آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
شرط چهارم. عقب تر بودن مأموم از امام
مسئله 1500. مأموم نباید جلوتر از امام بایستد و اگر مساوی او هم بایستد، اشکال دارد و به احتیاط واجب کمی عقبتر از امام بایستد، اگرچه قد او بلندتر از امام باشد که در رکوع و سجود سرش جلوتر از امام باشد.
مسئله 1501. در نماز جماعت باید بین مأموم و امام، نیز بین مأمومها پرده و مانند آن، که پشت آن دیده نمیشود فاصله نباشد؛ همچنین است بین مأموم و مأموم دیگری که این نمازگزار به واسطۀ او به امام متصل شده است؛ ولی اگر امام مرد و مأموم زن باشد، چنانچه بین آن خانم و امام یا بین آن خانم و مأموم دیگری که مرد است و خانم به واسطۀ او به امام متّصل شده است، پرده و مانند آن باشد، اشکال ندارد.
مسئله 1502. اگر پس از شروع به نماز، بین مأموم و امام یا بین مأموم و مأموم دیگری که این مأموم به واسطۀ او به امام متصل است، پرده یا چیز دیگری که پشت آن را نمیتوان دید فاصله شود، نمازش فرادا میشود و باید به وظیفه فرادا عمل کند و نماز او صحیح است.
مسئله 1503. اگر بین جای سجدۀ مأموم و جای ایستادن امام به اندازه گشادی یک گام (مقدار فاصله بین دو قدم بزرگ) فاصله باشد، اشکال ندارد؛ نیز اگر میان نمازگزار و مأمومی که جلوی او ایستاده و این نمازگزار از راه او به امام متصل است، به همین مقدار فاصله باشد، نمازش اشکال ندارد و به احتیاط مستحب جای سجدۀ مأموم با جای پای کسی که جلوی او ایستاده، هیچ فاصلهای نباشد.
مسئله 1504. اگر مأمومها از راه کسی که در سمت راست یا چپ آنها اقتدا کردهاند، به امام متصل باشند و از جلو به امام متصل نباشند، چنانچه به اندازۀ گشادی یک گام (فاصله بین دو قدم بزرگ) هم فاصله داشته باشند، نماز آنها صحیح است.
مسئله 1505. اگر در وسط نمازْ بین مأموم و امام یا بین مأموم و کسی که مأموم از راه او به امام متصل است، بیشتر از یک گام بزرگ فاصله پیدا شود، نمازش فرادا میشود و صحیح است.
مسئله 1506. اگر نماز همۀ کسانی که در صف جلو هستند تمام شود یا همه نیت فرادا کنند، چنانچه فاصله به اندازۀ یک گام بزرگ نباشد، نمازِ نمازگزاران صف بعد به جماعت صحیح است و اگر بیشتر از این مقدار باشد، فرادا میشود و با انجام دادن وظیفه فرادا نماز آنها صحیح است.
مسئله 1507. اگر کسی در رکعت دوم اقتدا کند، قنوت و تشهد را با امام میخواند و احتیاط آن است که موقع خواندن تشهد انگشتان دست و پنجه پا را به زمین بگذارد و زانوها را بلند کند و باید پس از تشهد با امام برخیزد و حمد و سوره را بخواند و اگر برای سوره وقت ندارد، حمد را تمام کند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند؛ یا نیت فرادا کند و نمازش صحیح است؛ ولی اگر در سجده به امام برسد، بهتر است که به احتیاط، دوباره نماز بگزارد.
مسئله 1508. اگر کسی موقعی که امام در رکعت دوم نماز چهار رکعتی است اقتدا کند، باید در رکعت دوم نمازش که رکعت سوم امام است، پس از دو سجده بنشیند و تشهد را به مقدار واجب بخواند و برخیزد و چنانچه برای گفتن سه بار تسبیحات وقت ندارد، یک بار بگوید و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند.
مسئله 1509. اگر امام در رکعت سوم یا چهارم باشد و مأموم بداند که اگر اقتدا کند و حمد را بخواند به رکوع امام نمیرسد، به احتیاط واجب صبر کند تا امام به رکوع رود و سپس اقتدا کند.
مسئله 1510. اگر در حال قیام رکعت سوم یا چهارم امام اقتدا کند، باید حمد و سوره را بخواند و اگر برای سوره وقت ندارد، باید حمد را تمام کند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند؛ ولی چنانچه در سجده به امام برسد، بهتر است که احتیاطاً نماز را دوباره اقامه کند.
مسئله 1511. کسی که میداند اگر سوره را بخواند در رکوع به امام نمیرسد، باید سوره را نخواند؛ ولی اگر خواند و فاصله کوتاه بود، نمازش صحیح است.
مسئله 1512. کسی که اطمینان دارد که اگر سوره را شروع یا تمام کند به رکوع امام میرسد، به احتیاط واجب سوره را شروع کند؛ یا اگر شروع کرده، تمام کند.
مسئله 1513. کسی که یقین دارد، اگر سوره را بخواند به رکوع امام میرسد، چنانچه سوره را بخواند و به رکوع نرسد، نماز جماعتش صحیح است.
مسئله 1514. اگر امام به حالت نماز ایستاده باشد و مأموم نداند که وی در کدام رکعت است، میتواند اقتدا کند؛ ولی باید حمد و سوره را به قصد قربت بخواند و اگر بعد بفهمد که امام در رکعت یکم یا دوم بوده، نماز جماعتش صحیح است.
مسئله 1515. اگر به این گمان که امام در رکعت یکم یا دوم است حمد و سوره نخواند و پس از رکوع بفهمد که امام در رکعت سوم یا چهارم بوده، نمازش صحیح است؛ ولی چنانچه پیش از رکوع بفهمد، باید حمد و سوره را بخواند و اگر وقت ندارد، فقط حمد را بخواند و در رکوع یا سجده خود را به امام برساند.
مسئله 1516. اگر به این گمان که امام در رکعت سوم یا چهارم است، حمد و سوره بخواند و پیش از رکوع یا پس از آن بفهمد که در رکعت یکم یا دوم بوده، نماز جماعتش صحیح است.
مسئله 1517. اگر در حال اشتغال به نماز مستحبیْ نماز جماعت برپا شود، چنانچه اطمینان ندارد که با تمام کردن نماز به جماعت برسد، مستحب است نماز را رها کند و مشغول نماز جماعت شود، بلکه اگر اطمینان نداشته باشد که به رکعت یکم برسد مستحب است به همین دستور رفتار کند.
مسئله 1518. اگر موقعی که مشغول نماز سه رکعتی یا چهار رکعتی است، جماعت برپا شود، چنانچه به رکوع رکعت سوم نرفته و اطمینان ندارد که اگر نماز را تمام کند به جماعت برسد، مستحب است به نیت نماز مستحبی، نماز را دو رکعتی تمام کند و خود را به جماعت برساند.
مسئله 1519. اگر نماز امام تمام شود و مأموم مشغول تشهد یا سلام اول باشد، لازم نیست نیت فرادا کند.
مسئله 1520. کسی که یک رکعت از امام عقب مانده، وقتی امام تشهد رکعت آخر را میخواند، میتواند برخیزد و نماز را تمام کند؛ یا انگشتان دست و پنجۀ پا را به زمین بگذارد و به صورت نیمخیز درآید و صبر کند تا امام سلام نماز را بگوید و سپس برخیزد.