آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
انواع آب ها
آب مطلق و مضاف
مسئله 15. آب، یک قسم است و آن، آب مطلق است که بدون پسوند یا پیشوند آب نامیده میشود؛ مایعی که از جسم خاص با فشار گرفته میشود - مانند آب میوه - یا با ذوب کردن جرم مخصوص بهدست میآید، یا آبی که بر اثر ممزوج شدن با چیزی از نام آب بیرون رود - نظیر گِلآب - هیچکدام از اینها آب نیست. هرگاه پسوند بیانگر نوع آب باشد - مانند آب نیسان - مانع آب بودن آن نخواهد بود.
مسئله 16. آب، چهار نوع است: آب راکد؛ آب جاری؛ آب باران؛ آب چاه. آب راکد نیز دو نوع است: کُر و قلیل.
مسئله 17. آب کُر، مقداری است که با دو راه میتوان حداقل اندازۀ آن را معلوم کرد: 1. حجم آن مساوی مساحت ظرفی باشد که هر یک از درازا، پهنا و گودی آن، سه وجب و نیم به وجبهای متوسط باشد. 2. وزن آن 384 کیلوگرم باشد.
مسئله 18. اگر عین نجس - مانند خون و ادرار - یا چیزی که نجس شده است - نظیر لباس نجس - به آب کُر برسد، چنانچه یکی از اوصاف سهگانه آن آب (رنگ، بو یا مزه) تغییر کند، آب نجس میشود و اگر تغییر نکند، نجس نمیشود.
مسئله 19. سبب تغییر باید نجاست باشد و مورد تغییر هم باید یکی از سه وصف یادشده در مسئله قبل باشد. تغییر، اعم از آن است که به یکی از اوصاف شیء نجس باشد؛ یا به وصف شیء دیگر، پس اگر سبب تغییر، خصوصیت شیء نجسشده باشد، نه نجاست، آن آبْ نجس نمیشود؛ همچنین چنانچه سبب تغییر، مجاورت با نجاست باشد، نه برخورد با آن، آبْ نجس نمیشود.
مسئله 20. اگر عین نجس یا شیء نجسشده، به آبی برسد که بیشتر از کُر است و بو، رنگ یا مزۀ قسمتی از آن را تغییر دهد، چنانچه مقداری که تغییر نکرده، کمتر از کُر باشد، تمام آب نجس میشود و اگر به اندازۀ کُر یا بیشتر باشد، فقط مقداری که تغییر کرده، نجس است.
مسئله 21. آب فوّاره، اگر متصل به کُر باشد و با آب نجسشده ممزوج شود، آن را پاک میکند؛ ولی چنانچه قطره قطره روی آب نجسشده بریزد، آن را پاک نمیکند، هرچند با آن ممزوج شده باشد. در صورتی که قبل از قطره قطره شدن با آب نجسشده ممزوج گردد، آب متنجّس را پاک میکند.
مسئله 22. اگر چیز نجسشدهای را با آب شیری بشویند که متصل به کُر است، آبی که متصل به آب شیر است، در صورتی که بو، رنگ یا مزه نجاست را به خود نگیرد، پاک است.
مسئله 23. اگر مقداری از آب کُر یخ ببندد و باقی آن به اندازۀ کر نباشد، چنانچه نجاست به آن برسد، نجس میشود، هرچند بو، رنگ یا مزه آن تغییر نکند و هر اندازه از یخ هم آب شود، نجس میشود.
مسئله 24. آبی که به اندازۀ کُر بوده، اگر کسی شک کند که کمتر از کُر شده یا نه، حکم آب کُر را دارد؛ یعنی شیء نجسشده را پاک میکند و اگر نجاستی به آن برسد، در صورتی که یکی از اوصاف سهگانه یادشده تغییر نکند، نجس نمیشود. آبی که کمتر از کُر بوده و کسی شک کند که به اندازۀ کُر رسیده یا نه، حکم آبِ کمتر از کُر را دارد.
مسئله 25. کُر بودن آب از دو راه ثابت میشود: 1. خود شخص یقین یا اطمینان پیدا کند. 2. دو مرد عادل به کُر بودن آن گواهی دهند؛ همچنین اگر یک کارشناس و مطمئن خبر داد و به گفته او اطمینان حاصل شد، ثابت میشود.
آب قلیل
مسئله 26. آب قلیل، آبی است که از جهت صنفْ جاری، باران و آب چاه نباشد و از جهت اندازه، کمتر از کُر باشد.
مسئله 27. آب قلیل با برخورد عین نجس یا شیء نجسشده نجس میشود؛ ولی اگر - از بالا یا پایین یا پهلو - با فشار به آن برخورد کند، فقط مقداری از آن که با شیء نجس برخورد کرده، نجس میشود. هرگاه آب پایین فوّاره نجس گردد، آب بالای آن نیز نجس میشود.
مسئله 28. آب قلیلی که برای از بین بردن عین نجاست، روی چیزی که نجسشده ریخته شود و از آن جدا گردد، نجس است. لازم است از آب قلیلی که بعد از برطرف شدن عین نجاست، برای پاک شدن چیزی که نجس شده روی آن میریزند و از آن جدا میشود، اجتناب کرد.
آب جاری
مسئله 29. آب جاری، آبی است که دارای ماده است و جریان دارد؛ خواه منبع طبیعی داشته باشد و از زمین بجوشد - مانند چشمه و قنات - یا از برفهای انباشته کوهها باشد. آب لولهها که از سدّ راکد گرفته میشود، جاری نیست، مگر آنکه آب سدِّ متصل به چشمه یا قنات یا برفهای انبوه باشد.
مسئله 30. آب جاری، هر چند کمتر از کُر باشد، با برخورد به شیء نجس نجس نمیشود، مگر آنکه بو، رنگ یا مزۀ آن، به سبب برخورد با نجس، دگرگون شود.
مسئله 31. اگر آب جاری با شیء نجس برخورد کند و مقداری از آن تغییر کند و سمت متصل به ماده متغیّر نشود، فقط همان مقدارِ تغییر کرده نجس میشود و طرف متصل به ماده که متغیّر نشده، پاک است، هرچند کمتر از کر باشد.
مسئله 32. آب چشمهای که جریان ندارد، ولی اگر از آن بردارند، باز میجوشد، با برخورد شیء نجس نجس نمیشود، مگر آنکه در یکی از اوصاف (بو، رنگ و مزه) متغیّر شود.
مسئله 33. آبی که کنار آب جاری بدون حرکت ایستاده است و با آب جاری اتصال دارد، آب جاری به شمار میآید و با برخورد به شیء نجس نجاست نمیپذیرد، مگر آنکه در یکی از اوصاف سهگانۀ یادشده، متغیّر شود.
مسئله 34. چشمه یا برف انبوه که گاهی میجوشند یا آب میشوند و گاهی خشک میشوند و مقداری آب در محل آنها جمع شده و حرکت میکند، این مقدار از آب، حکم جاری را ندارد و اگر کُر نباشد، با برخورد شیء نجس نجاست میپذیرد.
مسئله 35. آب استخر، حوضِ حمام و مانند آن، اگر متصل به جاری باشند، حکم آب جاری را دارند و اگر متصل به کُر باشند، گرچه کمتر از آن باشند، حکم آب کُر را دارند.
مسئله 36. آب لولههای شهری، اگر متصل به جاری باشد، حکم جاری را دارد و اگر متصل به کُر باشد، حکم کُر را دارد و صِرف جریان آب در لولۀ حمام و مانند آن، برای صدقِ آب جاری، کافی نیست.
مسئله 37. آبی که روی زمین جریان دارد، ولی نه از زمین جوشیده، نه به برف انبوه اتصال دارد، چنانچه کمتر از کُر باشد، با برخورد شیء نجس نجاست میپذیرد، مگر آنکه با فشار از بالا به پایین بریزد که در این صورت، اگر شیء نجس به پایین آن برخورد کند، بالای آن نجس نمیشود و اگر از پایین به بالا - همانند فواره - با فشار حرکت میکند، بخش بالای آن، با برخورد نجس نجاست میپذیرد و پایین آن پاک است.
آب باران
مسئله 38. اگر باران به چیز نجسی که عین نجاست در آن نیست، یک مرتبه به تمام آن ببارد، آن چیز پاک میشود و چنانچه به مقداری از آن ببارد، همان مقدار پاک میشود. در فرش، لباس و مانند آن، نیازی به فشار دادن نیست. باریدن چند قطره یا ریزش شبنم (ژاله) اثر ندارد، بلکه باید به گونهای باشد که بگویند باران میآید.
مسئله 39. اگر باران به عین نجس ببارد و به جایی دیگر ترشّح کند، چنانچه چیزی از عین نجسْ همراه آن نباشد و هیچ وصفی از اوصاف سهگانه آن (بو، رنگ و مزه) تغییر نکرده باشد، پاک است؛ برای مثال، اگر باران بر خون ببارد و ترشّح کند و ذرّهای از خون در آن باشد، یا بو، رنگ یا مزۀ خون گرفته باشد، نجس است.
مسئله 40. اگر باران بر ساختمانی ببارد که روی بام یا سقف آن عین نجس موجود است، تا وقتی باران میبارد، آبی که از سقف یا ناودان میریزد، پاک است و پس از قطع شدن باران، آبی که به چیز نجس میرسد و میریزد، نجس است.
مسئله 41. اگر باران بر زمین نجس ببارد، آن را پاک میکند و چنانچه باران بر زمین جاری شود و در حال باریدن به جای نجسی برسد که زیر سقف است، آن را نیز پاک میکند.
مسئله 42. اگر باران بر خاک نجس ببارد و بدون مضاف شدن، همۀ آن را فراگیرد، آن خاک گِلشده را پاک میکند.
مسئله 43. اگر آب باران در جایی جمع شود و کمتر از کُر باشد و در حال باریدن باران، چیز نجسی در آن شسته شود و رنگ، مزه یا بوی نجاست نگیرد، آن چیز نجس را پاک میکند.
مسئله 44. اگر باران بر فرش پاکی ببارد که روی زمین نجس است و در حال باریدن بر زمینِ نجس جاری شود و مضاف یا متغیّر نگردد، فرش نجس نمیشود و زمین را نیز پاک میکند. چنانچه باران بر آبِ نجسشده ببارد و در حال باریدن با آن ممزوج شود، آن آب پاک میشود.
آب چاه
چاه گودالی است که دارای ماده است و میجوشد.
مسئله 45. آبی که در چاه از زمین میجوشد، هرچند کمتر از کر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد، تا وقتی بو، رنگ یا مزۀ آن با ملاقات به نجاست دگرگون نشده باشد، پاک و پاککننده است.
مسئله 46. اگر نجاستی در چاهی بریزد که در حال جوشش آب است و بو یا رنگ یا مزۀ آب آن دگرگون شود، چنانچه این دگرگونی آب چاه از بین برود، پاک میشود و نیز اگر در حال جوشش نباشد؛ ولی دگرگونی آن با باران برطرف شود پاک شده و پاک کننده است.
مسئله 47. اگر باران یا آب دیگری در مکانی مانند چاه جمع شود و کمتر از کر باشد، چنانچه پس از قطع شدن باران، نجاستی به آن برسد، نجس میشود.