آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی

استفتائات مناسک حج

شرایط وجوب حج

>سؤال 1< در رسالة توضیح المسائل حضرتعالى آمده است که حج بر هر کسى که علاوه بر دارا بودن شرایط عامة تکلیف (بلوغ، قدرت، عقل، علم) مستطیع هم باشد، واجب مى گردد. حال سؤال اینجاست که اوّلاً قدرت چه تفاوتى با استطاعت دارد و ثانیاً منظور از علم چیست؟
مراد از قدرت، قدرت بدنى است و مراد از استطاعت، استطاعت مالى است و مراد از علم این است که بداند حج واجب است و بداند او هم واجب الحج است.

>سؤال 2< آیا حرّیت و آزاد بودن جزو شرایط حج به شمار مى رود یا غلام و کنیز هم در صورت احراز سایر شرایط وجوب حج، واجب الحج مى شوند؟
اگر مالک مال بشوند مستطیع مى شوند، ولى اگر مولى اجازه ندهد حج بر آن ها واجب نیست.

عقل

>سؤال 3< اگر کسى در ایّام حج دیوانه شود و ولیِ ّ او برای باقیماندة اعمال او نایب بگیرد یا در مثل وقوفین، او را به عرفات و مشعر ببرد و سایر اعمال را به همین دو صورت انجام دهد، حجِ ّ او قبول است و کفایت از حجّ واجب مى کند یا خیر؟ در صورتى که حجّ او کافى از حجّةالاسلام نیست، با توجّه به اینکه استطاعت عقلى خود را از دست داده است، براى حجّ او در سال هاى بعد باید نایب گرفت یا وظیفة دیگرى وجود ندارد؟
باید براى او نایب بگیرند تا اعمال حجّش را تمام کند و وجوب حج از او ساقط مى شود.

>سؤال 4< به صورت کلّى اگر غیر عاقل به دستوراتى که در مناسک آمده است حج به جا آورد و پس از آن عاقل شود، حجّ قبلى او کفایت از حجّةالاسلام مى کند، یا در صورت احراز سایر شرایط وجوب حج، باید اعاده نماید؟
در فرض مذکور باید قضا کند.

>سؤال 5< یکى از حجّاج پس از اتمام عمرة تمتّع و قبل از احرام
حج به علّت ضربة روحى که در مکّه به او وارد شده است، عقل خود را از دست داده و توان انجام حج را نداشته است. پس از این واقعه، حجّاج او را محرم کرده اند و به عرفات و مشعر برده اند و اعمال حج را به نیابت از او انجام داده اند و برگشته اند. حال پس از گذشت مدتى شخص مذکور به حالت عادى برگشته و عاقل شده است و اعمال حج آن سال را به یاد نمى آورد. خواهشمند است بفرمایید اولاً حجّى که آن سال انجام داده صحیح بوده است؟ ثانیاً اکنون در صورت برخوردارى از شرایط حج، واجب است حجّ خود را اعاده نماید؟
حجّ او صحیح است و احتیاج به تکرار ندارد.

>سؤال 6< اگر حج گزار بعد از عمرة تمتّع، عقل و هوش خود را از دست بدهد، آیا ولیّ او رئیس کاروان، همراهان و... وظیفه دارد حجِ ّ او را تکمیل کند یا خیر؟
لازم نیست و حجّ او بدل به عمرة مفرده مى شود.

بلوغ

>سؤال 7< اگر حج گزار به تصوّر اینکه بالغ نشده است، نیّت حجِ ّ استحبابى کند و همة اعمال را صحیح به جا آورد ولى بعد از اتمام حج بفهمد بالغ بوده است، حج او کفایت از حجّةالاسلام مى کند یا باید اعاده نماید؟
کفایت مى کند.

>سؤال 8< اگر کودک نابالغ را محرم نمودند و کفّاره اى بر او واجب شد، در صورتى که خود شخص نابالغ دارایى داشته باشد، پرداخت کفّاره به عهدة خود او است یا ولیّ او؟
بر عهدة ولیِ ّ است.

>سؤال 9< اگر کودک ممیّز ولى نابالغ، بدون اذن ولى محرم شود و کفّاره بر او واجب گردد، پرداخت کفّاره به عهدة کیست؟ آیا فرقى مى کند که کودک دارایى داشته
باشد یا خیر؟
بر عهدة ولى است، امّا مى تواند از مال او بردارد.

قدرت بدنى

>سؤال 10< اگر بیمار به حج رود یا کسى در حج بیمار شود و نتواند اعمال را به جا آورد، در صورتى که سرپرست و همراه او در برخى اعمال براى او نائب بگیرد یا در مثل وقوفین او را همراه ببرد و بالاخره اعمال را با دستوراتى که دارد انجام دهد، این حج کفایت از حجّ واجب او مى کند یا در صورت بهبودى و استطاعت، در سال هاى بعد باید اعاده کند؟
کفایت مى کند.

>سؤال 11< کسى که در زمان پیرى و وقتى که قدرت بدنى انجام حج ندارد، استطاعت مالى پیدا کند، آیا واجب است در زمان حیات براى حج نایب بگیرد؟ و اگر نگرفت آیا بعد از وفات واجب است ورثة او براى حج او نایب بگیرند؟
حج براى او واجب نیست.

سؤال 12 کسى که مستطیع است و نوبت رفتن او به حج فرا رسیده است ولى کسالتى دارد که مانع رفتن او با هواپیما مى شود و به طور متعارف با وسیلة دیگرى هم نمى تواند برود، در صور ذیل در خصوص وجوب حج و گرفتن نایب و... چه وظیفه اى دارد؟
الف) سال اوّل استطاعت او باشد؟
حج براى او لازم نیست.
ب) قبلاً واجب الحج بوده و نرفته و اکنون بنا دارد مشرّف شود؟
باید نایب بگیرد و در زنده بودن او حج براى او به جا آورده شود.

سؤال 13 اگر کسى استطاعت مالى حج را داشته و دارد ولى اکنون به علّت پیرى استطاعت جسمى حج را ندارد، در این صورت مى تواند در حیات خود نایب به حج بفرستد؟
باید نایب بگیرد.

سؤال 14 به طور کلّى وقتى کسى استطاعت مالى حج را پیدا مى کند ولى خوف ضرر
جانى یا بیمارى یا ... دارد، وجوب حج به صورت موقّت یا دائم از او ساقط مى شود؟
باید اگر احتمال بهبودى مى دهد، صبر کند و اِلاّ نایب بگیرد.

سؤال 15 اگر کسى استطاعت مالى حج را داشته و دارد، ولى اکنون به علّت پیرى ، استطاعت جسمى حج را ندارد و اهمیّت به حج نمى دهد، در این صورت دیگران مى توانند بدون اجازه و اطّلاع او براى حجِ ّ او نایب شوند یا نایب بگیرند؟
بدون اجازه جایز نیست.

سؤال 16 شخصى چند سال قبل مستطیع بوده و داراى چند نفر پسر و دختر بوده، بعد از چند سال تا پسران ازدواج کردند و دختران به خانة شوهر رفتند، ممکن نشده حجّ تمتّع را به جا آورد و بعداً بیمار شده و اکنون استطاعت مالى ندارد، آیا مى تواند به جاى حجّ تمتّع، عمرة مفرده به جا آورد؟
اگر نمى تواند حج برود و مریض است به هر نحو که بتواند باید نایب بگیرد.

سؤال 17 کسى که از راه رفتن عاجز است و باید با صندلى یا تخت یا بر دوش دیگران طواف و سعى کند، اگر سایر شرایط وجوب حج را دارا باشد، واجب الحج است؟
واجب الحج است.

سؤال 18 کسى که معتاد به موادِّ مخدّر است و طبق مقرّرات ایران و عربستان، نمى تواند به حج برود یا اگر برود نمى تواند موادِّ مخدّر استعمال کند، در صورت استطاعت چه وظیفه اى دارد؟
باید ترک کند و حج برود، ولى راستى اگر مقدور بر ترک نیست واجب الحج نیست.

سؤال 19 کسى که قبلاً حج بر او واجب بوده و مى توانسته برود و نرفته و اکنون که بنا به تشرّف دارد، معتاد است و به سبب اعتیاد نمى تواند مشرّف به حج شود چه وظیفه اى دارد؟
باید نایب بگیرد.

سؤال 20 اگر کسى قبل
از تشرّف به حج، در مدینه سکته کند یا به صورتى بیمار شود که تا آخر زمان حج باید استراحت مطلق داشته باشد، چه وظیفه اى در قبال حجِ ّ امسال و سال هاى بعد دارد؟
اگر حج بر او مستقر بوده، باید در سال بعد حج به جا آورد و اگر نمى تواند، نایب بگیرد. ولى اگر سال اوّل استطاعت او بوده، وجوب حج از او ساقط مى شود.

سؤال 21 آیا افراد نابینا که شرایط وجوب حج را احراز کرده اند ولى نمى توانند همراه به دنبال خود به حج ببرند، واجب الحج هستند یا مى توانند در زمان حیات نایب به حج بفرستند؟
واجب الحج نیستند.

داشتن وقت کافى

>سؤال 22< اگر کسى که واجب الحج است براى رسیدن به مکّه و انجام اعمال حج وقت کافى نداشته باشد، آیا وجوب حج از عهدة او خارج مى شود یا براى سال هاى بعد باقى مى ماند؟
اگر محرم نشده باشد، حج ساقط نمى شود.

>سؤال 23< اگر کسى که واجب الحج شده است، زمانى به مکّه رسید که وقت کافى براى انجام اعمال حج ندارد، چه وظیفه اى براى انجام حج دارد؟ اگر بنا باشد در سال هاى بعد حج انجام دهد و بعد از بازگشت از استطاعت بیفتد چه وظیفه اى دارد؟
عمرة مفرده به جا آورد و حج را در سال هاى بعد به جا آورد و اگر از استطاعت افتاد حج بر او واجب نیست.

>سؤال 24< اگر کسى بعد از اتمام عمرة تمتّع بفهمد که وقت کافى براى اعمال حج حتى به صورت اضطرارى هم ندارد، حجّ او چه مى شود و چه وظیفه اى دارد؟
حجّ او مبدّل به عمرة مفرده مى شود.

>سؤال 25< در فرض سؤال قبل اگر آن سال، سالِ اول استطاعت آن شخص بوده باشد، حج بر او مستقر مى شود یا خیر؟
اگر تقصیر
نداشته باشد حج از او ساقط مى شود مگر سال هاى بعد مستطیع باشد.

استطاعت

سؤال 26 آیا عمرة مفرده بر فرض استطاعت واجب است؟
واجب نیست.

سؤال 27 کسى که استطاعت انجام حج را ندارد ولى استطاعت انجام عمرة مفرده را دارد، آیا عمرة مفرده بر او واجب است؟
واجب نیست.

سؤال 28 اگر کسى بارفتن به عمرة مفرده از نظر اقتصادى خللى در زندگى خود یا خانوادة خود وارد نماید، جایز است به عمره برود؟
جایز نیست.

سؤال 29 استطاعت مالى باید خودبه خود حاصل شود یا هر کسى واجب است تلاش کند که خود را مستطیع نماید؟
باید خود به خود پیدا شود.

سؤال 30 حضرتعالى استطاعت مالى حج تمتّع را در زمان حال به چه میزان دارایى مى دانید؟ به عبارت دیگر یک نفر باید چه مقدار پول داشته باشد تا حجِ ّ تمتّع بر او واجب شود؟
اگر مخارج حج را داشته باشد و در برگشت مؤونه و مخارج زندگى را به طور متعارف داشته باشد، واجب الحج مى باشد.

سؤال 31 اگر کسى مستطیع شد باید فوراً حج را به جا بیاورد یا تأخیر آن جایز است؟
بدون عذر، تأخیر جایز نیست.

سؤال 32 کسى که نمى دانسته واجب الحج است و در این باره تحقیق هم نکرده است تا بفهمد، در سه صورت زیر چه وظیفه اى دارد:
1. در زمان حیات و استطاعت خود بفهمد که واجب الحج بوده و هست.
2. در زمانى که دیگر قدرت بدنى یا استطاعت مالى براى انجام حج ندارد بفهمد قبلاً واجب الحج بوده است.
3. بعد از مرگ او، ورثه بفهمند واجب الحج بوده است.
در هر سه صورت حج بر او واجب است.

سؤال 33 اگر مستطیع در اوّلین سالى که قادر به ثبت نام حج مى شود، بدون عذر ثبت نام نکند، در صورتى که پس از آن، مهلت ثبت
نام تمام شود یا استطاعت مالى را از دست بدهد، چه وظیفه اى دارد؟
به هر نحو که باشد باید حج خود را به جا آورد.

سؤال 34 شرایط حج باید به طور یک جا مستقر شود تا حج واجب شود؟ مثلاً اگر کسى پول ثبت نام داشته باشد، واجب است ثبت نام کند تا نوبت او شود یا به دلیل اینکه نوبت او نمى شود مى تواند بگوید استطاعت طریقى ندارم و در پول خود تصرّف نماید؟
اگر مستطیع نیست مى تواند اسم نویسى نکند ولى اگر مستطیع است باید اسم نویسى کند و کارهاى حج را به نوبت هر کدام مى رسد، انجام دهد.

سؤال 35 اگر کسى که مستطیع نیست، به گمان استطاعت، محرم شود و اعمال حج را به جا بیاورد و بعداً بفهمد که مستطیع نبوده است، آیا حجّ او صحیح است و آیا بعد از استطاعت باید اعاده کند یا خیر؟
حجِ ّ او صحیح است و اگر در برگشت بتواند مخارج خود و واجب النّفقة خود را اداره کند، کفایت از حجّةالاسلام او مى شود.

سؤال 36 اگر کسى به گمان عدم استطاعت و به قصد حج استحبابى اعمال حج را به آورد و بعداً بفهمد که مستطیع بوده است، آیا حج او صحیح است و آیا کفایت از حجّةالاسلام مى کند یا نیاز به اعاده دارد؟
حج او صحیح است و کفایت از حجّةالاسلام او مى کند.

سؤال 37 اگر کسى در استطاعت مالى خود شک دارد، واجب است در این خصوص تحقیق و تفحّص کند یا تا وقتى که اطمینان به استطاعت پیدا نکرده است، ثبت نام او لازم نیست؟
باید تفحّص کند.

سؤال 38 کسى که از دیگرى طلب دارد و با دریافت طلب خود مى تواند براى حج ثبت نام کند، آیا
واجب است به هر صورتى طلب خود را مطالبه کند یا خیر؟
اگر براى بستانکار و بدهکار آسان باشد باید ثبت نام کند.

سؤال 39 چهار برادر با هم کار مى کنند و دخل و خرجشان یکى است و پول نقدى که دارند به اندازة ثبت نام حج دو نفر از آن ها است و به هر چهار نفر نمى رسد، حال با توجّه به اینکه این پول مربوط به چهار نفر است، چه وظیفه اى در قبال ثبت نام حج دارد؟
حج واجب نیست.

سؤال 40 کسى که الآن به اندازة پول ثبت نام حج، موجودى نقد دارد که پرداخت آن هیچ خللى به زندگى او وارد نمى کند ولى مابقى پول حج را اکنون به صورت نقدى ندارد و اگر امسال بخواهد مشرّف شود نمى تواند، ولى کاسبى یا کارمندى یا شغل او به صورتى است که ظاهراً نشان مى دهد زمان فرا رسیدن نوبت قادر به پرداخت مابقى پول مى باشد و بعد از برگشت هم مى تواند زندگى خود را اداره کند، در این صورت آیا چنین شخصى واجب است ثبت نام حج کند؟
حج براى او واجب است.

سؤال 41 در شرایط کنونى که باید براى حج ثبت نام شود و چندین سال بعد راه براى ثبت نام کننده باز مى شود، آیا مى شود گفت هیچ کس در سال استطاعت مالى، استطاعت طریقى ندارد، بنابر این هیچگاه کسى مستطیع نمى شود. و ثبت نام براى کسى لازم نیست؟
باید از همین الآن ثبت نام نمایند و به مرور زمان مقدّمات را فراهم کنند تا نوبت رفتن آن ها شود، مگر الآن مستطیع نباشند.

سؤال 42 اگر کسى به هر دلیلى براى حج ثبت نام نکند یا نوبت خود را ببخشد و استطاعت طریقى او ساقط شود، وجوب حج تحت شرایطى به
عهدة او مى ماند یا در صورتى که درسال هاى بعدى استطاعت مالى او از بین رفت یا استطاعت طریقى دیگر حاصل نشد، حج بر او واجب نیست؟
اگر الآن واجب الحج است حق ندارد در نام نویسى کوتاهى کند و اگر کوتاهى کرد و بعداً از استطاعت افتاد باید به هر جور که شده حج را به جا آورد.

سؤال 43 کسى که مستطیع است، واجب است در همان سال اوّل استطاعت به هر قیمتى فیش آزاد حج بخرد و مشرّف شود یا اگر ثبت نام کند و در نوبت بماند کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 44 کسى که در زمان ثبت نام حج، استطاعت داشته و حتّى استطاعت خرید فیش آزاد یا عزیمت از کشور دیگرى با چند برابر قیمت را نیز داشته است ولى ثبت نام کرده است و هنگامى که نوبت تشرّف او فرا رسیده است، دیگر استطاعت مالى ندارد، چه باید بکند؟
واجب الحج نیست.

سؤال 45 کسى که مستطیع مى شود واجب است در سال اوّل استطاعت از هر کشورى که بدون نوبت او را به حج اعزام مى کند، هر چند با چند برابر قیمت، مشرّف شود یا ثبت نام حج و ماندن در نوبت کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 46 آیا مستطیع مى تواند به دلیل اینکه نوبت رفتن او نشده است یا راه براى او باز نیست، خود را از استطاعت بیندازد؟
در فرض مذکور مى تواند خود را از استطاعت بیندازد.

سؤال 47 آیا ثبت نام حج و الزام چند سال در نوبت ماندن، استطاعت طریقى را ساقطمى کند؟ یا کسى که استطاعت مالى دارد واجب است ثبت نام کند تا استطاعت طریقى هم حاصل شود؟
لازم است ثبت نام کند.

سؤال 48 اگر کسى مستطیع بوده و در نوبت حج باشد، در این صورت مى تواند به نیابت
دیگرى به حج برود؟
اشکال ندارد.

سؤال 49 اگر کسى مستطیع شد جایز است با بذل و بخشش، انفاق و سایر مواردى که ممکن است اعمال خیرى هم باشد، استطاعت خود را ساقط کند؟
قبل از موسم حج جایز است ولى کار درستى نیست.

سؤال 50 زن و شوهرى که به اندازة پول یک حجِ ّ تمتّع مى توانند از زندگى خود جدا کنند، کدامشان باید به حج برود؟
هر کدام که بروند، اشکال ندارد مگرآن پول مال یکى از آنها باشد که در این صورت صاحب مال باید برود.

سؤال 51 اگر کسى توان مالى ثبت نام براى حج را داشته باشد ولى فعلاً ثبت نام متوقّف شده باشد، آیا جایز است در پول ثبت نام حج، تصرّف کند و در کار دیگرى خرج نماید؟ اگر چنین کرد چه وظیفه اى در خصوص حج دارد؟
مى تواند تصرّف کند و وظیفه اى براى حج ندارد.

سؤال 52 آیا کسى که فقط استطاعت عمرة تمتّع دارد مى تواند عمرة تمتّع را به جا آورد و در سال هاى بعد و در صورت تحصیل استطاعت، فقط حجّ تمتّع بدون عمرة تمتّع را به جا آورد؟
کلّیّه فروض جایز نیست و مستطیع هم نیست.

سؤال 53 بعضى از افراد در جامعه استطاعت مالى دارند ولى دلایلى براى نرفتن به حج مى آورند. از جمله مى گویند تا وقتى آدم خوبى نشویم حج نمى رویم یا تا وقتى در جامعه فقیر وجود دارد نباید به حج رفت یا اینکه احتمالاً در آینده به مشکل مالى بر مى خوریم و... آیا این توجیهات درست است؟ چه توصیه اى به این گونه افراد دارید؟
این گونه توجیهات درست نیست و اصولاً آدم هاى توجیه گر، آلت دست شیطان مى شوند و بسیار خطرناک است.

سؤال 54 شخصى اکنون استطاعت عمرة مفرده را دارد ولى دارایى او به
اندازة استطاعت حج نیست، اما اگر چند سال صبر کند ممکن است براى حج مستطیع شود و در صورتى که به عمره برود احتمال دارد استطاعت بعدى او منتفى شود، در این صورت آیا جایز است به عمرة مفرده برود یا خیر؟
جایز است و اصولاً لازم نیست کسى خود را مستطیع کند، گرچه به سهولت بتواند.

سؤال 55 اگر شخصى قبلاً استطاعت مالى داشته و براى حجّ تمتّع ثبت نام کرده و در حال حاضر استطاعت مالى ندارد و نام او براى امسال در آمده، حج بر او واجب است؟
حجّ براى او واجب نیست و مى تواند فیش خود را واگذار کند و مکّه نرود.

سؤال 56 کسانى که اکنون به اندازة پولى که براى حج واجب ثبت نام مى کنند دارایى دارند و ثبت نام آنان خللى در زندگى ایجاد نمى کند ولى از آینده و توان یا عدم توان پرداخت مابقى هزینه هاى حج خبر ندارند، چه وظیفه اى در خصوص ثبت نام دارند؟
وظیفه اى ندارند.

سؤال 57 کسى که اکنون پول ثبت نام حجِ ّ تمتّع را دارد و با پرداخت آن، خللى در زندگى خود و خانواده اش ایجاد نمى شود و بنابر کسب یا درآمدى که دارد یا حقوق ثابتى که هر ماه مى گیرد، بر این گمان است که تا چند سال دیگر که نوبت عزیمت او به حج مى شود، توان پرداخت مابقى مخارج حج و همچنین توان ادارة زندگى بعد از بازگشت را خواهد داشت، در این صورت چه وظیفه اى در خصوص ثبت نام دارد؟
باید ثبت نام نماید.

سؤال 58 آیا اگر کسى پول حج را داشته باشد ولى پول قربانى را نداشته باشد، مستطیع مى شود؟
مستطیع است.

سؤال 59 در فرض سؤال قبل آیا چنین کسى مى تواند به حج برود
و به جاى قربانى روزه بگیرد؟ آیا در این صورت حجّ او کفایت از حجِ ّ واجب مى کند؟
مى تواند و حجّ او کفایت از حجِ ّ واجب او مى کند.

سؤال 60 اگر حج تمتّع در مهریّة عروس و به عهدة داماد باشد و هدایاى عروسى به میزانى باشد که بتوان براى هردوى آنها ثبت نام حج کرد، این ثبت نام به عنوان پرداخت آن قسمت از مهریّه محسوب مى شود؟
بلى محسوب مى شود، ولى به این گونه چیزها واجب الحج نمى شوند.

سؤال 61 اگر هدایاى ازدواج به میزانى باشد که بتوان با آن براى حجِ ّ تمتّع ثبت نام کرد، در صورتى که عروس و داماد اطّلاع از آینده و توان یا عدم توان پرداخت بقیّة مبلغ و همچنین هزینه هاى جانبى سفر را نداشته باشند، آیا واجب الحج مى باشند یا خیر؟
واجب الحج نیستند.

سؤال 62 اگر هدایاى ازدواج به میزانى باشد که بتوان با آن براى حجِ ّ تمتّع ثبت نام کرد، در صورتى که عروس و داماد مبالغى به صورت وام یا با مهلت بدهکار باشند و نیز اطّلاع از آینده و توان یا عدم توان پرداخت بقیّة مبلغ و همچنین هزینه هاى جانبى سفر را نداشته باشند، آیا واجب الحج هستند؟
واجب الحج نیستند.

سؤال 63 کسى که با اطمینان از «رجوع به کفایت» به حج مشرّف مى شود ولى در موسم حج، مال او در وطن تلف شده است و هنگام بازگشت نمى تواند زندگى خود را اداره کند، آیا حجّ او کفایت از حجّةالاسلام است یا درصورت اعادة استطاعت در آینده باید اعاده کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 64 کسى که قبلاً حج به جا نیاورده و اکنون به دلایلى نمى تواند به حج برود، اگر نوبت او براى حج فرا رسید، جایز است فیش خود را به قیمت بالاتر واگذار کند؟
اشکال
ندارد.

سؤال 65 کسى که قبلاً حج به جا آورده و با ثبت نام مجدّد، نوبت او براى حج فرا رسیده، جایز است فیش خود را به قیمت بالاتر واگذار کند؟
اشکال ندارد.

سؤال 66 اگر کسى مقدارى پول داشته باشد که براى ثبت نام و حتى رفت و آمد مکّه کافى باشد ولى موقّتاً ثبت نام حج تعطیل شده باشد، آیا واجب است آن پول را نگه دارد تا مجدّداً ثبت نام شروع شود یا مى تواند در آن تصرّف نماید؟
مستطیع نیست و مى تواند در آن مال تصرّف کند.

>سؤال 67< لطفاً شرایط استطاعت عمرة مفرده را بفرمایید و چنانچه آن شرایط فقط براى عمرة مفرده حاصل شد نه حج، وظیفه چیست؟
وظیفة خاصى ندارد ولى هر چه مال داشه باشد عمرة مفرده براى او واجب نیست.
تزاحم حج با تأمین ضروریّات زندگى

سؤال 68 کسى که پول رفت و برگشت حج را دارد و بعد از برگشت هم مى تواند زندگى خود را اداره کند، ولى ضروریّات زندگى مثل خانه مسکونى یا ماشین سوارى و اثاثیة اوّلیه را ندارد، آیا مستطیع است و باید حج به جا بیارود یا باید براى تهیّة ضروریّات زندگى پول حاضر را ذخیره نماید؟
مستطیع نیست.

سؤال 69 در فرض سؤال قبل در صورتى که شخص مورد نظر به فتواى حضرتعالى مستطیع نباشد، اگر به حج رفت، حجّ او صحیح است و کافى از حجّةالاسلام مى باشد یا خیر؟
کفایت مى کند.

سؤال 70 آیا به طور کلّى دارا بودن منزل مسکونى جزو ضروریّات زندگى محسوب مى شود و اشخاص بدون منزل، مستطیع نمى شوند؟
افراد تفاوت دارند و قاعدة کلّى این است هر کسى به مثل خانه و مانند آن احتیاج داشته باشد و تهیّه نکند، مستطیع نیست، زیرا استطاعت یک امر عرفى است؛ چنانچه
اگر احتیاج به خانة مسکونى ندارد مثلاً در خانة سازمانى نشسته است، مستطیع است.

سؤال 71 کسى که خانه ندارد ولى توانایى خرید خانه را دارد و از پول خانه در کسب خود استفاده مى نماید، اگر مستطیع شد واجب است به حج برود یا خیر؟
حج بر او واجب است.

سؤال 72 اگر دارا بودن منزل مسکونى از ضروریّات زندگى است و قبل از حج باید تأمین شود، آیا مالکیّت منزل ملاک است یا تأمین بودن آن؟ مثلاً کسى که خانه ندارد ولى فعلاً در خانة اقوام یا خانه سازمانى ساکن است و منزل او تأمین مى باشد، در صورت احراز شرایط وجوب حج، واجب است به جا آورد؟
حج بر او واجب است.

سؤال 73 اگر کسى به هر دلیلى خانه نداشته باشد و مستأجر باشد ولى در صورت رفتن به حج خللى در زندگى او وارد نمى شود و پس از بازگشت نیز مى تواند به صورت متعارف زندگى خود را اداره کند، در این صورت واجب الحج است یا باید پول جمع کند تا خانه دار شود؟
واجب الحج است.

سؤال 74 اگر پدرى استطاعت براى حج پیدا کند و در عین حال فرزندش بخواهد ازدواج کند، آیا مى تواند هزینة حج را صرف ازدواج فرزندش نماید و به حج نرود؟
اشکال ندارد.

سؤال 75 آیا کسى که دختر بزرگ یا پسر بزرگ دارد که در آستانة ازدواج هستند یا منزل مسکونى ندارد، براى حج مستطیع است؟
مستطیع نمى شود.

سؤال 76 کسى که به اندازة مخارج حج، پول دارد ولى پسرش ازدواج نکرده، یا مى خواهد براى دخترش جهیزیّه تهیه کند یا فرزندش بیمار است و نیاز به معالجه و درمان دارد، آیا مستطیع است؟
مستطیع نیست.

>سؤال 77< اگر کسى پول حج واجب را صرف ازدواج فرزندش کند و از استطاعت بیفتد، آیا وجوب حج از عهده
او برداشته مى شود یا به هر طریق ممکن باید در آینده حج را به جا بیاورد؟
باید در آینده حج به جا آورد، ولى کسى که چنین فرزندى دارد واجب الحج نیست.

>سؤال 78< کسى که نیاز به ازدواج دارد به طورى که ترک آن سبب مرض یا ضرر یا مشقّت گردد، اگر پول حج را داشته باشد، مستطیع است؟
در صورت مذکور واجب الحج نیست، بلکه واجب است پول حج یا عمره را صرف ازدواج کند.

استطاعت با فروش اموال

سؤال 79 اگر کسى ملکى داشته باشد و با فروش آن بتواند براى حج ثبت نام کند ولى مشترى براى ملک نباشد و شخص مجبور شود زیر قیمت معمولى ملک خود را بفروشد، آیا واجب است بفروشد و ثبت نام حج کند؟
حج براى او واجب نیست مگر زیر قیمت معمولى اهمیّت زیاد نداشته باشد.

سؤال 80 اگر کسى ملکى داشته باشد که با فروش آن بتواند به حج عزیمت کند ولى در عین حال اطمینان داشته باشد که در چند سال آینده (مثلاً پس از بازنشستگى) براى امرار معاش خود و خانواده به پول آن ملک نیاز پیدا مى کند، چه وظیفه اى در قبال فروش ملک و ثبت نام حج دارد؟
باید حج برود.

سؤال 81 اگر کسى نقداً پول ندارد ولى ملک یا وسیله اى دارد که اگر بفروشد مستطیع مى شود، در چنین صورتى آیا واجب است که آن مال را بفروشد و حجِ ّ تمتّع به جا آورد؟
اگر لوازم زندگى است نظیر خانه و اتومبیل، نباید بفروشد و اگر مستغلّات است، نظیر خانة اضافى یا زمین، اگر فروش آن مشکل نیست، حتماً باید بفروشد.

سؤال 82 اگر کسى ملکى یا شى ء گران قیمتى داشته باشد که با فروش آن بتواند براى حج
ثبت نام کند، ولى آن ملک یا شى ء متعلّق خمس باشد و پس از فروش و پرداخت خمس، باقیماندة پول براى ثبت نام حج کافى نباشد، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟
حج واجب نیست و باید بفروشد و خمس آن را بدهد.

سؤال 83 شخصى مالى را فروخته است که با آن منزل مسکونى تهیّه کند، حال اگر پول نقدى که در اختیار اوست براى ثبت نام حج کافى باشد در صور ذیل چه وظیفه اى دارد:
1. با ثبت نام حج قادر به خرید منزل مسکونى نباشد؟
حج واجب نیست.
2. با ثبت نام حج قادر به خرید منزل مورد نظر قبلى نباشد ولى منزل دیگرى بتواند تهیه کند؟
حج واجب نیست.
3. با ثبت نام حج بتواند همان منزل مورد نظر قبلى را بخرد ولى به اندازه پول حج به فروشنده یا بانک یا سایرین بدهکار شود؟
اگر در برگشت بدهکارى را به آسانى مى تواند ادا کند، حج واجب است.

سؤال 84 اهل علم یا کسانى که تعداد زیادى کتاب دارند، اگر با فروش این کتاب ها مستطیع شوند، واجب است بفروشند و به حج بروند؟ آیا فرقى مى کند که کتاب ها مورد استفاده باشد یا نباشد یا اگر در مورد استفاده است صاحب آن بتواند براى استفاده از کتابخانه ها و... استفاده نماید یا خیر؟
حج براى او واجب نیست مگر کتابخانه براى او صِرف تشریفات باشد.

سؤال 85 اگر کسى با فروش منزل گران قیمتى که دارد و تبدیل به منزل ارزان تر، براى حجِ ّ واجب مستطیع شود، آیا واجب است خانه را تبدیل کند؟ در صورتى که این تعویض مشقّت داشته باشد و یا در شأن او نباشد چه باید بکند؟
تعویض لازم نیست.

سؤال 86 اگر کسى بتواند با فروش مقدارى از سرمایة کارش یا ابزارى که
با آن کار مى کند، براى حج ثبت نام کند، در صورتى که فروش این مقدار از سرمایه یا ابزار، کار او را مختل نکند، آیا واجب است ثبت نام حج نماید؟
حج واجب نیست.

استطاعت با وام، قرض و بدهکارى

سؤال 87 اگر کسى بتواند وام بگیرد یا قرض کند و براى حج ثبت نام کند، در صورتى که پرداخت اقساط قرض یا وام براى او حرجى حاصل نکند، آیا واجب است به این صورت ثبت نام حج کند؟
واجب نیست.

سؤال 88 در فرض سؤال قبل اگر کسى با وام یا قرض به حج رفت، آیا حج او کافى از حجّةالاسلام است یا باید اعاده کند؟ آیا فرقى مى کند که زمان عزیمت به حج اقساطوام خود را پرداخت کرده باشد یا خیر؟
اگر در برگشت بدهکارى او از موارد معمولى است، کفایت مى کند.

سؤال 89 به طور کلّى با توجّه به اینکه امروزه نوبت حج حداقل ده سال طول مى کشد، افرادى که الآن مستطیع نیستند مى توانند به اندازة مبلغ ثبت نام وام بگیرند و ثبت نام کنند و قطعاً تا وقتى که نوبت آن ها مى شود، اقساط مبلغ اوّلیّة ثبت نام را پرداخت کرده اند، آیا در صورتى که به طور طبیعى احتمال بدهند زمان فرا رسیدن نوبت قادر به پرداخت مابقى پول و عزیمت به حج مى باشند، لازم است با وام ثبت نام کنند؟ و آیا اگر ثبت نام کردند و زمان نوبت به حج رفتند، حج آنها صحیح و کافى است؟
لازم نیست ولى اگر گرفتن وام یک امر عادى باشد و در برگشت از حج در مضیقة مالى نباشد، حجِ ّ او از حجِ ّ واجب او کفایت مى کند.

سؤال 90 آیا با پول قرضى یا وام مى توان به عمرة مفرده رفت؟
جایز است.

سؤال 91 آیا با
پول قرضى یا وام مى توان به حج واجب رفت؟ آیا این حج کفایت از حجِ ّ واجب مى کند؟
اگر در برگشت به طور متعارف در رفاه مالى باشد و آن قرض را مى تواند بدهد، گرچه واجب الحج نیست ولى اگر رفت کفایت از حج واجب او مى کند.

سؤال 92 کسى که استطاعت مالى ثبت نام حج دارد، در صورتى که بدهى خمس یا زکات داشته باشد و با پرداخت دیون شرعى استطاعت او ساقط مى شود، آیا واجب است دیون شرعى را پرداخت کند یا براى حج ثبت نام کند؟
باید دیون شرعى مردم را ادا کند.

سؤال 93 در فرض سؤال قبل با عنایت به اینکه نوبت هاى حج طولانى است و در هر زمانى ممکن است ثبت نام قطع شود، آیا مى شود شخص مذکور براى حج ثبت نام کند و دیون شرعى خود را به مرور زمان پرداخت نماید؟
اگر حاکم شرع اجازه بدهد و همچنین در دیون مردمى بستانکار اجازه بدهد اشکال ندارد.

سؤال 94 آیا شخصى که مخارج حج را دارد، امّا در برگشت از سفر حج براى مخارج زندگى مقروض مى شود، مستطیع است؟
واجب الحج نیست.

سؤال 95 اگر کسى اکنون پول رفتن به حج را دارد ولى به اندازة این پول به دیگران بدهکار است یا وام بدهکار است و پس از بازگشت نیز مى تواند بدهى خود را بدهد، در اینصورت مستطیع است؟
اگر دِین او فورى است واجب الحج نیست و اگر غیرفورى است باید حج برود.

سؤال 96 آیا شخصى که مخارج حج را دارد، امّا در برگشت از سفر حج براى دادن ولیمه و مخارج جانبى حج مقروض مى شود، مستطیع است؟
اگر در برگشت مى تواند خود را به طور متعارف اداره کند، واجب الحج است.

سؤال 97 شخصى پس از سال ها که به نماز
و روزه و... اهمیّت نمى داده است اکنون توبه کرده و با توجّه به استطاعت مالى که دارد مى خواهد به حج مشرّف شود، ولى در مورد روزه هایى که طى سال ها عمداً خورده است، اگر بخواهد جبران کند و کفّارة آن را بپردازد، آن تعداد روزه (به ازاى هر روز 60 روزه) را نمى تواند بگیرد. پس باید براى هر روزه 60 فقیر را اطعام کند و در این صورت استطاعت او براى انجام حج ساقط مى شود. حال بفرمائید به فتواى حضرتعالى چه وظیفه اى دارد؟
واجب الحج نیست.

>سؤال 98< کسى که پول حج را ندارد، آیا مستحب است پول حج را قرض کند و به حج استحبابى برود؟ در صورتى که بعداً حج بر او واجب شود، این حج کفایت از حج واجب او مى کند یا باید اعاده کند؟
استحباب ندارد و اگر این کار را کرد اگر در وقت برگشت زندگى خود را مى تواند اداره کند حجّ او کافى از حجّةالاسلام است.

استطاعت با وجوهات شرعیّه

سؤال 99 کسى که ارتزاق او از وجوه شرعى است، اگر بتواند آن وجوه را به اندازة ثبت نام یک حج ذخیره نماید، آیا لازم است ثبت نام کند؟
لازم نیست بلکه ذخیره اشکال دارد، زیرا گرفتن وجوهات بیش از مؤونه جایز نیست.

سؤال 100 در فرض سؤال قبل اگر با این وجوه ثبت نام کرد و به حج رفت، آیا کفایت از حج واجب مى کند؟
باید با حاکم شرع در میان بگذارد که اگر او اجازه داد کفایت مى کند، مشروط بر اینکه در برگشت ولو از راه شهریه و مانند آن بتواند مؤونة خود را اداره کند.

سؤال 101 طلبه اى مى تواند با دریافت وام براى حج ثبت نام کند و اقساط وام را از شهریه
حوزه پرداخت نماید. در این صورت اوّلاً آیا لازم است این کار را بکند؟ و ثانیاً اگر به این صورت به حج رفت، حج او کافى است؟
لازم نیست ولى اگر این کار را بکند و در برگشت محتاج نباشد، کفایت مى کند.

استطاعت بذلى

سؤال 102 اگر کسى در زمانى که مستطیع نبوده است، یک فیش حجّ واجب هدیه گرفته باشد و بعد از انجام این حجِ ّ واجب، از لحاظ مالى مستطیع شود، باید مجدّداً با مال خودش حج به جا بیاورد؟
لازم نیست.

سؤال 103 کسانى که براى کارى مثل خدمه یا مدیر یا روحانى یا پرستار یا پزشک یا سایر موارد به حج برده مى شوند و هزینة حجِ ّ آن ها پرداخت مى شود در صورتى که پول احرام و قربانى را داشته باشند و در ایّام حج معیشت خانوادة آنان نیز دچار معضل نشود، و افزون به خدمتى که در حج دارند، مى توانند اعمال حج را نیز به جا آورند، مستطیع محسوب مى شوند و حجِ ّ آن ها کفایت از حج واجب مى کند؟ درمورد چنین اشخاصى آیا داشتن مال براى آیندة زندگى شرط استطاعت است؟
اگر در برگشت به طور متعارف مى تواند زندگى خود را اداره کند، حجّ او کفایت مى کند.

سؤال 104 شخصى براى حج ثبت نام کرده و چند سال دیگر نوبت او مى شود. حال اگر او را براى کارى دعوت به حج کنند به صورتى که ضمن آن کار بتواند حج به جا آورد و بعد از بازگشت هم بتواند زندگى خود را اداره کند، آیا واجب است آن دعوت را بپذیرد؟ در صورتى که بپذیرد آیا آن حج کافى از حجّ واجب وى مى باشد؟
واجب است بپذیرد.

سؤال 105 اگر مقدارى از پول حج به کسى بذل شود و مابقى پول
خودش را بتواند تهیّه کند و به حج برود، آیا واجب است آن بذل را بپذیرد؟ در این صورت آیا رجوع به کفایت شرط کافى بودن حجّ او هست یا خیر؟
واجب نیست، ولى اگر پذیرفت کفایت از حجّ او مى کند اگر در برگشت بتواند مخارج زندگى خود را تأمین کند.

استطاعت بانوان

سؤال 106 زنى واجب الحج شده ولى باردار است و انجام اعمال حج براى او خوف ضرر و احیاناً سقط جنین به همراه دارد. در این صورت آیا مى تواند صبر کند و در سال هاى بعد به حج برود؟ مورد سؤال و هرکسى که عذر موجّهى دارد، باید صبر کند و پس از برطرف شدن عذر به حج مشرّف شود.

سؤال 107 آیا یک زن با مهریة خود مى تواند به حجِ ّ واجب مشرّف شود؟
اگر مهریه او به او داده شده و توسّط شوهرش یا خودش به خوبى اداره مى شود، واجب الحج است.

سؤال 108 اگر زن واجب الحج شود، مى تواند صبر کند تا شوهرش واجب الحج شود و با هم به حج بروند یا باید فوراً برود؟
اگر عذر نداشته باشد، در اوّل ازمنة ممکن باید برود.

سؤال 109 در صورتى که مهریة زن، او را براى حج مستطیع کند. آیا واجب است به اندازة حج از شوهر طلب کند و به حج برود یا باید صبر کند تا شوهر خودش مهریه را بپردازد؟
لازم نیست مطالبه کند.

سؤال 110 اگر زنى چند سال قبل که همسرش با مبلغ شش هزار تومان به حج رفته، در همان سال مهریّه و سهم الارث خود را استفاده مى کرد، مى توانست همراه همسرش به حج مشرّف شود. لکن به علّت نقد نبودن مهریه و متفرّق بودن ارث پدرش، در آن زمان نتوانسته و اکنون هم که حدود 85 سال سن دارد، مجموع دارایى هایش جواب گوى مخارج و هزینة
یک سفر حجّ نمى باشد، آیا او حجّ بر ذمّه دارد یا خیر؟
حج بر او واجب نیست.

سؤال 111 خانمى زیورآلات گران قیمت دارد که اگر آنها را به ارزان قیمت تبدیل کند مى تواند با تفاوت قیمت آنها حجّ به جا آورد، آیا این خانم مستطیع است؟
اگر آن زیورآلات مطابق شأن اوباشد، تبدیل لازم نیست.

سؤال 112 خانمى که شرایط استطاعت را دارد ولى شوهرش بدهکار است، آیا باید حجّ به جا آورد یا بدهى شوهرش را پرداخت کند؟
مى تواند بدهى شوهر را بپردازد، ولى اگر حج رفت، کفایت از حجّةالاسلام او مى کند.

سؤال 113 خانمى اگر مهریه اش را بگیرد مستطیع مى شود و اگر مطالبه کند شوهرش به او مى دهد، ولى شوهرش دیگر قادر به ادامة کار و تحصیل معاش نمى شود، زیرا سرمایه اش را به عنوان مهریّه به همسرش داده، آیا این خانم مستطیع است؟
مستطیع نیست و نباید در این صورت مهریه را بگیرد.

سؤال 114 خانمى که نوبت حجّ او فرا رسیده است ولى از اطرافیان مَحرم به وى کسى نمى تواند او را در حج همراهى کند، آیا مى تواند صبر کند تا شوهر یا برادر یا سایر بستگان در سال هاى بعد با او بروند؟
مى تواند.

نیابت و استنابه

سؤال 115 نیابت در حج یا سایر عبادات چه نوع عقدى است؟
عقدى لازم که باید بعد از عقد بر طبق آن عمل شود.

سؤال 116 آیا در نیابت لازم است صیغة عقد جارى شود؟ اگر لازم نیست به چه صورتى نیابت منعقد مى گردد؟
صیغة عقد در هیچ عقدى لازم نیست و همین مقدار که گفتگو شود و برطبق آن عمل شود کفایت مى کند، مگر در صیغة نکاح و طلاق.

سؤال 117 براى نیابت حج یا عمرة مفرده عقد یا صیغة خاصّى باید جارى شود یا توافق ظاهرى طرفین کافى است؟
توافق ظاهرى کفایت مى کند.

سؤال 118 آیا نایب باید
در انجام هر عملى آن عمل را به نیّت منوبٌ عنه انجام دهد یا نیّت کلّى که در ابتداى احرام کند تا آخر کافى است؟
نیّت کلّى کفایت مى کند.

سؤال 119 آیا خروج نایب از مکّه در فاصلة زمانى بین عمرة تمتّع و حجّ تمتّع، ضرر به نیابت او مى زند؟
نمى زند.

سؤال 120 آیا نایب مى تواند در بعضى از اعمال که قابل نیابت است، براى غیر از منوبٌ عنه نایب شود؟ مثلاً بعد از رمى منوبٌ عنه، به نیابت از دیگر همراهان هم رمى کند؟
اشکال ندارد چنانچه مى تواند در مثل فرض مذکور نایب بگیرد.

سؤال 121 انجام عمرة مفرده براى نایب، بعد یا قبل از انجام اعمال حجِ ّ منوبٌ عنه، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد بلکه بسیار خوب است چه قصد کند آن براى خود باشد یا دیگرى و یا براى منوبٌ عنه.

سؤال 122 آیا نایب حج در خصوص انجام مستحبّات حج یا مستحبّات شهر مکّه و مدینه هم وظیفه اى دارد؟
باید به طور متعارف که رسم حجّاج است مستحبّات را عمل کند.

سؤال 123 طواف نساء در حجّ نایب، نیّت خاصّى مثل مافى الذمّه و... مى خواهد یا باید به طور عادى به قصد نیابت از منوبٌ عنه طواف نساء کند؟
نیّت خاصّى ندارد.

سؤال 124 اگر کسى براى حجّ نیابى به مبلغ معیّنى اجیر شود ولى مبلغى که هزینه مى شود کمتر یا بیشتر از مبلغ قرارداد شود، در این صورت کمبود چگونه باید جبران شود یا پولى که اضافه مى آید متعلّق به چه کسى است؟
باید عمل به نیابت کند و کمبود را باید جبران کند و بیشتر مال او است، مى تواند تصرّف کند.

سؤال 125 اگر کسى اجیر شود که خودش به نیابت از دیگرى حج به جا آورد، آیا مى تواند دیگرى را به نیابت از او بفرستد؟
باید
اجازه از منوبٌ عنه بگیرد.

سؤال 126 اگر یکى از مسئولین اجرایى، نیابت کسى را بپذیرد و بخواهد همزمان با انجام کارهایش حجّ منوبٌ عنه را هم به جا آورد، آیا مى تواند در اعمال حج لباس دوخته بپوشد؟
اشکال ندارد ولى کار او اگر مضطر نباشد حرام است.

سؤال 127 اگر عذر منوبٌ عنه، در بین اعمال حجِ ّ نایب و قبل از اتمام حجِ ّ او برطرف شد، آیا باید خودش حج را اعاده نماید؟
لازم نیست.

سؤال 128 اگر عذر منوبٌ عنه پس از اتمام حجِ ّ نیابى برطرف شد، باید حج را خودش اعاده کند؟
اعاده لازم نیست.

سؤال 129 اگر در قرارداد نایب، سال اجیر شدن او مشخّص نشود، باید در اوّلین سال ممکن حج به جا آورد یا هر زمان توانست برود اشکال ندارد؟
باید در اوّل ازمنة ممکن حج به جا آورد و تأخیر جایز نیست مگر از منوبٌ عنه اذن بگیرد.

سؤال 130 آیا اجیر حجّ بلدى باید رفت و برگشت حجّ خود را شهر منوبٌ عنه قرار دهد؟
لازم نیست.

سؤال 131 آیا زن و مرد مى توانند در حج نایب یکدیگر شوند؟
اشکال ندارد.

سؤال 132 اگر کسى به نیابت دیگرى به حج رفت، آیا آن حج براى خودش هم محسوب مى شود و کفایت از حجّةالاسلام مى کند یا خیر؟
کفایت نمى کند.

سؤال 133 آیا نایب حج حتماً باید قبلاً خودش حج به جا آورده باشد یا خیر؟
لازم نیست.

سؤال 134 آیا مى توان بدون اطّلاع و اجازة مستطیع، براى او در حج نایب گرفت؟ مثلاً زن و فرزندان کسى که مستطیع است و به حج نمى رود مى توانند در زمان حیات او کسى را به نیابت از او به حج بفرستند؟
جایز نیست.

سؤال 135 آیا کسى مى تواند یک عمرة مفرده را به نیابت از افراد نامحدودى انجام دهد؟
مى تواند.

سؤال 136 آیا نیابت در عمرة مفرده و صحّت
عمره مشروط به اجازة منوبٌ عنه است؟
مشروط نیست.

سؤال 137 آیا کسى مى تواند عمرة مفرده را به نیابت از کسى که زنده است و عذرى براى انجام حج ندارد انجام دهد؟
مى تواند.

سؤال 138 آیا کسى که براى حجِ ّ تمتّع استطاعت دارد و بدون عذر موجّه، مشرّف به حج نشده است، مى تواند به نیابت از دیگرى مشرّف شود؟
مى تواند ولى گناه کرده است.

سؤال 139 اگر کسى بدون اجازه یا با اجازة دیگرى به نیابت او عمرة مفرده انجام داد و در انجام عمره کفّاره اى واجب شد یا طواف نساء دچار اختلال شد، در این صورت کفّاره و حرمت همسر، مربوط به نایب است یا منوبٌ عنه؟
مربوط به نایب است.

سؤال 140 آیا در حجِ ّ تمتّع مى شود کسى حج را به نیابت از چند نفر انجام دهد؟
نمى تواند.

سؤال 141 اگر نایب حج عمداً طواف نساء را انجام نداد، خودش بر همسرش حرام مى شود یا منوبٌ عنه؟
نایب، همسر او بر او حرام است تا طواف نساء را به جا آورد و منوبٌ عنه حجِ ّ او ناقص است تا طواف نساء به جا آورده شود.

سؤال 142 اگر منوبٌ عنه و همسرش و یا یکى از آن دو از دنیا رفته باشند و نایب طواف نساء را به جا نیاورد، چه مى شود؟
گفته شد که طواف نساء مربوط به نایب است که اگر به جا نیاورد همسر او به او حلال نمى شود ولى تا به جا آورده نشود، حجِ ّ منوبٌ عنه ناقص است.

سؤال 143 آیا کسى که مستطیع است و عذر موجّهى براى نرفتن به حج ندارد، مى تواند کسى را به نیابت بفرستد؟
نمى تواند.

سؤال 144 کسى که نیابتاً به مکّه مشرّف مى شود، آیا به محض رسیدن به میقات در صورتى که پول قربانى را داشته باشد مستطیع مى شود؟
مستطیع
نمى شود و باید حجّ منوبٌ عنه را به جا آورد، ولى اگر حجّ منوبٌ عنه را به جا نیاورد، حقّ اُجرت ندارد.
سوال 145 آیا کسى که اوّلین بار به عمرة مفرده رفته، مى تواند همان عمرة اوّلى را هم علاوه بر خود به نیابت از دیگران انجام دهد؟
مى تواند.

سؤال 146 اگر قرائت نماز کسى اشکال داشته باشد، مى تواند نایب حج شود و قرائت خود را قبل از عزیمت به حج اصلاح کند؟
مى تواند و اگر هم نکرد نماز طواف را با همان حال بخواند و نایب هم بگیرد.

سؤال 147 اگر کسى حجّ نیابتى قبول نماید و سپس مستطیع شود، آیا باید براى خودش حجّ به جا آورد یا براى منوبٌ عنه؟
براى منوبٌ عنه باید حج به جا بیاورد. مگر راضى شود که اجاره را فسخ کند ولى بر فرض مذکور باز مى تواند براى منوبٌ عنه حج به جا آورد.

سؤال 148 در فرض سؤال قبل اگر قرائت نایب اصلاح نشد و به حج رفت و براى نماز طواف و نماز نساء، نایب گرفت، آیا نیابت او صحیح است و کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟ آیا استحقاق اجرت هم دارد؟
صحیح است و استحقاق اجرت هم دارد.

سؤال 149 اگر نایب از اوّل بداند که به جهت پیرى یا بیمارى یا ترس از ازدحام جمعیّت، مجبور است اعمال مکّه را بر عرفات مقدّم بدارد، آیا مى تواند نایب شود؟ و در این صورت نیابت او و حجّ او صحیح است؟
اگر منوبٌ عنه راضى باشد اشکال ندارد.

سؤال 150 کسى که از اوّل مى داند به جهت همراهى افراد مریض یا پیر که با او به مکّه مى روند، مجبور است وقوفین را اضطراراً درک کند، آیا مى تواند نیابت قبول کند؟ و در این صورت نیابت او
صحیح است؟
حجّ او صحیح است، ولى باید منوبٌ عنه را در جریان بگذارد.

سؤال 151 زنى که از اوّل مى داند در حین حج دچار عادت ماهیانه مى شود و مجبور است براى برخى اعمال نایب بگیرد یا حجّ خود را مبدّل به حجّ إفراد کند، آیا مى تواند به نیابت از دیگرى به حج برود؟
مى تواند، ولى باید منوبٌ عنه هم بداند.

سؤال 152 اگر نایب حج به هر دلیلى براى برخى اعمال یا همة اعمال نایب دیگرى اختیار کرد، نایب دوّم باید عمل را به نیّت نایب اوّل انجام دهد یا به نیت منوبٌ عنه؟
به نیّت نایب اوّل.

سؤال 153 کسى که قرائت او در نماز صحیح نیست و امید به اصلاح هم ندارد، مى تواند نایب حج شود؟
مى تواند، ولى باید منوبٌ عنه بداند.

سؤال 154 آیا شایسته است به نیابت از حضرات معصومین یا اولیاى الهى، حجِ ّ تمتّع یا عمرة مفرده به جا آورد؟
بسیار به جا است.

سؤال 155 با توجّه به اینکه امام زمان«ارواحنافداه» در قید حیات مى باشند و چه بسا در موسم حج، در مکّه و مشغول انجام حج باشند، آیا مى شود به نیابت از ایشان حج انجام داد؟
اشکال ندارد، بلکه بسیار خوب است.

سؤال 156 کسى که به حجِ ّ مستحبّى رفته و عمرة تمتّع را انجام داده است، آیا مى تواند از نیّت خود عدول کند و حج را به نیابت شخص دیگرى به جا آورد؟ در صورت جواز آیا باید عمرة تمتّع را اعاده کند یا همان عمره کافى است؟
مى تواند ثواب حج را به دیگرى بدهد ولى اگر مى خواهد به نیابت به جا آورد باید عمرة تمتّع را دو مرتبه به جا آورد.

سؤال 157 آیا کسى که تمکّن مالى دارد مى تواند دیگرى را اجیر کند و به او اجرت دهد که
به نیابت حضرات معصومین حجِ ّ مستحبّى یا عمرة مفرده به جا آورد؟ آیا اگر خودش معذور از عزیمت نباشد هم مى تواند این کار را بکند؟
در هر صورت مى تواند و مى تواند خود هم با آن نایب برود.

سؤال 158 اگر از نظر قانونى نایب شدن و اجرت گرفتن خدمة کاروان ها مجاز نباشد، آیا مى توانند همزمان با امور اجرایى، حجِ ّ نیابى انجام دهند؟ در صورتى که خلاف قانون رفتار کند و حجّ نیابى انجام دهند، آیا نیابت آنان و حجّ آنان صحیح و کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
حجّ او صحیح است و کفایت از حجّ منوبٌ عنه مى کند ولى تخلّف او از قانون حرام است.

سؤال 159 آیا نایب حج مى تواند در ابتداى ورود به مکّه، محرم به احرام عمرة مفرده شود و براى خود عمره به جا بیاورد و بعد برگردد و از ادنى الحل یا میقات به نیّت منوبٌ عنه براى عمرة تمتّع محرم شود؟
اشکال ندارد ولى باید منوبٌ عنه بداند.

سؤال 160 آیا نایب مطلقاً مى تواند در فاصلة زمانى بین عمرة تمتّع و حجّ تمتّع جهت انجام عمرة مفرده یا کار دیگرى از مکّه خارج شود، یا نیاز به عذرى دارد؟
مى تواند و نیاز به عذر ندارد.

>سؤال 161< کسى که حجّ واجب انجام مى دهد، مى تواند علاوه بر خودش براى دیگران هم حجّ نیابى استحبابى انجام دهد؟
نمى تواند.

سؤال 162 آیا مى شود چند نفر توافق کنند و به یک نفر نیابت دهند که براى همة آن ها یک عمرة مفرده یا یک حجّ مستحبّى انجام دهد و اجرت او را اشتراکاً بپردازند؟
اشکال ندارد.

سؤال 163 آیا کسى که براى عمرة مفرده، یا حجّ مستحبّى یک نفر اجیر شده است، مى تواند نیابت دیگران را هم بپذیرد و از آنان هم اجرت بگیرد و یک حجّ مستحبى
یا یک عمرة مفرده به نیابت از همة افراد و خودش انجام دهد؟
نمى تواند، حتّى براى خود هم نمى تواند. ولى بعد از اتمام حج یا عمرة منوبٌ عنه مى تواند براى خود یا دیگران عمره یا طواف مستحبّى انجام دهد.

سؤال 164 آیا کسى که در حجّ واجب از سوى کسى نایب شده است، مى تواند از دیگران اجرت بگیرد و براى آنان عمرة مفرده یا طواف مستحبّى انجام دهد؟
اشکال ندارد.

سؤال 165 کسى که نایب حج است مى تواند براى دیگران اعمال واجب قضا شده از سال هاى پیش مثل رمى و طواف نساء و ذبح را انجام دهد و اجرت بگیرد؟
اشکال ندارد.

سؤال 166 اگر حج نایب مبدّل به حجّ إفراد شد، آیا عمرة مفردة بعد از حج را فقط باید به نیّت حجّ منوبٌ عنه انجام دهد یا مى تواند خود یا دیگران را در آن شرکت دهد؟
نمى تواند.

سؤال 167 اگر نایب حج، بعد از اتمام احرام و قبل از انجام اعمال بمیرد، آیا حج از عهدة منوبٌ عنه ساقط مى شود یا باید نایب دیگرى بفرستد؟ و آیا آن نایب مرحوم استحقاق اجرت را دارد؟
استحقاق اجرت دارد و حج از منوبٌ عنه ساقط مى شود.

سؤال 168 نیابت از کسى که حج بر او واجب نیست مثل بچه یا دیوانه چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 169 کسى که تاکنون حج به جا نیاورده، نیابت دیگرى را براى انجام حجّ تمتّع مى پذیرد و پس از آن به او پیشنهاد مى شود که به عنوان خدمه به حج برود، وضع مالى او هم به صورتى است که در برگشت مى تواند زندگى خود را اداره نماید، در این صورت آیا باید حج را به نیّت خود انجام دهد یا منوبٌ عنه؟ اگر به نیّت منوبٌ عنه انجام داد، آیا نیّت
او صحیح است و حجّ او کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
نیابت او صحیح است.

سؤال 170 در فرض سؤال قبل اگر آن شخص با وجودى که مى توانست براى خودش حج به جا آورد حجّ منوبٌ عنه را انجام داد، آیا حج بر او مستقر مى شود یا وجوب حج در سال هاى بعد بستگى به احراز شرایط دارد؟
حج براى او مستقر مى شود و باید به هر طورى شده حج را به جا آورد.

سؤال 171 اگر نایب مجبور شود پس از اتمام عمرة تمتّع به کشورش برگردد، آیا مى تواند اعمال حج را به نایب دیگرى بسپارد که انجام دهد؟ آیا در این صورت حجِ ّ انجام شده کافى از حجّ منوبٌ عنه مى باشد؟
حج براى منوبٌ عنه کافى است.

شرایط نایب و منوبٌ عنه

سؤال 172 اگر نایب براى انجام حج به کیفیّت خاصّى اجیر شده که با فتواى مرجع تقلیدش مغایر است، وظیفة او چیست؟
باید طبق شروطى که معلوم شده است حج را به جا آورد مگر آن شروط از نظر مرجعش حج را باطل کند که در این فرض حق ندارد نایب شود.

سؤال 173 آیا نایب و منوبٌ عنه لازم است از همدیگر سؤال کنند که مقلّد چه کسى هستند؟
لازم نیست.

سؤال 174 معذور بودن نایب در بعضى اعمال، مثل اینکه نماز را باید نشسته بخواند یا وقوفین را اضطراراً درک نماید و... در میزان اجرت او دخیل است؟
نایب باید به وظیفة خود عمل کند و حجِ ّ او کفایت از حجّ منوبٌ عنه مى کند.

سؤال 175 آیا به مجرّد وصیّت متوفّى براى نیابت شخص خاصّى، نیابت او واجب مى شود یا بستگى به پذیرش او و احراز سایر شرایط دارد؟
بستگى به قبول او دارد.

سؤال 176 معلولى که یک دست یا یک پا ندارد و به جز نقص در
مواضع سجده، مشکلى از نظر اعمال اختیارى عمره و حج ندارد، آیا نیابت او براى حج کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 177 نیابت کسى که قرائت او در نماز صحیح نیست، چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند که بتواند قرائت خود را (حتى به سختى) درست کند یا نتواند؟
اگر به طور متعارف بتواند اعمال را به جا آورد مى تواند نایب شود و الّا حق ندارد نایب شود.

سؤال 178 اگر نایب هنگام قبول نیابت عذرى جهت انجام حج نداشته باشد ولى پس از احرام یا در بین اعمال حج، مریض شود یا معذور شود، مى تواند، اعمال را به صورت اضطرارى انجام دهد؟
اگر به وظیفة خود عمل کند، حج از منوبٌ عنه ساقط مى شود.

سؤال 179 اگر حجِ ّ نایب به دلائلى تبدیل به حجِ ّ إفراد شود، وظیفة او چیست و تکلیف حجِ ّ منوبٌ عنه چه مى شود؟ اجرت او چه مى شود؟
اگر به وظیفة خود عمل کند که حج او صحیح باشد، حجِ ّ او براى منوبٌ عنه کافى است و استحقاق اجرت دارد.

سؤال 180 آیا نایب مى تواند در بعضى از اعمال قابل نیابت، براى خودش نایب دیگرى بگیرد؟ آیا باید حتماً معذور باشد یا بدون عذر هم مى تواند نایب بگیرد؟
مى تواند.

سؤال 181 آیا نایب معذور که در بعضى از اعمال، اضطرارى عمل مى کند یا نایب دیگرى مى گیرد، استحقاق تمام اجرت را دارد؟
دارد.

سؤال 182 اگر نایب در یکى از اعمال دچار مشکل شود، مى تواند براى همان قسمت از حج یا عمره نایب دیگرى اختیار کند؟
مى تواند.

سؤال 183 نایب باید به فتواى مرجعِ خود عمل کند یا مرجعِ منوبٌ عنه؟
به فتواى مرجع خود باید عمل کند و اگر بتواند احتیاط کند، خوب است احتیاط کند.

سؤال 184 آیا منوبٌ عنه باید اطمینان پیدا کند که نایب احکام
حج را مى داند و صحیح انجام مى دهد یا خیر؟
باید موثّق باشد و همین مقدار کفایت مى کند.

سؤال 185 اعمال نایب در حج، در موارد اضطرار مثل وقوفین اضطرارى عرفات و مشعر، یا نشسته خواندن نماز در ضرورت، یا رَمى در شب و نظائر آن، با اعمال کسانى که نایب نیستند، تفاوت دارد؟
تفاوت ندارد.

سؤال 186 در صورتى که نایب از اوّل بداند در برخى اعمال معذور است و باید اضطراراً عمل را به جا آورد یا نایب دیگرى اختیار کند، آیا باید هنگام قبول نیابت، منوبٌ عنه را از عذر خود مطّلع کند و از او اجازه بگیرد؟
باید از عذر خود او را مطلع کند.

سؤال 187 اگر اتّفاقاً نایب در حج دچار مشکلى شد و مجبور شد بعضى از اعمال را به صورت اضطرارى انجام دهد یا براى برخى نایب بگیرد، آیا باید از منوبٌ عنه اجازه بگیرد؟ آیا بعداً لازم است به اطّلاع او برساند؟
اجازه لازم نیست و اطّلاع دادن به او هم لازم نیست.

سؤال 188 آیا شخصى که هنوز بالغ نشده و در آستانة بلوغ است ولى به تمام احکام و مناسک حج آشنایى دارد و مى تواند به خوبى انجام دهد، مى تواند نایب حج شود؟
اشکال ندارد.

سؤال 189 آیا کسى که جنون ادوارى دارد و در زمان حج، عاقل است مى تواند نایب حج باشد؟
اشکال ندارد.

سؤال 190 آیا نایب شدن شیعه و سنّى براى یکدیگر براى حجّ واجب یا مستحب یا عمرة مفرده یا برخى اعمال، اشکال دارد؟
اشکال دارد، بلکه سنّى نمى تواند نایب براى شیعه شود.
استنابه براى میّت

سؤال 191 نیابت از حجِ ّ میّت حتماً باید با اجازة ولیّ او باشد یا افراد دیگرى که اطّلاع از وضعیّت او داشته اند مى توانند به جهت رفع تکلیف، براى حجّ او نایب بگیرند؟
آیا در لزوم اجازة ولى، فرقى مى کند که آن دیگرى از مال خودش نایب بگیرد یا از مال میّت؟
اجازة ولى لازم نیست، بلکه با منع او هم مى توان حجّ نیابى شرعى براى میّت انجام داد، بلکه در حجّ مستحبّى براى اموات و احیاء چنین است.

سؤال 192 اگر وصى یا وارث در استیجار براى حجِ ّ میّت کوتاهى یا سهل انگارى کند و مال میّت از بین برود، ضامن است یا خیر؟ اگر خودش هم مال نداشته باشد چه وظیفه اى دارد؟
به هر نحو بشود باید حج او را به جا آورند.

سؤال 193 اگر کسى که حج به ذمة او است از دنیا برود و مالى نداشته باشد که ورثه با آن حج به جا بیاورند، چه وظیفه اى دارند؟
وظیفه اى ندارند، ولى اگر یک حجِ ّ میقاتى قربةً الى الله براى او به جا آورند که او را نجات بدهند، خیلى خوب است و براى آن ها ثواب حج دارد.

سؤال 194 کسى که با فیش حجّ میّت و به نیابت از او به عربستان مى رود، اگر خودش تمام شرایط را داشته باشد غیر از باز بودن راه، که آن هم با فیش حجّ میّت حاصل شده است، آیا مى تواند قبل از میقات براى متوفّى نایب بگیرد و آن حجّ را براى خودش به جا آورد؟ و در فرض سؤال اگر میّت نایب را مشخص کرده باشد تکلیف چیست؟
کسى که به نیابت از دیگرى به مکّه رفته است واجب الحج نمى شود، ولى اگر از تمام ورثه اختیار داشته باشد در انجام چنین کارى، مى تواند براى میّت نایب بگیرد و بعد از آنکه نایب گرفت، خود او واجب الحج مى شود.

سؤال 195 اگر کسى بعد از اتمام عمرة تمتّعِ حجِ ّ مستحبّى، بفهمد که حجِ ّ واجب بر
پدر یا مادر او مستقر بوده است و باید به جا آورد، آیا مى تواند همان حج را به نیّت یکى از آن ها ادامه دهد یا باید حجّ مستحبّى خود را رها کند و اوّل محرم به احرام عمرة تمتّع به نیابت از منوبٌ عنه شود؟
باید عمرة تمتّع به نیابت آن ها به جا آورد و آن عمرة تمتّع کفایت نمى کند.

سؤال 196 اگر کسى که به حجِ ّ مستحبّى مشرّف شده است، پس از احرام حج و در حین انجام اعمال حج بفهمد حج بر پدر و مادر او مستقر بوده است، امکان دارد که براى آن ها حج به جا بیاورد یا خیر؟
باید حجّ مستحبى را تمام کند و نمى تواند براى آن ها حج را انجام دهد.

سؤال 197 اگر در سال اوّل مرگ متوفّى، ورثه موفّق به استیجار حجِ ّ میقاتى نشوند، باید همان سال براى حج ثبت نام کنند تا در نوبت خودش حجِ ّ بلدى صورت پذیرد یا صبر کنند و در سال بعد یا سال هاى بعد از آن، از میقات نایب بگیرند؟
در سال بعد حجِ ّ میقاتى براى او به جا آورند.

سؤال 198 اگر متوفّى قبلاً براى حج ثبت نام کرده بوده و اکنون که از دنیا رفته است نوبت او شده است، آیا ورثه مى توانند فیش حجّ او را بفروشند و با بخشى از پول آن از میقات براى او نایب بگیرند و مابقى پول را تقسیم نمایند؟ یا حتماً باید با همان فیش نایب بلدى بفرستند؟ آیا فرقى مى کند که متوفّى وارث صغیر داشته باشد یا خیر؟
باید براى او حجّ بلدى به جا آورند.

سؤال 199 اگر کسى وصیّت به نیابت دیگرى کند (مثلاً فرزند خود) و آن دیگرى در همان سال مرگ
متوفّى مستطیع شود یا نوبت حجّ او شود، باید حج خود را انجام دهد یا حجِ ّ متوفّى را؟
باید حج خود را به جا آورد ولى اگر حجِ ّ دیگرى را انجام داد، آن حج صحیح است.

سؤال 200 اگر کسى در مدینه دیگرى را اجیر کند که براى پدرش حجِ ّ نیابى میقاتى انجام دهد ولى میقات آن را مشخّص نکرده باشند، آیا نایب مى تواند ابتدا از مسجد شجره براى خودش محرم به احرام عمرة مفرده شود و بعد از اتمام عمرة مفرده به میقات دیگرى برود و محرم به احرام عمرة تمتّع به نیابت از منوبٌ عنه شود؟ آیا چنین احرامى از ادنى الحل هم کفایت مى کند؟
اگر منوبٌ عنه او را اجیر کرده است که در مسجد شجره محرم شود چنانچه ظاهر نیابت هاى از مدینه چنین است، باید احرام حجِ ّ نیابتى از شجره باشد ولى اگر از ادنى الحل، محرم شد حجّ او براى منوبٌ عنه صحیح است.

استنابه براى افراد مریض و ناتوان

سؤال 201 اگر کسى حج بر او واجب شود ولى دیگر توان رفتن به حج را نداشته باشد. در زمان حیات خود باید نایب به حج بفرستد یا وصیّت کند که بعد از مرگش نایب بگیرند و اگر هیچ کدام را انجام نداد، ورثه وظیفه دارند از مال او نایب به حج بفرستند یا در صورت تمایل این کار را بکنند؟
باید در زمان حیات نایب بگیرد و اگر نگرفت باید ورثه بعد از مرگ او، از مال او، حج او را به جا آورند.

سؤال 202 در مواردى که حج بر عهدة مکلّف آمده و نمى تواند مشرّف شود، آیا مى تواند در حال زنده بودن نایب بگیرد؟
اگر استطاعت بدنى ندارد مى تواند نایب بگیرد.

سؤال 203 کسى که استطاعت مالى داشته
و حج بر او مستقر شده و اکنون استطاعت ندارد، آیا تا زنده است کسى مى تواند تبرّعاً به نیابت از او حج به جا آورد؟
اگر استطاعت بدنى ندارد جایز است ولى اگر استطاعت بدنى دارد و استطاعت مالى ندارد جایز نیست.

سؤال 204 کسى که حج بر او مستقر است و به علّت پیرى یا بیمارى نمى تواند به جا آورد، آیا مى تواند از میقات نایب بگیرد یا باید نایب او از بلد اعزام باشد؟
مى تواند از میقات نایب بگیرد.

سؤال 205 شخص سالمندى که حج بر او مستقر است، براى حج ثبت نام کرده و نوبت عزیمت او فرا رسیده است. ولى در سال نوبت، قدرت بدنى براى انجام اعمال حج ندارد. حال اگر این شخص شک داشته باشد که در سال هاى بعد حال او بهتر مى شود و قدرت بدنى پیدا مى کند یا خیر، آیا باید در همان سال نوبت، نایب به حج بفرستد یا باید صبر کند و در سال هاى بعدى وقتى امید را از دست داد نایب بفرستد؟
باید صبر کند.

سؤال 206 در فرض سؤال قبل اگر آن شخص قبلاً مستطیع نبوده و اکنون که مستطیع شده است و نوبت او فرا رسیده، قدرت بدنى ندارد، مى تواند نایب بفرستد یا وجوب حج از او ساقط مى شود؟
حج از او ساقط است.

سؤال 207 اگر فرزندى تمام اختیار اموال پدرش را دارا باشد، در صورتى که حج بر پدر مستقر بوده و اکنون به علّت پیرى یا بیمارى نمى تواند مشرّف شود، آیا آن فرزند مى تواند بدون اطّلاع و اجازة او از اموال پدر در زمان حیات او برایش نایب به حج بفرستد؟
باید با اجازة او باشد.

>سؤال 208< کسى که مى داند حج بر دیگرى مستقر بوده و اکنون قدرت بدنى انجام
حج را ندارد، مى تواند بدون اجازه و اطّلاع او و در زمان حیات او از اموال خودش که ربطى هم به اموال شخص واجب الحج ندارد، براى او نایب به حج بفرستد و او را برى ءالذمّه کند؟
برى ءالذّمه مى شود.

هدیة ثواب حجّ و عمره

سؤال 209 آیا مى شود کسى که حجِ ّ واجب به جا مى آورد، همزمان ثواب آن را به دیگران هدیه کند و آیا قبل از انجام و در حین انجام و پس از انجام اعمال مى توان ثواب آن را هدیه کرد؟
در همه صورت جایز است، بلکه خوب است.

سؤال 210 آیا کسى که حجِ ّ مستحبّى به جا مى آورد، مى تواند همزمان ثواب آن را به دیگران هدیه کند؟ آیا در حین حج یا بعد از اتمام آن هم مى تواند این ثواب را هدیه کند؟
در همه صورت جایز است، بلکه خوب است.

سؤال 211 آیا هدیه کردن ثواب حجِ ّ مستحبّى به دیگران با انجام حج به نیابت از دیگران در نیّت و در احکام تفاوتى دارند؟
تفاوتى ندارد.

احکام تقلید در حجّ و عمره

سؤال 212 شخصى که تاکنون تقلید نمى کرده و اکنون مى خواهد به حج یا عمره مشرّف شود، چه وظیفه اى دارد؟
باید از یک مجتهد جامع الشّرایط تقلید کند.

سؤال 213 کسى که باقى بر تقلید مرجع متوفّى است، اگر براى اوّلین بار به حج یا عمره مشرّف شود، مى تواند در حج و عمره هم به فتواى مرجع متوفّى عمل نماید؟
اشکال ندارد.

سؤال 214 آیا درحج یا عمره مى شود مکلّف، عمل خود را طورى انجام دهد که مطابق با فتواى یکى از مراجع معظّم تقلید باشد؟
این کار براى عموم مردم ممکن نیست و لااقل حرجى است، پس باید مرجع معیّنى براى خود تعیین کند.

سؤال 215 آیا مکلّف مى تواند بنابر جواز تبعیض در تقلید، بعضى از اعمال حج را از یک مرجع و بعضى دیگر را از مرجع تقلید دیگرى تقلید نماید؟
اشکال ندارد.

احکام خمس در حجّ و عمره

سؤال 216 آیا حج با پولى که خمس آن پرداخت نشده است، صحیح است؟
صحیح است، ولى گناه آن بسیار بزرگ است.

سؤال 217 آیا عمرة مفرده با پولى که خمس آن پرداخت نشده است، صحیح است؟
صحیح است ولى گناه آن بزرگ است و ثواب عمره نمى تواند جبران آن گناه را بکند.

سؤال 218 کسى که سال خمسى ندارد و به حج مشرّف مى شود، اگر با پول خود که معمولاً از درآمد است، مبلغ ثبت نام حج و پول لباس احرام و قربانى را پرداخت نماید، اعمال او و حج او چه حکمى دارد؟
این کار حرام است و گناهش خیلى بزرگ است و خداوند چنین حجّى را قبول نمى کند.

سؤال 219 در فرض سؤال قبل، اگر پول مورد نظر، مشکوک بین درآمد آن شخص و سایر منابع باشد، مسئله چه حکمى پیدا مى کند؟
باید با حاکم شرع در میان بگذارد.

سؤال 220 اگر کسى
با پول غیرمخمّس، به حج مشرّف شود و فقط خمس پول احرام و قربانى را بپردازد، حجّ او چه حکمى دارد؟
این کار حرام است و خداوند چنین حجّى را قبول ندارد.

سؤال 221 اگر کسى با پول غیرمخمّس لباس احرام تهیّه کند و محرم شود و طواف و نماز طواف به جا آورد، ولى در مکّه بخواهد خمس پول لباس احرام را بپردازد، باید طواف و نماز را اعاده کند؟
باید علاوه بر پرداخت، توبة واقعى از گناهش بکند شاید خداوند حجّ او را قبول کند.

سؤال 222 آیا براى صحّت اعمال عمره و حج، براى کسى که حسابرسى خمس ندارد، پرداخت خمس لباس احرام و لباسى که در طواف و نماز طواف مى پوشد، کفایت مى کند یا باید حسابرسى تمام اموال صورت گیرد؟
کفایت مى کند، ولى بسیار به جا است که حسابرسى تمام اموال را بکند.

سؤال 223 آیا تخمیس لباس احرامى که معلوم نیست از درآمد است یا هدیّه و ارث، یا وجوهات شرعیّه و ... لازم است یا خیر؟
لازم نیست، گرچه خیلى خوب است.

سؤال 224 کسى که تا به حال خمس نداده است و اوّلین بار به عمره مفرده مى رود، مى تواند فقط خمس پول عمره را بدهد و بعداً حساب کامل را بکند یا نه؟
جایز است گرچه کار خوبى نیست.

سؤال 225 اگر کسى طلاهایش را براى رفتن به حج بفروشد آیا باید خمس آن را بدهد؟ آیا این امر در خصوص عمرة مفرده و حجِ ّ تمتّع تفاوت مى کند؟
اگر سال روى آن پول نگذرد، خمس ندارد و تفاوتى میان حجِ ّ تمتّع و عمرة مفرده نیست.

سؤال 226 پولى که از محلِ ّ درآمد براى ثبت نام سفر حج پرداخت شده و پیش از رسیدن نوبت اعزام، سال خمسى بر
آن گذشته است، آیا مشمول خمس مى شود؟
باید خمس آن را بدهد.

سؤال 227 کسى که خمس مى دهد، اگر در وسط سال خمسى بخواهد به عمره مفرده مشرّف شود، آیا باید خمس پول عمره را بدهد؟ در این خصوص آیا تفاوتى مى کند که پول عمره را از درآمد آن سالى که در وسط آن است و هنوز نوبت محاسبة خمس آن نشده پرداخت کند یا از در آمد سال هاى پیش که خمس آن را پرداخت کرده است؟
لازم نیست خمس آن را بدهد، ولى پرداخت آن خوب است.

سؤال 228 کسى که خمس مى دهد، اگر در وسط سال خمسى بخواهد به حجِ ّ تمتّع مشرّف شود، آیا باید خمس پول حج را بدهد؟ در این خصوص آیا تفاوتى مى کند که پول حج را از درآمد آن سالى که در وسط آن است و هنوز نوبت محاسبة خمس آن نشده پرداخت کند یا از در آمد سال هاى پیش که خمس آن را پرداخت کرده است؟
مى تواند از درآمد همان سال خرج کند، ولى بهتر است خمس آن را بدهد.

سؤال 229 اگر حج گزار در حال طواف یا در حال نماز یا در حال سایر اعمال حج، پول خمس نداده همراه خود داشته باشد به صحّت آن عمل یا حج و عمرة او لطمه اى مى خورد؟
لطمه اى وارد نمى کند، ولى خیلى خوب است که این پول را که آتش است از خود دور کند.

سؤال 230 وقتى براى عمره یا حج ثبت نام مى شود، آیا سر سال خمسى باید خمس آن پول پرداخت شود یا هنگام عزیمت؟
سر سال باید خمس بدهد.

سؤال 231 امروزه وقتى نوبت عزیمت به حج یا عمره مى شود، مبالغى به عنوان سود سپرده گزارى تعلّق مى گیرد، حال سؤال اینجاست که علاوه
بر خمس مبلغ سپرده گزارى، پرداخت خمس مبلغ سود سپرده هم لازم است؟ نکتة قابل توجّه اینکه آن مبلغ اضافى قبل از آن قابل محاسبه و دریافت نبوده و شاید بتوان گفت درآمد همان سال حج گزار است.
در هر صورت خمس آن را باید بدهد.

سؤال 232 وقتى که شوهر مخارج حجّ زن را بر عهده مى گیرد، آیا باید خمس حجّ او را بدهد یا این پول هدیه محسوب مى شود؟
شوهرى که خانمش را مکّه مى برد نظیر خود او است و باید خمس او را بدهد، و همچنین اگر بچه هاى خود را حج ببرد و همچنین اگر کسى را حج ببرد که به آن حجّ بذلى گفته مى شود و باید خمس او را بدهد و هیچ کدام این ها از باب هدیه نیست، بلکه از باب مصرف است.

>سؤال 233< دانشجویانى که هزینة تحصیل و زندگى آنان بر عهدة والدین است، اگر با ارث مستطیع شوند، در حالى که پدرشان اهل خمس و زکات نبوده وظیفة فرزندان چیست راهنمایى فرمایید؟
باید ورثه اولاً خمس مال او را بدهند و بعداً تصرف در اموال او نمایند.

>سؤال 234< اگر با پولى که خمس یا زکات آن پرداخت نشده یا پول غصبى بلیط هواپیما و وسایل سفر براى عمره تهیه شود، آیا این کار صحیح است و در صورت حرمت موجب بطلان حج یا عمره مى شود یا خیر؟
کار حرام است ولى حج یا عمرة او فاسد نیست.

>سؤال 235< کسى که مبلغى پول دارد و شک دارد که خمس آن را پرداخت کرده و سال بر آن گذشته یا نه باید خمس آن را پرداخت نماید؟
لازم نیست.

>سؤال 236< آیا دانشجویى که خمس اموال خود را نداده باشد، مى تواند فقط با پرداخت
خمس مخارج عمره، مشرّف به عمرة مفرده شود؟
نمى تواند مگر از مجتهد جامع الشّرایط اجازه بگیرد.

>سؤال 237< شخصى با پول غیر مخمّس حولة احرام خریده ولى هنگام خرید فراموش کرده یا نمى دانسته که خمس پول را نداده است، آیا اعمال و احرام صحیح است؟
حجّ او همچنین عمرة او صحیح است، ولى گناه کرده است.

>سؤال 238< کسى که از ابتداى تکلیف نه خمس داده و نه سال خمسى داشته است و از درآمد مبلغى جمع نموده و در همان سال قصد تشرّف به عمرة مفرده را دارد آیا باید خمس آن را بدهد؟
در فرض مذکور باید خمس دهد.

>سؤال 239< اگر از ثبت نام تا رفتن به عمره یک ماه طول بکشد (سال خمسى تعلّق نگیرد) آیا باید خمس مبلغ ثبت نام را پرداخت؟
اگر در وسط سال خمسى باشد اشکال ندارد، ولى خمس آن را بدهد بهتر است.

حجّ و عمره با مال حرام و غصبى

سؤال 240 کسانى که با پول و مالى حرام و یا غصبى به حج یا عمرة مفرده مشرّف مى شوند، حج یا عمرة آن ها چه حکمى دارد؟
حجّ آن ها صحیح است، ولى گناه بزرگى انجام داده اند که ثواب حج در مقابل آن گناه ناچیز است و جبران آن گناه را هم نمى توانند بکنند.

سؤال 241 زمانى که مشرّف به حج، شک دارد که آیا حقّى (پرداخت مالى) بر گردن او مى باشد یا خیر، چه وظیفه اى دارد؟
چیزى بر او واجب نیست، ولى اگر ردّ مظالم به اندازة احتمال بدهد، مطلوب است.

سؤال 242 اگر بدهکار، در حالى که طلبکار طلب خود را مطالبه مى کند حجّ واجب یا مستحب به جا آورد، آیا اعمال او صحیح است؟ و در صورتى که حج به جا آورد، کفایت از حجّةالاسلام مى کند؟
باید نرود، ولى اگر رفت حجّ او
صحیح است و کفایت از حجّةالاسلام هم مى کند.

وصیّت به حجّ و عمره

سؤال 243 کسى که در زمان حیات حج بر او اوجب شده ولى مبادرت به ثبت نام یا عزیمت نکرده است، ورثة او بعد از وفات در صور ذیل چه وظیفه اى دارند:
1. میّت مال داشته باشد؟
باید از اصل مال براى حجِ ّ او ولو میقاتى اقدام شود.
2. میّت هیچ مالى نداشته باشد؟
بر ورثه واجب نیست.

سؤال 244 در فرض سوال قبل، در هر صورت ورثه مى توانند قبل از ثبت نام حجِ ّ میّت در اموال او تصرّف نمایند؟ با توجّه به اینکه ورثه فعلاً فقط امکان ثبت نام دارند و سال ها بعد نوبت نایب مى شود، در مورد تصرّف در اموال میّت و تقسیم آن چه باید بکنند؟
براى حجّ میقاتى اقدام کنند، بعداً مال را قسمت کنند.

سؤال 245 به طور کلّى نایب گرفتن براى اداى حجِ ّ میّتى که در زمان حیات مستطیع بوده است، نیاز به وصیّت او دارد یا ورثه بدون وصیّت، وظیفه دارند از مال او نایب بگیرند؟
باید از اصل مال برداشته شود و حجِ ّ او را ادا کنند ولو میقاتى. وصیّت کرده باشد یا نکرده باشد.

سؤال 246 اگر کسى وصیّت به انجام عمرة مفرده کند، بعد از مرگ او ورثه واجب است به این وصیّت عمل کنند؟
اگر به ازاء وصیّت مال داشته باشد باید ورثه به وصیّت عمل کنند مشروط بر اینکه به اندازة ثلث مالش باشد و الّا اجازة ورثه را مى خواهد.

سؤال 247 اگر کسى از مال خود وصیّت به حجّ تمتّع کرد و ورثه مى دانند خمس یا زکات آن مال را باید پرداخت کنند، در این صورت وظیفة آن ها چیست؟ در صورتى که باقیمانده پس از پرداخت خمس یا زکات آن
مال، کافى براى حج نباشد چه باید بکنند؟
باید خمس را بدهند و بعد از آن مى توانند تبرّعاً حج با آن باقى مانده به جا آورند ولى واجب نیست و مى توانند آن را قسمت کنند.

سؤال 248 اگر ورثه مال میّت را قسمت کرده باشند، بعد از مدتى وصیّت او در خصوص انجام حج یا عمرة مفرده را بیابند یا دریابند که براى حج مستطیع بوده است و پس از تقسیم ارث مال دیگرى نمانده باشد که به وظیفه عمل کنند، چه باید بکنند؟
باید ورثه آن را به جا آورند.

>سؤال 249< شخصى وصیّت کرده که یکى از فرزندانش حجّ او را به جا آورد، ولى به دلیل اینکه آن فرزند را مشخّص نکرده، در این جهت بین فرزندان اختلاف ایجاد شده است، تکلیف آن ها چیست؟
قرعه بزنند به نام هر کدام آمد برود.

>سؤال 250< شخصى وصیّت به حج کرده ولى مشخص نکرده است حجّ او بلدى باشد یا میقاتى، ورثة او چه وظیفه اى دارند؟
اگر میقاتى دادند کفایت مى کند و اگر بلدى دادند بهتر است.

>سؤال 251< اگر متوفّى وصیّت کند که شخص معیّنى حجّ او را به جا آرود، ولى آن شخص اجرت گزافى طلب کند یا از جهات دیگر عمل به این وصیت براى ورثه مشکل باشد، چه وظیفه اى دارند؟
عمل به آن وصیّت لازم نیست و هر کس به جا آورد کفایت مى کند بلکه اگر گناه کردند و به کس دیگر دادند، حج از او ساقط مى شود.

>سؤال 252< شخصى از دنیا رفته و وصیّت به حج نکرده است، ولى بعضى از ورثه اعتقاد دارند حج بر او مستقر بوده است و از سویى برخى دیگر این حرف را قبول ندارند، وظیفة آنان چیست؟
کسانى که یقین
دارند، باید حجّ او را ولو میقاتى انجام دهند.

حجِ ّ نذرى

سؤال 253 اگر کسى نذر کند که اگر حاجتش برآورده شد، حج به جا آورد، ولى قبل از برآورده شدن حاجت شرایط و نوبت عزیمت به حج براى او فراهم شود، آیا مى تواند به عنوان عمل به نذر خود به حج برود؟ در صورتى که بعد از اتمام حج به حاجت خود برسد آیا باید دوباره حج به جا آورد؟
آن حج جاى حجّ نذرى را نمى گیرد.

سؤال 254 اگر کسى نذر کند که حج به جا آورد ولى وقت اداى نذر یا وقتى که نوبت او مى رسد، قدرت بدنى تشرّف به حج را نداشته باشد، آیا واجب است در زمان حیات نایب بفرستد؟ اگر نفرستد واجب است ورثه بعد از او براى او نایب بگیرند؟
حج از او ساقط مى شود.

سؤال 255 اگرکسى نذرِ حج کند ولى قدرت یا استطاعت عزیمت به حج را نداشته باشد، آیا باید کفّارة عمل نکردن به نذر را بپردازد؟
کفّاره ندارد.

سؤال 256 اگر خانمى قبل از ازدواج نذر کند که حج به جا آورد، ولى بعد از ازدواج، شوهر او اجازة رفتن به او ندهد، چه تکلیفى دارد؟
حج از او ساقط است.

سؤال 257 آیا نذر فرزند براى انجام حج، نیاز به اذن پدر و مادر دارد؟ اگر نهى کنند یا رفتن فرزند به حج موجب آزار و اذیّت آنان شود، چه باید بکند؟ اگر به این علّت به نذر خود عمل نکرد، آیا باید کفارة عمل نکردن به نذر بپردازد؟
نیاز به اذن آن ها نیست، ولى اگر نهى کنند حج ساقط مى شود و کفّارة نذر هم واجب نمى شود.

سؤال 258 اگر کسى براى اداى حاجتى نذر کند و به حاجت خود برسد
ولى وقتى به جاجت خود مى رسد، قدرت بدنى انجام حج را ندارد و از دنیا مى رود یا قدرت بدنى دارد ولى تا زنده است، نوبت به او نمى رسد، آیا ورثه واجب است بعد از مرگ او نایب به حج بفرستند؟
در کلیة صور وجوب حج ساقط است.

سؤال 259 اگر کسى نذر کند که به حج برود، آیا در هر صورت واجب است نذر خود را عمل کند؟
اگر شرایط حج براى او باشد، باید به نذر خود وفا کند.

سؤال 260 اگر کسى نذر کند که به حج مشرّف شود ولى استطاعت رفتن نداشته باشد، یا نوبت به او نرسد، آیا به هر صورتى و با هر مبلغى باید آن حج را به جا بیاورد؟
در فرض مذکور عمل به نذر واجب نیست.

سؤال 261 آیا زن مى تواند بدون اجازة شوهر نذر کند که به حج برود؟
نمى تواند.

سؤال 262 اگر یک زن نذر کرد که به حج برود، آیا این حج براى او حکم حجِ ّ واجب را دارد و مى تواند بدون اجازة شوهر برود؟ اگر شوهر مانع رفتن او شود چه وظیفه اى دارد؟
باید به نذر خود عمل نکند.

سؤال 263 اگر کسى قبلاً حج به جا آورده و اکنون نذر کند که به حج مشرّف شود، آیا واجب است به نذر خود عمل کند؟
باید عمل به نذر کند.

سؤال 264 کسى که تاکنون حج به جا نیاورده است، اگر براى حج نذر کند، چنانچه حج به صورت طبیعى بر او واجب شود، آیا باید دو مرتبه به حج مشرف شود یا یک مرتبه براى هر دو نیّت کافى است؟
یک حج براى هر دو کافى است.

سؤال 265 اگر کسى نذر حج کند ولى قبل از اداى نذر، از دنیا برود، آیا ولیّ او
یا ورثة او واجب است قضای نذر او را به جا بیاورند؟
واجب است.

سؤال 266 اگر کسى براى اداى حاجتى نذر حج کند، ولى قبل از اداى نذر از دنیا برود و بعد از وفات او حاجت او برآورده شود، آیا قضاى نذر او لازم است؟
لازم نیست.

سؤال 267 اگر کسى براى طلب حاجتى نذر حج کند و به حاجت خود برسد، ولى قبل از تشرّف به حج از دنیا برود، آیا قضاى نذر او واجب است؟
واجب است.

حجِ ّ استحبابى

سؤال 268 کسى که حجّ مستحبّى انجام مى دهد، مى تواند علاوه بر خودش به نیابت از کسانى که حجّ واجب خود را قبلاً انجام داده اند نیز نیّت حجّ استحبابى کند؟
اشکال ندارد، بلکه خوب است.

سؤال 269 آیا زن براى انجام حجِ ّ مستحبّى نیاز به اجازة شوهر دارد؟ آیا اگر اجازه نداد نمى تواند مشرّف شود؟
نیاز به اجازه دارد و اگر اجازه نداد نمى تواند برود.

سؤال 270 انجام حجِ ّ مستحبّى براى زنى که در عدة وفات یا در عدة طلاق رجعى یا در عدة طلاق بائن است چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد، ولى اگر در طلاق رجعى است باید با اجازه از شوهر باشد.

سؤال 271 آیا کسى که به قصد حجِ ّ استحبابى به مکّه رفته است، مى تواند پس از انجام عمرة تمتّع، بدون عذر، حج را رها کند و اعمال را ادامه ندهد؟ آیا در این صورت انجام طواف نساء لازم است؟
بدون عذر جایز نیست، ولى به هر جهت اگر منصرف شد مانعى ندارد و چیزى بر او لازم نیست.

رضایت پدر، مادر و همسر در حجّ و عمره

سؤال 272 آیا مردى که به حجِ ّ واجب مى رود، باید رضایت همسر خود را جلب نماید؟
واجب نیست و همچنین زن لازم نیست جلب رضایت شوهر را بنماید، مگر مفسده اى در کار باشد که حج براى هیچ کدام لازم نیست.

سؤال 273 اگر زوج، همسر عقدى خود را از رفتن به عمرة مفرده منع کند، با عنایت به این که آن خانم در خانة پدرش زندگى مى کند چه وظیفه اى دارد؟
شنیدن حرف او لازم نیست، ولى باید مواظب باشد ضربه به محبّت او نزند.

سؤال 274 اگر پدر یا مادر یا هر دوى آنها از رفتن فرد به عمرة مفرده رضایت نداشته باشند، در این صورت آیا مى تواند به عمره برود و عمرة او
صحیح است؟
باید نرود، ولى اگر رفت حجِ ّ او و عمرة او و زیارت او صحیح است.

سؤال 275 اگر شوهر بر اثر لجاجت اذن سفر عمرة مفرده را به زن ندهد، وظیفة زن چیست؟
نمى تواند برود، ولى حجِ ّ واجب را مى تواند برود.

سؤال 276 به طور کلّى دختر یا زنى که مجرّد است یا شوهر ندارد، براى رفتن به حج یا عمره، نیاز به اذن کسى دارد؟
نیاز به اذن کسى ندارد، ولى اگر نهى پدر یا مادر و یا احتمال مفسده باشد، نمى تواند برود.

سؤال 277 اگر شوهر بر اثر لجاجت اذن انجام حجِ ّ تمتّع را به زن ندهد، در صورتى که زن واجب الحج باشد، وظیفة او چیست؟
بدون اذن برود، اشکال ندارد.

سؤال 278 خانمى مستطیع نبوده ولى فرزندش مى خواهد او را به مکّه ببرد یا هزینة سفر حجّ را به او بدهد، امّا شوهر این خانم اعلام عدم رضایت مى کند، آیا این خانم مستطیع است؟
چون حجّ بذلى است، واجب الحج است و رضایت شوهر لازم نیست.

سؤال 279 خانمى قبل از ازدواج نذر کرده که حجّ به جا آورد و بعد از ازدواج مى خواهد به نذر خود عمل کند، آیا اذن شوهر لازم است؟ و آیا شوهر حقّ ممانعت دارد؟
اذن شوهر لازم نیست، ولى اگر شوهر مخالفت کند، نذر او منحل مى شود و این حج بر او واجب نیست.

>سؤال 280< زنى که با پول خودش ولى بدون اذن شوهرش به عمرة مفرده رفته و اکنون در مدینه حضور دارد. لطفاً با توجّه به اینکه شوهر او هم اذعان بر عدم رضایت دارد، بفرمایید تکلیف او در خصوص احرام و صحت احرام چیست؟ آیا مى تواند به مکّه برود یا خیر؟ به طور کلّى چه وظیفه اى دارد و در
صورت انجام، عمرة او چه حکمى پیدا مى کند؟
باید برگردد، ولى اگر عمره به جا آورد عمرة او صحیح است.

حجّ و عمرة کودکان و افراد نابالغ

سؤال 281 آیا افراد نابالغ که به همراه والدین به عمرة مفرده مشرّف مى شوند، واجب است محرم شوند و اعمال عمرة مفرده را به جا آورند؟
واجب نیست.

سؤال 282 اگر بچة نابالغ محرم شد یا او را محرم نمودند و یکى از محرّمات را انجام داد، خود او یا ولیِّ او چه وظیفه ای دارند؟ آیا در این خصوص بین محرّمات تفاوتى هست؟
ولیِّ او باید جبران کند.

سؤال 283 اگر کسى پیش از بلوغ به مکّه برود و حج به جا آورد، حجِ ّ واجب او محسوب مى شود؟
محسوب مى شود.

سؤال 284 اگر غیر بالغ به حج رفت یا او را به حج بردند، باید در مسائل حج از چه کسى تقلید کند تا حجِ ّ او صحیح باشد؟ آیا باید مرجع انتخاب کند یا به فتواى مرجع تقلید ولیّ خود عمل کند؟
باید مرجع تقلید انتخاب کند.

سؤال 285 اگر کودکى را براى عمرة مفرده محرم کردند، باید در طواف و سعى رعایت جا به جا نشدن و برنگشتن و ... را بکند، یا اگر دوید یا به عقب برگشت اشکال ندارد؟
مراعات لازم نیست.

سؤال 286 اگر کودک محرم در هنگام طواف یا سعى در آغوش پدر یا مادر خوابش ببرد و او را طواف دهند، طواف یا سعى او صحیح است یا باید اعاده کند؟
صحیح است.

سؤال 287 پوشش دختر بچّة نابالغ که او را محرم مى کنند در طواف و سعى چقدر باید باشد؟
باید نظیر بالغ عمل کند.

سؤال 288 کودکانى که محرم مى شوند یا آنها را محرم مى کنند، حتماً باید صحیح تلبیه بگویند یا باید ولیِّ آنها به نیابت از آنها بگوید؟
به
هر طورى که مى توانند بگویند و اگر اصلاً نمى توانند، ولیِّ آن ها بگوید.

حجّ و عمرة افراد کثیرالشّک و وسواسى

سؤال 289 منظور از افراد کثیرالشّک و وسواسى در اعمال حج چه کسانى هستند و این افراد براى انجام اعمال حجِ ّ خود چه وظیفه اى دارند؟
اگر از حدِّ متعارف که مردم بر آن حد هستند تجاوز کند، وسواسى است و باید در هر چه شک کرد اعتنا نکند.

سؤال 290 در جایى که مى فرمائید وسواسى یا کثیرالشّک به شک یا وسوسة خود اعتنا نکند، منظور چیست؟ آیا اگر همیشه بنا را بر نفع خود بگذارد درست است یا آن شک و وسوسه را هر چند به نفع خود باشد باید اهمیّت ندهد؟
فرقى ندارد.

سؤال 291 کثیرالشّک و وسواسى در طواف چه وظیفه اى دارند؟
باید بى اعتنا باشند.

>سؤال 292< کسانى که در طهارت و نجاست وسواس دارند، به فتواى حضرتعالى باید متنجّس را پاک بدانند. حال در ایّام حج و در مورد لباس احرام و مکان و... نیز باید به همین فتوى عمل شود؟
بلى همین فتوى است.

حجّ و عمرة افراد مسلوس و مبطون

سؤال 293 کسى که در اثر بیمارى قادر به نگهدارى بول خود نیست و در هنگام عمرة مفرده یا حج، مرتّباً لباس احرام او و بدن او نجس مى شود و نیز وضوى آن باطل مى گردد، چه وظیفه اى دارد؟
یک وضو بگیرد و اعمال را به جا آورد.

سؤال 294 کسى که در اثر بیمارى قادر به نگهدارى باد معدة خود نیست و در هنگام عمره یا حجِ ّ تمتّع، مرتّباً وضوى او باطل مى گردد، چه وظیفه اى دارد؟
لازم نیست وضو را تکرار کند.

سؤال 295 اخیراً لباسى براى بیمارانى که قادر به نگهدارى بول خود نیستند دوخته شده که از نجس شدن لباس احرام و بدن آنها جلوگیرى مى نماید و بول آنها را نگهدارى مى کند. حال سؤال این است که اوّلاً اگر این لباس اجباراً دوخته
باشد اشکالى دارد؟ ثانیاً این شخص به هنگام طواف طاهر محسوب مى شود یا خیر؟
با آن لباس اعمال را به جا آورد اشکال ندارد.

زمان حجّ و عمره

سؤال 296 آیا مى شود عمرة تمتّع را در یک سال و حجّ تمتّع را در سال بعد به جا آورد؟
جایز نیست.

سؤال 297 اگر شرط صحّت حج، به جا آوردن عمرة تمتّع و حجّ تمتّع در یک سال است، منظور در یک سال قمرى است یا اینکه فاصلة آن کمتر از دوازده ماه باشد؟
باید عمرة تمتّع در شوّال یا ذى القعده و یا در ذى الحجّه باشد و فاصله، بیش از این جایز نیست.

سؤال 298 اگر کسى در ماه محرّم عمرة تمتّع به جا آورد، در ذى الحجّه مى تواند اعمال حج را به جا آورد؟
نمى تواند.

سؤال 299 به طور کلّى اوّلین زمانى که انجام عمرة تمتّع براى انجام اعمال حج جایز است، چه زمانى است؟
از اوّل شوّال تا قبل از رفتن به عرفات که باید محرم به حج شود.

سؤال 300 اگر کسى در آخر ماه مبارک رمضان محرم به عمرة تمتّع شود و بعضى اعمال را در ماه مبارک رمضان و بعضى را در شوال انجام دهد، براى صحّت حجّ تمتّع مجزى است؟
مجزى نیست.

سؤال 301 در چه زمان هایى نمى توان عمرة مفرده به جا آورد؟
در هر زمانى مى توان عمرة مفرده به جا آورد.

سؤال 302 انجام عمرة مفرده در چه زمانى افضل است؟
ماه رجب.

سؤال 303 آیا کسى که اهل مکّه یا شهرهاى اطراف آن است و قصد حج ندارد، در ایّام حج مى تواند عمرة مفرده به جا آورد؟
مى تواند، چنانچه کسانى که اهل مکّه نیستند مى توانند عمرة مفرده به جا آورند و نیّت حج نکنند.

سؤال 304 آیا کسى که محرم به حجِ ّ تمتّع است، در ایّام حج مى تواند عمرة مفرده به
جا آورد؟
بعد از آنکه مُحِل شد چه قبل از به جا آوردن اعمال حج و چه بعد از آن، مى تواند عمرة مفرده به جا آورد.

سؤال 305 آیا خدمه، مدیر یا روحانى و ... کاروان که در ایّام حج محرم به حجّ تمتّع نیستند، مى توانند عمرة مفرده به جا آورند؟
مى توانند.

سؤال 306 اگر فاصلة میان دو عمره کمتر از یک ماه باشد، آیا لازم است عمرة دوّم رجاءً قصد شود یا خیر و آیا مقصود از یک ماه، سى روز کامل است یا یک ماه قمرى؟
کسى که در مکّه است، چه براى حج و چه براى عمره، همه روزه مى تواند عمرة مفرده به جا آورد. بلکه در شبانه روز مى تواند چندین عمرة مفرده به جا آورده و قصد رجاء هم لازم نیست.

سؤال 307 آیا زائر حجّ تمتّع پس از پایان اعمال حجّ تمتّع، مى تواند عمرة مفرده به جا آورد؟
مى تواند.

سوال 308 آیا زائر حجّ تمتّع پس از عمرة تمتّع و پیش از فرا رسیدن ایّام حج، مى تواند عمرة مفرده به جا آورد؟
مى تواند.

>سؤال 309< اگر انجام دو عمره با فاصلة کمتر از یک ماه را جایز مى دانید، آیا تفاوت دارد که دو عمره مربوط به خود شخص باشد یا یکى را به نیابت انجام دهد؟
تفاوت ندارد.

>سؤال 310< لطفاً وظایف اشخاصى را که در یک ماه قمرى عمره انجام داده اند و در ماه بعدى براى زیارت به منى و عرفات رفته اند و مراجعت مى کنند بفرمایید؟
وظیفة خاصّى ندارند.

>سؤال 311< آیا ملاک براى احرام خروج از شهر مکّه است یا خروج از محدوده اى که براى حرم تعیین شده است؟
خروج از حرم موجب مى شود که در برگشت باید محرم شود و عمره اى به جا آورد.

>سؤال 312< اشخاصى که آخر ماه به
مکّه مشرّف شده اند و اوّل ماه شک مى کنند عمره اى که انجام داده اند در ماه قبل بوده یا در ماه جدید، چه وظیفه اى دارند؟
شکّ آن ها اعتبار ندارد.

>سؤال 313< برخى افراد قصد زیارت دوره دارند و از انجام عمره در ماه قمرى جدید معذورند یا براى آنان مشکل است، وظیفة آنان چیست؟
وظیفة خاصّى ندارند.

اقسام حج

سؤال 314 افرادى که در مکّه و اطراف آن هستند، مخیّر به انتخاب انجام یکى از دو حجِ ّ إفراد و قِران هستند یا هر کدام تحت شرایطى واجب مى شود؟
مخیّرند هر کدام از دو حج را انتخاب کنند و قِران بهتر است.

سؤال 315 افرادى که در مکّه ساکن نیستند و فاصلة آن ها تا مکّه بیش از شانزده فرسخ است، براى انجام حجِ ّ استحبابى هم باید حجّ تمتّع انجام دهند یا مخیّر بین انجام حجّ تمتّع، قِران و إفراد هستند؟
مخیّرند هر کدام را مى خواهند به جا آورند.

سؤال 316 زنى که به حجِ ّ تمتّع رفته و در مکّه دچار عادت ماهیانه شده است و اگر براى پاک شدن صبر کند، خوف نرسیدن به عرفات را دارد، آیا باید براى طواف و نماز طواف عمرة تمتّع، نایب بگیرد یا حجّ او مبدّل به حجّ إفراد مى شود؟
حجّ او مبدّل به حجّ إفراد مى شود، ولى اگر بخواهد بر حجّ تمتّع باقى بماند باید براى طواف و نماز آن نایب بگیرد و سعى و تقصیر را خودش انجام دهد.

سؤال 317 زنى که در حین طواف عمرة تمتّع حائض مى شود و معطّل شدن او تا پاک شدن، خوف نرسیدن به وقوف عرفات را به همراه دارد، چه وظیفه اى دارد؟
براى طواف و نماز آن نایب بگیرد و مابقى اعمال را خود به جا آورد.

سؤال 318 اگر زنى حائض بود
و نمى دانست و اعمال عمرة تمتّع را به جا آورد، بعد از پاک شدن چه وظیفه اى دارد؟
باید مجدداً عمرة تمتّع را به جا آورد.

سؤال 319 در فرض سؤال قبل اگر آن زن بعد از پاک شدن و قبل از عزیمت به عرفات، براى اعادة عمرة تمتّع وقت نداشته باشد یا فقط براى اعادة طواف و نماز آن وقت داشته باشد، چه وظیفه اى دارد؟
حجّ او مبدّل به حجّ إفراد مى شود.

سؤال 320 انجام عمرة مفرده در حج إفراد تا چه زمانى وقت دارد؟ آیا تأخیر آن جایز است؟
فور عرفى باید باشد، بنابر این هرچه زودتر باید انجام شود و تا بعد از آخر ذى الحجّه تأخیر نیندازد.

سؤال 321 زنى به تصوّر اینکه مستحاضه است، در میقات محرم شده و با انجام وظایف مستحاضه، اعمال عمرة تمتّع را به جا آورده و پس از اعمال متوجّه شده که حائض بوده است، حال وظیفة او نسبت به اعمال عمره و حج چیست؟ لطفاً در صورت وسعت و تنگى وقت جداگانه پاسخ فرمایید.
اگر وقت دارد عمره را اعاده مى کند و اگر وقت ندارد حجّ او مبدّل به حجّ إفراد مى شود.

سؤال 322 اگر کسى از روى عمد و بدون عذر، احرام نبندد تا وقت براى عمرة تمتّع تنگ شود، چه وظیفه اى براى حجِ ّ خود دارد؟
باید حجِ ّ إفراد به جا آورد.

سؤال 323 آیا در حجِ ّ إفراد، مطلقاً مى شود اعمال مکّه (طواف حج و نماز آن و سعى و طواف نساء و نماز آن) را مقدّم به رفتن عرفات بدارد و زودتر انجام دهد؟ یا در صورت ضرورت جایز است؟
مطلقاً جایز است.

سؤال 324 اگر کسى محرم به احرام عمرة تمتّع شود و بعد به جهتى حجّ او مبدّل به
حجِ ّ إفراد گردد، آیا باید دوباره برگردد و محرم شود یا مى تواند با همان احرام، اعمال حج إفراد را به جا آورد؟
همان احرام کفایت مى کند.

سؤال 325 کسى که حج بر او واجب شده است، اگر به هر دلیلى دیر به مکّه برسد و قبل از احرام حجّ تمتّع، بفهمد که وقت کافى براى انجام عمرة تمتّع و حجّ تمتّع ندارد، وظیفة او چیست و تکلیف حجّ او چه مى شود؟
حجّ إفراد به جا آورد و کفایت از حجّ او مى کند.

سؤال 326 در فرض سؤال قبل، حج بر چنین کسى مستقر مى شود و در سال هاى بعد باید به هر صورت ممکن انجام دهد یا در صورت احراز مجدّد شرایط وجوب، باید حج به جا آورد؟
حجِ ّ إفراد به جا آورد کفایت مى کند و اگر نمى تواند و در نتوانستن معذور بوده است، وجوب حج از او ساقط مى شود.

سؤال 327 اگر کسى در حجِ ّ إفراد، اعمال حج را زودتر از رفتن به عرفات انجام دهد، آیا پس از انجام طواف نساء و نماز آن، محرّمات احرام و مخصوصاً لذّت جنسى بر او حلال مى شود یا خیر؟
محرّمات احرام بعد از حلق یا تقصیر در منى حلال مى شود.

>سؤال 328< تأخیر عمرة مفرده در حجّ إفراد تا چه وقتى بلاعذر جایز است؟
تا آخر ذى الحجّه جایز است.

سؤال 329 آیا کسى که حجِ ّ إفراد به جا آورده، مجدداً باید براى عمرة مفرده محرم شود؟ اگر چنین است، محلّ احرام وى کجا است؟
باید از ادنى الحل یا یکى از میقات ها محرم شود.

سؤال 330 در حجِ ّ «قِران» قربانى واجب است یا مستحب؟
واجب است.

>سؤال 331< آیا در حجّ إفراد هم قربانى واجب است؟
واجب نیست.

احرام

احرام

سؤال 332 آیا محرم با انصراف از احرام، محلّ مى شود یا باید
حتماً اعمال را به پایان رساند؟
باید اعمال را به جا آورد.

سؤال 333 در فرض سؤال قبل اگر کسى بعد از احرام بگوید از احرام منصرف شدم و لباس احرام را از تن درآورد، تا وقتى که محرّمات احرام را انجام مى دهد، کفّاره بر او واجب مى شود؟
کفّاره دارد.

سؤال 334 اگر کسى بعد از خروج از میقات، به جهتى متوجّه شود که احرامش صحیح نیست، آیا وظیفه دارد برگردد و مجدّداً محرم شود یا در ادنى الحل مى تواند محرم شود؟ آیا اینکه احرام مربوط به عمرة مفرده یا تمتّع باشد، تفاوتى در حکم مى کند؟
در ادنى الحل محرم شود و فرقى میان عمرة مفرده و عمرة تمتّع نیست.

سؤال 335 آیا مجنون یا نابالغ مى تواند بدون احرام وارد مکّه شود و اگر ولیّ او بخواهد او را محرم کند، چه حکمی دارد؟
بدون احرام وارد شود اشکال ندارد و لازم نیست او را محرم کنند.

سؤال 336 اگر کسى به هر جهت احرام را فراموش کند و تا بعد از اتمام عمرة تمتّع به خاطر نیاورد، تکلیف حجّ و عمره او چه مى شود؟
باید برگردد و محرم شود و اگر نمى تواند حجّ افراد به جا آورد.

سؤال 337 اگر کسى به هر جهت احرام عمرة تمتّع را فراموش کند و عمرة تمتّع را تمام کند و پس از آن محرم به احرام حج شود و اعمال حج را به پایان رساند و پس از اتمام اعمال حج بفهمد که عمرة تمتّع را بدون احرام انجام داده است، چه وظیفه اى دارد؟
حج او باطل است.

سؤال 338 آیا اگر کسى در میقاتى محرم شد، جائز است پس از احرام به سمت مخالف مکّه رود و در شهرهاى دیگر باشد مثلاً به مدینه برود
و چند روز بماند و بعد به مکّه برود و اعمال عمره را به جا آورد؟
جایز است.

سؤال 339 در فرض سؤال قبل اگر آن شخص پس از اینکه خواست به مکّه برود از میقات دیگرى عبور کند، نیاز به اعادة احرام دارد یا خیر؟
ندارد.

سؤال 340 آیا مسئولین اجرایى حج، اگر مستطیع نباشند یا قبلاً حج به جا آوده باشند مى توانند با احرام عمرة مفرده وارد مکّه شوند و بعد براى حج محرم نشوند تا بتوانند به امور اجرایى بپردازند؟
اشکال ندارد.

>سؤال 341< اگر کسى به هر دلیلى بدون احرام وارد مکه شود، در مکّه وظیفة خاصّى دارد یا خیر؟
باید برگردد و در ادنى الحل محرم شود و عمره به جا آورد.

>سؤال 342< یکى از زائران قبل از رسیدن به میقات بیهوش شده و همراهان نمى توانند او را رها کنند، لطفاً بفرمایید وظیفة آنان در قبال احرام آن شخص چیست؟
او را بدون احرام همراه خود ببرند.

نیّت

سؤال 343 آیا نیّت به این معناست که قصد انجام عملى را داشته باشیم یا اینکه حتماً باید بر زبان جارى شود؟
توجّه کفایت مى کند، خطور لازم نیست و تلفّظ هم لازم نیست.

سؤال 344 اگر کسى بخواهد نیّت احرام یا عمره یا حج را به زبان جارى کند، چگونه باید نیّت کند؟
به زبان جارى کردن لازم نیست و اگر بخواهد به زبان آورد، هر طورى که بگوید، به عربى یا فارسى و یا به زبان دیگر، و هر چه بگوید که دلالت بر نیّت کند کفایت مى کند.

سؤال 345 آیا در نیّت احرام، قصد ترک محرّمات احرام هم لازم است یا خیر؟
لازم نیست.

سؤال 346 در فرض سؤال قبل اگر کسى بداند که برخى محرّمات احرام را مرتکب خواهد شد، به صحّت نیّت او
لطمه اى وارد مى شود؟
احرام او صحیح است.

سؤال 347 اگر کسى قبلاً حجّ واجب خود را انجام داده باشد و بخواهد مجدّداً به حج مشرّف شود، مى تواند نیّت کند که اگر حجّ قبلى او اشکال داشته براى خودش منظور شود و گرنه براى یک منوبٌ عنه مثل پدر یا مادرش منظور گردد؟
براى خود و یا براى دیگران جایز است. ولى خلاف احتیاط است.

سؤال 348 آیا در عمرة مفرده یک نیّت از اوّل تا آخر براى انجام اعمال عمره کفایت مى کند یا براى هر عملى باید جداگانه نیّت کرد؟
لازم نیست.

سؤال 349 آیا نیّت حجّ تمتّع، در هر عملى از حج باید تکرار شود یا همان نیّت ابتدائى کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 350 کسى که در حجّ تمتّع هنگام نیّت عمرة تمتّع، در نظر داشته است که عمرة تمتّع به جا مى آورد که مقدّمة حجّ تمتّع است، حال اگر موقع بستن احرام حج و عزیمت به عرفات، فراموش کند که نیّت احرام حج کند حتى از دل هم نگذراند، بلکه در خانة خدا محرم شود و به عرفات برود و سایر اعمال را انجام دهد، اشکالى دارد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 351< اینکه بیان شده است نیّت احرام باید براى خدا باشد، اگر این نیّت براى رفتن به بهشت یا ترس از جهنم یا براى رفع تکلیف یا براى سعادت خود و خانواده اش باشد نیّت خدایى محسوب مى شود یا خیر؟
اینگونه چیزها همه نیّت خدایى است.

سؤال 352 اگر کسى به دلایلى احتمال دهد حجّى که قبلاً به جا آورده، صحیح نبوده است، مى تواند احتیاطاً دوباره به جا آورد؟ در این صورت نیّت این حج باید چگونه باشد؟
همین مقدار که توجّه به این مطلب داشته باشد و در موقع احرام، نیّت حجِ ّ تمتّع
کند، کفایت مى کند و اگر مى خواهد نیّت ما فى الذّمه کند کفایت مى کند.

تلبیه

سؤال 353 حدِّ جواز گفتن لبّیک تا کجاست؟
تا نزدیک شهر مکّه، جائى که شهر به خوبى دیده شود.

سؤال 354 آیا شهر مکّه براى قطع لبّیک، محدودة قدیم مکّه است یا شهر جدید؟
شهر جدید.

سؤال 355 کسى که در مسجد تنعیم یا مسجد جعرانه محرم مى شود، تا کجا باید لبّیک بگوید؟
تا آنجا که شهر مکّه به خوبى دیده شود و اگر در میقاتى نظیر مسجد تنعیم که فعلاً جزو شهر است محرم شود، وقتى از مسجد خارج شد، باید تلبیه را قطع کند.

سؤال 356 اگر کسى نتواند به درستى و صحیح عبارات عربى تلبیه را بگوید، مى تواند به فارسى یا هر زبان دیگرى بگوید یا باید نایب بگیرد؟
به هرطورى که مى تواند عربى بگوید، کفایت مى کند.

سؤال 357 افرادى که گنگ هستند مى توانند با اشاره تلبیه را بگویند یا باید نایب بگیرند؟
باید خود با اشاره بگویند.

سؤال 358 آیا در تلبیه، رعایت قواعد تجویدى واجب است؟
واجب نیست.

>سؤال 359< بلند گفتن تلبیه توسط زنان، به صورتى که نامحرم صداى آن ها را بشنود، چه حکمى دارد؟ آیا به صحت احرام آنان ضربه مى زند؟
اگر احتمال مفسده باشد حرام است ولى به احرام آن ها ضربه نمى زند.

>سؤال 360< شخصى براى احرام عمره به مسجد رفته و نیّت کرده و به سمت خانة خدا برگشته و در راه به یاد آورده است که تلبیه نگفته است، اکنون چه وظیفه اى دارد؟
وظیفه اى ندارد.

>سؤال 361< در فرض سؤال قبل اگر آن شخص در حین اعمال عمره یا بعد از اتمام عمره به یاد آورد که تلبیه نگفته است چه وظیفه اى دارد؟
وظیفه اى ندارد.

>سؤال 362< شخصى هنگام احرام عبارات تلبیه را براى همراهان خود گفته تا آن ها به دنبال او
بگویند ولى فراموش کرده است که به نیّت احرام خودش تلبیه بگوید، آیا همان تلبیه که گفته است کافى است یا وظیفة دیگرى دارد؟
کفایت مى کند.

لباس احرام

سؤال 363 آیا در لباس احرام، مى توان به یک جامة بلند اکتفا کرد یا حتماً باید دو جامه باشد؟
حتماً دو جامه باید باشد.

سؤال 364 آیا اگر لباس احرام کسى نجس باشد، احرام او باطل است؟
احرام باطل نیست، باید لباس را تطهیر کند.

سؤال 365 به طور کلّى اگر شرایط لباس احرام، احراز نشود، معصیت شده است یا احرام باطل است؟
احرام باطل است.

سؤال 366 آیا محرم مى تواند پارچة ندوخته در زیر لنگ یا عباى خود ببندد؟ و آیا این کار نیاز به ضرورت دارد؟
مى تواند بدون ضرورت این کار را بکند.

سؤال 367 آیا گذاشتن سنگ یا شى ء دیگرى در لباس احرام و وصل کردن دو طرف لباس با نخ یا کش و امثال آن جایز است؟
اشکال ندارد.

سؤال 368 آیا مى شود دو طرف لباس احرام را با سنجاق و امثال آن به هم وصل کرد؟
اشکال ندارد.

سؤال 369 اگر مسئولین اجرایى محرم به احرام حج شوند، ولى به جهت بهتر انجام شدن امور اجرایى لباس دوخته بپوشند، آیا حجّ آن ها صحیح است؟
حجّ آن ها صحیح است.

>سؤال 370< افرادى که در مدینه لباس احرام مى پوشند و به میقات مى روند، آیا لازم است هنگام نیّت، لباس را از تن در آورند و مجدداً بپوشند و اندکى لباس را تکان دهند و بعد نیّت کنند؟
لازم نیست.

>سؤال 371< بستن شال به کمر یا به سینه براى محرم چه حکمى دارد؟
جایز است.

>سؤال 372< یکى از حجّاج در حین اعمال متوجّه شده که شورت خود را در نیاورده و در آن حین نیز خجالت کشیده درآورد و اعمال را به همان
صورت ادامه داده است، آیا حج یا عمرة او صحیح است؟
عمره و حجّ او صحیح است.

>سؤال 373< آیا زنان محرم مى توانند لباسى که توسط تور یا گلدوزى و... تزیین شده است در زیر چادر بپوشند؟
مى توانند.

میقات

سؤال 374 به فتواى حضرتعالى محلِ ّ احرام براى حجِ ّ تمتّع کجاست؟ آیا در هر کجاى مکّه باشد کفایت مى کند یا موضع احرام محدودة خانة خداست؟
از هر کجا از مکّة مکرّمه محرم شود، کفایت مى کند و بهترین جا خانة خداست.

سؤال 375 احرام کسانى که از راه دور و از سمت جدّه به مکّه مى روند، از ادنى الحل نظیر مسجد تنعیم صحیح است؟
صحیح است، ولى عمداً اگر این کار را بکند، گناه کرده است.

سؤال 376 به طور کلى اگر کسى نذر کند در مکان دیگرى غیر از میقات، محرم شود، آیا واجب است به نذر خود عمل کند و آیا این احرام صحیح و کافى است؟
نذر منعقد نمى شود و باید از یکى از میقات ها محرم شود.

سؤال 377 کدامیک از مواقیت احرام افضل از سایر مواقیت است؟
مسجد شجره.

سؤال 378 محاذات مواقیت یعنى چه؟ به عبارت دیگر تا چه فاصله اى از میقات هاى حج، مى شود محرم شد؟ همچنین محاذات فقط ارضى است یا در هوا مثلاً در هواپیما هم محسوب مى شود؟
در مکانى که تعیین شده است براى احرام از آنجا باید محرم شود، ولى اگرعذرى باشد مى تواند درجاهایى نزدیک به آن مکان ها محرم شود، چه در زمین و چه در هوا.

سؤال 379 میقات کسانى که در مکّه یا شهرهاى اطراف مکّه ساکن هستند، کجاست؟
ادنى الحل؛ نظیر تنعیم و جحفه.

سؤال 380 با توجّه به اینکه ساختمان ها و صحن هاى مواقیت در سال هاى اخیر گسترش پیدا کرده است، دقیقاً از چه محلّى در این مواقیت،
نیّت احرام صحیح است؟
در همة آنجا احرام صحیح است.

سؤال 381 اگر عمرة مفرده یا عمرة تمتّع کسى باطل شد، براى اعادة آن باید به میقاتى که از آن محرم شده است برگردد یا مى تواند در «ادنى الحل» مثلاً مسجد تنعیم محرم شود؟
احرام از «ادنى الحل» کفایت مى کند.

سؤال 382 آیا کسى که قبل از موسم حج با احرام عمرة مفرده، وارد مکّه شده است، براى انجام عمرة تمتّع باید به مواقیت پنجگانه برود یا احرام در ادنى الحل کفایت مى کند؟
احرام در ادنى الحل کفایت مى کند.

سؤال 383 اگر عمرة تمتّع کسى باطل شد، براى اعاده باید به میقاتى که از آن محرم شده است بر گردد یا احرام در ادنى الحل کفایت مى کند؟
احرام در ادنى الحل کفایت مى کند.

سؤال 384 کسى که به قصد حجِ ّ تمتّع به مکّه مى رود، اگر بدون عذر در میقات محرم به احرام عمرة تمتّع نشود و به مکّه برود، چه وظیفه اى دارد؟ آیا مى تواند در ادنى الحل محرم شود یا باید در هر صورت به میقات برگردد؟
در یکى از مواقیت محرم شود، کفایت مى کند.

سؤال 385 آیا زن حائض مطلقاً مى تواند در نزدیکى مسجد یا در حال عبور، محرم شود یا نیاز به نذر و احراز مقدّمات دیگرى دارد؟
مى تواند در نزدیکى مسجد محرم شود.

>سؤال 386< کسى براى احرام عمرة مفرده به مسجد جعرانه رفته و با توجه به کم بودن رفت و آمد در آن مسجد، مشاهده کرده است که درب مسجد بسته است، آیا احرام او از بیرون مسجد صحیح مى باشد؟
در هر یک از مواقیت، احرام از بیرون جایز است.

>سؤال 387< زنى در دومین روزى که خون دیده است، باید به همراه کاروان در مسجد شجره براى عمره محرم شود، ولى با توجه به
اینکه مى خواسته با خوردن قرص عادت ماهیانه را عقب بیندازد، بین حائض یا مستحاضه بودن خود شک دارد. حال بفرمایید اوّلاً مى تواند داخل مسجد شجره محرم شود یا خیر؟ ثانیاً براى طواف خود چه وظیفه اى دارد؟
مى تواند محرم شود و مى تواند داخل مسجد شود و مى تواند عمره به جا آورد ولى اعمال مستحاضه را باید مراعات کند.

>سؤال 388< با توجه به فتواى حضرتعالى مبنى بر جواز احرام در نزدیکى میقات براى حائض و جنب، آیا نذر در مدینه براى بستن احرام جایگاهى دارد و آیا این نذر جایز است؟
این نذر جایز نیست.

>سؤال 389< آیا اگر کسى با هواپیما از روى مواقیت بگذرد مى تواند، در حال پرواز محرم شود؟ آیا اطمینان به قول مسئولین هواپیما مبنى بر اینکه از روى میقات مى گذرند، کافى است؟
اگر مورد اطمینان باشند، به قول آن ها مى تواند محرم شود.

>سؤال 390< بیماران جسمى یا ذهنى روانى که ناچارند همراه کاروان به مکّه بروند براى عبور از میقات و ورود به مکّه چه وظیفه اى دارند؟
نظیر اطفال، وظیفه اى ندارند.

محرّمات احرام

سؤال 391 از چه زمانى محرّمات احرام، حرام مى شود؟
به مجرّدى که با لبّیک لباس احرام مى پوشد.

سؤال 392 چه کسانى مى توانند بدون احرام وارد مکّه شوند؟
افرادى که زیاد رفت و آمد داشته باشند؛ نظیر افراد دائم السّفر، راننده ها و تهیه کنندة آذوقه براى حاجیان و افرادى که کارشان خارج مکّه است.

سؤال 393 آیا در شب مى توان از میقات تا مکّة مکرّمه را با وسیلة مسقّف طى طریق کرد؟
جایز است.

سؤال 394 اگر کسى بعد از نیّت و پوشیدن لباس احرام ولى قبل از تلبیه یکى از محرّمات احرام را انجام داد، آیا باید کفّاره بپردازد؟
لازم نیست.

سؤال 395 آیا حنا بستن در حال احرام زینت محسوب مى شود و حرام
است؟
اگر به قصد زینت باشد جایز نیست.

سؤال 396 اگر قسمتى از لباس محرم در هنگام طواف نجس شود یا محرم متوجّه شود که نجس بوده است، در این صورت مى تواند آن قسمت از لباس را در دست بگیرد و طواف را ادامه دهد؟
نمى تواند باآن طواف کند، چه پوشیده باشد یا نه.

سؤال 397 اگر محرم قبل از احرام موهاى خود را به قصد زینت ولى نه به قصد زینت احرام، رنگ کرده باشد یا دست یا پا یا صورت یا موى خود را حنا بسته باشد، لازم است براى احرام رنگ یا حنا را پاک کند؟
لازم نیست.

سؤال 398 بانوان محرم هنگامى که مى خواهند لباس یا مقنعة خود را تعویض نمایند، مقدارى جلوى صورت آن ها پوشیده مى شود، آیا این امر اشکال دارد؟
اشکال ندارد و همچنین براى مردها.

سؤال 399 آیا بانوان محرم مى توانند به هنگام خواب، پتو یا روانداز را روى صورت خود بکشند؟
اشکال ندارد و همچنین براى مردها.

سؤال 400 آیا زنان محرم مى توانند صورت خود را با حوله یا دستمال پاک کنند؟
زن و مرد هر دو مى توانند.

سؤال 401 اگر در هنگام خواب، روى پاى مردان توسّط پتو و روانداز و... پوشیده شود، اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 402 اگر لنگ احرام مردان بلند باشد و بعضى اوقات روى پاى آنان را بپوشاند اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 403 اگر در حالت احرام، مردى عباى احرام خود را جهت استحمام یا تعویض یا ... سهواً از سر بیرون آورد و لحظاتى روى سر او پوشیده شود، اشکال دارد؟
عمداً هم اشکال ندارد.

سؤال 404 کشتن یا انداختن مگس یا پشه یا سایر حشراتى که روى بدن و لباس محرم مى نشینند، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 405 اگر پشه و کک و کنه و نظائر آن
که در لباس یا بدن محرم، ساکن هستند موجب آزار او باشند یا ضررى داشته باشند، باز هم کشتن یا جدا کردن آنها از بدن، حرام است؟
در صورت ضرورت رفع آن اشکال ندارد و کفّاره هم ندارد.

سؤال 406 ملاک در حرمت کشتن و جدا کردن حشرات، این است که مثل کنه و شپش، ساکن بدن باشند یا مثل پشه و مگس روى لباس یا بدن بنشینند و بروند؟
کشتن حشراتى که در بدن ساکن هستند، بدون ضرورت جایز نیست و کفّاره دارد. ولى کشتن و جدا کردن حشراتى مثل مگس و پشه و نظایر آن اشکال ندارد و کفّاره هم ندارد.

سؤال 407 مردى که معمولاً کلاه گیس یا موى مصنوعى دارد، در هنگام احرام باید بردارد یا مى تواند طبق معمول آن را بر سر داشته باشد؟
باقى باشد اشکال ندارد.

سؤال 408 اگر مردى سهواً یا جهلاً در حالت احرام لباس دوخته بپوشد و پس از اینکه علم به حرمت این کار پیدا کرد، فوراً لباس را از تن خارج کند، آیا باز هم باید کفّاره بپردازد؟ اگر لباس را از سر در آورد باید کفّاره بپردازد؟
کفّاره لازم نیست.

سؤال 409 آیا مرد محرم مى تواند سر خود را با حوله خشک کند یا با دستمال پاک نماید؟
اشکال ندارد.

سؤال 410 آیا مرد محرم مى تواند هنگام خوابیدن، پتو یا روانداز را روى سر خود بکشد؟
اشکال ندارد.

سؤال 411 اگر مردى در حالت احرام عمداً و با علم و با اختیار چند بار لباس دوخته بپوشد یا چند لباس دوخته همزمان بپوشد یا یک لباس را چند بار بپوشد و از تن درآورد، در این صورت یک کفّاره بر او واجب مى شود یا به تعداد دفعات پوشیدن لباس ها
یا به تعداد لباس هایى که همزمان پوشیده است، باید کفّاره بپردازد؟
صورت اوّل و سوّم، تعدّد کفّاره لازم است، ولى در صورت دوّم (چند لباس دوخته همزمان) کفّارة متعدّد ندارد.

سؤال 412 آیا مرد محرم مى تواند سر خود را در آب فرو برد؟ آیا مى تواند زیر دوش برود؟
اشکال ندارد.

سؤال 413 خوابیدن درون کیسة خواب در حالت احرام براى مردان چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 414 به رو انداختن پتو در حالت احرام براى مردان چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند آن پتو روى سر کشیده شود یا خیر؟
مطلقاً اشکال ندارد.

سؤال 415 استفاده از شامپو و صابون و خمیر دندان معطّر در حالت احرام براى محرم چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 416 آیا زن و مرد محرم مى توانند بدون لذّت، به همدیگر نگاه کنند یا در کنار یکدیگر بنشینند و یا دست همدیگر را بگیرند؟
اشکال ندارد.

سؤال 417 آیا مرد محرم مى تواند بار یا محموله اى را روى سر خود بگذارد و حمل نماید؟
اشکال ندارد.

سؤال 418 پوشانیدن گوش براى مرد محرم چه حکمى دارد؟ آیا گوش حکم قسمتى از سر را دارد و نباید آن را پوشاند؟
گوش جزو سر نیست و مثل صورت است و پوشانیدن آن اشکال ندارد.

سؤال 419 خوابیدن زیر پشه بند یا خیمه در شب و روز براى مرد محرم چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 420 اگر مرد محرم سر خود را با لباس دوخته بپوشاند، با توجّه به اینکه طبق فتواى حضرتعالى پوشانیدن سر کفّاره ندارد، پرداخت کفّارة لباس دوخته کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 421 در لباس احرام، لنگ را نباید به گردن گره زد، یا به کمر یا هر دو؟
اشکال ندارد، ولى اگر گره نزند بهتر است.

سؤال 422 آیا زن محرم مى تواند از کلاه گیس و موى مصنوعى که قبلاً داشته
است استفاده کند؟
اشکال ندارد.

سؤال 423 قسم هایى که محرم بر حسب عادت و به طور روزمرّه مى خورد، اگر در حال احرام تکرار کند چه حکمى دارد؟
حرام نیست، ولى خوب است از آن پرهیز شود.

سؤال 424 آیا مرد محرم مى تواند چتر روى سر خود بگیرد؟
در روز جایز نیست، البته در بین راه. ولى در مکّه و یا در منزل ولو در بین راه، زیر سقف رفتن و یا از چتر استفاده کردن اشکال ندارد.

سؤال 425 اگر مرد محرم سهواً یا جهلاً هنگام سفر و در روز به زیر سایه برود، در این صورت باید کفّاره بپردازد؟ آیا واجب است فوراً سایه را ترک کند و مثلاً در راه از ماشین پیاده شود یا خیر؟
کفّاره ندارد، ولى باید به طور متعارف از آنجا خارج شود.

سؤال 426 اگر مرد محرم در روز به شهر جدید مکّه برسد، هرچند فاصلة زیادى از مسجدالحرام داشته باشد ولى آن مکان عرفاً شهر مکّه محسوب شود، در این صورت مى تواند در ماشین سقف دار بنشیند یا زیر سایه برود؟
مى تواند.

سؤال 427 آیا محرم مى تواند آمپول تزریق نماید؟ خواهشمند است در مورد اینکه خون از بدن او خارج شود یا خیر و کفّارة هر کدام جداگانه بیان فرمایید؟
اگر مجبور باشد جایز است و در صورتى که مجبور نباشد، اگر خون بیرون بیاید، جایز نیست.

سؤال 428 اگر مرد محرم در روز در کنار دیوارى بایستد، یا از کنار آن عبور کند که سایة دیوار روى سر او باشد، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 429 اگر در حال احرام خون دادن محرم براى حفظ جان کسى لازم باشد، یا حجامت کردن و خون دادن یا رگ زدن و امثال این امور، براى سلامتى محرم لازم باشد، وظیفة او
چیست و اگر خون داد، حکم احرام و کفّارة او چه مى شود؟
اشکال ندارد.

سؤال 430 اگر هنگامى که مرد محرم در هنگام حلق یا تقصیر، سرش خون بیاید، صدمه اى به صحّت حج یا عمره یا احرام او وارد مى شود؟ آیا این کار براى او کفّاره دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 431 آیا جایز است محرم، مسلّح به سلاح گرم یا سرد شود؟ اگر قبل از احرام مسلّح باشد چه باید کند؟
اگر ضرورت داشته باشد، اشکال ندارد.

سؤال 432 اگر محرم در حال احرام غذاهاى چرب بخورد، به صورتى که دست و دهان او چرب شود اشکال دارد؟
گرچه بو هم داشته باشد، اشکال ندارد.

سؤال 433 آیا محرم مى تواند دندان دیگرى را بکشد؟ در این صورت آیا فرقى مى کند که دیگرى محرم باشد یا نباشد؟
اگر ضرورت باشد براى هر دو مطلقاً اشکال ندارد.

سؤال 434 آیا محرم مى تواند از بدن دیگرى خون بگیرد؟ آیا فرقى مى کند که دیگرى محرم باشد یا نباشد؟
مى تواند و اگر دیگرى محرم است، او باید مواظب باشد خون نیاید و در صورت ضرورت براى هر دو اشکال ندارد گرچه خون هم بیرون بیاید.

سؤال 435 اگر دندان محرم شدیداً درد بگیرد و باعث آزار او شود، آیا مى تواند خودش یا توسّط دیگرى مثلاً پزشک آن دندان را بکشد؟ در این صورت آیا فرقى مى کند که خون بیرون بیاید یا نه؟ آیا این کار کفّاره دارد یا خیر؟
مطلقاً جایز است.

سؤال 436 به فتواى حضرتعالى وجوب کفّارة ارتکاب محرّمات احرام در کدامیک از موارد ذیل است؟ از روى علم و عمد، از روى جهل به مسئله، از روى سهو یا از روى نسیان و غفلت؟
البته موارد تفاوت دارد، ولى قاعدة کلّى کفّاره، مربوط به عمد است.

سؤال 437 اگر
محرم در دست یا پاى خود انگشت اضافى داشته باشد، گرفتن ناخن آن انگشت هم حرام است؟
اگر ضرورت باشد، اشکال ندارد.

سؤال 438 در مورد بیرون آوردن خون از بدن، کندن دندان و ناخن گرفتن، اگر همة این امور توسّط دیگرى براى محرم انجام شود، باز هم حرام است؟
براى دیگرى - خواه محرم باشد یا نباشد- حرام نیست. ولى براى خود محرم حرام است مگر اینکه مجبور یا مضطر باشد.

سؤال 439 اگر بیرون آوردن خون از بدن، کندن دندان و ناخن گرفتن، توسّط دیگرى براى محرم انجام شود، ولى یا به اجبار باشد یا مثلاً در خواب باشد که محرم متوجّه نشود، در این صورت این کارها براى محرم چه حکمى دارد و او چه وظیفه اى خواهد داشت؟
براى هر دو اشکال ندارد.

سؤال 440 اگر کسى در حال احرام از روى فراموشى یا ندانستن مسئله، خون از بدن خود خارج کند، دندان خود را بکشد یا ناخن بگیرد، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 441 اگر ناخن کسى در حال احرام بشکند و یا به گونه اى در انگشت او فرو رود و مایة آزار او شود، یا ماندن آن ناخن موجب ضرر شود، آیا جایز است آن را بگیرد؟ آیا این کار کفّاره دارد؟
جایز است و کفّاره ندارد.

سؤال 442 اگر موى بدن محرم، به وسیلة دیگرى گرفته شود خواه آن دیگرى محرم باشد یا نباشد براى محرم چه حکمى دارد؟
حرام است.

سؤال 443 اگر هنگام غسل و وضو هرچند مستحب باشد، مو از سر و صورت و بدن محرم ریخته شود چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 444 اگر کسى مى داند به طور معمول هنگام وضو یا غسل، از بدنش یا از سرش مو ریزش مى کند، در این صورت جایز است در حال احرام غسل
مستحب کند یا براى استحباب وضو بگیرد؟
اشکال ندارد.

سؤال 445 اگر موى سر یا صورت یا بدن محرم به واسطة شانه کردن مو یا خاراندن بدن، ریزش کند چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 446 اگر محرم مى داند که معمولاً در اثر شانه کردن مو یا خاراندن بدن، مو ریزش مى کند در این صورت جایز است موى خود را شانه کند یا بدن خود را بخاراند؟
جایز است.

سؤال 447 آیا محرم مى تواند از بدن دیگرى مو بگیرد و آیا فرقى مى کند که دیگرى محرم باشد یا نباشد؟
جایز است ولى نکند بهتر است.

سؤال 448 اگر محرم سر محرم دیگرى را با اجازة او بتراشد، کدامیک باید کفّاره بدهند؟
کسى که سر او تراشیده شده است.

سؤال 449 اگر محرم، قسمتى از موى سر خود را بتراشد یا تعدادى از موى سر یا صورت یا بدن خود را بگیرد، کفّاره دارد؟
کفّاره دارد.

سؤال 450 اگر تراشیدن سر در حال احرام به جهت ضرورتى باشد، در این صورت کفّارة آن با کفّارة تراشیدن سر در غیر ضرورت تفاوتى دارد؟
در صورت ضرورت کفّاره ندارد.

سؤال 451 ازالة موى زیر هر دو بغل کفّاره را واجب مى کند یا یکى؟ به عبارت دیگر اگر کسى فقط موى زیر یک بغل را ازاله کند باید کفّاره بپردازد؟
کفّاره دارد و اگر زیر هر دو بغل را زائل کند، یک کفّاره کفایت مى کند.

سؤال 452 اگر داشتن مو موجب آزار یا بیمارى محرم گردد، آیا مى تواند موى خود را زائل کند؟ در این صورت باید کفّاره بپردازد؟
مى تواند و کفّاره هم ندارد.

سؤال 453 آیا کفّارات محرّمات احرام باید پس از انجام عمل حرام پرداخت شود یا پس از انجام اعمال حج یا عمره و در مکّه یا اینکه حاجى مى تواند هنگام بازگشت در شهر
خودش کفّاره را بپردازد؟ در صورتى که مخیّر است، کدامیک افضل مى باشد؟
مى تواند هنگام بازگشت کفّاره را بپردازد.

سؤال 454 محدودة روابط زن و مرد در حال احرام در موارد زیر چگونه است:
الف) آیا روابط زن و مرد نسبت به همدیگر مثل اجنبى و اجنبیّه هستند یا این که صرفاً روابط جنسى و استمتاع ممنوع است؟
ب) آیا در حال احرام جنس زن به جنس مرد حرام مى شود یا این که مخصوص روابط زن و شوهرى است؟ یعنى ارتباط مادر و پسر، خواهر و برادر، پدر و دختر، دایى و عمو و سایر محارم با محرم هاى خودشان چه حکمى دارند؟
آنچه در حال احرام حرام است، روابط جنسى و استمتاعات جنسى است. ولى روابط معمولى در زن و شوهر، چه رسد در محارم، حتّى در نامحرم، آن حرمت را ندارد.

سؤال 455 اگر محرم با وسیلة نقلیه در حال حرکت باشد و گیاهى یا درختچه اى توسّط آن وسیلة نقلیه در محدودة حرم کنده شود، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 456 پوشیدن لباس مخصوص زینت در حال احرام (از نظر جنس، یا از نظر دوخت و شکل) یا استفاده از انگشتر و دست بند و گردن بند که نوعاً زن همراه دارد و یا لباس هایى که زن همیشه مى پوشد ولى زیبا و شیک است، یا داشتن ریش و زلف براى مردان، یا گیس را شانه زدن و مرتّب کردن و استفاده از انگشتر پلاتین سفید و فیروزه و امثال آن یا استفاده از عینک هاى طلایى و شیک و مانند اینها براى مردان و زنان چه حکمى دارد؟
آنچه حرام است زینت کردن در حال احرام است. بنابراین اگر زن زینت داشته است، مثلاً النگو در دست او بوده
است و یا مرد عینک طلایى همیشه استعمال مى کرده است، لازم نیست در حال احرام استعمال نکند و شانه زدن سر و ریش جزء زینت هاى حرام نیست.

سؤال 457 زن حائض در کجا باید محرم شود؟
در هر کجا از میقات ها غیر از خود مسجد، مى تواند محرم شود.

سؤال 458 آیا مرد محرم در روز مى تواند داخل مساجد یا قهوه خانه ها و یا سایر مکان هاى مسقّف بین راهى بشود؟ آیا تفاوت مى کند هوا ابرى، آفتابى یا بارانى باشد؟
مى تواند.

سؤال 459 اگر مرد محرم در محلّى بین میقات و مکّه و یا اصلاً در محلّى خارج از مکّه که ربطى هم به میقات نداشته باشد، به دلایلى منزل کند و چند ساعت یا چند روز در آنجا بماند، در این صورت مى تواند زیر سقف برود؟
جایز است.

سؤال 460 مرد محرمى که از حرارت نور آفتاب شدیداً ناراحت مى شود یا تابش آفتاب و یا بارش باران به او زیان مى رساند، مى تواند در روز از ماشین سقف دار براى سفر خود استفاده کند؟ در این صورت باید کفّاره بدهد؟
اشکال ندارد، ولى کفّاره دارد.

سؤال 461 آیا به فتواى حضرتعالى روغن مالیدن به بدن جزء محرّمات احرام مى باشد یا خیر؟
جزو محرّمات نیست، گرچه بودار هم باشد.

سؤال 462 اگر محرم، قبل از احرام بدن خود را چرب کرده باشد، باید براى احرام پاک کند یا صبر کند تا از بین برود یا لازم نیست این کار را بکند؟ آیا فرقى مى کند که روغن بو داشته باشد یا خیر؟
مطلقاً لازم نیست.

سؤال 463 آیا بو داشتن یا بدون بو بودن روغن یا مادّة چرب، تفاوتى در حرمت آن براى محرم مى کند؟
تفاوت ندارد.

سؤال 464 مالیدن پماد یا مادة چرب طبّى براى درمان محرم چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند
بودار باشد یا بدون بو؟
مطلقاً اشکال ندارد.

سؤال 465 چنانچه محرم عمداً و با علم و از روى اختیار و بدون عذر، بدن خود را چرب کند، آیا باید کفّاره بپردازد؟ آیا فرقى مى کند که مواد چرب بودار یا بدون بو و یا خوشبو یا بدبو باشد؟
آنچه و مانند آن نوشته اید اشکال ندارد، گرچه بودار هم باشد.

سؤال 466 اگر محرم براى درمان یا اضطرار دیگرى به بدن خود روغن بمالد، باید کفّاره بپردازد؟
اشکال ندارد، گرچه اضطرار هم در کار نباشد.

سؤال 467 خوردن روغن و مواد چرب، چه بو داشته باشد و چه نداشته باشد براى محرم چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد و همچنین خوردن و آشامیدن هر خوراکى و آشامیدنى گرچه بو هم داشته باشد، اشکال ندارد.

سؤال 468 آیا براى محرم در استعمال مواد چرب مثل روغن و پماد و کرم و نظائر آن تفاوتى وجود دارد؟
حرام نیست، گرچه مثلاً پماد بو هم داشته باشد.

سؤال 469 کفّارة کندن درخت در حرم چیست و به چه کسى باید پرداخت گردد؟
کفّارة کندن درخت و گیاه حرم، قیمت آن است که باید به فقرا پرداخت شود.

سؤال 470 قسم خوردن به خداوند براى محرم چه حکمى دارد؟
قسم مجادله اى حرام است و امّا غیر از این مطلقاً از محرّمات نیست.

سؤال 471 قسم خوردن به غیر خداوند مثل قسم خوردن به معصومین و یا قسم خوردن به پدر و مادر و ... چه حکمى دارد؟
اگر مجادله باشد، حرام است.

سؤال 472 اگر جدال محرم با قسم همراه نباشد، کفّاره دارد؟
جدال مطلقاً حرام است گرچه توأم با قسم نباشد. جدال حرام با قسم به یکى از اسماء الهى کفّاره دارد.

سؤال 473 آیا فخر فروشى جزء موارد «فسوق» براى محرم محسوب مى شود یا نوعى «جدال» است؟
جزو
موارد فسوق است.

سؤال 474 کسى که به قصد غسل احرام، به حمّام رفته ولى بعد شک کند که غسل کرده است یا خیر، چه وظیفه اى دارد؟
بنا بگذارد که غسل کرده است.

>سؤال 475< کسى که پاى مصنوعى دارد مى تواند در حال احرام جوراب دوخته بپوشد؟
مى تواند.

>سؤال 476< کسى که ناچار است جوراب بپوشد، آیا باید کفّارة لباس دوخته بپردازد؟ در این صورت باید براى هر جوراب یک کفّاره بدهد یا یکى براى هر دو کافى است؟
باید یک کفّاره بدهد و براى لباس دوخته گرچه چندین لباس باشد یک کفّاره کفایت مى کند.

>سؤال 477< مردى که باید همیشه کلاه بر سر داشته باشد و اگر کلاه خود را بردارد سرما مى خورد (مخصوصاً در اتوبوس که کولر روشن است) ، هنگام احرام مى تواند کلاه بر سر بگذارد؟
مى تواند.

>سؤال 478< کسى که به علّت بى مو بودن همیشه کلاه بر سر دارد، در هنگام احرام هم به دلیل خجالت مى تواند کلاه بر سر بگذارد؟ اگر گذاشت آیا کفّاره بر او واجب است؟
مى تواند، ولى کفّاره دارد.

>سؤال 479< مرد محرمى سرش زخم شده و مجبور است روى آن را بپوشاند، آیا باید کفّاره بدهد؟
لازم نیست.

>سؤال 480< کسى که یک لباس دوخته مانند کلاه یا لباس زیر بدون عذر از اوّل تا آخر احرام پوشیده باشد، چند کفّاره باید بپردازد؟
یک کفّاره کافى است.

>سؤال 481< آیا استعمال بوى درختان و گیاهان معطّر خوشبو که در عرفات است براى محرم حرام مى باشد؟
حرام نیست.

>سؤال 482< اگر محرم قادر به استشمام بو نباشد، آیا مى تواند عطریّات استعمال کند؟
اشکال ندارد.

>سؤال 483< مرد غیر محرم همسر خود را که محرم بوده است، مجبور به نزدیکى کرده، آیا کفّاره واجب مى شود؟ اگر واجب است بر عهدة
چه کسى است؟
کفّاره دارد و بر عهدة شوهر است.

>سؤال 484< کسى که از مسجد تنعیم محرم مى شود، در روز مى تواند در ماشین سقف دار بنشیند؟
مى تواند.

>سؤال 485< آیا محرم مى تواند در عرفات و مشعر و منى زیر سایه برود یا چتر روى سر بگیرد؟ آیا فرقى مى کند که شب باشد یا روز؟
مى تواند و روز و شب تفاوت ندارد.

>سؤال 486< آیا کفّاره بر کسانى که باید براى مراقبت و راهنمایى در ماشین زنان مُحرم که مسقّف است بنشینند، واجب است؟
باید کفّاره بدهند.

>سؤال 487< کسى که به هر دلیلى در روز با ماشین سقف دار حرکت مى کند و در راه چند نوبت براى نماز و استراحت و... پیاده و سوار مى شود، در صورت وجوب پرداخت کفّاره، یک کفّاره بدهد یا براى هربار سوار و پیاده شدن پرداخت یک کفّاره لازم است؟
یک کفّاره کفایت مى کند.

>سؤال 488< به همراه داشتن حلقة ازدواج، هنگامى که زن مُحرم است، اشکال داد؟
جائز است و کفّاره هم ندارد.

>سؤال 489< بنده در اثر بوى بد، دچار حالت تهوّع مى شوم. هنگام احرام، هر جائى که وارد شدیم و بوى نامطبوعى مى آمد، بینى خود را مى گرفتم. آیا عمل من اشکال داشته؟ براى جبران چه باید بکنم؟
جائز است و کفّاره هم ندارد.

>سؤال 490< اگر شخصى در عمره و در حال احرام جماع یا استمناء نماید، براى جبران معصیت ارتکابى چه وظیفه اى دارد؟
باید حج یا عمره به جا آورد تا مُحِلّ شود. ولى اگر حجّ واجب بوده است، کفایت نمى کند و باید کفّاره نیز بدهد.

طواف

طواف

سؤال 491 کسى که محرم به عمرة مفرده یا تمتّع شده است، پس از ورود به مکّه واجب است فوراً به مسجدالحرام رفته و طواف کند؟ یا تأخیر
آن جایز است؟
تأخیر جایز است.

سؤال 492 کسى که محرم به عمرة مفرده یا تمتّع است، پس از ورود به مسجدالحرام باید فوراً مشغول طواف شود یا مى تواند کمى تأمّل کند و بدون نیّت طواف اطراف خانه کعبه را دور بزند و...؟
کلّیة فروض جایز است.

سؤال 493 کسى که محرم به عمرة مفرده یا تمتّع است، در مرتبة اوّلى که وارد مسجدالحرام مى شود، واجب است طواف کند یا مى تواند طواف را در دفعات بعدى انجام دهد؟
مى تواند تأخیر بیندازد.

سؤال 494 حضرتعالى محدودة طواف واجب در حج را چه قسمتى از مسجدالحرام مى دانید؟
همة مسجدالحرام مطاف است و جاى مخصوصى ندارد، چه در حجِ ّ واجب و چه مستحب. ولى میان مقام ابراهیم و خانة خدا بهترین جا براى طواف است.

واجبات طواف

سؤال 495 آیا در نیّت طواف، شخص باید از اوّل قصد طواف معیّنى را داشته باشد یا مى تواند طواف را شروع کند و در اثناى آن تعیین کند که طواف واجب او باشد یا نیابتى و... ؟
باید از اوّل قصد او معیّن باشد.

سؤال 496 اگر کسى از اوّل قصد طواف معیّنى را داشته باشد و شروع به طواف کند، در اثناى آن طواف مى تواند قصد خود را تغییر دهد؟ مثلاً اگر واجب است نیّت مستحب کند یا بالعکس؟
نمى تواند.

سؤال 497 اگر کسى به قصد طواف وارد مطاف شود و از حجرالاسود شروع به طواف کند و در شوط اوّل تصوّر کند چون نیّت را به زبان نیاورده، طواف را رها کند و از اوّل شروع کند، طواف او چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 498 کسى که به جهت عذرى توسّط دیگرى طواف واجب داده مى شود (با چرخ یا تخت یا بر دوش او) ، اگر در بین طواف خوابش
ببرد و نداند از چه شوطى خوابش برده یا نداند قبل از اتمام شوط چهارم بوده یا بعد از آن طواف او چه حکمى دارد؟
طواف او باطل است.

سؤال 499 اگر کسى غسل مسّ میّت بر عهده داشته باشد و به جهت جهل به مسئله بدون غسل، طواف واجب و نماز آن را به جا آورده باشد، چه باید بکند؟ آیا فرقى مى کند که قبل از تقصیر مسئله را بفهمد یا بعد از آن؟
طواف باطل است.

سؤال 500 اگر کسى غسل مسّ میّت بر عهده داشته باشد و قبل از طواف، غسل دیگرى مثل غسل احرام یا زیارت کرده باشد ولى به جهت جهل به مسئله نیّت غسل مسّ میّت نکرده باشد، طواف و نماز طوافى که انجام داده است چه حکمى دارد؟
طواف او باطل است.

سؤال 501 اگر کسى که ختنه نشده است محرم شد، در صورتى که امکان ختنه شدن او باشد، باید ختنه کند یا با توجّه به اینکه این کار باعث خونریزى مى شود، باید براى طواف نایب بگیرد؟
اگر دکتر متخصّص و متدیّن اجازه نمى دهد، مى تواند طواف را به جا آورد.

سؤال 502 اگر کسى سهواً یا جهلاً یا بواسطة عذرى، بدون ختنه طواف کند، پس از پایان اعمال از احرام خارج مى شود یا خیر؟چه وظیفه اى دارد؟
طواف او صحیح است.

سؤال 503 اگر کسى غسل جنابت بر عهده داشته باشد و فراموش کند و غسل مستحّبى کند، این غسل براى انجام طواف و نماز آن کافى است یا بعد که به یاد آورد باید غسل و طواف و نماز را اعاده نماید؟
طواف او باطل است.

سؤال 504 اگر زنى به گمان پاک شدن از حیض، غسل کند و با آن غسل طواف واجب و نماز
آن و سایر اعمال را به جا آورد و پس از آن با مشاهدة خون دریابد که هنگام طواف و نماز حائض بوده است، چه باید بکند؟
طواف او باطل است.

سؤال 505 اگر کسى پس از پایان عمرة مفرده متوجّه شود که طواف و نماز طواف و همچنین طواف نساء و نماز آن را بدون وضو یا غسل انجام داده است، چه وظیفه اى دارد؟
باید همگى را با وضو انجام دهد و به مُحلّى که شده است ضرر نمى زند و عمرة او صحیح است.

سؤال 506 طهارت بدن و لباس در طواف براى کودک محرم هم واجب است؟
واجب نیست.

سؤال 507 کسى که از گرفتن وضو و انجام غسل معذور است و براى انجام طواف واجب هم وقت صبر کردن ندارد، باید طواف و نماز آن را خودش با تیمّم انجام دهد؟ یا باید نایب بگیرد؟ یا بین این دو عمل مخیّر است؟
باید خود او طواف و نماز آن را انجام دهد، ولى نایب گرفتن با اینکه خود انجام مى دهد به جا است.

سؤال 508 اگر محرم با تیمّم بدل از غسل یا وضو، طواف واجب را انجام دهد و پس از آن سایر اعمال را تا پایان عمره انجام دهد و پس از اتمام اعمال، عذرش برطرف شود، پس از غسل یا وضو در صورتى که وقت کافى داشته باشد باید طواف و نماز و سعى و طواف نساء و نماز آن را اعاده کند یا خیر؟
اعاده لازم نیست، ولى خوب است.

سؤال 509 کسى که جنب است یا غسل مسّ میّت بر او واجب است، اگر براى طواف واجب امکان غسل کردن نداشته باشد و وقت کافى هم براى صبر کردن تا برطرف شدن
عذر نباشد، باید با تیمّم طواف و نماز طواف را به جا آورد یا باید نائب بگیرد؟
باید تیمّم کند و طواف را به جا آورد.

سؤال 510 کسى که حائض یا نفسا بوده و اکنون پاک شده است ولى براى انجام طواف واجب، امکان غسل ندارد و وقت کافى هم براى صبر کردن ندارد، باید با تیمّم طواف کند یا باید نائب بگیرد؟
باید تیمّم کند.

سؤال 511 اگر طواف کننده پس از اتمام نماز طواف و پیش از سعى، اطمینان پیدا کند که طواف را ناقص انجام داده است، آیا باید برگردد و طواف را کامل کند؟ در این صورت آیا نماز طواف را هم باید اعاده کند؟
اگر یقین دارد که چهار شوط به جا آورده است باید برگردد و سه شوط دیگر و نماز را به جا آورد و اگر یقین ندارد، طواف را با نماز به جا آورد.

سؤال 512 کسى که براى غسل واجب معذور است و باید براى انجام نماز یا طواف، تیمّم بدل از غسل کند، بنابر فتواى حضرتعالى اگر براى عمل واجب بعدى، عذرش همچنان باقى بود و تیمّم او باطل شد، باید وضو بگیرد. حال سؤال اینجاست که با تیمّم اوّلى حتماً باید یک عمل واجب انجام داده باشد تا براى واجب بعدى وضو بگیرد؟ یا اینکه اگر تیمّم کرد و قبل از انجام طواف یا نماز، تیمّمش باطل شد، باید وضو بگیرد. مثلاً کسى که در غیر وقت نماز تیمّم مى کند و تا وقت نماز تیمّم او باطل مى شود، باید مجدداً تیمّم کند یا وضو بگیرد یا کسى که براى طواف در منزل تیمّم مى کند و تا مسجدالحرام تیمّم او باطل مى شود، باید مجدّداً تیمم
کند یا وضو بگیرد؟
تیمّم بدل از غسل اگر باطل شد نظیر خود غسل است و باید براى عبادت بعدى وضو بگیرد و فرقى نیست بعد از تیمّم یا غسل عبادتى انجام داده شده باشد یا نه.

سؤال 513 آیا وجود نجاستى که در بدن و لباس نماز گزار عفو شده است، مانند خون کمتر از گودى دست، براى طواف و نماز طواف هم اشکال ندارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 514 اگر کودک محرم براى طواف واجب در بغل دیگرى باشد، باید در حین طواف شانة چپ او به سمت کعبه باشد؟
لازم نیست.

سؤال 515 هنگام طواف در بغل گرفتن طفلى که لباس یا بدن او نجس است، به طهارت و صحّت طواف لطمه مى زند؟
لطمه نمى زند.

سؤال 516 اگر کسى در طواف یا غیر از آن ببیند لباس دیگرى نجس است - هر چند او از نزدیکان باشد- آیا باید به او اطلاع دهد؟
لازم نیست.

سؤال 517 اگر کسى در اثناى طواف واجب شک کند که وضو یا غسل داشته است، براى ادامة طواف و نماز طواف چه وظیفه اى دارد؟
ادامه دهد ولى اگر بخواهد نماز طواف یا طواف واجب دیگرى به جا آورد، باید وضو بگیرد.

سؤال 518 اگر کسى در اثناى یک شوط از طواف، اجباراً جا به جا شود یا به طرف کعبه برگردد، طواف او باطل مى شود و باید از سرگیرد؟
باطل نمى شود.

سؤال 519 اگر زنى هنگام طواف قبل از رسیدن به دور چهارم حائض شود با اینکه عادت او هفت روز است، وظیفة او چیست؟ و چه موقع طواف را انجام دهد و اگر بعد از دور چهارم باشد تکلیف چیست؟
باید طواف را رها کند و فوراً از مسجد بیرون رود وبراى کارهایى که طهارت مى خواهد نایب بگیرد.

سؤال 520 اگر کسى
در اثناى یکى از اشواط طواف، محدث شده و وضوى او باطل گردد، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟
باید برود وضو بگیرد و اگر چهار شوط نموده باشد، مى تواند از شوط پنجم شروع کند و بهتر است از سر بگیرد.

سؤال 521 اگر کسى در وطن خود متوجه شود که سهواً یا از روى جهل به مسئله طواف عمرة تمتّع را ترک یا قسمتى از آن را کم کرده است، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟ آیا محرّمات احرام بر او حرام است؟
اگر طواف نساء را به جا آورده است مُحِلّ شده است و براى آنچه به جا نیاورده است، نایب بگیرد ولى اگر طواف نساء را به جا نیاورده یا ناقص به جا آورده است تا نایب از طرف او طواف نساء را انجام ندهد، مُحلّ نمى شود.

سؤال 522 اگر کسى در اثناى طواف در صحّت شوط سابق شک کند چه وظیفه اى دارد؟
آن شک را به حساب نیاورد.

سؤال 523 زن مستحاضه اگر بخواهد طواف واجب انجام دهد و امکان غسل کردن نداشته باشد و وقت کافى هم براى صبر کردن نباشد، وظیفة او براى انجام طواف و نماز آن تیمّم است یا گرفتن نایب؟
باید تیمّم کند.

سؤال 524 اگر محرم در عمرة مفرده یا عمرة تمتّع یک قسمت یا همة طواف را عمداً ترک کند و مشغول سعى صفا و مروه شود و قبل از تقصیر بخواهد طواف را انجام دهد، مى تواند؟ در این صورت سعى را هم باید تکرار کند؟
باید بعد از طواف سعى را تکرار کند.

سؤال 525 کسى که عمداً طواف عمرة مفرده را ترک یا قسمتى از آن را کم کرده است و اکنون به وطن خود بازگشته است، براى جبران این
امر چه وظیفه اى دارد؟ آیا محرّمات احرام بر او حرام است؟
عمرة مفرده او باطل است، ولى چون تقصیر کرده است محلّ شده است.

سؤال 526 کسى که عمداً طواف عمرة تمتّع را ترک یا قسمتى از آن را کم کرده است و اکنون به وطن خود بازگشته است، براى جبران این امر چه وظیفه اى دارد؟ آیا محرّمات احرام بر او حرام است؟
حجّ او باطل است، ولى به واسطة تقصیر محلّ شده است.

سؤال 527 شخصى در عمرة مفرده پس از تقصیر و هنگامى که قصد داشته طواف نساء به جا بیاورد به یاد مى آورد که طواف و نماز آن را بدون وضو یا غسل به جا آورده است. چه وظیفه اى دارد؟
باید با وضو انجام دهد و کفایت مى کند.

سؤال 528 اگر کسى عمرة تمتّع را انجام دهد و بعد از آن متوجه شود که طواف او به جهتى باطل بوده است و پس از آن حائض شود، چه وظیفه اى دارد؟ لطفاً در مورد اینکه وقت براى اعادة طواف یا اعمال داشته باشد یا خیر جداگانه پاسخ فرمایید.
اگر مى تواند دو مرتبه عمره را به جا آورد و اگر نمى تواند، حجّ تمتّع او مبدّل به حجّ إفراد مى شود.

سؤال 529 زمان نیّت طواف چه زمانى است؟ آیا قبل از رسیدن به حجرالاسود مى شود نیّت کرد یا باید مقابل حجرالاسود نیّت شود یا فرقى نمى کند؟
فرقى نمى کند ولى باید توجه داشته باشد که شروع باید محاذى حجرالاسود باشد البته عادى نه دقّى.

سؤال 530 شخصى طواف واجب خود را از مقابل درب کعبه آغاز کرده و به همان جا ختم نموده و پس از آن نیز سایر اعمال عمره را تا آخر انجام داده است، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟
آیا باید فقط طواف را اعاده نماید یا سایر اعمال نیز نیاز به اعاده دارد؟
اعاده طواف کفایت مى کند.

سؤال 531 شخصى لباس احرامش نجس شده است ولى در مقابل افراد کاروان خجالت کشیده است که بگوید یا لباس خود را تطهیر و تعویض نماید. بنابراین طواف و نماز طواف و سعى و تقصیر را با همان لباس نجس انجام داده است و براى طواف نساء و نماز آن لباس خود را تعویض نموده است. حال در مکّه است و مى خواهد بداند چه وظیفه اى دارد؟
باید عمرة دیگرى انجام دهد.

سؤال 532 در فرض سؤال قبل اگر آن شخص به کشور خود برگشته بود، چه وظیفه اى دارد؟
حجِ ّ او باطل است.

سؤال 533 اگر کسى طواف واجب یا مستحبّ خود را بعد از شوط چهارم به جهتى قطع کند و از مطاف خارج شود، آیا بعداً مى تواند آن چهار شوط را نادیده بگیرد و طواف را از اوّل اعاده کند؟
مى تواند نادیده بگیرد.

سؤال 534 شخصى در شوط پنجم طواف، مى بیند افراد کاروان او طواف را تمام کرده اند و براى نماز طواف مى روند. او هم طواف را رها کرده و با آنها به خواندن نماز طواف مشغول مى شود و اعمال را تا آخر انجام مى دهد و پس از اتمام اعمال متوجّه مى شود که طواف را ناقص انجام داده است، اکنون چه وظیفه اى دارد؟
اگر مى دانسته باید عمرة دیگرى انجام دهد و اگر نمى دانسته است، مى تواند باقیماندة طواف را انجام دهد.

سؤال 535 اگر هنگام طواف، شانة چپ طواف کننده مقدارى از سمت کعبه بچرخد، طواف او چه حکمى دارد؟
لازم نیست در همة حالات شانة چپ به طرف کعبه باشد و اگر به واسطة رسیدن به حجر اسماعیل یا رسیدن به گوشه هاى خانة
کعبه و نظایر آن، شانة چپ قدرى از سمت کعبه خارج و یا متمایل به پشت شود، اشکال ندارد. و به طور کلى طواف کننده باید به طور متعارف و همانطور که همة مسلمین طواف مى کنند، دور بزند و از کارهایى که اهل وسوسه مى کنند، پرهیز نماید.

سؤال 536 دو نفر که با همدیگر طواف مى کرده اند، در آخر کار، در عدد اشواط با هم اختلاف پیدا کرده اند. به صورتى که یکى از آن ها یقین دارد که در شوط ششم هستند و دیگرى یقین دارد در شوط هفتم هستند. در این صورت این دو نفر چه وظیفه اى دارند؟
هر کدام به وظیفة خود عمل کند.

سؤال 537 طواف در عمره و حجّ مستحبى، طواف واجب محسوب مى شود یا احکام طواف مستحب را دارد؟
طواف واجب محسوب مى شود.

سؤال 538 اگر در حال طواف، کسى در کنار حجر اسماعیل قرار گیرد و دستش را روى حجر بگذارد اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 539 بعضى اوقات طواف کننده در اثر ازدحام جمعیّت به اختیار خودش جلو نمى رود بلکه فشار جمعیّت او را به جلو مى راند و خودش دخالتى در حرکت ندارد، آیا اینگونه طواف صحیح است؟
صحیح است.

سؤال 540 مستحاضة کثیره باید براى مجموع طواف و نماز طواف یک غسل کند و وضو بگیرد یا باید براى طواف یک غسل و وضو و براى نماز جداگانه یک غسل و وضو انجام دهد؟
اگر آلوده نشده است، همان غسل اوّل و وضوى اوّل کفایت مى کند.

سؤال 541 کسى که به نیابت از دیگرى به حج آمده است، اگر در حین طواف شک کند که طواف را به نیّت منوبٌ عنه شروع کرده یا نه، وظیفه اى دارد؟
وظیفه اى ندارد و براى منوبٌ عنه محسوب مى شود.

سؤال 542 جوانى که ختنه نشده
است مستطیع شده و مى خواهد به حج برود، ولى به تشخیص پزشکان ختنه براى او مضر است، در این صورت آیا مى تواند اعمال را بدون ختنه انجام دهد یا وجوب حج از او ساقط مى شود یا باید نایب بگیرد؟
حج از او ساقط است.

سؤال 543 شخصى طواف را قبل از حجرالاسود شروع کرده و اشتباهاً در شوط هفتم در همان جا ختم کرده و از مطاف خارج شده است و اعمال را به پایان رسانیده است، چنین شخصى اکنون چه وظیفه اى دارد؟ آیا فرقى مى کند که در مکّه از اشتباه خود مطّلع شود یا در وطن؟
عمره و حجّ او صحیح است.

سؤال 544 شخصى در حال طواف واجب، در چند متر جلوتر یکى از آشنایان را دیده و آن چند متر را تندتر و به قصد دیدن او جلوتر رفته است تا به او برسد، آیا آن مقدار از طواف که به طواف توجّه نداشته و به قصد دیگرى راه رفته است، باید اعاده شود؟
اعاده لازم نیست.

سؤال 545 وقتى طواف کسى از جایى قطع شود و بعد بخواهد از همان جا ادامه دهد، آیا باید دقیقاً از همان نقطه ادامه دهد یا ملاک خط محاذات یا روبروى آن نقطه نسبت به کعبه است؟
ملاک خط محاذات عرفى است.

سؤال 546 آیا مى شود پس از اتمام اشواط طواف، احتیاطاً چند دور طواف اضافه انجام داد تا اطمینان از صحّت اشواط حاصل شود؟
لازم نیست، بلکه جایز نیست.

سؤال 547 شخصى هنگام سعى بنابر شواهدى یقین حاصل مى کند که اشتباهاً طواف را هشت دور انجام داده است، آیا در این صورت وظیفه اى دارد؟
وظیفه اى ندارد.

سؤال 548 اگر کسى هنگام طواف در صحّت شوط سابق یا در صحّت قسمتى از همین
شوط که از آن گذشته است، شک کند چه وظیفه اى دارد؟
به شک خود اعتنا نکند.

سؤال 549 یکى از حجّاج در بین اشواطِ طواف خسته مى شود و قدرى استراحت مى کند ولى بعد که مى خواهد طواف را ادامه دهد شک مى کند که چند شوط طواف کرده است، تکلیف او براى ادامة طواف چیست؟
باید طواف دیگرى انجام دهد.

>سؤال 550< زنى که حائض یا نفسا است و امکان صبر کردن او براى انجام طواف واجب پس از پاک شدن نیست، باید نائب بگیرد؟
باید نایب بگیرد.

>سؤال 551< اگر زنى به تصوّر اینکه پاک شده است، طواف عمرة تمتّع را انجام دهد و نماز آن را بخواند و در اثناى سعى، متوجّه شود که هنوز حائض یا نفساء است، در صورت وسعت وقت و تنگى وقت چه وظیفه اى دارد؟
در صورت وسعت باید صبر کند تا پاک شود و طواف را انجام دهد و در صورت تنگى وقت مى تواند نایب بگیرد.

>سؤال 552< هنگامى که طفل غیر بالغ را محرم مى کنند، آیا باید از اول تا آخر لباس او را وارسى کنند که نجس نشده باشد؟ و اگر نجس شد تطهیر و تعویض لازم است؟
لازم نیست.

>سؤال 553< کسى که طفل غیر بالغ را طواف مى دهد یا افراد مریض را با صندلى چرخدار طواف مى دهد، خودش هم باید غسل یا وضو داشته باشد یا فقط طهارت طواف کننده لازم است؟
طهارت براى او لازم نیست.

>سؤال 554< کودکى که طواف مى کند، اگر به این سو و آن سو برود یا به عقب و جلو برود و خلاصه مثل دیگران طواف نکند، طواف او چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

قطع طواف

سؤال 555 اگر کسى به جهت برآوردن حاجت خود یا مسلمان دیگرى طواف واجب خود را
قطع کند، عمرة او چه حکمى دارد و پس از بازگشت چه وظیفه اى براى طواف دارد؟ اصلاً قطع طواف واجب به این علت جائز است؟
قبل از اتمام شوط چهارم، جایز بلکه مستحب است و بعد از آن جایز نیست. ولى اگر قطع کرد و بعداً به جا آورد ضرر به عمره و حجّ او نمى زند.

سؤال 556 اگر کسى در اثناى طواف و بعد از اتمام شوط چهارم به جهت عذرى طواف را قطع نماید و از مطاف خارج شود، هنگام بازگشت ظاهراً سه عمل زیر را مى تواند انجام دهد. حال بفرمائید آیا انجام این سه عمل جائز است؟ و در صورت جواز کدام افضل است؟
1. طواف را از سر گیرد.
2. از همان جا که قطع کرده ادامه دهد.
3. از همان جا ادامه دهد تا آخر و پس از اتمام اعاده نماید.
فرض سوّم بهتر است، ولى فرض اوّل و دوّم هم اشکال ندارد.

سؤال 557 اگر کسى طواف مستحب را به جهت انجام کارى رها کند و برود، هنگام بازگشت مى تواند از همان جا که رها کرده ادامه دهد؟ آیا فرقى مى کند که چند شوط قبلاً انجام داده است؟
فرقى نیست ولى از سر گرفتن بسیار به جا است.

سؤال 558 آیا در اثناى اشواط طواف واجب و مستحب مى شود قدرى نشست و استراحت کرد؟
جایز است.

سؤال 559 در مناسک حجّ حضرتعالى، رعایت موالات عرفیه بین اشواط طواف به عنوان یکى از شرایط صحّت طواف ذکر شده است. ولى در مواردى مى بینیم که اگر محرم مجبور شود براى تجدید طهارت، چند ساعت یا حتى چند روز بین سه شوط آخر طواف فاصله بیندازد، پس از بازگشت مى تواند طواف را از همان جا که قطع کرده است ادامه دهد. نظیر وقتى که زن حائض مى شود و مى تواند پس از پاک شدن و تحصیل طهارت به این صورت عمل کند. حال سؤال اینجاست که ملاک تشخیص موالات عرفیه چیست؟ اگر ملاک مدّت زمان فاصله است که حضرتعالى یک هفته فاصله را هم جایز مى دانید. خواهشمند است در این خصوص راهنمائى فرمائید.
راجع به یک شوط باید مراعات موالات عرفیه باشد و راجع به چهار شوط اوّل باید مراعات موالات عرفیه باشد ولى راجع به سه شوط دیگر، اتصال میان آن ها لازم نیست.

سؤال 560 قطع طواف واجب به جهت شرکت در نماز جماعت یا براى درک وقت فضیلت نماز چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 561 اگر کسى در جایى از مسجدالحرام که تداخلى با نماز جماعت ندارد، مشغول طواف واجب باشد و در همان حین نماز جماعت شروع شود، در این صورت قطع طواف براى اقامة نماز جماعت چه حکمى دارد؟ آیا اینکه او در چهار شوط اوّل طواف باشد یا در سه شوط آخر، تفاوتى در حکم ایجاد مى کند؟
جایز است، تفاوتى هم ندارد.

سؤال 562 اگر کسى در مسجدالحرام و در جایى که نماز جماعت خوانده مى شود، مشغول انجام طواف واجب باشد و به جهت آغاز نماز جماعت، مجبور به قطع طواف و شرکت در نماز شود، پس از اتمام نماز باید طواف را از سر گیرد یا از همان جا ادامه دهد؟
اگر چهار شوط انجام داده باشد مى تواند سه شوط دیگر را به آن متّصل کند.

سؤال 563 اگر کسى در یکى از اشواط طواف واجب باشد و اقامة نماز در مسجدالحرام شروع شود، چه وظیفه اى دارد؟
باید طواف را رها کند و اگر تا پایان
شوط چهارم طواف را به جا آورده است، مى تواند بعد از نماز، از شوط پنجم ادامه دهد، ولى بهتر است در هر صورت طواف را از سر گیرد.

سؤال 564 قطع بدون عذر طواف مستحب چه حکمى دارد؟
جایز است.

سؤال 565 اگر کسى در اثناى یک شوط از طواف، بخواهد همان شوط را اعاده کند، باید همراه طواف کنندگان دور بزند تا دوباره به حجرالاسود برسد یا مى تواند از همان جا که قرار بر اعاده شد، برگردد تا به حجرالاسود برسد؟
فرق نمى کند.

طواف مستحب

سؤال 566 آیا نماز طواف مستحب هم مستحب است یا هنگام انجام طواف، واجب مى شود؟ و آیا طواف بدون نماز هم مستحب است و فضیلتى دارد؟
طواف چه واجب و چه مستحب نماز دارد، ولى اگر کسى بخواهد دور خانه خدا بچرخد یک مرتبه یا بیشتر فضیلت دارد.

سؤال 567 آیا همیشه مى توان طواف مستحب به جا آورد یا در بعضى از زمان ها مثل بعد از احرام و قبل از سعى در عمره، ترک آن بهتر است؟
همه وقت طواف به جا آوردن اشکال ندارد، بلکه فضیلت دارد.

سؤال 568 آیا به نیابت از کسانى که در مکّه هستند و عذرى براى انجام طواف ندارند هم مى توان طواف مستحب به جا آورد؟
جایز است، بلکه مستحب است.

سؤال 569 آیا به نیابت از کسانى که در مکّه هستند و از انجام طواف معذورند، مى شود طواف مستحب به جا آورد؟
جایز است، بلکه فضیلت زیاد دارد.

سؤال 570 آیا نماز طواف مستحبّى را مى شود به جماعت خواند؟
جماعت مختصّ نمازهاى واجب است.

سؤال 571 آیا مختون بودن شرط صحّت طواف مستحب هم هست؟ شرط است.

سؤال 572 اگر جایى از مسجدالحرام به مطاف اضافه شود و در آن جا صیغة مسجد خوانده نشود، طواف مستحب زن حائض و نفساء در آن
مکان چه حکمى دارد؟
جایز نیست، ولى چرخیدن نه به قصد طواف فضیلت دارد.

سؤال 573 قران طوافین در دو طواف مستحبّى چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد، بلکه فضیلت هم دارد؛ لذا مى تواند مثلاً ده طواف پشت سر هم به جا آورد.

سؤال 574 آیا نماز طواف مستحب را هم مى شود مثل نوافل و سایر نمازهاى مستحب بدون رعایت آداب یعنى مثلاً نشسته یا در حال راه رفتن و... خواند؟
مى تواند.

سؤال 575 آیا هر شوط از طواف مستحبّى را مى توان به نیابت از یک نفر انجام داد یا همة طواف را باید براى نیابت یک یا چند نفر، نیّت کرد؟
باید همة طواف و نماز آن را براى خود یا دیگران انجام داد.

سؤال 576 طواف مستحبّى زن ها هنگامى که مطاف شلوغ است و آنها بى اختیار ممکن است تماس با نامحرم پیدا کنند یا نگاه حرام داشته باشند، چه حکمى دارد؟
طواف صحیح است، ولى طواف نکنند خیلى بهتر است.

نماز طواف

سؤال 577 اگر نماز طواف به جماعت خوانده شود، حتماً باید امام هم مشغول نماز طواف باشد یا مأموم مى تواند نماز طواف خود را به هر نمازى که امام مى خواند، اقتدا نماید؟
به هر نماز واجبى که اقتدا کند کفایت مى کند، چنانچه نماز طواف او هم باید واجب باشد.

سؤال 578 اگر کسى عمداً یا سهواً یا جهلاً نماز طواف را نخواند و بعد از طواف، سعى و تقصیر نماید، آیا براى تدارک آن، خواندن نماز طواف کافى است یا پس از آن باید سعى و تقصیر را اعاده نماید؟
خواندن نماز طواف کفایت مى کند و اگر در مکّه نباشد، نیابت نیز کفایت مى کند.

سؤال 579 اگر کسى عمداً یا سهواً یا جهلاً نماز طواف را نخواند و در اثناى سعى و پیش از
تقصیر بخواهد آن را بخواند، آیا پس از به جا آوردن نماز باید سعى را اعاده نماید یا مى تواند ادامه دهد؟ آیا فرقى مى کند که قبلاً چند شوط از سعى را به جا آورده باشد؟
هر وقت که یادش آمد نماز طواف را بخواند کفایت مى کند.

سؤال 580 آیا براى صحّت نماز طواف باید قواعد تجویدى رعایت شود یا همین قدر که عرفاً گفته شود نمازش صحیح است کفایت مى کند؟
مراعات قواعد تجوید در همة نمازها خوب است، ولى واجب نیست و همین مقدار که صحیح عرفى باشد، کفایت مى کند.

سؤال 581 آیا در نماز طواف هم خواندن اذان و اقامه مستحب است؟
باید نخواند زیرا اذان و اقامه مختص به نمازهاى پنجگانه است.

سؤال 582 اگر کسى در حین خواندن نماز طواف در اثر ازدحام جمعیت بى اختیار جا به جا شود، چه وظیفه اى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 583 آیا مى شود نماز طواف را در هر حال به جماعت خواند؟
نماز طواف واجب را به نماز واجب مى توان اقتدا کرد.

سؤال 584 اگر کسى خارج از مکّه بفهمد نماز طواف واجب را به جا نیاورده است و به صورت متعارف امکان بازگشت به مکّه را نداشته باشد، باید نماز را هر جا که بود بخواند یا نائب اختیار کند تا در مسجدالحرام بخواند؟
باید نایب بگیرد تا در مسجدالحرام خوانده شود.

سؤال 585 آیا پس از اتمام نماز طواف، باید فوراً سعى شروع شود یا تأخیر جایز است؟ چنانچه تأخیر جایز است چقدر مى تواند باشد؟
تأخیر جایز است ولو تأخیر فاحش باشد.

سؤال 586 آیا در حال طواف مى شود نماز مستحب خواند؟ در صورتى که در طواف واجب و مستحب تفاوت مى کند بفرمائید؟
مى شود و تفاوتى ندارد.

سؤال 587 اگر کسى بعد از طواف عمره، نماز را فراموش کند
و بعد از تقصیر به یاد آورد نماز طواف را نخوانده است، چه وظیفه اى دارد؟
نماز را بخواند و اگر خارج از مکّه است و به طور متعارف نمى تواند برگردد، نایب بگیرد تا نماز را بخواند.

سؤال 588 آیا با غسل احرام یا غسل زیارت مى شود نماز طواف را به جا آورد؟
هر نمازى را مى تواند با آن بخواند.

سؤال 589 به فتواى حضرتعالى نماز طواف (طواف واجب و مستحب) در چه مکانى از مسجدالحرام صحیح است؟
در طواف واجب مقابل مقام ابراهیم (علیه السلام) تا آخر مسجد و در طواف مستحب همه جاى مسجد.

سؤال 590 اگر کسى براى غسل احرام یا زیارت به حمّام برود و بعد از بیرون آمدن شک کند که غسل را به جا آورده یا خیر، مى تواند نماز طواف به جا آورد یا باید وضو بگیرد؟
لازم نیست که وضو بگیرد، گرچه وضو گرفتن بهتر است.

سؤال 591 در مناسک حج فرموده اید: نماز طواف واجب باید پشت مقام ابراهیم و دو طرف آن خوانده شود، منظور از دو
طرف آن چه میزان فاصله است؟ یعنى خواندن نماز طواف در همة محوطة پشت مقام تا آخر مسجد و سمت راست و چپ آن تا دو ضلع آخر مسجد که محوطة بزرگى است، جایز است؟
بلى جایز است.

سؤال 592 خانمى تا وقتى نمازش را بلند نخواند، پى به صحّت آن نمى برد. در این صورت اگر نماز طواف را بلند بخواند و نامحرم صداى آن را بشنود اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سعى بین صفا و مروه

سؤال 593 آیا به نظر حضرتعالى سعى بین صفا و مروه از طبقة دوّم جایز است یا خیر؟ آیا این فتوا براى حالت اختیار و اضطرار تفاوتى دارد؟
مطلقاً جایز است.

سؤال 594 آیا در سعى هم مثل طواف طهارت بدن و
لباس، شرط صحّت است؟ شرط نیست، ولى مراعات طهارت، خیلى به جا است.

سؤال 595 آیا ستر عورت در مردان و رعایت پوشش براى زنان، شرط صحّت سعى مى باشد؟ یا رعایت آن مستحب است؟ شرط صحّت نیست.

سؤال 596 آیا رعایت موالات بین اشواط سعى لازم است؟
موالات عرفى شرط است؛ بنابراین استراحت و حتّى بیرون رفتن وبرگشتن مانع ندارد.

سؤال 597 در سعى صفا و مروه، انتهاى هر شوط کجا است؟ آیا باید حتماً پاى حاجى به کوه صفا یا مروه برسد یا خیر؟
آخر آن اول سربالایى است ولى بهتر است مقدارى از سربالایى طى کند.

سؤال 598 سعى در صندلى چرخدار یا طَبق یا بر دوش دیگران و... حتماً به واسطة عذرى جایز است؟ یا در حالت عادى نیز صحیح است؟
در حال عادى هم جایز است.

سؤال 599 اگر کسى قسمتى از سعى را عمداً یا سهواً یا جهلاً به پهلو یا عقب برود، تدارک همان مقدار از سعى کافى است؟
کفایت مى کند.

سؤال 600 قطع سعى بدون عذر چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 601 اگر کسى به هر دلیلى سعى را قطع نمود، پس از بازگشت براى ادامة سعى مى تواند از همان جا که قطع کرده ادامه دهد؟ آیا فرقى مى کند که قبلاً چند شوط به جا آورده است؟
فرقى نیست و مثل طواف نیست.

سؤال 602 اگر کسى سهواً یا جهلاً سعى را ترک کند و تقصیر نماید و بعد از تقصیر بفهمد، مى تواند برگردد و سعى را تدارک نماید؟ در این صورت تقصیر را هم باید اعاده کند؟
باید سعى را به جا آورد و بعد از آن تقصیر هم بکند.

سؤال 603 آیا مختون بودن شرط صحّت سعى هم هست؟ شرط است.

سؤال 604 اگر کسى سهواً یا جهلاً سعى را کمتر از هفت شوط انجام دهد
و تقصیر نماید، بعد که مى خواهد جبران کند، باید کمبود اشواط را جبران کند یا از اوّل شروع کند؟ آیا فرقى مى کند قبلاً چند شوط به جا آورده است؟
کمبود را به جا آورد کافى است، مگر موالات عرفى به هم خورده باشد.

سؤال 605 اگر کسى سهواً یا جهلاً سعى را زیادتر از هفت شوط انجام دهد و قبل از تقصیر متوجّه شود که مثلاً در شوط هشتم یا نهم و یا بالاتر است، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟
رها کند و تقصیر کند و اگر عمداً بوده است رها کند و تقصیر کند، گرچه کار حرامى به جا آورده است.

سؤال 606 اگر کسى بعد از تقصیر بفهمد سعى را سهواً یا جهلاً زیادتر از هفت شوط انجام داده است، سعى و عمرة او چه حکمى دارد و اکنون چه وظیفه اى دارد؟
عمرة او صحیح است.

سؤال 607 کسى که در سعى صفا و مروه تصوّر مى کرده است هر رفت و برگشت یک دور مى شود، اگر قبل از شوط هفتم بفهمد اشتباه مى کرده مى تواند تا شوط هفتم سعى را ادامه دهد و تمام کند یا باید اعاده نماید؟ اگر بیش از هفت شوط انجام داده باشد و بفهمد چه باید بکند؟
سعى را تمام کند کفایت مى کند و در صورت زیادى رها کند و تقصیر کند.

سؤال 608 کسى که به واسطة عذرى مثل عادت ماهیانة زنان، براى طواف و نماز آن نایب گرفته ولى سعى را باید خودش انجام دهد، آیا مى تواند همزمان با طواف نایب، سعى کند یا باید رعایت ترتیب نموده و صبر کند تا طواف و نماز طواف نایب تمام شود؟
سعى باید بعد از تمام شدن طواف باشد و با
هم جایز نیست.

سؤال 609 آیا سعیِ صفا و مروه را هم می توان به صورت مستحب به جا آورد و ثواب دارد یا بهتر است زائران، محلِ ّ سعى را براى دیگران تخلیه کنند؟
اصلاً مستحب نیست، ولى از مستحبّات موکّد، طواف است.

سؤال 610 آیا در سعى صفا و مروه واجب است انسان به سمت جلو و مستقیم حرکت کند یا اگر کمى به چپ و راست متمایل شد یا اگر برگشت و دوباره مسیر را ادامه داد، اشکال ندارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 611 آیا در وسط اشواط سعى و در بین راه صفا و مروه مى شود نشست و قدرى استراحت کرد یا باید بدون وقفه به حرکت ادامه داد؟
لازم نیست بدون وقفه باشد و استراحت مانع ندارد.

سؤال 612 آیا در بین اشواط سعى مى شود روى صفا و یا مروه نشست و استراحت کرد؟
اشکال ندارد.

سؤال 613 آیا هروله در سعى صفا و مروه در جائى که به همین منظور مشخص شده است، واجب است یا مستحب؟ و آیا براى مرد و زن فرقى مى کند؟
براى مردها مستحب است.

سؤال 614 اگر کسى در اثناى سعى صفا و مروه در اثر فراموشى، در جاى مخصوص آن هروله نکند و از آن مکان رد شود و بعد براى تدارک هروله برگردد و پس از آن به مسیر ادامه دهد، سعى او اشکال پیدا مى کند؟
نمى تواند برگردد.

سؤال 615 اگر کسى مجبور شود بین اشواط سعى و در بین راه صفا و مروه، مسعى را ترک کند مثلاً پاى او خون بیاید، در این صورت وقتى بر مى گردد باید سعى را از سر گیرد یا مى تواند ادامه دهد و در صورتى که مى تواند ادامه دهد، باید از محلّى که ترک کرده است
ادامه دهد؟
لازم نیست از اوّل شروع کند.

سؤال 616 اگر کسى گمان کند که سعى را تمام کرده و تقصیر کند و بعد از تقصیر بفهمد که سعى را ناقص انجام داده است، در این صورت چه وظیفه اى دارد؟ آیا تعداد اشواطى که یقین مى کند قبلاً انجام داده است در وظیفة بعدى مؤثّر است؟
تتمّة سعى را به جا آورد و دومرتبه تقصیر کند.

سؤال 617 آیا بلافاصله بعد از نماز طواف، واجب است سعى شروع شود یا مى شود بین این عمل مثلاً نصف روز یا یک روز فاصله بیفتد؟
لازم نیست و فاصله حتّى یک روز و بیشتر اشکال ندارد.

سؤال 618 اگر کسى در اشواط سعى شک کند، مى تواند سعى را رها کند و براى اطمینان بیشتر آن را از اوّل شروع کند؟
بنابر اقل بگذارد و سعى را تمام کند.

>سؤال 619< کسى که مى خواهد در سعى صفا و مروه دیگرى را با صندلى چرخ دار سعى دهد یا او را به دوش بگیرد، مى تواند همزمان براى خود هم نیّت کند؟
مى تواند.

>سؤال 620< کسى که روى صندلى چرخدار است و او را سعى مى دهند، اگر در بین سعى مقدارى خوابش ببرد، باید آن مقدار را اعاده کند یا وظیفة دیگرى دارد؟
باید سعى را اعاده کند.

>سؤال 621< آیا کسى که مقدارى از سعى را انجام داده و دلچسب او واقع نشده مى تواند آن مقدار را رها کند و از اول سعى را شروع کند؟
مى تواند، ولى این این کار خوب نیست.

>سؤال 622< آیا بیمار مى تواند هر مقدار از سعى را که توان دارد خودش انجام دهد و مابقى را روى صندلى چرخدار یا روى دوش کسى سعى نماید؟
مى تواند.

>سؤال 623< کسى که اشتباهاً سعى را از مروه شروع کرده، اگر هنگام رسیدن به
صفا متوجّه اشتباه خود شود، مى تواند سعى اشتباه را رها کند و از همان موقع نیّت سعى کند و از صفا آغاز نماید؟
مى تواند.

>سؤال 624< اگر کسى در وسط اشواط سعى از ادامة آن عاجز شود و حتى روى صندلى و دوش دیگران هم نتواند سعى نماید، آیا مى تواند نایب بگیرد؟ در این صورت آیا نایب باید سعى را از اوّل شروع کند یا مى تواند ادامه دهد؟
باید نایب بگیرد و از همان جا شروع کند و مى تواند از سر بگیرد.

>سؤال 625< سعى در مسعاى جدید که قدرى عریض تر شده و محلّ نیت در آن جلوتر از قبل است چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 626< آیا سعى کودک محرم که هنگام سعى گاهى به جلو و گاهى به عقب مى دود و مستقیم حرکت نمى کند، صحیح است؟
اشکال ندارد.

>سؤال 627< اگر کودک محرم هنگام سعى در آغوش دیگران باشد و خوابش ببرد، سعى او حکمى دارد؟
باید بیدارش کنند و از آن جا که خوابش برده است اعاده شود.

>سؤال 628< خانم هایى که دچار عادت ماهیانه شده اند و براى طواف و نماز آن نایب مى گیرند، براى سعى هم مى توانند نایب بگیرند یا باید خودشان سعى کنند؟
باید خودشان به جا آورند مگر نتوانند.

>سؤال 629< کسى که توان بدنى سعى کردن ندارد و توان پرداخت کرایة صندلى چرخدار را هم ندارد، آیا مى تواند براى سعى نایب بگیرد؟
مى تواند.

>سؤال 630< آیا کسى مى تواند احتیاطاً چند دور بر سعى اضافه نماید تا مطمئن شود که هفت دور انجام داده است؟
نمى تواند.

>سؤال 631< کسى که در نزدیکى مروه شک مى کند که دور هفتم است یا دور نهم چه وظیفه اى دارد؟
سعى او باطل است.

>سؤال 632< کسى که در نزدیکى مروه شک مى کند که دور پنجم است یا دور هفتم چه
وظیفه اى دارد؟
سعى او باطل است.

حلق یا تقصیر

>سؤال 633< آیا حضرتعالى سر تراشیدن در حجِ ّ تمتّع را براى مردان واجب مى دانید یا تقصیر براى آنان کفایت مى کند؟ در صورتى که کسى سهواً یا جهلاً و یا عمداً در حجِ ّ تمتّع سر نتراشد و فقط قسمتى از موى سر یا ناخن خود را بچیند حجِ ّ او چه حکمى پیدا مى کند؟
لازم نیست و تقصیر کفایت مى کند و تفاوتى میان حجِ ّ اوّل و دفعات بعد نیست، ولى تراشیدن سر مخصوصاً در حجّ اوّل بهتر است.

>سؤال 634< آیا محرم در حجِ ّ تمتّع مى تواند قبل از خود براى دیگرى حلق یا تقصیر کند؟
اشکال ندارد.

>سؤال 635< آیا محرم در عمرة مفرده مى تواند قبل از اینکه خود تقصیر کند، براى دیگرى تقصیر نماید؟
اشکال ندارد.

>سؤال 636< آیا در عمرة تمتّع پس از تقصیر، همة محرّماتى که به واسطة احرام حرام شده بود حلال مى شود؟
حلال مى شود.

>سؤال 637< آیا حلق یا تقصیر کردن شیعه و سنّى براى همدیگر اشکالى دارد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 638< اگر محرم بعد از حلق یا تقصیر شک کند که صحیح انجام داده است یا نه، چه وظیفه اى دارد؟
به شکّ خود اعتنا نکند.

>سؤال 639< اگر محرم بعد از حلق یا تقصیر، یکى از محرّماتى که بر او حلال شده است را انجام دهد و بعد بفهمد حلق یا تقصیر او باطل بوده است، باید کفّاره بپردازد؟ آیا بین محرّمات در این خصوص تفاوتى هست؟
کفّاره ندارد.

>سؤال 640< آیا تراشیدن قسمتى از سر به عنوان حلق کفایت مى کند؟
باید همة سر تراشیده شود.

>سؤال 641< اگر کسى بعد از عمرة مفرده بفهمد که سهواً یا جهلاً تقصیر نکرده است، عمرة او چه حکمى دارد و چه وظیفه اى دارد؟
باید تقصیر کند و اعمال بعدى را اگر مى تواند خود انجام
دهد و اگر نمى تواند نایب بگیرد.

>سؤال 642< آیا تراشیدن سر براى تقصیر عمرة تمتّع جایز است؟
جایز نیست و تراشیدن سر مختصّ به حج است.

>سؤال 643< وجوب حلق یا تقصیر فورى است یا تأخیر آن بعد از اتمام عمل قبلى جایز است؟
تأخیر اشکال ندارد.

>سؤال 644< اگر در هنگام تقصیر موى سر خانم ها اجباراً در مقابل نامحرم پیدا شود، تقصیر آنها چه حکمى دارد؟
صحیح است گرچه عمدى هم باشد.

>سؤال 645< آیا محرم در عمرة مفرده مى تواند به جاى تقصیر، سر خود را بتراشد؟
در عمرة مفرده و غیر مفرده باید تقصیر کند و تراشیدن سر که همة آن هم باید باشد، مربوط به حج است.

>سؤال 646< کسى که موى سر خود را با عسل یا «صمغ» چسبانیده و کسى که موى سر خود را جمع کرده و گره زده و درهم پیچیده و بافته است نیز بین حلق و تقصیر در حج مخیّر است؟
بین حلق و تقصیر مخیّر است.

>سؤال 647< آیا تقصیر در عمره، محلّ خاصى دارد؟ یا در هر مکانى مى شود حلق یا تقصیر کرد؟
در هر مکانى باشد اشکال ندارد.

>سؤال 648< کسى که مى خواهد در حجِ ّ واجب سر خود را بتراشد، مى تواند اوّل سر خود را ماشین کند و بعد بتراشد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 649< کسى که به واسطة عذرى مثل فراموشى، در منى حلق یا تقصیر نکند و به مکّه برود چنانچه قبل از اعمال مکّه عذر او بر طرف شود، آیا باید به منى بازگردد یا تقصیر در مکّه کافى است؟
حلق یا تقصیر در غیر منى براى او کافى است.

>سؤال 650< کسى که موى سر خود را کاشته است - با فرض اینکه موهاى او متعلّق به سر شده و رشد مى کند ولى رشد آن کم است-
آیا در حجّ تمتّع مخیّر بین حلق و تقصیر است؟
بین حلق و تقصیر مخیّر است.

>سؤال 651< افرادى که خنثى هستند نیز بین حلق و تقصیر مخیرند یا باید تقصیر کنند؟
بین حلق و تقصیر مخیّر هستند.

>سؤال 652< اگر کسى بعد از اتمام اعمال مکّه، بفهمد که سهواً یا جهلاً یا به واسطة عذرى حلق یا تقصیر نکرده است، آیا بعد از حلق یا تقصیر باید اعمال مکّه را اعاده نماید؟
اعمال مکّة او صحیح است.

>سؤال 653< اگر کسى حلق یا تقصیر حجّ واجب را خارج از منى یا در مکّه به جا آورد و بعد اعمال مکّه را انجام دهد، آیا لازم است حلق یا تقصیر و اعمال مکّه را اعاده کند؟
اعاده لازم نیست.

>سؤال 654< اگر کسى به جهتى خارج از منى حلق یا تقصیر کند، آیا لازم است موى سر خود را به منى بفرستد؟
لازم نیست.

>سؤال 655< اگر حج گزار قبل از حلق یا تقصیر روز عید قربان، جبراً به کشورش باز گردد، براى خروج از احرام چه وظیفه اى دارد؟
هر کجا حلق یا تقصیر کند کفایت مى کند.

>سؤال 656< آیا مى شود همزمان با سپردن نیابت در ذبح، حلق یا تقصیر کرد یا باید از اتمام ذبح اطمینان حاصل شود؟
باید اطمینان پیدا شود.

>سؤال 657< اگر کسى به تصوّر اتمام قربانى نایب، حلق یا تقصیر کند ولى بعد متوجّه شود که به جهتى قربانى انجام نشده است، آیا باید حلق یا تقصیر را اعاده کند؟
اعاده لازم نیست.

>سؤال 658< در فرض سؤال قبل اگر حج گزار بعد از اتمام اعمال مکّه بفهمد قربانى بعد از حلق یا تقصیر انجام شده و یا هنوز انجام نشده است، آیا اعمال مکّه بعد از تدارک قربانى اعاده دارد؟
اعاده لازم نیست.

>سؤال 659< آیا زن و شوهر
مى توانند براى همدیگر تقصیر کنند؟
مى توانند.

>سؤال 660< اگر کسى در حجّ واجب موى سر خود را با ماشین که مثل تیغ کوتاه مى کند، کوتاه نماید، کفایت از حلق او مى کند؟
ماشین ولو تیغ هم نباشد کفایت مى کند.

>سؤال 661< اگر محرمى قبل از خود سهواً محرم دیگرى را تقصیر کند، وضع اعمال هر دو چه حکمى دارد؟
عمداً هم اشکال ندارد.

>سؤال 662< اگر محرم قبل از اینکه از احرام خارج شود (مثلاً در عمرة مفرده پس از سعى و پیش از تقصیر) براى دیگرى تقصیر نماید، اولاً فعل حرام انجام داده و باید کفّاره بپردازد؟ ثانیاً تقصیر یا حلق که براى دیگرى کرده است صحیح است و آن دیگرى را از احرام خارج مى کند؟
کار او اشکال ندارد، گرچه نکند بهتر است. ولى دیگرى از احرام خارج مى شود.

>سؤال 663< کسى که در مسلخ جدید قربانى مى کند، مى تواند در همان مکان حلق یا تقصیر کند یا باید به محلّ اصلى منى برگردد؟
مى تواند.

>سؤال 664< اگر کسى سهواً یا جهلاً در عمرة مفرده تقصیر نکند و طواف نساء و نماز آن را به جا آورد، بعد که مى فهمد، انجام تقصیر کفایت مى کند یا باید طواف نساء و نماز آن را هم اعاده نماید؟
باید طواف نساء و نماز آن را دو مرتبه به جا آورد.

>سؤال 665< کسى که روزة بدل از قربانى مى گیرد، باید در روز عید حلق یا تقصیر کند، یا بعد از اتمام روزه ها؟
روز عید باید حلق یا تقصیر کند.

طواف نساء

سؤال 666 اگر کسى عمداً تقصیر نکند و پس از آن طواف نساء و نماز آن را به جا بیاورد، عمرة او چه حکمى دارد؟ خواهشمند است در خصوص عمرة مفرده و عمرة تمتّع جداگانه پاسخ فرمائید؟
باید تقصیر کند و
دوباره اعمال بعد از تقصیر را به جا آورد و فرقى میان عمرة مفرده و عمرة تمتّع از این جهت نیست.

سؤال 667 اگر کسى عمداً طواف نساء به جا نیاورد و ازدواج کند و داراى فرزند شود، فرزند حلال زاده است یا حرام زاده و عقد او چه حکمى دارد و اکنون وظیفة او چیست؟
طواف را خود یا دیگرى نیابتاً به جا آورد و عقد را دوباره بخواند ولى بچّه ها ولدالزنا نیستند.

سؤال 668 کسى که سهواً یا جهلاً طواف نساء را به جا نیاورده است و پس از آن ازدواج کرده یا صاحب فرزند شده است، ازدواج او چه حکمى دارد؟ فرزند او حلال زاده است یا حرام زاده و اکنون چه وظیفه اى دارد؟
طواف را خود یا دیگرى نیابتاً به جا آورد و عقد را دوباره بخواند و بچه ها ولدالزّنا نیستند.

سؤال 669 اگر کسى سهواً یا جهلاً طواف نساء را به جا نیاورد و با همسر خود نزدیکى نماید، بعد که متوجّه شد باید کفاره بپردازد؟
طواف را خود یا دیگرى به جا آورند و کفّاره اى بر او واجب نیست.

سؤال 670 اگر کسى بعد از اتمام اعمال حج، شک کند که طواف نساء را به جا آورده است یا نه، چه باید بکند؟ آیا فرقى مى کند هنوز در مکّه باشد یا خارج شده باشد؟
به شکّ خود اعتنا نکند.

سؤال 671 آیا وجوب انجام طواف نساء و نماز آن، بعد از تقصیر فورى است یا تأخیر جایز است؟
تأخیر جایز است.

سؤال 672 اگر کسى طواف نساءهاى متعدّدى را ترک کرده باشد، انجام یک طواف به نیّت همة آن ها کافى است یا باید تعداد را رعایت کند؟ آیا فرقى مى کند که عمداً یا سهواً یا جهلاً ترک کرده باشد؟
باید در
همة موارد به اندازة طوافى که به جا نیاورده، طواف به جا آورد.

احکام فاصلة زمانى بین عمرة تمتّع و حج

سؤال 673 تراشیدن سر بین عمرة تمتّع و حجِ ّ تمتّع چه حکمى دارد؟ حکم کوتاه کردن موى سر چیست؟
اشکال ندارد.

سؤال 674 آیا تراشیدن عمدى سر بین عمرة تمتّع و حجِ ّ تمتّع، موجب بطلان عمره یا حج مى شود یا کفّاره اى واجب مى نماید؟
موجب بطلان و کفّاره نیست.

سؤال 675 اگر کسى بعد از اتمام عمرة تمتّع، مضطر به ترک حج شود، آیا مى تواند عمره را مفرده قرار دهد؟ در این صورت آیا کفّاره اى بر او واجب مى شود؟
رها کردن اشکال ندارد و خود به خود عمرة مفرده مى شود، مشروط بر اینکه طواف نساء و نماز آن را که براى عمرة مفرده است به جا آورد.

سؤال 676 خروج از مکّه بعد از فراغت از عمرة تمتّع و قبل از حج، بدون عذر چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد، ولى باید در برگشت محرم شود و عمرة مفرده به جا آورد و در میان عمرة تمتّع و حج، عمرة مفرده ولو مکرراً به جا آورد جایز است، بلکه ثواب عظیم دارد.

سؤال 677 اگر کسى با عذر یا بدون عذر بخواهد بعد از عمرة تمتّع از مکّه خارج شود، اوّلاً آیا به صحّت عمره و حجّ او لطمه وارد مى شود؟ ثانیاً آیا باید با احرام خارج شود و پس از بازگشت با همان احرام، حج انجام دهد؟
مى تواند از مکّه بیرون رود و در برگشت محرم شود به عمرة مفرده و عمره را به جا آورد و ضرر به عمرة تمتّع و حجّ تمتّع ندارد.

سؤال 678 اگر کسى ناچار شود بعد از فارغ شدن از عمرة تمتّع از مکّه خارج شود، خروج او چه حکمى دارد؟
اشکال
ندارد، ولى باید در برگشت محرم شود و عمرة مفرده به جا آورد.

سؤال 679 در فرض سؤال قبل، اگر آن شخص در راه بازگشت به سمت مکّه از میقات بگذرد، آیا باید محرم شود یا بدون احرام به مکّه وارد شود یا وظیفة دیگرى دارد؟ اگر باید محرم شود، آیا باید احرام او عمرة مفرده باشد یا تمتّع یا حج؟
باید در برگشت در یکى از مواقیت محرم شود براى عمرة مفرده و عمرة مفردة او ضرر به عمرة تمتّع او و حجِ ّ تمتّع او ندارد.

سؤال 680 خدمة کاروان و کسانى که شغل آن ها اقتضا مى کند، آیا مى توانند بعد از عمرة تمتّع از مکّه خارج شوند؟ اگر مى توانند آیا حتماً باید محرم شوند و خارج شوند یا بدون احرام هم مى توانند خارج شوند؟
آن ها بدون احرام مى توانند رفت وآمد داشته باشند، ولى اگر در برگشت محرم به عمرة مفرده شوند و عمرة مفرده را به جا آورند ثواب عظیم دارند.

سؤال 681 اگر کسى بدون عذر و بدون احرام، بعد از عمرة تمتّع از مکّه خارج شود، چنانچه بازگردد و در مکّه محرم شود و به عرفات برود، آیا حجّ او صحیح است؟
حجِ ّ او صحیح است، ولى گناه کرده است.

سؤال 682 رفتن به غار حراء و مکان هاى نزدیک مکّه، در صورتى که حج گزار اطمینان داشته باشد به موقع باز مى گردد، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 683 خارج شدن حج گزار بعد از عمرة تمتّع از مکّه و ورود وى، از نظر احکام فرقى مى کند که در یک ماه قمرى واقع شود یا دو ماه؟
فرقى ندارد.

سؤال 684 آیا زائر حجّ تمتّع پس از عمرة تمتّع و پیش از فرا رسیدن ایّام حج، مى تواند عمرة مفرده به جا آورد
؟
مى تواند.

تعیین روز عرفه و عید قربان

>سؤال 685< آیا جایز است حج گزار براى تعیین روز عرفه و عید قربان و... تحقیق و تفحّص کند یا باید تابع دولت عربستان باشد؟
باید تحقیق و تفحص نکند و تابع آن ها در اعمال حج باشد.

>سؤال 686< اگر کسى در تعیین روز عرفه و عید قربان و... گمان یا یقین حاصل کرد که دولت عربستان اشتباه اعلام کرده است، چه تکلیفى براى اعمال حج دارد؟
باید طبق رفتار آن ها رفتار کند.

>سؤال 687< آیا جایز است حج گزار به جهت احتیاط در تعیین وقت روز عرفه وقوف کند و روز عید اعمال منى را انجام دهد و مجدداً ظهر به عرفات برگردد و وقوف کند و همینطور اعمال را احتیاطاً دو بار انجام دهد؟
لازم نیست، بلکه جایز نیست.

>سؤال 688< تبعیّت از اعلام روز عید از سوى دولت عربستان، وقتى یقین به خلاف آن نداشته باشیم واجب است یا در هر صورت واجب است؟
در هر صورت واجب است.

>سؤال 689< اگر کسى بعد از حج گمان بَرد یا یقین کند که روز عید قربان اشتباه اعلام شده است، حّج او چه حکمى دارد؟
حجّ او صحیح است.

>سؤال 690< آیا زائرین در وقت نمازها و وقت افطار روزه هم باید از اهل مکّه تبعیّت کنند؟
باید در ماه مبارک رمضان هنگام افطار در منزل بماند و در میان آن ها نیاید و در نمازها باید اگر در میان آن ها است، نماز را بخواند و مستحبِ ّ مؤکّد است در نمازهاى آن ها شرکت کند، ولى قبلاً یا بعداً نماز خود را اعاده کند.

سؤال 691 کسانى که قبل از ماه مبارک رمضان به عمرة مفرده مشرّف مى شوند و در مکّه یا مدینه قصد ده روز دارند، اوّل ماه را باید به افق و اعلام
عربستان روزه بگیرند یا کشور و مرجع خودشان؟
باید طبق احکام آن ها عمل کنند.

وقوف در عرفات

>سؤال 692< اگر حج گزار به عرفات برود و قبل از وقوف اختیارى عرفه، بیهوش شود و بعد از غروب روز عرفه به هوش آید، وقوف او و حجّ او صحیح است؟
صحیح است.

>سؤال 693< اگر کسى در موسم حج و بعد از اتمام عمرة تمتّع به عرفات برود و قبل از وقوف اختیارى عرفه یا وقوف اختیارى مشعر، بیهوش شود و بعد از پایان اعمال حج به هوش بیاید، حجّ او چه صورتى دارد؟
حجِ ّ او صحیح نیست.

>سؤال 694< اگر حج گزار قبل از غروب شرعى روز عرفه عمداً از عرفات خارج شود و تا بعد از غروب باز نگردد، حجِ ّ او چه صورتى پیدا مى کند و وظیفة او از حیث کفّاره و اتمام حج چیست؟
حجّ او صحیح است، گرچه گناه کرده است.

>سؤال 695< اگر وقوفین به واسطة معذور بودن ترک شود، حج باطل است؟
حج باطل است.

>سؤال 696< در فرض سؤال قبل در صورت بطلان حج، در سال هاى بعد اعادة حج لازم است؟
لازم است.

>سؤال 697< در فرض سؤال قبل در صورت وجوب اعاده، شرط استطاعت در سال هاى بعد لازم است یا در هر صورت باید اعاده شود؟
استطاعت شرط است.

>سؤال 698< اگر حج گزار پیش از غروب آفتاب روز عرفه عمداً عرفات را ترک کند، ولى بعداً نادم شود و باز گردد یا به جهت دیگرى باز گردد و نادم شود و بماند و وقوف اختیارى را به پایان رساند، حجّ او چه صورتى پیدا مى کند و وظیفة او از لحاظ پرداخت کفّاره و اتمام حج چیست؟
حجّ او صحیح است و وظیفه اى هم ندارد.

>سؤال 699< کسى که به جهت کفارة ترک عمدى وقوف اختیارى عرفات،
وظیفه دارد روزه بگیرد، آیا باید حتماً روزه ها را پشت سر هم بگیرد و آیا در وطن هم مى شود این روزه ها را بگیرد یا حتماً باید در مکّه باشد؟
اگر نتواند هر وقت و هر کجا توانست روزه ها را بگیرد.

>سؤال 700< آیا حج گزار پس از اتمام وقوف عرفات باید به مشعر برود و تا صبح بماند یا مى تواند چند ساعتى به مکّه یا جاى دیگر برود و در نیمة شب یا قبل از طلوع فجر خود را به مشعر برساند و وقوف کند؟
کفایت مى کند.

>سؤال 701< کسى که وقوف اختیارى عرفات را عمداً ترک کند و نتواند کفّارة آن را بپردازد، چه وظیفه اى دارد؟
هر وقت و هر کجا بتواند، هجده روز روزه بگیرد.

>سؤال 702< آیا در وقوف اختیارى عرفات واجب است حج گزار هنگام غروب آفتاب در عرفات باشد یا اگر قبل از غروب کوچ کند، اشکال ندارد؟
باید تا مغرب در عرفات باشد.

>سؤال 703< اگر کسى به واسطة عذرى، شب دهم به عرفات برسد، ولى وقوف اضطرارى او در عرفات، خوف نرسیدن به وقوف اختیارى مشعر را به همراه داشته باشد، وظیفة او چیست؟ آیا باید وقوف عرفات را رها کند تا به مشعر برسد یا اینکه باید وقوف اضطرارى عرفات و بعد وقوف اضطرارى دوّم مشعر را درک کند؟
باید وقوف اضطرارى هر دو را درک کند.

>سؤال 704< اگر صحراى عرفات یا مشعر یا منى به واسطة کثرت جمعیّت براى وقوف و بیتوته تنگ باشد، وقوف و بیتوته در زمین هاى متّصل به این مواقف، چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند که آن زمین ها مرتفع تر یا پست تر یا هم سطح مواقف اصلى باشند؟
باید هر کجا مى تواند وقوف کند.

>سؤال 705< اگر کسى تمام مدّت وقوف در عرفات
را خواب باشد، حجِ ّ او چه حکمى دارد؟
صحیح است.

>سؤال 706< آیا وقوف در عرفات واجب است از هنگام ظهر شرعى باشد یا اگر کسى در راه عرفات بوده و در نزدیکى عرفات، ظهر شود وکمى با فاصله به عرفات برسد اشکال ندارد؟
اشکال ندارد.

وقوف در مشعرالحرام

>سؤال 719< کسى که مغرب از عرفات به سمت مشعر حرکت مى کند، چقدر وقت دارد تا به مشعر برسد و وقوف کند؟ اگر به دلایلى در راه معطّل شد و دیر به مشعر رسید چه مى شود؟
اشکال ندارد.

>سؤال 720< کسى که قسمتى از شب عید را در مشعر به سر برد ولى قبل از طلوع فجر از مشعر خارج شود و تا بعد از طلوع آفتاب باز نگردد، حجّ او چه حکمى پیدا مى کند و از حیث کفّاره و سایر موارد، چه وظیفه اى دارد؟
گناه کرده است، ولى حجّ او صحیح است.

>سؤال 721< اگر حج گزار در اثر جهل به مسئله به وقوف اختیارى مشعر نرسد، حجّ او چه حکمى دارد؟ آیا فرقى مى کند که جهل آن در اثر تقصیر باشد یا قصور؟
حجّ او صحیح است، ولى در صورت تقصیر گناه کرده است.

>سؤال 722< آیا وقوف اضطرارى مشعر مطلقاً جایز است یا حتماً باید به واسطة عذرى باشد؟ و آیا براى زن و مرد تفاوتى دارد؟
مطلقاً جایز است.

>سؤال 723< اگر معذور، وقوف به عرفات و وقوف به مشعر را در وقت اضطرارى درک کند، حجّ او چه حکمى دارد و از جهت کفّاره یا خروج از احرام چه وظیفه اى دارد؟
حجّ او صحیح است و وظیفة دیگرى هم ندارد.

>سؤال 724< اوّلین زمانى که مى شود از مشعرالحرام کوچ کرد، هنگام طلوع آفتاب است یا کمى قبل از طلوع آفتاب هم جایز است؟
طلوع آفتاب باید در
مشعرالحرام باشد، ولو آخر آن.

>سؤال 725< آیا هنگام وقوف در مشعر، رعایت طهارت ظاهرى (با وضو یا غسل بودن) لازم است؟
لازم نیست.

>سؤال 726< آیا افرادى که به دلائلى نظیر پیرى، بیمارى و... معذورند و در اثر کثرت جمعیّت نمى توانند به موقع مشعر را ترک کنند، مى توانند زودتر خارج شوند؟ از چه زمانى؟
هر وقت خارج شوند اشکال ندارد.

>سؤال 727< خدمه و مسئولان اجرایى کاروان یا همراهان افراد پیر و مریض که ناچارند افرد معذور را زودتر از مشعر کوچ دهند، آیا باید براى درک وقوف اختیارى به مشعر باز گردند؟
لازم نیست.

>سؤال 728< آیا مسئولین کاروان و همراهان و پرستاران افراد معذور نیز مى توانند با آنان زودتر از مشعر خارج شوند؟ در این صورت لطمه اى به حجّ آنان وارد نمى شود؟
مى توانند و ضررى ندارد.

>سؤال 729< اگر نایب حج معذور باشد یا همراهى افراد معذور را بر عهده داشته باشد، مى تواند زودتر از مشعر خارج شود؟
مى تواند.

>سؤال 730< تشخیص معذور بودن حج گزار براى وقوف اضطرارى مشعر بر عهدة خود اوست یا پزشک و مدیر و ولیّ و...؟
بر عهدة خود او است.

>سؤال 731< وقت خروج از مشعر هنگامى است که مقدارى هوا روشن مى شود و مى شود بدون چراغ راه رفت، یا هنگام طلوع آفتاب؟
باید بعد از طلوع آفتاب باشد.

>سؤال 732< اگر کسى بین الطّلوعین روز عید را در مشعر درک کرد، مى تواند قبل از روشن شدن هوا یا طلوع آفتاب، کوچ کند؟

رمى جمره

سؤال 738 آیا رمى تمامى دیوار 25 مترى که اکنون در جمرات ساخته اند، صحیح است؟
صحیح است.

سؤال 739 آیا رمى جمرات از طبقة فوقانى جایز است؟
جایز است.

سؤال 740 آیا کسى که سالم است و براى رمى جمرات عذرى ندارد، مى تواند براى این امر نایب بگیرد؟
نمى تواند.

سؤال 741 آیا کسى که خود مشغول رمى
است مى تواند به نیابت از کسانى که بقیة اعمال حج را انجام داده اند ولى قادر به رمى نیستند، رمى جمرات کند؟
مى تواند.

سؤال 742 آیا سنگ باید حتماً با دست پرتاب شود یا با پا و سایر اجزاء بدن هم کفایت مى کند؟
باید با دست باشد، ولى اگر نتواند با اجزاء بدن مجزى است.

سؤال 743 رمى جمرات فرقى مى کند که در شب انجام شود یا روز؟
باید در روز باشد، مگر نتواند در روز انجام دهد.

سؤال 744 آیا در رمى جمرات باید حاجى ببیند که سنگ به محل رمى مى خورد یا همین مقدار که به طرف آن پرتاب کند کافى است؟
باید بداند که سنگ به محلِ ّ رمى خورده است.

سؤال 745 اگر حاجى در رمى جمرات سنگ را پرتاب کرد، ولى مطمئن نشد که به محل رمى خورده است یا خیر چه باید بکند؟
باید اعاده کند.

سؤال 746 اگر پس از اتمام رمى، حاجى یقین حاصل کرد که یکى از سنگ ها به محل رمى اصابت نکرده است، چه باید بکند؟
باید اعاده کند.

سؤال 747 آیا رمى جمرات فقط با دست جایز است یا اگر از راه دورتر با وسیله اى مثل قلاّب، سنگ پرتاب شود اشکال ندارد؟
باید با دست باشد.

سؤال 748 کسى که براى رمى جمرات نایب دیگرى است، اوّل باید رمى خودش را انجام دهد یا اگر اوّل، رمى نایب را انجام داد اشکال ندارد؟
فرق نمى کند.

سؤال 749 آیا رمى کننده حتماً باید ایستاده باشد یا نشسته یا سوار بر حیوان یا روى صندلى چرخدار هم مى شود رمى کرد؟
به هر حالت باشد اشکال ندارد.

سؤال 750 آیا در رمى جمرات مى شود براى بیش از یک نفر نایب شد؟
اشکال ندارد، ولى باید براى هرکدام جداگانه رمى کند.

سؤال 751 کسى که خودش در حجِ ّ تمتّع
نایب دیگرى است، مى تواند در رمى جمرات، علاوه بر رمى منوبٌ عنه، نایب دیگران هم بشود؟
جایز است.

سؤال 752 آیا لازم است فاصلة زمانى بین اصابت سنگ قبلى به جمره و پرتاب سنگ بعدى ایجاد شود یا مى توان سریعاً سنگ بعدى را پرتاب کرد؟
اشکال ندارد.

سؤال 753 اگر کسى از اوّل قصد کند که احتیاطاً بیشتر از هفت سنگ به جمره پرتاب کند، اشکال دارد؟
اشکال ندارد، باید کمتر نباشد.

سؤال 754 آیا باید پرتاب هر سنگ به جمره، پس از پرتاب سنگ قبلى صورت گیرد یا پس از اصابت سنگ قبلى به جمره؟
فرقى ندارد و مناط خوردن هفت ریگ است به جمره.

سؤال 755 آیا مى شود براى اطمینان بیشتر از اصابت سنگ در هر مرتبه چند سنگ با هم پرتاب کرد و در صورت اصابت همه را یک مرتبه محسوب نمود؟
اشکال ندارد.

سؤال 756 کسانى که براى رمى روز عید عذر دارند، آیا در هر وقت شب عید از مغرب تا طلوع آفتاب مى توانند رمى کنند یا وقت خاصّى دارد؟
وقت خاصى ندارد.

سؤال 757 آیا همراهان معذورین هم مى توانند در شب عید رمى کنند؟
اشکال ندارد.

سؤال 758 کسى که خوف ازدحام جمعیّت دارد، براى درک وقوفین یا رمى جمره، معذور محسوب مى شود یا باید حتماً مریض یا پیر باشد؟
معذور محسوب مى شود.

سؤال 759 آیا معذورین و همراهان آن ها مى توانند شب یازدهم رمى کنند و روز یازدهم قربانى و تقصیر نمایند؟
اشکال ندارد.

سؤال 760 آیا براى برداشت ریگ باید تحقیق شود که از حرم است یا اگر در مشعر بود کافى است؟
کفایت مى کند.

سؤال 761 اگر رمى جمرة عقبه سهواً یا جهلاً تا غروب آفتاب روز عید انجام نشود، حج گزار باید چه کند؟ در این صورت ذبح قربانى و سایر اعمال را چه وقت باید به جا
آورد؟
هر وقت مى تواند رمى جمره کند و بعداً سایر اعمال را به جا آورد و اگر تأخیر از اعمال بیندازد اشکال ندارد.

سؤال 762 آیا سنگى که دیگرى براى رمى خودش جمع کرده، متعلّق به او مى شود و دیگرى نمى تواند با آن سنگ ها رمى کند؟
بدون اجازة او نمى تواند.

سؤال 763 آیا مى شود در شب عید رمى جمرة عقبه را انجام داد؟ آیا در این مسئله اختیار و اضطرار تفاوت دارد؟
در صورت اضطرار اشکال ندارد.

سؤال 764 اگر کسى اعمال منى در روز عید را جا به جا انجام دهد و ترتیب آن را رعایت نکند، حجّ او چه حکمى پیدا مى کند و چه وظیفه اى دارد؟ خواهشمند است در صورت عمد، یا سهو و یا جهل جداگانه پاسخ فرمایید؟
در صورت جهل و سهو اشکال ندارد، بلکه در صورت عمد حجّ او باطل نیست.

سؤال 765 چگونه مى توان تشخیص داد سنگ هایى که در مشعر یا اطراف منى موجود است، بکر است؟ چگونه باید اطمینان حاصل شود؟
به طور متعارف سنگ بردارد و تفحّص هم لازم نیست، بلکه جایز نیست.

سؤال 766 آیا ریگ یا سنگ که براى رمى جمع مى شود باید پاک باشد؟
باید پاک باشد ولى تفحّص در این گونه چیزها لازم نیست، بلکه جایز نیست.

سؤال 767 اگر سنگ دو نفر که در حال رمى هستند به هم اصابت کند و با هم به جمره برسد یا شتاب یکى موجب پرتاب دیگرى به جمره شود، اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 768 آیا هنگام رمى، داشتن وضو یا غسل لازم است؟
لازم نیست، ولى بسیار به جا است.

سؤال 769 اگر سنگ رمى کننده به جایى اصابت کند و کمانه کند و به جمره بخورد، کافى است؟
کافى است.

سؤال 770 اگر کسى احتیاطاً بیش از هفت سنگ پرتاب کند،
اشکال دارد؟
اشکال ندارد، مگر حالت وسواسى گرى پیدا کند که باید ترک کند.

سؤال 771 وقتى به واسطة عذرى براى رمى جمرة عقبه نایب گرفته مى شود، آیا نایب هم مى تواند در شب رمى کند یا حتماً باید در روز عید رمى کند؟
باید در روز باشد.

سؤال 772 با توسعة اخیر جمرات، اگر قسمتى از ستون توسعه یافته جمرة عقبه خارج از منى باشد با فرض صدق جمره بر مجموع دیوار، آیا رمى آن قسمت صحیح است؟
صحیح است.

سؤال 773 با توجّه به اینکه بانوان و معذورین و همراهان آنان مى توانند رمى روزِ دهم را شب انجام دهند، آیا حتماً باید شب عید باشد یا شب یازدهم هم جایز است؟ و در فرض جواز در صورتى که نایب (براى جمره) باشند نیز جایز است؟
باید شب عید باشد و نایب اگر مى تواند در روز انجام دهد باید در روز انجام دهد.

سؤال 774 شخصى اذعان دارد وقتى که به حج مشرّف شده است، براى انجام رمى خودش و نیابت رمى چند نفر از زنان همراه، هفت سنگ را با هم به جمره پرتاب کرده است، در این صورت آیا حجّ او و همراهان صحیح است؟ براى جبران این اشتباه چه باید بکند؟
حج صحیح است و باید براى کسرى، یا خودش یا دیگرى جبران کند.

سؤال 775 آیا استنابه در صبح عید براى کسى که بعد از ظهر عید قربان در خلوتیِ جمرة عقبه، خودش می تواند رمی کند، جایز است و آیا براى اینکه روز عید بتواند قربانى کند، مى تواند در صبح براى رمى جمره نایب بگیرد؟
اگر مشقّت ندارد باید خود او رمى جمره کند.

سؤال 776 اگر ریگ مستعملى با سنگ هاى بکر جمع آورى شده مخلوط و متشبّه شود، آیا همین که هشت ریگ
به جمره رمى شود کافى است؟ یا علم تفصیلى لازم است و باید معلوم باشد کدام ریگ بکر و کدام مستعمل است؟
زدن هشت ریگ کفایت مى کند.

سؤال 777 اگر منوبٌ عنه در حین رمى نایب یا بعد از اتمام رمى او، عذرش برطرف شود، خودش باید رمى را اعاده کند؟
در صورت دوّم لازم نیست، ولى در وسط باید خودش باقیمانده را رمى کند و بهتر است رمى جمره را کلاً انجام دهد.

سؤال 778 اگر نایب رمى جمره، عصیاناً رمى در روز را ترک کند، نیابت او چه حکمى دارد؟
نیابت او باطل مى شود.

سؤال 779 اگر نایب رمى جمره، به تصوّر اینکه مى تواند به منى برگردد، به مکّه آمد و روز دوازدهم نتوانست براى رمى به منى برود، نیابتش چه حکمى دارد و وظیفه اش چیست؟
نیابت او باطل مى شود و باید به منوبٌ عنه بگوید تا او به وظیفه عمل کند.

سؤال 780 آیا مباح بودن سنگ ها براى صحّت رمى جمره، شرط است؟ یا با سنگ غصبى یا سنگى که دیگرى جمع کرده، بدون رضایت او، مى توان رمى کرد؟
باید مباح باشد.

سؤال 781 اگر شخصى رمى جمرة عقبه را در روز عید غلط انجام داده و در روز دوازدهم متوجّه شود، بعد از قضاى جمرة عقبه، لازم است رمى روز یازدهم را نیز تکرار کند؟
باید تکرار کند.

سؤال 782 اگر در رمى جمره، سنگ ها به ستون اصابت نکند و داخل حوضچة اطراف آن بیفتد، کافى است؟
کافى نیست.

سؤال 783 اگر در رمى جمره، سنگ ها به ستون اصابت نکند و به سنگ هایى که اطراف جمره و گرداگرد آن است بخورد، کافى است؟
کافى نیست.

سؤال 784 آیا تفاوتى مى کند که جمرات را از کدام طرف رمى کنند و آیا پشت به قبله بودن یا رو به قبله بودن هنگام
رمى براى صحّت آن تفاوتى دارد؟
تفاوت ندارد.

سؤال 785 آیا رمى جمرات سه گانه در روز یازدهم و دوازدهم، حتماً باید در روز باشد یا مطلقاً در شب هم جایز است؟
باید در روز باشد، مگر معذور باشد.

سؤال 786 کسى که شب دوازدهم رمى جمرات سه گانه را انجام مى دهد، آیا باید روز دوازدهم تا ظهر در منى بماند یا مى تواند قبل از ظهر به مکّه برود؟
مى تواند بعد از رمى از منى کوچ کند.

سؤال 787 آیا حج گزار مى تواند صبح دوازدهم، قبل از رمى به مکّه برود و اعمال پنج گانه را به جا آورد و پیش از ظهر به منى برگردد و تا بعد از ظهر در منى بماند و رمى جمرات سه گانه را انجام دهد و قبل از غروب از منى کوچ کند؟ آیا این حکم در حال اختیار و اضطرار تفاوتى دارد؟
مى تواند و تفاوتى ندارد.

سؤال 788 کسى که شب دوازدهم، نیمة اوّل شب را بیتوته مى کند و به مکّه مى رود، واجب است روز دوازدهم به منى برگردد و تا ظهر بماند؟ چنین کسى رمى جمرات روز دوازدهم را باید بعد از بیتوتة نیمة اوّل شب انجام دهد یا بعد از ظهر روز دوازدهم یا وقت دیگرى؟
باید به منى برگردد و قبل از ظهر رمى جمرات کند.

سؤال 789 اگر کسى رمى جمرات را ولو عمداً ترک نماید، حجّ او چه حکمى دارد و چه وظیفه اى براى جبران پیدا مى کند؟
حجّ او صحیح است و باید تدارک کند.

سؤال 790 اگر کسى ابتدا جمرة اولى و بعد عقبى و پس از آن وسطى را رمى نماید، براى تدارک آن باید از اوّل رمى را اعاده کند یا اگر جمرة وسطى و بعد عقبى را رمى کند، کافى است؟
باید از
سر بگیرد.

سؤال 791 آیا در حالت اختیار رمى جمرات سه گانه را مى شود در شب انجام داد؟
جایز نیست.

سؤال 792 اگر زن در حین انجام رمى جمرات حائض شود، چه وظیفه اى دارد؟ آیا رمى او صحیح است؟
صحیح است.

سؤال 793 اگر کسى به واسطة عذرى روز یازدهم و روز دوازدهم نتوانست جمرات سه گانه را رمى کند، آیا باید شب همان روزها رمى را قضاء کند یا روز بعد یا وقت دیگرى؟
هر روز که توانست قضا کند.

سؤال 794 کسى که به جهت ازدحام جمعیّت روز عید نتوانسته رمى جمرة عقبه را انجام دهد، آیا مى تواند شب یازدهم رمى کند و در همان موقع به جهت خوف از ازدحام روز یازدهم، رمى روز یازدهم را هم به جا آورد؟
مى تواند.

سؤال 795 آیا کسى که سالم است و براى رمى جمرات عذرى ندارد، مى تواند براى این امر نایب بگیرد؟
نمى تواند.

سؤال 796 آیا به فتواى حضرتعالى رعایت موالات در پرتاب هفت سنگ رمیِ هر جمره لازم است؟
موالات عرفى شرط است.

سؤال 797 کسى که در ازدحام جمعیّت معذور از رمى جمرات است، بهتر است نایب بگیرد یا در وقت دیگرى که ازدحام نیست، رمى کند؟ و اگر به این منظور نایب گرفت او حتماً باید در وقت رمى کند یا مى تواند در شب رمى نماید؟
او مختار است، ولى نایب حتماً باید در روز رمى کند مگر نایب هم معذور باشد که مختار مى شود در نیابت و یا وقتى که جمعیّت کمتر است.

سؤال 798 اگر کسى در رمى جمره و در اثناى پرتاب سنگ ها، به دلائلى رمى خود را قطع کند، بعد از چند ساعت بخواهد رمى را ادامه دهد، باید رمى جمره را از سر گیرد یا مى تواند ادامه دهد؟ آیا فرقى مى کند که چند
سنگ پرتاب کرده باشد؟
از سر بگیرد.

سؤال 799 اگر کسى در رمى جمره احتیاطاً بیشتر از هفت سنگ پرتاب کند که مثلاً اگر یکى از آنها اصابت نکرده است، جبران شود، اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

سؤال 800 آیا خانم ها براى اینکه محلِ ّ رمى شلوغ است و براى جلوگیرى از برخورد با نامحرم مى توانند براى این کار نایب بگیرند؟
مى توانند.

>سؤال 801< بعضى از حجّاج که بعد از ظهر روز دوازدهم قصد کوچ از منى را دارند، در اثر راه بندان و ازدحام جمعیت، هنگام مغرب در آخر منى واقع مى شوند، در این صورت آیا باید برگردند و بیتوته کنند یا وظیفة دیگرى دارند؟
وظیفه اى ندارند.

سؤال 802 کسى که در رَمى جمرات نایب چند نفر است مى تواند سنگ ها را به نیابت از همه پرتاب کند یا باید براى هر نفر جدا رَمى کند؟
باید براى هر نفر جداگانه رمى کند.

>سؤال 803< اشخاص نابینا که به حج رفته اند، براى رمى جمره چه وظیفه اى دارند؟
اگر مى توانند ناظرى داشته باشند ناظر بگیرند و الّا نایب بگیرند.

>سؤال 804< کسى که به جهتى موفّق به ذبح و تقصیر نشده است، مى تواند روز یازدهم و دوازدهم رمى جمرات سه گانه را به جا آورد و بعد ذبح یا تقصیر را انجام دهد؟
مى تواند.

>سؤال 805< در فرض سؤال قبل اگر آن شخص به کشور خودش برگشته باشد چه وظیفه اى دارد؟
باید در سال بعد اگر خودش آن جا نیست نایب بگیرد.

>سؤال 806< شخصى تصوّر کرده است که بدون عذر هم مى شود براى رمى جمره نایب گرفت. بنابراین نایب گرفته و بقیة اعمال را خودش انجام داده است و بعد از اتمام اعمال حکم مسئله را فهمیده است، اکنون چه وظیفه اى دارد؟
باید رمى را به جا آود.

>سؤال 807< یکى از حجّاج بعد از پرتاب
چند سنگ به جمره، از ادامة رمى عاجر شده است. در این صورت چه وظیفه اى دارد؟
نایب بگیرد.

>سؤال 808< اگر یک زن از جانب یک زن دیگر براى رمى جمره نایب شود، آیا مى تواند در شب رمى کند یا حتماً رمى او باید در روز باشد؟
مى تواند.

قربانى

قربانى

سؤال 809 آیا قربانى را مى شود با پول غیر مخمّس خرید؟ اگر کسى بخرد، آیا قربانى او و حجِ ّ او صحیح است؟
این کار حرام است و حقّ الناس، و چنین حجّى را خداوند قبول نمى کند.

سؤال 810 استفاده از وسایل ماشینى براى ذبح قربانیِ حجّ واجب، چه حکمى دارد؟
جایز است.

سؤال 811 ذبح قربانى حجّ واجب یا ذبح کفّارات با کاردهاى استیل که معلوم نیست آهن است یا نه، چه حکمى دارد؟
جایز است.

سؤال 812 آیا واجب است که ذابح، قربانى افرادى که ذبح براى آن ها انجام مى شود را یکى یکى نام ببرد و قربانى کند؟ یا مى تواند بگوید مثلاً این صد گوسفند براى این صد نفر و همه را قربانى کند؟
باید نام هر کدام برده شود.

سؤال 813 اگر در هنگام ذبح، لباس احرام حج گزار نجس شد، آیا باید فوراً تطهیر یا تعویض نماید؟ اگر نتوانست آیا کفاره دارد؟
هرچه زودتر تطهیر کند، ولى اگر نکرد کفّاره ندارد.

سؤال 814 اگر به هر دلیلى قربانى انجام نشد و ماه ذى الحجّه به پایان رسید، تدارک آن در ماه هاى دیگر جایز است یا باید در سال بعد و در ماه ذى الحجّه باشد؟
باید در منى و در ایّام حج باشد.

سؤال 815 مباشرین امر ذبح در صورتى که بدانند لباس آنان نجس مى شود و نمى توانند تطهیر یا تعویض نمایند، آیا مى توانند به ذبح یا نظارت آن بپردازند؟
مى توانند.

>سؤال 816< کسى که حجّ تمتّعِ او مبدّل به حجّ افراد شده است، در خصوص قربانى چه وظیفه اى
دارد؟
وظیفه اى ندارد.

نیابت در قربانى

سؤال 817 کسى که براى قربانى نایب دیگران مى شود، منظور از نیابت ذبح قربانى است یا مى تواند نظارت بر قربانى داشته باشد و ذبح را به دیگران که اهل این کار هستند بسپارد؟ به عبارت دیگر آیا مى شود نایب قربانى، نایب دیگرى براى ذبح اختیار کند؟
جایز است.

سؤال 818 کسى که حجِ ّ نیابتى انجام مى دهد، مى تواند براى ذبح نایب دیگرى اختیار کند؟
مى تواند.

سؤال 819 نیابت در ذبح در حال اختیار و بدون عذر هم مجزى است؟
مجزى است.

سؤال 820 آیا کسى مى تواند بدون اجازة دیگرى به نیابت از او قربانى کند؟ اگر بداند آن شخص قلباً راضى است یا راضى مى شود چطور؟
جایز نیست.

سؤال 821 آیا کسى که براى قربانى کردن نایب مى شود، باید به فتواى مرجع خود قربانى کند یا مرجع منوبٌ عنه؟
نایب باید به فتواى مرجع خود عمل کند.

سؤال 822 آیا نایب قربانى مى تواند دیگرى را براى قربانى منوبٌ عنه، نایب کند؟ اگر منوبٌ عنه شرط کرده باشد که حتماً نایب قربانى کند چطور؟
اگر بعداً از منوبٌ عنه اجازه بگیرد کفایت مى کند.

سؤال 823 شخصى با پول هایى که حجّاج به یک اندازه به او داده اند گوسفند مى خرد و در وقت ذبح، هر گوسفند را براى یکى از آنان قربانى مى کند. حال با فرض اینکه مبالغ گوسفندها با هم تفاوت دارد ولى خریدار همة آن ها را به جمع مبلغى که نزد او بوده است خریدارى کرده، چه وظیفه اى دارد؟ آیا باید مبلغ هر گوسفند مشخّص شود و از حاجى گرفته شود یا باید حجّاج رضایت دهند؟ یا آن شخص مى تواند بدون در نظر گرفتن تفاوت قیمت، هر گوسفند را به نیابت از یک نفر ذبح نماید؟
باید از اوّل از حجّاج رضایت و وکالت تام بگیرد.

سؤال 824 اگر کسى براى رمى نایب بگیرد
و به تصوّر اینکه رمى انجام شده قربانى و بعد تقصیر نماید و پس از آن بفهمد رمى انجام نشده یا ناقص انجام شده است، چه وظیفه اى در خصوص تدارک رمى و ذبح و تقصیر دارد؟
تکلیف او ساقط شده است و ضررى به حجّ او نمى زند.

سؤال 825 کسى که قربانى را براى انسان ذبح مى کند، شرط خاصّى باید داشته باشد؟
چون نیّت را خود باید بکند شرط خاصّى ندارد، مگر نیابت در ذبح بدهد که باید نایب شیعه باشد.

سؤال 826 آیا حج گزار مى تواند قبل از قربانى خود، به نیابت از دیگران قربانى نماید؟
مى تواند.

شرایط قربانى

سؤال 827 اگر قربانى بعد از خرید مریض یا معیوب شود، ذبح او کافى است یا باید تعویض نماید؟
کافى است.

سؤال 828 اگر کسى بعد از قربانى بفهمد حیوانى که براى او ذبح شده و او گمان مى کرده سالم است، معیوب بوده و شرایط لازم را نداشته است، حجِ ّ او چه صورتى دارد؟ آیا وظیفه اى پیدا مى کند؟
حجِ ّ او صحیح است و وظیفة دیگرى ندارد.

سؤال 829 آیا ذبح گاو میش در حجّ واجب کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

سؤال 830 آیا قربانى کردن بز براى حجّ واجب جایز است؟
جایز است.

زمان و مکان قربانى

سؤال 831 آیا ذبح قربانى فقط روز عید قربان مجزى است یا تأخیر آن تا بعد از مغرب عید یا روزهاى بعد جایز است؟
در صورت ضرورت تأخیر جایز است.

سؤال 832 اگر حج گزار به دلائلى نتواند روز عید قربانى کند و مجبور شود آن را به تأخیر بیندازد، آیا تقصیر را هم باید تأخیر بیندازد و بعد از قربانى انجام دهد یا مى تواند روز عید حلق یا تقصیر کند و بعد قربانى نماید؟
در صورت اضطرار مى تواند مقدّم بیندازد.

سؤال 833 اگر حج گزار به دلائلى روز عید قربانى نکرد، اداى آن بعد از روز عید، فورى است یا تا آخر ایّام حج فرصت دارد؟
هر چه زودتر باید انجام دهد.

سؤال 834 آیا تأخیر قربانى از روز عید، کفاره دارد؟ آیا عمدى یا سهوى یا جهلى بودن تأخیر، تغییرى در حکم ایجاد مى کند؟
کفاره ندارد.

سؤال 835 اوّل و آخر زمان ذبح در روز عید چه زمانى است؟
از طلوع آفتاب تا مغرب.

سؤال 836 اگر کسى روز عید قربانى نکرد، باید روزهاى بعد قربانى کند یا ذبح در شب یازدهم نیز جایز است؟
جایز است.

سؤال 837 کسى که براى رمى نایب مى گیرد، مى تواند همزمان قربانى نماید یا باید از اتمام رمى نایب
اطمینان حاصل کند؟
باید اطمینان پیدا شود.

سؤال 838 کسى که به جهت عذرى رمى جمرة عقبه را شب عید انجام مى دهد، آیا قربانى را هم مى تواند همان شب انجام دهد یا باید تا روز عید صبر کند؟
باید صبر کند.

سؤال 839 اگر کسى در اثر جهل به مسئله وقت قربانى را اشتباه کند و در وقت دیگرى قربانى نماید، باید قربانى را اعاده نماید یا کافى است؟
کفایت مى کند.

سؤال 840 آیا ذبح در تمام مسلخ فعلى که گفته مى شود کمى در وادى مسحّر ساخته شده مجزى است؟
در همة آن جا که دولت سعودى مسلخ قرار داده است مجزى است.

سؤال 841 آیا قربانى را مى شود در همان زمان معیّن ولى در مکان دیگرى غیر از منى انجام داد؟ آیا این حکم تابع شرایطى همچون استفاده کردن یا نکردن از گوشت قربانى است؟ یا حکم آن مطلق است؟
باید در قربانگاه منى باشد و در غیر از آن جا مجزى نیست چه از گوشت استفاده آن بشود یا نشود.

سؤال 842 شخصى در زمان حیات حضرت امام خمینى و در حالى که مقلّد ایشان بوده است به حج مشرّف شده است و با توجه به اینکه در آن زمان گوشت قربانى از بین مى رفته است، بنابر سفارش دیگران و به تصوّر اینکه اشکال ندارد، در منى قربانى نکرده و در همان زمان در شهر خودش قربانى را به نیابت از او انجام داده اند؛ حال با توجّه به اینکه آن شخص مقلّد حضرتعالى است، بفرمائید حجّى که انجام داده چه حکمى دارد و چه وظیفه اى براى جبران قربانى دارد؟
حجّ او صحیح است و اگر با تقلید چنین کرده است، قربانى او نیز صحیح بوده است و الاّ باید یک قربانى در منى
ذبح کند.

بدل قربانى

سؤال 843 کسى که روزة بدل از قربانى مى گیرد، اگر بعد از اتمام حج و بعد از گرفتن سه روز روزه، در مکّه قصد اقامت ده روز کند، مى تواند هفت روز روزه را بگیرد؟ یا حتماً باید در وطن باشد؟
مى تواند آن هفت روزه را در آنجا بگیرد.

سؤال 844 در حالت اضطرار شرکت چند حج گزار در یک قربانى افضل است یا روزه گرفتن؟
باید روزه بگیرد و شرکت جایز نیست.

سؤال 845 کسى که روزة بدل از قربانى مى گیرد، اگر در شهر دیگرى غیر از وطن و مکّه، اقامت ده روز داشته باشد، مى تواند هفت روز روزه را یا تعدادى از آن را بگیرد؟ آیا فرقى مى کند که آن شهر در کشور خودش باشد یا حجاز؟
هر کجا قصد ده روز کرد، مى تواند آن روزه ها را بگیرد.

سؤال 846 کسى که از اوّل مى داند پول قربانى را ندارد یا قربانى پیدا نمى شود، مى تواند به نیّت روزه گرفتن بدل از قربانى، محرم شود و حجِ ّ واجب به جا آورد؟
مى تواند.

سؤال 847 وقتى که قربانى داراى شرایط پیدا نشود ولى قربانى ناقص موجود باشد، وظیفة حج گزار قربانیِ ناقص است یا روزه گرفتن؟
قربانى ناقص را باید ذبح کند.

سؤال 848 کسى که پول قربانى را ندارد ولى مى تواند قرض کند و در وطن ادا نماید، واجب است با قرض قربانى کند یا مى تواند روزه بگیرد؟
باید قرض کند.

سؤال 849 اگر کسى روزة بدل از قربانى بگیرد و در روز دوّم متمکّن شود یا دیگرى به او پول قرض دهد، وظیفة او اتمام روزه ها است یا قربانى؟
مى تواند اتمام روزه کند.

سؤال 850 کسى که روزة بدل از قربانى مى گیرد، مى تواند روز هشتم و نهم ذى الحجّه را روزه بگیرد و روزة سوّم را بعد از ایّام تشریق
بگیرد؟
مى تواند.

سؤال 851 کسى که پول قربانى دارد ولى قربانى پیدا نکرده است، بهتر است تا آخر ذى الحجّه براى یافتن قربانى صبر کند یا روزه بگیرد؟
صبر کند.

سؤال 852 کسى که پول قربانى ندارد ولى متاعى در وطن یا همراه دارد که اگر بفروشد، پول قربانى تأمین مى شود، واجب است بفروشد و قربانى بخرد یا مى تواند روزه بگیرد؟
باید بفروشد و قربانى تهیه کند.

سؤال 853 آیا گرفتن سه روز روزة بدل از قربانى قبل از احرام عمرة تمتّع جایز است؟
جایز نیست.

ذبح کفّارات

سؤال 854 آیا بدون عذر و بدون اضطرار و در حالت عادى، مى شود ذبح کفّارات را در وطن انجام داد؟ آیا فرقى مى کند که کفّارات مربوط به عمرة تمتّع باشد یا حجّ تمتّع؟
مطلقاً ذبح کفّارات در وطن جایز، بلکه در زمان ما بهتر است.

سؤال 855 آیا کفّاره دهنده یا خانوادة او مى توانند از گوشت کفّارة ذبح شده، تناول کنند؟
به اندازة متعارف مى توانند.

اعمال مکّه

سؤال 856 اگر اعمال مکّه روز عید انجام نشود، در روز یازدهم یا دوازدهم ذى الحجّه انجام اعمال مکّه مقدّم است یا رمى جمرات؟
رمى جمرات مقدّم است.

سؤال 857 انجام اعمال مکّه بعد از ایّام تشریق و در روز سیزدهم ذى الحجّه و بعد از آن اشکال دارد؟ آیا اضطرار و اختیار حج گزار تفاوتى در حکم ایجاد مى کند؟
اشکال ندارد.

سؤال 858 کسانى که مجازند اعمال مکّه را پیش از رفتن به عرفات انجام دهند، آیا باید براى آن اعمال محرم شوند؟
باید محرم شوند.

سؤال 859 اگر حج گزار در شب یازدهم براى انجام اعمال مکّه از منى خارج شود و بعد از بازگشت مقدارى از بیتوتة او فوت شود، چه وظیفه اى در خصوص جبران یا کفّاره دارد؟
وظیفه اى ندارد.

سؤال 860 آیا رعایت ترتیب در اعمال پنج گانة مکّه واجب است؟
باید ترتیب مراعات شود.

سؤال 861 آیا عدم رعایت ترتیب اعمال مکّه در موارد اضطرار، مثل وقتى زن خوف حیض را دارد و طواف نساء و نماز آن را بر سعى مقدّم مى دارد، جایز است؟ آیا کفّاره یا وظیفة دیگرى دارد؟
جایز است و کفّاره اى هم ندارد.

سؤال 862 اگر زنى خوف حائض شدن در بین اعمال مکّه را داشته باشد، بهتر است طواف نساء و نماز آن را قبل از سعى انجام دهد یا بهتر است سعى را در جاى خود انجام دهد و اگر
حائض شد و وقت نداشت، براى طواف نساء و نماز آن نایب بگیرد؟
باید نایب بگیرد.

سؤال 863 کسانى که اعمال مکّه را به جهت عذرى مقدّم مى دارند، اگر اتّفاقاً عذر آنان برطرف شد یا به آنچه که خوف آن را داشتند، مثل خوف حیض یا ازدحام و... مبتلا نشدند، آیا بعد از اعمال منى باید اعمال مکّه را اعاده کنند؟
لازم نیست.

سؤال 864 کسى که خوف حائض شدن بعد از اعمال منى را دارد، براى تقدیم اعمال مکّه، سعى را هم با وجود اینکه انجام آن بعداً مانعى ندارد باید انجام دهد؟
باید همة اعمال را به جا آورد.

سؤال 865 آیا مى شود پس از تقصیر در منى، اعمال پنج گانة مکّه جداى از هم و با فاصله انجام شود؟ مثلاً حج گزار در وقت کمى که دارد سریعاً به مکّه برود و طواف حج و نماز آن را به جا آورد و براى بیتوته به منى برگردد و در روز بعد سعى و بعد از آن طواف نساء و نماز آن را به جا آورد؟
اشکال ندارد.

سؤال 866 کسانى که در حجّ تمتّع، به واسطة عذرى نظیر پیرى یا خوف حیض، اعمال مکّه را بر وقوفین مقدّم داشته اند، آیا بعد از طواف نساء، محرّمات احرام بر آنها حلال مى شود؟
محرّمات بعد از حلق یا تقصیر حلال مى شود.

>سؤال 867< زن هایى که ترس آن دارند که در برگشت از منى دچار عادت ماهیانه شوند و نتوانند بمانند تا پاک شوند، انجام اعمال مکّه قبل از وقوف به عرفات واجب است یا جایز؟
جایز است نه واجب.

>سؤال 868< محلّ احرام کسى که مى خواهد اعمال مکّه را به جهت عذرى قبل از رفتن عرفات انجام دهد، کجا است؟
محلّ احرام او در مکّه
است.

بیتوته در منى

سؤال 869 مقدار واجب بیتوته در منى چه مقدار از شب است؟ آیا باید از غروب آفتاب تا صبح بیتوته کند یا یکى از دو نیمة شب (نیمة اوّل و نیمة دوّم) کفایت مى کند؟
نیمه اى از شب کفایت مى کند.

سؤال 870 اگر کسى مقدارى از بیتوته یا همة آن را در یک شب ترک کند، کفّاره بر او واجب مى شود؟ و این کفّاره در صورت وجوب براى هر شبى جداگانه باید پرداخت شود؟
یک کفّاره کفایت مى کند.

سؤال 871 اگر کسى دو ساعت بعد از مغرب به منى برسد، بیتوتة او تا دو ساعت بعد از نیمة شب کافى است یا باید همة نیمة شب را بیتوته کند؟
باید تا صبح در منى بماند.

سؤال 872 بیتوته در منى عمل واجبِ خاصّى دارد یا صرف ماندن کفایت مى کند؟
صرف ماندن کافى است، ولى از این فرصت ها خیلى باید استفاده شود.

سؤال 873 اگر کسى شب یازدهم یا دوازدهم در منى بماند ولى به طور کامل بخوابد، آیا حجّ او و بیتوتة او اشکال پیدا مى کند؟
اشکال ندارد، ولى از خیلى ثواب ها محروم شده است.

سؤال 874 اگر حج گزار بدون عذر یکى از دو نیمة شب را در منى بیتوته کند و دیگرى را ترک نماید، اشکال دارد؟ آیا کفّاره بر او واجب مى شود؟
اشکال ندارد و کفّاره هم ندارد.

سؤال 875 اگر کسى با اعتقاد به منى بودنِ مکانى، حجّاج را به آن مکان براى بیتوته راهنمایى کند و بعداً بفهمد که آن زمین جزو منى نبوده است، خودش و حجّاج از حیث جبران بیتوته، کفّاره و... چه وظیفه اى دارند و حجّ آن ها چه صورتى پیدا مى کند؟
حجّ آن ها صحیح است و کفّاره هم ندارد.

سؤال 876 آیا حدودى که براى منى مشخّص شده است، مورد اطمینان
است یا باید در این خصوص تحقیق شود؟
مورد اطمینان است و باید تحقیق نکرد و باید شبهه افکنى نکرد و باید آن طور که مردم عمل مى کنند عمل کرد.

سؤال 877 اگر کسى بعد از ظهر دوازدهم ذى الحجّه از منى کوچ کند ولى بعد از مغرب به جهت کارى دوباره به منى برگردد، آیا واجب است شب سیزدهم بیتوته و روز سیزدهم رمى کند یا خیر؟
واجب نیست.

سؤال 878 ماندن در مکّه و عبادت کردن، مطلقاً مى تواند بدل بیتوته در منى باشد یا تحت شرایطى جایز است؟
مى تواند بدون عذر تبدیل کند.

سؤال 879 اگر کسى بعد از تقصیر در منى براى اعمال پنج گانه به مکّه برود ولى اعمال او تا شب طول بکشد، مى تواند در مسجدالحرام بماند و به عبادت مشغول شود یا حتماً باید براى درک نیمة دوّم شب به منى باز گردد؟
مى تواند به منى بر نگردد.

سؤال 880 اگر کسى بعد از طواف حج و نماز آن، دریابد که در صورت انجام سعى، اوّل شب به منى نمى رسد، آیا باید سعى و طواف نساء و نماز آن را به جا آورد و به بیتوتة نیمة دوّم شب برسد یا باید براى بیتوته به منى برود و ادامة اعمال مکّه را در روزهاى بعد انجام دهد؟
مخیّر است و هر کدام از دو عمل را انجام دهد جایز است.

سؤال 881 اگر ماندن و عبادت کردن در مسجدالحرام بدل بیتوته در منى شد، آیا همة شب (از مغرب تا اذان صبح) باید بماند یا نیمى از شب کافى است؟
باید به طور متعارف همة شب را در خانة خدا باشد.

سؤال 882 آیا ذبح گوسفند بدل بیتوته باید در منى صورت پذیرد یا در وطن هم اشکال ندارد؟
در وطن نیز جایز است.

سؤال 883
کسى که مى داند اگر براى اعمال پنج گانه بعد از تقصیر به مکّه برود، نمى تواند تا شب برگردد، آیا مى تواند برود و اعمال مکّه را به جا آورد و نیمة دوّم شب را در منى بیتوته کند؟
اشکال ندارد.

سؤال 884 اگر کسى که به جاى بیتوته در مکّه به عبادت مشغول مى شود، مقدارى از شب را به خواب فرو رود، آیا باید کفّاره بدهد یا وظیفة دیگرى دارد؟
وظیفه اى ندارد و کفّاره هم ندارد.

سؤال 885 منظور از عبادت در مکّه به جاى بیتوته در منى، عبادت در خانة خدا است یا هرجاى مکّة مکرّمه مجزى است؟
باید در مسجدالحرام باشد.

>سؤال 886< یکى از حجّاج دو ساعت اوّل شب دوازدهم را در منى بیتوته کرده و بعد به جهتى از منى خارج شده و مجدّداً دو ساعت آخر شب را در منى بیتوته کرده است و جمع حضور او به اندازة یک نیمة شب بوده است، در این صورت آیا بیتوتة او صحیح است یا وظیفة دیگرى دارد؟
باید به وظیفة کسى عمل کند که اصلاً بیتوته نکرده است.

>سؤال 887< اگر کسى شب یازدهم را به علّت راه بندان یا گم کردن راه یا سایر موارد، در راه بماند و نتواند بیتوته را درک کند، چه وظیفه اى دارد؟
وظیفه اى ندارد.

>سؤال 888< آیا وقتى عبادت در خانة خدا بدل از بیتوته مى شود، منظور مطلق عبادات است یا بعضى از عبادات مثل نماز و قرآن و... باید حتماً باشد؟
هر عبادتى باشد کفایت مى کند.

>سؤال 889< کسى که به جاى بیتوته مى خواهد در خانةخدا عبادت کند، آیا مى تواند در همان شب اعمال مکّه را انجام دهد یا خیر؟
مى تواند.

احکام محدود و محصور

>سؤال 890< اگر محدود و محصور به وظیفه عمل کنند و از احرام خارج شوند، حجّ آن ها
کفایت از حجِ ّ واجب مى کند؟
کفایت نمى کند.

>سؤال 891< اگر حجّ مصدود و محصور، در سال اوّل استطاعت باشد، آیا انجام حج در سال هاى بعد مستلزم احراز شرایط وجوب حج است یا در هر صورت واجب است انجام شود؟
وجوب حج در سال هاى بعد بستگى به احراز شرایط دارد.

>سؤال 892< اگر کسى که حج بر او مستقر بوده و انجام نداده است، به حج مشرّف شود و مصدود یا محصور گردد و به وظیفه عمل نماید و از احرام خارج شود، آیا وجوب انجام حج در سال هاى بعد، بستگى به احراز شرایط وجوب دارد یا در هر صورت باید انجام شود؟
در هر صورت باید حج انجام دهد.

>سؤال 893< آیا حکم کسى که قبل از ورود به مکّه، مصدود و محصور مى شود با کسى که بعد از ورود به مکّه و در آن شهر مصدود و محصور مى شود، تفاوت دارد؟
تفاوت ندارد.

>سؤال 894< اگر کسى از راهى براى حج مصدود شود، ولى از راه دیگرى بتواند به حج برود ولى احتمال بدهد که بعد از وقت به مکّه برسد، آیا باید در همان مکانى که مصدود شده، احکام مصدود انجام دهد یا با آن احتمال از راه دیگر خود را به مکّه برساند؟
باید از راه دیگر برود، مگر احتمال عقلایى نباشد.

>سؤال 895< در فرض سؤال قبل اگر مصدود از راه دیگر به مکّه برود، ولى دیر برسد و حجّ او فوت شود، چه وظیفه اى براى خروج از احرام و انجام حج دارد؟
باید عمرة مفرده به جا آورد و حج براى سال هاى بعدى باشد.

>سؤال 896< اگر کسى را بعد از اتمام اعمال مکّه، براى بازگشت به منى و انجام اعمال تشریق، منع نمودند، چه وظیفه اى براى اتمام حجِ ّ خود
دارد؟ آیا چنین کسى مصدود است؟
اگرمى تواند نایب بگیرد و الاّ حکم مصدود را به جا آورد.

>سؤال 897< اگر مصدود امید به باز شدن راه داشته باشد، تا چه زمانى باید محرم بماند و اعمال مصدود را انجام ندهد؟
تا زمانى که مأیوس شود.

>سؤال 898< کسى که به نیّت حجِ ّ استحبابى محرم شده است، اگر مصدود یا محصور شود، باید به همان وظیفه عمل کند یا خیر؟
باید عمل کند.

متفرّقه

>سؤال 899< خروج از مکّه یا خروج از منى و رفتن به شهرهاى دیگر در صور ذیل چه حکمى دارد:
الف) پس از اعمال روز عید قربان و پیش از اعمال مکّه
اگر ضرورت شغلى باشد، اشکال ندارد و اگر ضرورت شغلى نیست و دو سه ساعت است، اشکال ندارد. ولى بهتر است بیرون نرود.
ب) در روز یازدهم پس از رمى جمرات
اشکال ندارد.
ج) پس از بیتوتة نیمة اوّل شب یازدهم یا دوازدهم
اشکال ندارد.
د) پس از اعمال ایام تشریق و پیش از اعمال مکّه
اشکال ندارد.

>سؤال 900< آیا با توجّه به نوبت هاى طولانى حج و اینکه اگر کسى مکرّراً حجّ مستحبّى به جا بیاورد، ممکن است نوبت دیگران را تضییع نماید، باز هم ترک حج به مدت پنج سال مکروه است؟
بهتر است در این زمان عمرة مفرده برود.

>سؤال 901< در مواردى که وظایفى براى ولیّ حج گزار در حج معیّن مى شود، مراد سرپرست او در سفر حج است یا ولیّ شرعیِ او؟
هر کدام که در حج حاضرند او سرپرست است.

>سؤال 902< آیا براى یافتن حدود محلّ عرفات و مشعر و منى و... مى توان به تابلوهایى که مسئولین کشور عربستان تعبیه کرده اند و حدود را معیّن کرده اند، اعتماد کرد یا باید به طریق دیگرى حدود این مکان ها را پیدا کرد؟
باید اعتماد
کرد، بلکه تفحّص جایز نیست.

>سؤال 903< آیا اعتکاف در مسجدالنّبى و مسجدالحرام مطلقاً جایز است یا نیاز به قصد ده روز یا نذر دارد؟
مطلقاً جایز است.

>سؤال 904< در بیرون مسجدالحرام و مسجدالنّبى اتّصالى میان صفوف جماعت وجود ندارد، اگر کسى در این مکان ها در نماز جماعت شرکت کرد آیا صحیح است؟
به هر طریقى که آنها نماز را صحیح مى دانند عمل شود، اشکال ندارد. ولى به نماز آنها نباید اکتفا کرد و به عبارت دیگر با آنها نماز خواندن با ترتیبى که آنها دارند فضیلت زیاد دارد، ولى اکتفا به آن نماز هم جایز نیست.

>سؤال 905< آیا مى توان عمرة مفرده را به کار خیر نظیر جهیزیّه و... تبدیل کرد؟ کدام عمل افضل است؟ آیا این موضوع در مورد عمرة اوّل و دفعات بعدى فرقى مى کند؟
در دفعة اوّل عمره را برود و در دفعات بعد، حتماً رسیدگى به کار دیگران افضل است.

>سؤال 906< در جایى که عدّه اى منتظر نوبتشان براى رفتن به حجّ واجب هستند، آیا جایز است براى مرتبة دوّم و بیشتر به حج رفت و جاى آنها را گرفت؟
اگر به جاى آنها است، جایز نیست.

>سؤال 907< در صورتى که کسى نذر یا عهد کند یا قسم بخورد، عمرة مفرده بر او واجب مى شود؟ اگر نتواند به جا بیاورد چه وظیفه اى دارد؟
چیزى براى او واجب نیست، ولى اگر بتواند و نرود باید کفّارة آن را بدهد.

>سؤال 908< میزان حجاب زن در طواف و سعى چه اندازه است؟
تفاوتى میان طواف و سعى و سایر زمان ها و مکان ها نیست.

>سؤال 909< به زائران سفارش شده در نمازهاى جماعت اهل سنّت از مهر استفاده نکنند، ولى متأسّفانه مشاهده شده در اثر عدم توجیه مناسب توسّط مدیران یا روحانیون
کاروان ها، در هتل ها، در مساجد عادى، در مسیر راه نیز برخى از زائران بدون مهر یا حصیر یا چیزى که سجده بر آن صحیح است، نماز مى خوانند آیا نمازشان صحیح است؟
سفارش بسیار به جاست، ولى اعاده نیز لازم است و در فرض مسئله متابعت از سنّى ها جایز نیست.

>سؤال 910< در عمرة مفرده طواف کردن بیشتر فضیلت دارد یا عمرة مجدّد به جا آوردن؟ عمرة مجدّد خیلى بهتر است.

>سؤال 911< برخى از زائران زن یا مرد ایرانى با وضعیّت غیراسلامى و غیراخلاقى در سرزمین وحى حضور پیدا مى کنند و آبروى ایران و شیعه را مخدوش مى سازند، آیا زمینه سازى براى حضور چنین افرادى و عدم برخورد با رفتارهاى غیر اسلامى آنان توسّط مسئولان و متولّیان امر چه صورت دارد؟ توصیة حضرتعالى در این زمینه چه مى باشد؟
این زوّار ننگ براى جمهورى اسلامى هستند و حجّ آن ها اصلاً ارزش ندارد. مسئولین بلکه همه مخصوصاً رئیس کاروان ها و روحانیون کاروان ها باید جلوگیرى کنند و اینجانب بارها به مسئولین مربوطه گفته ام ولى اثرى نداشته است.

>سؤال 912< کسانى که حجّ واجب خود را انجام داده اند و سال هاى بعد به مکّه مشرّف مى شوند، آیا مى توانند عمره و حجّ تمتّع به جا نیاورند و به یک عمرة مفرده اکتفا کنند؟
اشکال ندارد.

>سؤال 913< اگر مسلمانى غیر شیعه، شیعه شود، وظیفه اش نسبت به نماز و روزه و حجّى که قبل از شیعه شدن انجام داده چیست؟
اگر به وظیفه رفتار نموده باشد، قضا ندارد.

>سؤال 914< هرگاه کسى بعد از اتمام عمرة تمتّع بیهوش شود و بعد از ایّام تشریق به هوش آید و نتواند کسى را نایب کند حجّ او چه صورتى دارد؟
باید حجّ خود را دوباره به جا آورد.

>سؤال 915< بعضى اوقات کف مسجدالحرام یا
بخش هایى از مسجدالنّبى مرطوب یا خیس است، اگر بدن یا لباس زائران با این رطوبت خیس شد، چه حکمى دارد؟
پاک است.

>سؤال 916< آیا کسى که مى خواهد به حج مشرّف شود، مى تواند پول آن را براى جهیزیّه، مدرسه سازى، امور خیر، اشتغال زایى جوانان و... هزینه کند؟
جایز نیست. هر کار واجبى به جاى خود نیکو و لازم است.

>سؤال 917< توصیة حضرتعالى براى حجاب بانوانى که به حجِ ّ تمتّع یا عمرة مفرده مشرّف مى شوند و در مکّه یا مدینه حضور دارند چیست؟
باید با چادر و روگرفته باشند و با چادرهاى رنگى هم نباشند و تماس آن ها با نامحرم به اندازة متعارف باشد و شخصیّت ایرانى باید محفوظ بماند.

>سؤال 918< آیا به فتواى حضرتعالى مسافر مى تواند در مکّه یا مدینه بدون نذر یا عهد قبلى و بدون قصد ده روز، روزة مستحبّى بگیرد؟ در صورتى که روزة قضا به عهدة او باشد باز هم مى تواند روزه مستحبّى بگیرد؟
مى تواند.

>سؤال 919< اگر کسى در عمرة تمتّع کارى که موجب فساد عمره است انجام دهد و عمرة او باطل شود، در این صورت براى صحّت حج خود چه باید بکند؟ خواهشمند است پاسخ را در دو صورت وقت داشتن براى بقیة اعمال حج و وقت نداشتن بیان فرمایید.
اگر وقت دارد عمره را به جا آورد و اگر وقت نیست حجّ او حجّ اِفراد مى شود.

>سؤال 920< اینجانب تا کنون دو مرتبه سفر حجّ واجب مشرّف شده ام و بسیار علاقه مندم در کار حج و مدیریّت حج خدمتگزار زائران بیت الله الحرام باشم. براى این امر استخاره کردم پیگیر این مسأله باشم، بسیار خوب آمد و استخاره کردم بگذارم به حال خودش که خود به خود سفر حج قسمت من شود استخاره بد بود،
ولى چون یک مادر بیمار و محروم از زندگى موفّق دارم که من تنها فرزند او مى باشم اصرار دارد که من دیگر سفر حج نروم. استدعا دارم بفرمایید آیا به طور کلّى از این مسأله منصرف شوم بهتر است یا پیگیر آن باشم یا اگر خود به خود درست شد بروم؟
اگر مادرتان از رفتن به حج جدّاً ناراحت مى شود، باید نروید؛ ولى اگر ناراحت نمى شود، رفتن شما به حج به هر طریقى که نوشته اید اشکال ندارد.

>سؤال 921< محدودة حرم، براى ترک محرّمات و رعایت احکام و آداب، محدودة مسجدالحرام است یا شهر مکّه یا محدودة دیگرى؟ اگر منظور از حرم مسجدالحرام است، با توجّه به توسعة روزافزون و تغییر هر سالة محدودة آن مسجد، به کدام محدوده حرم گفته مى شود؟
حرم اطراف مکّه است و محدود به حدودى است که در مناسک حج مشخص شده است.

سؤال 922 اگر کسى در عمرة مفرده کارى انجام دهد که موجب فساد عمره شود؛ مثلاً بعد از تقصیر بفهمد که عمداً یا به واسطة جهل به مسئله طواف را ترک یا از آن کم کرده است، بنابراین آیا واجب است به میقات برگردد و عمره را از سر گیرد یا مى تواند عمره را رها کند و به وطن خود برگردد؟
اگر در جایى عمره باطل شد، لازم نیست دو مرتبه عمره به جا آورد، ولى بدون عمره از مکّه بیرون رود سزاوار نیست، مگر ضرورتى جلو بیاید.

>سؤال 923< دست کشیدن یا بوسیدن نرده هاى قبرستان بقیع یا درب هاى ورودى حرمین شریفین یا ضریح پیامبر اکرم و... چه حکمى دارد؟
جایز نیست.

سؤال 924 اگر کسى نذر کرده باشد که در ایّام حج در مکانى باشد، مثل اینکه نذر کرده باشد
در روز عرفه به کربلا برود، در این صورت اگر همان سال مستطیع شود و بتواند به حج برود، کدام مقدّم است؟ عمل به نذر یا انجام حجِ ّ واجب؟
نذر او باطل مى شود و باید به حج برود.

سؤال 925 در فرض سؤال فوق، در صورتى که به حج برود، آیا باید کفارة عمل نکردن به نذر را بپردازد؟
لازم نیست.

>سؤال 926< آیا کوتاه نکردن شارب هم مثل کوتاه موى سر و ریش، قبل از حج و عمره مستحب است؟
اگر وضع غیر عادى پیدا کند، حتّى در سر یا ریش مستحب نیست.

>سؤال 927< یکى از حجّاج وصیّت کرده است که در صورت فوت او در مکّه یا مدینه، جنازه اش به شهر خودش منتقل شود، حال اگر این کار مستلزم کالبد شکافى و پرداخت هزینه هاى گزاف باشد، عمل به این وصیّت چه حکمى دارد؟
لازم نیست.

>سؤال 928< در برخى موارد کفش هاى حجّاج در مسجدالحرام و مسجدالنّبى گم مى شود و در عوض تعدادى کفش که صاحب آن مشخّص نیست، در همان مکان مى ماند و در اکثر موارد آن کفش ها را دور مى ریزند و مى شود گفت که احتمالاً کسى کفش ها را اشتباه پوشیده است. در این صورت کسى که کفش او گم شده است مى تواند یکى از آن کفش ها را بپوشد و برود؟
مى تواند.

>سؤال 929< ورود به حرم و ورود به مسجدالحرام و طواف، هر کدام غسل مستحبّى جداگانه دارد، آیا یک غسل به هر سه نیّت کفایت مى کند؟
کفایت مى کند.

>سؤال 930< آیا کسى که روزة قضا بر عهده دارد مى تواند در مدینه یا مکه روزة مستحبى بگیرد؟
مى تواند.

>سؤال 931< کسى که در ماه مبارک رمضان در مکه و مدینه است و قصد ده روز ندارد، مى تواند روزة مستحبى بگیرد؟
مى تواند.

>سؤال 932< شخصى در
ماه مبارک رمضان اتفاقاً موقع افطار در مسجدالحرام بوده و از باب تقیّه و بنابر اصرار اهل مکه، روزة خود را با آنان افطار نموده است، اکنون چه وظیفه اى در خصوص قضا و کفارة روزه دارد؟
اولاً باید در آن موقع آنجا نرود و ثانیاً اگر مى تواند با عذرى روزه را نخورد و ثالثاً اگر مجبور شد، باید بعداً قضا کند ولى کفّاره ندارد.

>سؤال 933< فتواى حضرتعالى در خصوص شرکت زائران مکّه و مدینه در نماز جماعت اهل سنّت چیست؟ آیا اعادة نماز را لازم مى دانید؟
شرکت مستحب است، ولى باید اعاده کند.

>سؤال 934< کسانى که در مکّه و مدینه به نماز جماعت اهل سنّت اقتدا مى کنند، آیا لازم است بر چیزى که سجده بر آن جایز است سجده نمایند یا مى توانند مانند دیگران بر فرش و... سجده کنند؟ در این صورت تکلیف نماز آنها چه مى شود؟
باید مثل آنها نماز بخوانند، ولى باید اعاده کنند.

>سؤال 935< اگر کسى در مسجدالحرام و مسجدالنّبى بخواهد نماز فرادى بخواند، آیا در حال اختیار، مى تواند روى فرش سجده کند یا خیر؟
نمى تواند، ولى استفاده از مهر وامثال آن نیز جایز نیست.

>سؤال 936< بعضى از زائران در مکّه و مدینه در نماز جماعت از مهرهاى کوچک یا حصیر یا بادبزن و کاغذ و نظائر آن براى سجده استفاده مى کنند، نظر مبارک حضرتعالى در این خصوص چیست؟
جایز نیست.

>سؤال 937< در کف مسجدالحرام و مسجدالنّبى انواع سنگ ها به کار برده شده است، آیا به فتواى حضرتعالى سجده چه در حال اختیار و چه در حال اضطرار بر همة آن سنگ ها صحیح است؟
صحیح است.

>سؤال 938< آیا اتّصال نماز در طبقة دوّم و پشت بام مسجدالنّبى و مسجدالحرام صحیح است و نماز جماعت در
آنجا کفایت از نماز واجب مى کند؟
رفتار طبق روش آن ها در هر چیز نماز صحیح است. ولى کلاً نماز با آن ها که مستحب است کافى از نماز نیست و باید اعاده کند.

>سؤال 939< آیا زائر مکّه و مدینه مى تواند در تمام شهر جدید و فعلى مکّه و مدینه، نماز خود را تمام بخواند؟ آیا مناطقى که بعداً به این دو شهر افزوده مى شود هم تابع همین فتوى است؟
کلاً مى تواند تمام بخواند.

>سؤال 940< آیا با غسل زیارت پیامبر گرامى مى شود نماز واجب خواند؟
با هر غسلى مى شود نماز خواند مگر غسل استحاضه که وضو دارد.

>سؤال 941< آیا ثواب نماز در مسجدالحرام و مسجدالنّبى و کلّاًً احکام این دو مسجد شریف، شامل مکان هاى توسعه یافته و جدید نیز مى شود؟
مى شود.

>سؤال 942< آیا مقلّد حضرتعالى مى تواند هنگام عزیمت به مکّه و مدینه در مورد نماز جماعت اهل تسنّن از مرجع تقلید دیگرى تقلید نماید و به نماز جماعتى که در مسجدالحرام و مسجدالنّبى مى خواند، اکتفا کند؟ یا باید حتماً اعاده کند؟
نماز با آنها بسیار خوب است، حتّى امام صادق فرموده است نماز با آنها نظیر نماز با پیامبر گرامى است. بنابر این نماز را به طرز آنها بخوانید؛ مثلاً احتیاج به مهر ندارد و... ولى چون از جهاتى نماز آنها باطل است، باید نماز خود را بخوانید و تقاضا دارم در این باره طفره نروید و در این مکان هاى مقدّس که یک رکعت نماز ثواب بیش از هزار رکعت نماز را دارد، خود را از این ثواب محروم نکنید.

>سؤال 943< خواندن دو رکعت نماز به نیابت افراد زنده در مسجدالحرام و مسجدالنّبى چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 944< شخصى جهت اقامة نماز به مسجدالحرام وارد شده
و مى بیند که نماز جماعت تمام شده ولى صف هاى نماز به هم نخورده است، آیا اذان و اقامه از او ساقط مى شود؟
ساقط مى شود.

>سؤال 945< نماز حجّاج در عرفات و مشعر و منى قصر است یا تمام؟
قصر است.

>سؤال 946< آیا خواندن نماز واجب و مستحب در حجر اسماعیل اشکال دارد؟
اشکال ندارد.

>سؤال 947< خروج حجّاج ایرانى از مسجدالحرام یا مسجدالنّبى هنگام اقامة نماز جماعت چه حکمى دارد؟
اگر برداشت بد مى شود، حرام است.

>سؤال 948< گاهى اوقات دیده مى شود که حجّاج هنگام اقامة نماز جماعت پشت درب مغازه ها مى نشینند تا صاحب مغازه از نماز برگردد، نظر حضرتعالى در این خصوص چیست؟
جایز نیست.

>سؤال 949< نماز خواندن در حالى که نمازگزار رو به قبله و پشت به قبر مبارک پیامبر گرامى باشد، چه حکمى دارد؟
اشکال ندارد، ولى این کار را نکند خیلى بهتر است.

>سؤال 950< بعضى اوقات در راه رفتن یا برگشتن سفر حج، همة وقت نماز (مخصوصاً صبح) در هواپیما مى گذرد. در چنین حالتى بعضى از زوّار مى ایستند و اگر در راهِ رفتن باشند به سمت جلوى هواپیما و اگر در راه برگشت باشند به سمت عقب هواپیما نماز مى خوانند تا مراعات ایستادن و قبله را کرده باشند، ولى این امر با مخالفت مهمانداران و مسئولین هواپیما مواجه مى شود. چون نظم و کنترل هواپیما در آن زمان به هم مى خورد. حال در صورت صلاحدید بفرمائید زوّار چه وظیفه اى براى نماز خود دارند؟
روى صندلى نماز بخوانند کفایت مى کند، ولى مصیبت بزرگ اینجاست که در جمهورى اسلامى چرا باید چنین چیزها باشد که متأسّفانه در هواپیما، در قطار، در اتومبیل دیده مى شود.