آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
نبش قبر
مسئله 673. اگر کافر بودن شخصی که به اشتباه در قبرستان مسلمانان دفن شده، شرعاً محرز شده باشد، نبش قبر و انتقال جسدش از قبرستان مسلمانان واجب است.
مسئله 674. نبش قبر مسلمان - یعنی شکافتن قبر او - اگرچه طفل یا دیوانه باشد، حرام است؛ ولی اگر بدنش از بین رفته و خاک شده باشد، اشکال ندارد.
مسئله 675. بدن میّت وقتی پوسید و مندرس شد، میتوان در آن قبر - اگر از هر نظر مباح باشد - بدن دیگر را دفن کرد، مگر قبور صلحا، علما، اولیا، صدیقان و شهدا، چون دینْ حرمتی که برای ایشان معتقد است، برای قبر آنان هم باور دارد و اجازه نبش قبر را، هرچند پس از دهها سال، نمیدهد.
مسئله 676. نبش قبر امامزادهها، اگرچه سالها بر آن گذشته باشد، درصورتیکه زیارتگاه باشد، حرام است، بلکه اگر زیارتگاه هم نباشد، به احتیاط واجب نباید آن را نبش کرد.
مسئله 677. شکافتن قبر در چند مورد حرام نیست: 1. میّت در زمین غصبی دفن شده باشد و مالک زمین راضی نشود که در آنجا بماند. 2. کفن یا چیز دیگری که با میّت دفن شده، غصبی باشد و صاحب آن راضی نشود که در قبر بماند؛ همچنین است اگر چیزی از مال خود میّت که به ورثۀ او رسیده، با او دفن شده باشد و وارثان راضی نشوند که آن چیز در قبر بماند؛ ولی اگر چیز مختصری از مال او که به وارثان به ارث رسیده - مانند انگشتر و مثل آن - با او دفن شده باشد، در جواز نبش برای درآوردن آن، تأمّل و اشکال است؛ به ویژه اگر اجحاف بر ورثه نباشد و اگر وصیت کرده باشد که دعای نوشتهشده یا قرآن یا انگشتری را با او دفن کنند، درصورتیکه وصیتش بیشتر از یک سوم مال او نباشد، برای بیرون آوردن اینها پیش از پوسیدن کامل بدن نمیتوانند قبر را بشکافند.
3. میّت بیغسل یا بیکفن دفن شده باشد؛ یا بفهمند غسلش باطل بوده؛ یا به غیر دستور شرع کفن شده یا در قبر، او را رو به قبله نگذاشتهاند. البته در صورتی که سبب هتک و بیاحترامی به میّت نشود. 4. برای ثابت شدن حقّی بخواهند بدن میّت را ببینند. 5. میّت را در جایی که بیاحترامی به اوست - مثل قبرستان کفّار یا جایی که کثافت و خاکروبه میریزند - دفن کرده باشند. 6. برای یک مطلب شرعی که اهمیّت آن از شکافتن قبر بیشتر است، قبر را بشکافند؛ مثل اینکه بخواهند کودک زنده را از شکم زن بارداری که دفنش کردهاند، بیرون آورند. 7. بترسند درندهای بدن میّت را پاره کند؛ یا سیل او را ببرد؛ یا دشمن آن را بیرون آورد. 8. قسمتی از بدن میّت را که با او دفن نشده، بخواهند دفن کنند؛ ولی به احتیاط واجب، آن قسمت از بدن را به گونهای در قبر بگذارند، که بدن میّت دیده نشود.
مسئله 678. هرگاه کسی وصیت کند بدن او را در جای معیّنی دفن کنند و به وصیت او عمل نشود و در جای دیگری دفن گردد، جایز نیست قبر او را نبش کنند و به جای مورد وصیّت انتقال دهند.
مسئله 679. تأخیر دفن میّت، در صورتی که سبب هتک و توهین او باشد، جایز نیست.