آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
اوصاف مستحقّ زکات
مسئله 2164. کسی که از غیر سهم کارگزاران زکات و سهم گرایش به اسلام و کمک به جهاد دینی زکات میگیرد، باید شیعۀ دوازده امامی باشد و اگر شیعه بودن کسی از راه شرعی ثابت شود و به او زکات بپردازد و زکات تلف شود و سپس معلوم گردد که شیعه نبوده، واجب است احتیاطاً دوباره زکات بپردازد.
مسئله 2165. اگر طفل یا دیوانهای از شیعه فقیر باشد، کسی که زکات میپردازد، میتواند زکات را به ولیّ او تحویل دهد، تا به مصرف او برساند، به قصد اینکه آنچه را میپردازد ملک طفل یا دیوانه باشد.
مسئله 2166. اگر به ولیّ طفل یا دیوانه دسترسی ندارد، میتواند خودش یا به دست فردی امین، زکات را به مصرف طفل یا دیوانه برساند و باید هنگامی که زکات را به مصرف آنان میرساند، نیّت زکات کند.
مسئله 2167. به فقیری که فقر او ثابت شده، میتوان زکات داد، هرچند گدایی میکند؛ ولی به کسی که زکات را در معصیت مصرف میکند، نمیتوان زکات داد.
مسئله 2168. کسی که آشکارا معصیت کبیره انجام میدهد، به احتیاط واجب، به او زکات نپردازند.
مسئله 2169. به کسی که بدهکار است و نمیتواند بدهی خود را بپردازد، اگرچه مخارج او بر انسان واجب باشد - مانند فرزند، همسر، پدر و مادر - میتوان زکات پرداخت، تا بدهی خود را بپردازد؛ ولی اگر زن برای هزینۀ زندگی خود قرض کرده باشد، شوهر نمیتواند بدهی او را از زکات بپردازد، بلکه اگر کس دیگری هم که مخارج او بر انسان واجب است، برای هزینۀ زندگی خود قرض کند، به احتیاط واجب، بدهی او را از زکات نپردازد.
مسئله 2170. انسان نمیتواند مخارج کسانی را که مثل اولاد، خرجشان بر او واجب است، از زکات بپردازد؛ ولی دیگران میتوانند به آنان زکات بپردازند.
مسئله 2171. اگر انسان زکات را به پسرش بپردازد تا خرج زن و خدمتکار خود کند، اشکال ندارد.
مسئله 2172. اگر پسر به کتابهای علمی دینی احتیاج داشته باشد، پدر میتواند برای خریدن آنها به او زکات بپردازد.
مسئله 2173. پدر میتواند به پسرش زکات بپردازد، تا برای خود زن بگیرد. پسر هم میتواند برای آنکه پدرش زن بگیرد، زکات خود را به او بپردازد.
مسئله 2174. به زنی که شوهرش هزینۀ او را میپردازد و زنی که شوهرش مخارج او را نمیپردازد، ولی زن میتواند بدون دشواری از او هزینه را دریافت کند، نمیتوان زکات پرداخت.
مسئله 2175. زنی که به عقد موقّت کسی درآمده، اگر فقیر باشد، شوهرش یا دیگری میتواند به او زکات بپردازد؛ ولی اگر شوهرش در ضمن عقد موقّت شرط کند که مخارج او را بپردازد، یا به سبب دیگری پرداختن مخارجش بر او واجب باشد، در صورتی که بتواند مخارج آن زن را بپردازد، یا زن بدون دشواری بتواند هزینه را از او دریافت کند، نمیتوان به آن زن زکات پرداخت.
مسئله 2176. زن میتواند به شوهر فقیر خود زکات بپردازد، اگرچه شوهر، زکات را صرف هزینه خود آن زن کند.
مسئله 2177. سیّد میتواند از سیّد زکات بگیرد، چنانکه غیر سیّد میتواند از سیّد زکات دریافت کند؛ لیکن سیّد نمیتواند از غیر سیّد زکات بگیرد؛ ولی اگر خمس و وجوه دیگر، مخارج او را کفایت نکند و از گرفتن زکات ناچار باشد، میتواند از غیر سیّد زکات بگیرد؛ ولی به احتیاط واجب، اگر ممکن باشد، فقط به مقداری بگیرد که برای مخارج روزانهاش ناچار است.
مسئله 2178. مراد از صدقه واجب که پرداخت آن از غیرِ سادات به سادات حرام است، زکات اموال زَکَوی (غلّات چهارگانه و اَنعام سهگانه) و زکات فطره است؛ اما برخی صدقههایی که پرداختن آن واجب است - مانند مجهولالمالک که صدقه دادن (تصدّق) آن واجب است - نیز صدقههای مستحب را میتوان به سادات پرداخت.
مسئله 2179. کسی که معلوم نیست سیّد است یا نه، و ادعای سیادت ندارد، میتوان به او زکات پرداخت.