آیت الله العظمی سید محمدصادق حسینی روحانی
مرجع تقلید شیعه
سوّم: نماز طواف
(مسأله 278 ) پس از اتمام طواف واجب، خواندن دو رکعت نماز بر محرم واجب مى شود که به آن نماز طواف مى گویند.
ترک نماز طواف
(مسأله 279 ) اگر کسى عمداً یا سهواً یا به واسطه جهل به مسأله، نماز طواف را به جا نیاورد، گرچه در صورت عمد گناهکار است، ولى در هر صورت عمره او باطل نیست و نماز به ذمّه او باقى است و اگر هنوز در مکّه است، باید نماز را در مسجدالحرام بخواند و اگر از مکّه خارج شده باشد و به طور متعارف امکان بازگشت او نباشد، باید نایب بگیرد تا نماز را در مسجدالحرام بخواند. و اگر ممکن نباشد نماز را در هر کجا بخواند کفایت مى کند.
(مسأله 280 ) اگر کسى در اثناى سعى بین صفا و مروه یادش بیاید که نماز طواف را نخوانده، باید از همان جا سعى را رها کند و برگردد و نماز را بخواند و بعد سعى را از همان جا ادامه دهد و تمام نماید، گرچه بعد از نماز اعاده آنچه به جا آورده بهتر است.
(مسأله 281 ) اگر بعد از سعى یا تقصیر یادش بیاید که نماز طواف را نخوانده، باید نماز را بخواند واعاده سعى و تقصیر واجب نیست، گرچه بعد از نماز اعاده آنچه به جا آورده بهتر است.
کیفیّت نماز طواف
(مسأله 282 ) کیفیّت نماز طواف مثل نماز صبح است، ولى اذان و اقامه ندارد.
(مسأله 283 ) در نماز طواف پس از حمد، هر سوره اى مى توان خواند، مگر سوره هایى که سجده واجب دارد.
(مسأله 284 ) نماز طواف را مى توان بلند یا آهسته خواند.
(مسأله 285 ) نماز طواف از نظر احکام تفاوتى با نمازهاى یومیّه ندارد. مثلاً گمان در افعال و اقوال آن حکم یقین را دارد و شک در رکعات آن نماز را باطل مى کند.
(مسأله 286 ) کسى که غسل واجب بر عهده دارد و براى غسل کردن معذور است و وقت کافى هم براى صبر کردن ندارد، باید نماز طواف را خودش با تیمّم انجام دهد.
(مسأله 287 ) نماز طواف واجب را مى توان به جماعت خواند. به شرط آنکه امام جماعت هم مشغول خواندن نماز طواف واجب یا سایر نمازهاى واجب یومیّه باشد.
(مسأله 288 ) نماز طواف باید به صورت صحیح خوانده شود و یاد گرفتن آن واجب است.
(مسأله 289 ) رعایت قواعد تجویدى در نماز طواف لازم نیست، بلکه همین مقدار که عرفاً گفته شود نمازش را صحیح مى خواند کفایت مى کند.
(مسأله 290 ) اگر کسى خواندن نماز را به صورت صحیح یاد نگرفت، باید خودش هر طور که مى تواند، نماز طواف را بخواند و کافى است. ولى اگر ممکن است و مشقّت ندارد باید به جماعت بخواند یا کسى نماز را براى او تلقین کند و در هر صورت نایب گرفتن
به این دلیل، براى زن یا مرد کافى نیست. ولى اگر علاوه بر خواندن خودش، نایب هم بگیرد خوب است.
(مسأله 291 ) نماز طواف را مانند نمازهاى یومیّه با هر غسلى واجب و مستحبّ میتوان خواند. به جز برخى اقسام غسل استحاضه که احکام مخصوص به خود دارد.
(مسأله 292 ) سجده بر سنگفرشهاى مسجدالحرام در نماز طواف و در هر نمازى صحیح است.
(مسأله 293 ) اگر کسى در حال خواندن نماز طواف، در اثر ازدحام جمعیّت بى اختیار قدرى جا به جا شود، اشکال ندارد و نمازش صحیح است.
زمان نماز طواف
(مسأله 294 ) نماز طواف باید فوراً پس از اتمام طواف خوانده شود و فاصله انداختن بین طواف و نماز طواف، جایز نیست. ولى فاصله کم به طورى که در عرف، فوراً محسوب شود، اشکال ندارد.
(مسأله 295 ) اگر کسى بدون عذر، نماز طواف را با تأخیر بخواند، گناه کرده است ولى عمره او باطل نیست.
(مسأله 296 ) اگر کسى به واسطه عذرى نظیر اقامه نماز جماعت در مسجدالحرام یا باطل شدن وضو یا نجس شدن لباس و نظائر آن، نتواند فوراً پس از طواف، نماز آن را به جا بیاورد، باید بعد از برطرف شدن عذرش نماز را بخواند و طواف و نماز او صحیح است.
(مسأله 297 ) نماز طواف حتماً باید بعد از طواف خوانده شود و اگر کسى آن را قبل از طواف خوانده باشد، کافى نیست و باید بعد از طواف اعاده نماید.
(مسأله 298 ) خواندن نماز طواف در هر ساعتى از شبانه روز جایز است. ولى اگر پس از اتمام طواف، وقت براى اداى نماز یومیّه محرم تنگ باشد، باید اوّل نماز یومیّه را بخواند و بعد نماز
طواف را به جا آورد.
مکان نماز طواف
(مسأله 299 ) نماز طواف واجب باید پشت مقام ابراهیم خوانده شود. و لازم نیست حتماً نزدیک مقام ابراهیم باشد، بلکه نماز طواف در پشت مقام ابراهیم و دو طرف آن تا آخر مسجدالحرام و در همه طبقات مسجد صحیح است. هر چند بهتر است در صورتى که امکان آن باشد و مزاحمتى براى نمازگزار و دیگران ایجاد نشود، نماز طواف در پشت مقام و نزدیک به آن خوانده شود.
(مسأله 300 ) نماز طواف مستحبّ را در همه جاى مسجدالحرام میشود خواند، گرچه بهتر است در صورت امکان و در صورتى که مزاحمت براى دیگران ایجاد نشود، پشت مقام حضرت ابراهیم و هرچه نزدیک تر به آن خوانده شود.
(مسأله 301 ) لازم نیست در نماز طواف، مرد جلوتر از زن بایستد و اگر زن برابر مرد یا جلوتر بایستد، نماز هر دو صحیح است.
مستحبّات نماز طواف
(مسأله 302 ) در نماز طواف مستحبّ است در رکعت اوّل بعد از حمد سوره توحید و در رکعت دوّم بعد از حمد سوره کافرون خوانده شود.
(مسأله 303 ) مستحبّ است محرم بعد از به جا آوردن نماز طواف، اعمال زیر را انجام دهد:
1- پس از نماز طواف حمد و ثناى الهى بگوید و صلوات بر محمّد و آل محمّد بفرستد و از خداوند متعال قبولى اعمال را طلب نماید.
2- مستحبّ است بگوید:
«اللَّهُمَّ ارْحَمْنِى بِطَوَاعِیَتِى إِیَّاکَ وَ طَوَاعِیَتِى رَسُولَکَ (صَلَّى اللهُ عَلَیْه وَ آلِه) اللَّهُمَّ جَنِّبْنِى أَنْ أَتَعَدَّى حُدُودَکَ وَ اجْعَلْنِى مِمَّنْ یُحِبُّکَ وَ یُحِبُّ رَسُولَکَ وَ مَلَائِکَتَکَ وَ عِبَادَکَ الصَّالِحِینَ»
و در بعضى از روایات آمده است که حضرت امام صادق بعد از نماز طواف به سجده رفته
و چنین مى فرمودند:
«سَجَدَ وَجْهِى لَکَ تَعَبُّداً وَ رِقّاً لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ حَقّاً حَقّاً الْأَوَّلُ قَبْلَ کُلِّ شَیْ ءٍ وَ الآْخِرُ بَعْدَ کُلِّ شَیْ ءٍ هَا أَنَا ذَا بَیْنَ یَدَیْکَ نَاصِیَتِی بِیَدِکَ فَاغْفِرْ لِى إِنَّهُ لَا یَغْفِرُ الذُّنُوبَ الْعِظَامَ غَیْرُکَ فَاغْفِرْ لِى فَإِنِّى مُقِرٌّ بِذُنُوبِى عَلَى نَفْسِى وَ لَا یَدْفَعُ الذَّنْبَ الْعَظِیمَ غَیْرُکَ»
و بعد از سجده روى مبارک آن حضرت از گریه چنان بود که گویا در آب فرو رفته باشد.
3- پس از فراغت از نماز از «آب زمزم» بنوشد و به سر و پشت خود بریزد و بگوید:
«اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ عِلْماً نَافِعاً وَ رِزْقاً وَاسِعاً وَ شِفَاءً مِنْ کُلِّ دَاءٍ وَ سُقْمٍ»
4- نزد حجرالاسود آمده و آن را استلام کند.
5- با وقار و طمأنینه به سوى صفا برود.