آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام قبله
مسئله 819. قبلۀ اسلام، مکانی است که کعبه در آن واقع است - حِجر اسماعیل جزء قبله نیست - و امتداد این مکان از دو طرف عمق و ارتفاع تا آنچه فرض دارد، قبله است. هر عملی در اسلام که مراعات قبله در آن لازم است؛ مانند نماز، سر بریدن حیوان و... باید با توجه به این مکان خاص انجام شود، چون این مکان مخصوص قبله است. هنگام بازسازی کعبه بر اثر زلزله، سیل یا حوادث دیگر، قبله محفوظ است، هر چند کعبۀ ویران شده، در دست عمران جدید باشد.
مسئله 820. نماز واجب و مستحب باید روبه قبله باشد. بهجا آوردن نماز مستحب در حال حرکتِ پیاده یا سواره، به هر طرف باشد، صحیح است، زیرا قبلۀ نماز مستحب در این حال، بر اساس ﴿فَأَیْنَما تُـوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللهِ﴾ (بقره/115) وسیع است.
مسئله 821. کسی که ایستاده یا نشسته نماز میخواند، باید طوری قرار گیرد که قسمت جلوی بدن او رو به قبله باشد. انحراف اندکِ سرانگشت یا زانو از قبله، مانع صدقِ رو به قبله بودن نیست، هرچند احتیاط در پرهیز از انحرافِ اندک انگشت و زانو و مانند آن است.
مسئله 822. کسی که وظیفۀ او نشسته خواندن نماز است و نتواند ساق پا را رو به قبله کند، باید جلوی بدن او، یعنی صورت، سینه و شکم، رو به قبله باشد.
مسئله 823. کسی که نمیتواند نشسته نماز بگزارد، احتیاطاً به پهلوی راست و اگر نشد به پهلوی چپ و اگر نه، به پشت قرار گیرد. در صورتی که به پهلو قرار گرفت، باید جلوی بدن او رو به قبله باشد و اگر به پشت قرار گرفت، باید کف پای او رو به قبله باشد.
مسئله 824. نماز احتیاط، سجدۀ فراموش شده و تشهّدِ فراموش شده، باید رو به قبله باشد و در سجده سهو، احتیاطْ آن است که رو به قبله باشد.
مسئله 825. نماز مستحب را در حال اختیار میتوان در حالت راه رفتن یا سوار شدن بر اتومبیل، کشتی، قطار و هواپیما خواند و قبلۀ خاص ندارد؛ ولی نماز واجب را فقط در حال ضرورت و عدم امکان انجام آن تا پایان وقت، میتوان در حالت سواری انجام داد و رعایت قبلۀ معروف، لازم نیست.
مسئله 826. برای انجام دادن نماز یا کاری که باید قبله در آن مراعات شود، باید به جهت قبله علم داشته باشد، نیز میتواند به شهادت دو عادل که از روی حسّ - نه حدس - شهادت میدهند، عمل کند؛ همچنین به قول منجّم و ریاضیدانِ ماهر و موثّق که از گفتۀ او اطمینان حاصل میشود، میتوان عمل کرد. محرابی که معصوم علیهالسلام در آن، بدون میل به طرف راست یا چپ، نماز گزارده و هیچ تغییری در آن پدید نیامده، نیز قبر معصوم علیهالسلام که به همان وضع اول مانده باشد، همچنین قبلهنماهای دقیق در صورت اطلاع کامل از کیفیت استفاده از آنها میتوانند معیار قبلهشناسی باشند و در غیر صورتهای یادشده، میشود به محراب مساجد مسلمانان و قبور اموات آنان، در حالت عدم علم به تسامح آنها در رعایت قبله، اکتفا نمود.
مسئله 827. گزارش صاحبخانه، مدیر هتل و مانند آن، حجّت شرعی نیست، مگر آنکه مایۀ اطمینان باشد و اگر به قول آنها گمان حاصل شد - نه طمأنینه - و بتوان به گمان قویتر رسید، باید به آن گمان قویتر نائل آمد و برابر آن عمل نمود.
مسئله 828. در صورت عدم امکان شناخت قبله، نماز به یک طرف که احتمال قبله بودن آن وجود دارد، کافی است، هرچند احتیاط مستحب، در صورت وسعت وقت، تکرار نماز به چهار طرف است و اگر نسبت به بعضی از اطراف اصلاً احتمال قبله بودن مطرح نیست، نماز به آن طرف، بر خلاف احتیاط است.
مسئله 829. اگر یقین یا اطمینان دارد که قبله یکی از دو طرف معیّن است، باید به هر دو طرف نماز بگزارد و اگر فقط به یک طرف گمان دارد، نماز به همان طرف کافی است و احتیاط مستحب، در تکرار نماز است.
مسئله 830. کسی که در فرض عدم شناخت قبله میخواهد در نمازهای ترتیبی، مانند نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشاء، به احتیاط عمل کند، نماز اول را به چهار طرف یا به اطرافی که قبله بودن آن محتمل است، انجام میدهد؛ آنگاه نماز دوم را به همان اطراف میخواند، هرچند انجام دادن هر دو نماز به یک طرف و تکرار آنها با هم، به اطراف دیگر کافی است.
مسئله 831. کسی که توان شناخت قبله را ندارد و میخواهد حیوانی را ذبح کند که تأخیر آن تا وقت شناخت قبله، ضرر یا حرج دارد، باید برابر گمان خود عمل کند و اگر به هیچ طرف گمان ندارد، به هر طرف انجام دهد، صحیح است و اگر بعداً معلوم شد که سر بریدن رو به قبله نبوده، گوشت آن حیوان در مورد یادشده، حلال است.