آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام تیمّم
مسئله 740. اگر مختصری از پیشانی و پشت دستها را هم مسح نکند، تیمّم باطل است؛ چه بر اثر ندانستن حکم شرعی عمداً مسح نکند؛ یا حکم را فراموش کرده باشد؛ ولی دقت فراوان هم لازم نیست و همین قدر که بگویند تمام پیشانی و پشت دست مسح شده، کافی است.
مسئله 741. برای آنکه یقین کند که تمام پشت دست را مسح کرده، باید مقداری بالاتر از مچ را هم مسح کند؛ ولی مسح میان انگشتان لازم نیست.
مسئله 742. پیشانی و پشت دستها را باید از بالا به پایین مسح کند و کارهای آن را باید پشت سر هم بهجا آورد و اگر بین آنها به قدری فاصله بدهد که نگویند تیمّم میکند، باطل است.
مسئله 743. هنگام نیّت باید معیّن کند که تیمّم او بدل از غسل است یا بدل از وضو؛ و اگر بدل از غسل باشد، باید آن غسل را معیّن کند و چنانچه اشتباهاً به جای بدل از وضو، بدل از غسل یا به جای بدل از غسل، بدل از وضو نیّت کند، یا مثلاً در تیمّم بدل از غسل جنابت، نیّت تیمّم بدل از غسل مسّ میّت کند، تیمّم او باطل است.
مسئله 744. در تیمّم باید پیشانی و کف دستها و پشت دستها پاک باشد و اگر کف دست نجس باشد و نتواند آن را آب بکشد، باید با همان کف دست نجس تیمّم کند.
مسئله 745. انسان باید برای تیمّم، انگشتر را از دست بیرون آورد و اگر در پیشانی یا پشت دستها یا در کف دستها مانعی باشد - مثلاً چیزی به آنها چسبیده باشد - باید آن را برطرف کند.
مسئله 746. اگر پیشانی یا پشت دستها زخم است و پارچه یا چیز دیگری را که بر آن بسته نمیتواند باز کند، باید دست را روی آن بکشد؛ نیز چنانچه کف دست زخم باشد و پارچه یا چیز دیگری را که بر آن بسته نتواند باز کند، باید دست را با همان پارچه به چیزی که تیمّم به آن صحیح است، بزند و به پیشانی و پشت دستها بکشد.
مسئله 747. اگر پیشانی و پشت دستها مو داشته باشد، اشکال ندارد؛ ولی اگر موی سر روی پیشانی آمده باشد، باید آن را کنار بزند.
مسئله 748. اگر احتمال دهد که در پیشانی و کف دستها یا پشت دستها مانعی هست، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد، باید جستوجو کند، تا یقین یا اطمینان پیدا کند که مانعی نیست.
مسئله 749. اگر وظیفۀ کسی تیمّم است و نمیتواند تیمّم کند، باید او را تیمّم داد؛ یعنی او را با دست خود او تیمّم داد و اگر تیمّم دادن ممکن نباشد، باید نایب بگیرد و آن نایب، دست خود را به چیزی که تیمّم به آن صحیح است، بزند و به پیشانی و پشت دستهای او بکشد و در این صورت، نایب هم به احتیاط لازم نیّت کند.
مسئله 750. اگر در اثنای تیمّم، پس از ورود به جزء بعدی، شک کند که قسمت پیش از آن را تیمّم داد یا نه، اعتنا نکند و تیمّم او صحیح است؛ نیز اگر پس از بهجا آوردن هر جزء شک کند که درست بهجا آورده یا نه، اعتنا نکند و تیمّم او صحیح است.
مسئله 751. اگر پس از مسحِ دست چپ، یعنی بعد از فراغ از عمل، شک کند که درست تیمّم کرده یا نه، تیمّم او صحیح است.
مسئله 752. کسی که وظیفهاش تیمّم است و احتمال دهد که عذر او برطرف میشود، به احتیاط واجب نباید پیش از وقت نماز، برای نماز تیمّم کند؛ ولی اگر برای کار واجب دیگر یا عمل مستحبّی تیمّم کند و تا وقت نماز عذر او باقی باشد، میتواند با همان تیمّم نماز بگزارد.
مسئله 753. کسی که وظیفهاش تیمّم است، اگر بداند یا اطمینان داشته باشد تا پایان وقت، عذر او باقی است، در وسعت وقت میتواند با تیمّم نماز بگزارد؛ ولی چنانچه بداند یا مطمئن باشد که تا آخر وقت عذر او برطرف میشود، باید صبر کند و با وضو یا غسل نماز بگزارد.
مسئله 754. کسی که توان وضو گرفتن یا غسل کردن ندارد، نمیتواند نمازهای قضای خود را با تیمّم اقامه کند؛ ولی در صورت علم به استمرار عذر میتواند نماز قضا را با تیمّم بهجا آورد.
مسئله 755. کسی که نمیتواند وضو بگیرد یا غسل کند، جایز است نمازهای مستحبّی را - که مثل نافلههای شبانه روز وقت معیّن دارد - با تیمّم بهجا آورد، حتی در اول وقت به شرط آنکه به زوال عذر تا آخر وقت علم نداشته باشد.
مسئله 756. کسی که احتیاطاً باید غسل جبیرهای و تیمّم کند - مثل اینکه جراحتی در پشت اوست - اگر پس از غسل جبیرهای و تیمّم نماز بگزارد و پس از نماز حَدَث اصغری - مانند ادرار - از او سر زند، برای نمازهای بعدی باید وضو بگیرد.
مسئله 757. اگر به جهت نداشتن آب یا عذر دیگری تیمّم کند، پس از برطرف شدن عذر، تیمّم او باطل میشود.
مسئله 758. چیزهایی که وضو را باطل میکند، تیمّم بدل از وضو را هم باطل میکند و چیزهایی که غسل را باطل میسازد، تیمّم بدل از غسل را هم باطل میکند.
مسئله 759. کسی که نمیتواند غسل کند، اگر چند غسل بر او واجب باشد، یکتیمّم بدل از همۀ آنها کافی است.
مسئله 760. کسی که نمیتواند غسل کند، اگر بخواهد عملی را که برای آن غسل واجب است انجام دهد، باید بدل از غسل تیمّم کند و اگر نتواند وضو بگیرد و بخواهد عملی را که برای آن وضو واجب است انجام دهد، باید بدل از وضو تیمّم کند.
مسئله 761. اگر بدل از غسل جنابت تیمّم کند، لازم نیست برای نماز وضو بگیرد؛ ولی چنانچه بدل از غسلهای دیگر تیمّم کند، باید وضو بگیرد و اگر نتواند وضو بگیرد، باید تیمّم دیگری هم بدل از وضو انجام دهد.
مسئله 762. اگر بدل از غسل جنابت تیمّم کند و سپس کاری که وضو را باطل میکند برای او پیش آید، چنانچه برای نمازهای بعد نتواند غسل کند، باید وضو بگیرد و اگر نمیتواند وضو بگیرد، باید بدل از وضو تیمّم کند.
مسئله 763. کسی که وظیفهاش تیمّم بدل از وضو و بدل از غسل است، همین دو تیمّم کفایت میکند و تیمّم دیگری لازم نیست.
مسئله 764. کسی که وظیفهاش تیمّم است، اگر برای کاری تیمّم کند، تا تیمّم و عذر او باقی است، کارهایی را که باید با وضو یا غسل انجام داد، میتواند بهجا آورد؛ ولی چنانچه با داشتن آب برای نماز میّت یا خوابیدن تیمّم کرده، فقط کاری را که برای آن تیمّم کرده میتواند انجام دهد و در مورد تیمّم به سبب تنگی وقت، به احتیاط واجب، کارهایی دیگر را که مشروط به وضو یا غسل است، انجام ندهد.
مسئله 765. در چند مورد مستحب است نمازهایی را که انسان با تیمّم خوانده دوباره بهجا آورد: 1. از استعمال آب ترس داشته و عمداً خود را جنب کرده و با تیمّم نماز خوانده است. 2. میدانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمیکند و عمداً خود را جنب کرده و با تیمّم نماز گزارده است. 3. تا پایان وقت، عمداً در جستوجوی آب نرود و با تیمّم نماز بگزارد و سپس بفهمد که اگر جستوجو میکرد، آب پیدا میشد. 4. عمداً نماز را تأخیر انداخته و در آخر وقت با تیمّم نماز گزارده است. 5. میدانسته یا گمان داشته که آب پیدا نمیشود و آبی را که داشته، ریخته است.