى اگر آن چیز بقدرى کم باشد که در خاک یا ریگ از بین رفته حساب شود ، تیمم به آن خاک وریگ صحیح است
مسأله 700 - اگر چیزى ندارد که بر آن تیمم کند چنانچه ممکن است ، باید به خریدن ومانند آن تهیه نماید در صورتى که مضر به حال او نباشد
مسأله 701 - چیزى که بر آن تیمم مى کند باید پاک باشد واگر چیز پاکى که تیمم به آن صحیح استه ندارد ، نماز بر او واجب نیست
مسأله 702 - اگر یقین داشته باشد که تیمم به چیزى که صحیح است وبه آن تیمم نماید ، بعد بفهمد تیمم به آن باطل بوده ، نمازهایى را که با آن تیمم خوانده باید دوباره بخواند
مسأله 703 - چیزى که بر آن تیمم مى کند ومکان آن چیز ، باید غصبى نباشد ، پس اگر بر خاک غصبى تیمم کند ، یا خاکى را که مال خود اوست بى اجازه در ملک دیگرى بگذارد وبر آن تیمم کند تیمم او باطل است
مسأله 704 - تیمم در فضاى غصبى صحیح است ، پس اگر در ملک خود ، دستها را به زمین بزند وبى اجازه داخل ملک دیگرى شود ودستها را به پیشانى بکشد ، تیمم او باطل است
مسأله 705 - تیمم به چیز غصبى ، یا بر چیزى که در ملک غصبى است ، در صورتى باطل است که انسان عمدا تیمم کند وچنانچه فراموش کرده باشد ، تیمم او صحیح است
مسأله 706 - کسى که در جاى غصبى حبس است ، اگر آب وخاک او غصبى است ، باید با تیمم نماز بخواند
مسأله 707 - مستحب است چیزى که بر آن تیمم مى کنند ، گردى داشته باشد که بدست بماند وبعد از زدن دست بر آن مستحب است دست را بتکانند که گرد آن بریزند
مسأله 708 - تیمم به زمین گود وخاک جاده وزمین شوره زار که نمک روى آن را نگرفته مکروه است واگر نمک روى آن را گرفته باشد باطل است
دستور تیمم بدل از وضوء
مسأله 709 - در تیمم بدل از وضوء چهار چیز واجب است : اول - نیت
دوم - زدن کف دو دست با هم بر چیزى که تیمم به آن صحیح است
سوم - کشیدن دو دست به تمام پیشانى ودو طرف آن از جایى که موى سر مى روید ، تا ابروها وبالاى بینى وبنابر احتیاط واجب باید دستها روى ابروها هم ، کشیده شود
چهارم - کشیدن تمام کف دست چپ به تمام پشت دست راست وبعد از آن کشیدن تمام کف دست راست به تمام پشت دست چپ
دستور تیمم بدل از غسل
مسأله 710 - تیمم بدل از غسل ، مثل تیمم بدل از وضوء است ، وبهتر است بعد از آنکه نیت کرد وبه دستورى که در مسأله پیش گفته شد ، دستها را به زمین زد وبه پیشانى کشید ، یک مرتبه دیگر دستها را به زمین بزند وبه پشت دستها بکشد
احکام تیمم
مسأله 711 - اگر مختصرى از پیشانى وپشت دستها را هم مسح نکند تیمم باطل است ، چه عمدا مسح نکند ، یا مسأله را نداند ، یا فراموش کرده باشد ولى دقت زیاد هم لازم نیست وهمینقدر که بگویند تمام پیشانى وپشت دست مسح شده کافى است
مسأله 712 - براى آنکه یقین کند تمام پشت دست را مسح کرده ، باید مقدارى بالاتر از مچ را هم مسح نماید ، ولى مسح بین انگشتان لازم نیست ونیز لازم نیست پیشانى وپشت دستها را از بالا به پایین مسح نماید ، ومى توان از پایین به بالا مسح کرد
مسأله 713 - کارهاى تیمم را باید پشت سر هم بجا آورد واگر بین آنها بقدرى فاصله دهد ، که نگویند تیمم مى کند باطل است
مسأله 714 - در موقع نیت باید معین کند که تیمم اوبدل از غسل است ، یا بدل از وضوء بلى اگر در ذمه او یکى بیش نیست قصد امر کفایت مى کند واگر بدل از غسل باشد ، باید آن غسل را معین نماید وچنانچه اشتباها بجاى بدل از وضوء ، بدل از غسل یا بجاى بدل از غسل ، بدل از وضوء نیت کند ، یا مثلا در تیمم بدل از غسل جنابت ، نیت تیمم بدل از غسل مس میت نماید ، تیمم او باطل است
مسأله 715 - لازم نیست در تیمم پیشانى وکف دستها وپشت دستها پاک باشد
مسأله 716 - انسان بایدبراى تیمم انگشتر را از دست بیرون آورد واگر در پیشانى یا پشت دستها یا در کف دستها مانعى باشد ، مثلا چیزى به آنها چسبیده باشد ، باید بر طرف نماید
مسأله 717 - اگر پیشانى یا پشت دستها زخم است وپارچه یا چیز دیگرى را که بر آن بسته نتواند باز کند ، باید دست را با همان پارچه به چیزى که تیمم به آن صحیح است بزند وبه پیشانى وپشت دستها بکشد
مسأله 718 - اگر پیشانى وپشت دستها مو داشته باشد اشکال ندارد ولى اگر موى سر روى پیشانى آمده باشد ، باید آن را عقب بزند
مسأله 719 - اگر احتمال دهد که در پیشانى وکف دستها یا پشت دستها مانعى هست چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد باید جستجو نماید ، تا یقین یا گمان کند که مانعى نیست
مسأله 720 - اگر وظیفه او تیمم است ونمى تواند تیمم کند ، باید نائب بگیرد وکسى که نائب مى شود ، باید او را با دست خود او تیمم دهد یعنى نائب دستهاى او را به زمین بگذارد وبا او مسح پیشانى ودستهایش را بنماید واگر ممکن نباشد چیزى بر او واجب نیست ونماز هم ساقط است
مسأله 721 - اگر در بین تیمم شک کند که قسمتى از آن را فراموش کرده یا نه ، باید آن قسمت را با آنچه بعد از آن است بجا آورد مگر آنکه داخل در جزء بعد شده باشد در این صورت اعتنا به شک ننماید
مسأله 722 - اگر بعد از مسح دست چپ شک کند که درست تیمم کرده یا نه ، تیمم او صحیح است
مسأله 723 - کسى که وظیفه اش تیمم است نمى تواند پیش از وقت نماز براى نماز تیمم کند ، ولى اگر براى کار واجب دیگر یا مستحبى تیمم کند وتا وقت نماز عذر او باقى باشد ، مى تواند با همان تیمم نماز بخواند
مسأله 724 - کسى که وظیفه اش تیمم است ، اگر بداند تا آخر وقت عذر او باقى مى ماند ، در وسعت وقت مى تواند با تیمم نماز بخواند ، واگر بداند که تا آخر وقت عذر او برطرف مى شود ، باید صبر کند وبا وضوء یا غسل نماز بخواند ، ونیز اگر امید دارد که عذرش برطرف شود ، باید صبر کند وبا وضوء یا غسل نماز بخواند ، یا در تنگى وقت با تیمم نماز را بجا آورد
مسأله 725 - کسى که احتیاطا باید غسل جبیره اى وتیمم نماید مثلا جراحتى در پشت او است ، اگر بعد از غسل وتیمم نماز بخواند وبعد از نماز حدث اصغرى از او سر زند مثلا بول کند ، براى نمازهاى بعد ، باید وضوء بگیرد
مسأله 726 - اگر به واسطه نداشتن آب یا عذر دیگرى تیمم کند ، بعد از بر طرف شدن عذر ، تیمم او باطل مى شود
مسأله 727 - چیزهایى که وضوء را باطل مى کند ، تیمم بدل از وضوء را هم باطل مى کند وچیزهایى که غسل را باطل مى نماید ، تیمم بدل از غسل را هم باطل مى کند
مسأله 728 - کسى که نمى تواند غسل کند ، اگر چند غسل بر او واجب باشد ، یک تیمم نماید بدل از همه اغسال
مسأله 729 - کسى که نمى تواند غسل کند ، اگر بخواهد عملى را که براى آن غسل واجب است انجام دهد ، باید بدل از غسل تیمم نماید ، واگر نتواند وضوء بگیرد وبخواهد عملى را که براى آن وضوء واجب است انجام دهد ، باید بدل از وضوء تیمم نماید
مسأله 730 - اگر بدل از غسل جنابت تیمم کند ، نباید براى نماز وضوء بگیرد وهمچنین اگر بدل از غسلهاى دیگر تیمم کند ، لازم نیست وضوء بگیرد
مسأله 731 - اگر بدل از غسل تیمم کند وبعد کارى که وضوء را باطل مى کند براى او پیش آید ، چنانچه براى نمازهاى بعد نتواند غسل کند ، باید وضوء بگیرد واگر نمى تواند وضوء بگیرد ، باید تیمم کند بدل از وضوء
مسأله 732 - کسى که وظیفه اش تیمم است اگر براى کارى تیمم کند ، تا تیمم وعذر او باقى است ، کارهایى را که باید با وضوء یا غسل انجام داد ، مى تواند بجا آورد ، ولى اگر عذرش تنگى وقت بوده ، یا با داشتن آب براى نماز میت یا خوابیدن ، تیمم کرده ، فقط کارى را که براى آن تیمم نموده ، مى تواند انجام دهد
مسأله 733 - در چند مورد مستحب است نمازهایى را که انسان با تیمم خوانده دوباره بخواند : اول آنکه از استعمال آب ترس داشته وجنب بوده وبا تیمم خوانده است
دوم آنکه مى دانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمى کند وعمدا خود را جنب کرده وبا تیمم نماز خوانده است سوم آنکه تا آخر وقت ، عمدا در جستجوى آب نرود وبا تیمم نماز بخواند وبعد بفهمد که اگر جستجو مى کرد ، آب پیدا مى شد
چهارم آنکه عمدا نماز را تأخیر انداخته ودر آخر وقت با تیمم نماز خوانده است
پنجم آنکه مى دانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمى شود وآبى را که داشته ریخته است