آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
موارد مصرف خمس
مسئله 2049. مال خُمسی، به شش سهم تقسیم میشود: سه سهم (نصف خمس) آن، برای خدا و پیامبر و امام: است که به امام میرسد، و در دوران غیبت باید آن را به فقیه جامع شرایط فتوا پرداخت کنند و سه سهم دیگر برای سادات(ذوی القربی) است که باید به ایتام، مساکین و ابنالسبیل آنان پرداخت شود و اختیار این سه سهم نیز، با فقیه جامع الشرایط است؛ یعنی با اذن او میتوان به سادات فقیر پرداخت کرد.
مسئله 2050. لازم نیست سهم سادات را به صورت مساوی میان سادات یتیم، مسکین و در سفرمانده آنان تقسیم کرد، بلکه اختیار کیفیّت توزیع آن، با فقیه جامع الشرایط است.
مسئله 2051. در توزیع سهم سادات (خمس) میان اَیتام، مساکین و ابنالسبیل، لازم نیست به تمام افراد از آنان بپردازند، بلکه اگر به بعضی از افراد آنها پرداخت شود کافی است، همچنین لازم نیست سهم سادات (خمس) را به هر سه گروه (ایتام، مساکین و ابنالسبیل) بپردازند، بلکه اگر به یکی از آن سه گروه داده شود، کافی است.
شروط موارد مصرف
مسئله 2052. در پرداختن سهم سادات به یتیم، مسکین و ابنالسبیل از سادات، شرط است که شیعه باشند، همچنین در یتیم و ابنالسبیل، فقیر بودن شرط است، اگرچه ابنالسبیل در شهر خودش غنیّ و توانگر باشد. گفتنی است، سفر «ابنالسبیل» اعم از این است که برای اطاعت از فرمان الهی باشد - مانند سفر زیارتی واجب یا مستحب - یا سفر تفریحی و سیاحتی باشد. چنانچه سفرش معصیت باشد، بنا بر احتیاط، خمس دادن به او جایز نیست.
مصداق سیادت
مسئله 2053. سیّدی که مستحقِ سهم سادات است، باید از طرف پدر به هاشم انتساب داشته باشد و لازم نیست که از نسل حضرت پیامبر صلیاللهعلیهوآله باشد؛ اما اگر کسی از طرف مادر انتساب به هاشم داشته باشد، کافی نیست.
مسئله 2054. اثبات سیادت افراد یا به وسیله شهادت دو مرد عادل است؛ یا به این است که در شهر خود مشهور و معروف به سیادت باشد، بنابراین هر کس ادعا کند که سیّد است، کافی نیست.
حکم سادات واجب النفقه
مسئله 2055. مکلّف نمیتواند سهم ساداتِ مال خود را، به افراد واجبالنفقه خود - مانند پدر، مادر، جدّ، جدّه، فرزند و نوه - بپردازد.
مسئله 2056. همسرِ فرزند و شوهر دختر، واجبالنفقۀ افراد شمرده نمیشوند، بنابراین میتوان هزینههای اینها را در صورتی که سید فقیر باشند، از خمس(سهم سادات) مال خود پرداخت کرد.
مسئله 2057. اگر برای واجبالنفقۀ کسی نیاز ضروری پیش آید که جزء نفقه او شمرده نمیشود، میتواند از خمس مالش برای آن مورد وی بپردازد، پس اگر برای پدر یا فرزند مسافرتی لازم شد؛ یا بدهکاری داشتند، چون پرداختن اینگونه هزینهها بر شخص واجب نیست، میتواند از خمس مالش برای این موارد بپردازد.
مسئله 2058. اگر همسر سیده کسی - به عللی - از واجبالنفقه بودن خارج شد، آن شخص میتواند به این همسر خمس (سهم سادات) بپردازد. چنانچه همسرش ناشزه شد، نمیتواند به او خمس بپردازد، چون آن زن میتواند با تمکین، نفقهاش را بگیرد.
مسئله 2059. به سید فقیر بیش از مقدار هزینه سالانه نمیتوان خمس (سهم سادات) داد؛ ولی میتوان از خمس برای سادات فقیر، مسکن و لوازم زندگی خرید، هرچند قیمتش چند برابر هزینه یک سال او باشد.