آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
دوم، سوم و چهارم. غسل خون های سه گانه
1. استحاضه
خون استحاضه، خونی غیر از حیض، نفاس و زخم و دمل است که از زن خارج میشود و زن را هنگام دیدن خون استحاضه، مستحاضه گویند و احکامی دارد که در مسائل آینده ذکر میشود.
مسئله 407. خون استحاضه در بیشتر موارد زرد رنگ و سرد است و بدون فشار و سوزش بیرون میآید و غلیظ هم نیست؛ ولی ممکن است گاهی سیاه یا سرخ و گرم و غلیظ باشد و با فشار و سوزش بیرون آید.
اقسام استحاضه
مسئله 408. استحاضه سه قسم دارد: قلیله؛ متوسطه؛ کثیره: 1. «استحاضۀ قلیله» آن است که خون، پنبه را آلوده کند و فرو نرود. 2. «استحاضۀ متوسطه» آن است که خون در پنبه نفوذ کند و از سمت دیگر نمایان شود؛ ولی بر پارچهای که زنها با خود برمیدارند، جاری نشود. 3. «استحاضۀ کثیره» آن است که خون از پنبه بر پارچه روان شود.
احکام استحاضه
مسئله 409. در استحاضۀ قلیله باید زن برای هر نماز یک وضو بگیرد و ظاهر عورت را اگر خون به آن رسیده، آب بکشد و به احتیاط واجب پنبه را عوض کند؛ یا آب بکشد.
مسئله 410. در استحاضه متوسطه، روزانه یک غسل کافی است و برای هر نماز دستور استحاضۀ قلیله را که در مسئلۀ پیش ذکر شد، انجام دهد.
مسئله 411. در استحاضۀ کثیره، افزون بر کارهای استحاضۀ متوسطه که در مسئلۀ پیش یاد شده، باید برای هر نماز پارچه را عوض کند؛ یا آب بکشد و یک غسل برای نماز صبح و یک غسل برای نماز ظهر و عصر و یکی برای نماز مغرب و عشاء بهجا آورد و بین نماز ظهر و عصر، همچنین مغرب و عشاء فاصله نیندازد و اگر فاصله بیندازد، باید برای نماز عصر و عشاء دوباره غسل کند.
مسئله 412. اگر خون استحاضه، پیش از وقت نماز بیاید و قطع شود و زن برای آن خون، وضو و غسل را انجام داده باشد، در صورتی که هیچ فاصلهای نباشد، میتواند با همان وضو و غسل نماز بگزارد، هرچند احتیاط، انجام دادن وضو و غسل پس از دخول وقت است.
مسئله 413. مستحاضۀ متوسطه و کثیره که باید وضو بگیرد و غسل کند، هر کدام را نخست بهجا آورد صحیح است؛ ولی بهتر آن است که اوّل وضو بگیرد.
مسئله 414. اگر استحاضۀ قلیلۀ زن، پس از نماز صبح، متوسطه شود، باید برای نماز ظهر و عصر غسل کند و اگر پس از نماز ظهر و عصر متوسطه شود، باید برای نماز مغرب و عشاء غسل کند.
مسئله 415. در تمام مواردی که غسل بر زن مستحاضه واجب میشود، اگر غسل کردنِ مکرّر برای او ضرر دارد، یا مایۀ مشقت بسیار است، میتواند به جای آن تیمّم کند.
مسئله 416. اگر استحاضۀ قلیله یا متوسطۀ زن پس از نماز صبح کثیره شود، باید برای نماز ظهر و عصر یک غسل و برای نماز مغرب و عشاء غسل دیگری بهجا آورد و چنانچه پس از نماز ظهر و عصر کثیره شود، باید برای نماز مغرب و عشاء یک غسل کند.
مسئله 417. مستحاضۀ کثیره یا متوسطه، اگر پیش از داخل شدن وقت نماز، برای نماز غسل کند، غسل او باطل است، بلکه اگر نزد یک اذان صبح برای نماز شب غسل کند و نماز شب بگزارد، به احتیاط واجب پس از داخل شدن صبح، دوباره غسل و وضو را بهجا آورد.
مسئله 418. زن مستحاضه، برای هر نماز واجب یا مستحب، باید وضو بگیرد؛ نیز اگر بخواهد نمازی را که خوانده احتیاطاً دوباره بهجا آورد، یا بخواهد نمازی را که تنها اقامه کرده دوباره با جماعت بهجا آورد، باید تمام کارهایی را که برای استحاضه ذکر شد، انجام دهد؛ ولی برای خواندن نماز احتیاط و سجدۀ فراموششده و تشهد فراموششده و سجدۀ سهو، اگر آنها را پس از نماز فوراً بهجا آورد، لازم نیست کارهای استحاضه را انجام دهد.
مسئله 419. زن مستحاضه پس از آنکه خونش قطع شد، فقط برای نماز اوّلی که میخواند، باید کارهای استحاضه را انجام دهد و برای نمازهای بعدی لازم نیست.
مسئله 420. اگر زن نداند استحاضۀ او چه قسم است، هنگامی که میخواهد نماز بگزارد، به احتیاط واجب مقداری پنبه داخل عورت نهد و کمی صبر کند و بیرون آورد و پس از آنکه فهمید استحاضۀ او کدام یک از آن سه قسم است، کارهایی را که برای آن قسم بیان شده انجام دهد؛ ولی اگر بداند تا وقتی که میخواهد نماز بگزارد استحاضۀ او تغییر نمیکند، پیش از داخل شدن وقت هم میتواند خود را وارسی نماید.
مسئله 421. زن مستحاضه اگر پیش از آنکه خود را وارسی کند، مشغول نماز شود، چنانچه قصد قربت داشته و به وظیفۀ خود عمل کرده - مثلاً استحاضهاش قلیله بوده و به وظیفۀ استحاضۀ قلیله عمل کرده - نماز او صحیح است و اگر قصد قربت نداشته یا عمل او مطابق وظیفهاش نبوده - مانند اینکه استحاضۀ او متوسطه بوده و به وظیفۀ قلیله رفتار کرده - نمازش باطل است.
مسئله 422. زن مستحاضه، اگر نتواند خود را وارسی کند، میتواند به آنچه مسلماً وظیفۀ اوست عمل کند؛ مثلاً اگر نمیداند استحاضۀ او قلیله است یا متوسطه، میتواند کارهای استحاضۀ قلیله را انجام دهد و چنانچه نمیداند متوسطه است یا کثیره، باید کارهای استحاضۀ متوسطه را انجام دهد و اگر بداند در گذشته کدام یک از آن سه قسم بوده، باید به وظیفۀ همان قسم رفتار کند.
مسئله 423. اگر خون استحاضه در باطن باشد و بیرون نیاید، وضو و غسل باطل نمیشود و چنانچه بیرون بیاید، هر چند کم باشد، وضو و غسل را به تفصیلی که گذشت، باطل میکند و باید به وظایف مستحاضه که ذکر شد، عمل کند.
مسئله 424. زن مستحاضه اگر پس از نماز خود را وارسی کند و خون نبیند، اگرچه بداند دوباره خون میآید، با وضویی که دارد میتواند نماز بگزارد.
مسئله 425. زن مستحاضه، اگر بداند از وقتی که مشغول وضو یا غسل شده، خونی از او بیرون نیامده و تا بعد از نماز هم خون در داخل عورت نیست و بیرون نمیآید، میتواند گزاردن نماز را تأخیر بیندازد.
مسئله 426. اگر مستحاضه بداند پیش از گذشتن وقت نماز، به کلّی پاک میشود، یا به اندازۀ خواندن نماز خون بند میآید، باید صبر کند و نماز را در وقتی که پاک است، طبق وظیفه بهجا آورد؛ ولی اگر احتمال می¬دهد که خون قطع می¬شود، صبر کردن لازم نیست؛ بلکه نماز را طبق وظیفه انجام می¬دهد.
مسئله 427. اگر پس از وضو و غسل، خون در ظاهر قطع شود و مستحاضه بداند که اگر نماز را تأخیر بیندازد، به مقداری که وضو و غسل و نماز را بهجا آورد، به کلّی پاک میشود، باید نماز را تأخیر بیندازد و هنگامی که به کلّی پاک شد، دوباره وضو و غسل را بهجا آورد و نماز بگزارد و اگر وقت نماز تنگ شد، لازم نیست وضو و غسل را دوباره بهجا آورد، بلکه با وضو و غسلی که دارد میتواند نماز بگزارد.
مسئله 428. مستحاضۀ کثیره و متوسطه اگر به کلّی پاک شد، باید غسل کند و چنانچه بداند از وقتی که برای نمازِ پیشین، مشغول غسل شده، دیگر خون نیامده، لازم نیست دوباره غسل کند.
مسئله 429. زن مستحاضه اگر بین وظیفهای که دارد از وضو یا غسل و نماز فاصله بیندازد، باید دوباره وضو بگیرد؛ یا غسل کند و بیفاصله مشغول نماز شود؛ ولی چنانچه خون در داخل فضای عورت نیاید، غسل لازم نیست.
مسئله 430. اگر خون استحاضۀ زن جاری باشد و قطع نشود، چنانچه برای او ضرر نداشته باشد، باید پیش از غسل و پس از آن با پنبه و مانند آن از بیرون آمدن خون جلوگیری کند و اگر همیشه جریان ندارد، فقط باید پس از وضو و غسل از بیرون آمدن خون جلوگیری کند و چنانچه کوتاهی کند و خون بیرون آید، باید احتیاط کرده و دوباره غسل کند و وضو هم بگیرد و اگر نماز هم گزارده، باید دوباره بهجا آورد.
مسئله 431. اگر هنگام غسلْ خون قطع نشود، غسل صحیح است؛ ولی چنانچه در بین غسلْ استحاضۀ متوسطه او کثیره شود، واجب است که غسل را از سر بگیرد.
مسئله 432. به احتیاط واجب، مستحاضه در تمام روزی که روزه است، به اندازۀ توان، از بیرون آمدن خون جلوگیری کند.
مسئله 433. روزۀ مستحاضهای که غسل بر او واجب است، در صورتی صحیح است که غسلهایی که برای نمازهای روزش واجب است، انجام دهد؛ نیز به احتیاط واجب، غسل نماز مغرب و عشای شبی که میخواهد فردای آن را روزه بگیرد، بهجا آورد؛ ولی اگر برای نماز مغرب و عشاء غسل نکند و برای خواندن نماز شب پیش از اذان صبح غسل کند و در روز هم غسلهایی را که برای نمازهای روزش واجب است، بهجا آورد، روزۀ او صحیح است.
مسئله 434. اگر پس از نماز عصر، مستحاضه شود و تا غروب غسل نکند، روزۀ او صحیح است.
مسئله 435. اگر استحاضۀ قلیلۀ زن پیش از نماز، متوسطه یا کثیره شود، باید کارهای متوسطه یا کثیره را که ذکر شد، انجام دهد و چنانچه استحاضۀ متوسطه او کثیره شود، باید کارهای استحاضۀ کثیره را انجام دهد و چنانچه برای استحاضۀ متوسطه غسل کرده باشد، فایده ندارد و باید دوباره برای کثیره غسل کند.
مسئله 436. اگر در بین نماز، استحاضۀ متوسطۀ زن کثیره شود، باید نماز را بشکند و برای استحاضۀ کثیره غسل کند و وضو بگیرد و کارهای دیگر آن را انجام دهد و همان نماز را بهجا آورد و چنانچه برای هیچ کدام از غسل و وضو وقت ندارد، باید دو تیمّم کند؛ یکی بدل از غسل و دیگری بدل از وضو؛ و اگر برای یکی از آنها وقت ندارد، باید به جای آن تیمّم کند و دیگری را بهجا آورد؛ ولی اگر برای تیمّم هم وقت ندارد، نمیتواند نماز را بشکند و باید نماز را تمام کند و به احتیاط واجب قضا کند؛ همچنین است اگر در میان نماز، استحاضۀ قلیلۀ او متوسطه یا کثیره شود.
مسئله 437. اگر در بین نماز، خونْ بند بیاید و مستحاضه نداند که در باطن هم قطع شده یا نه، چنانچه پس از نماز بفهمد قطع شده بوده، باید وضو، غسل و نماز را دوباره بهجا آورد.
مسئله 438. اگر استحاضۀ کثیرۀ زن متوسطه شود، باید برای نماز اول، عمل کثیره و برای نمازهای بعدی عمل متوسطه را بهجا آورد. برای مثال، چنانچه پیش از نماز ظهر استحاضۀ کثیره متوسطه شود، باید برای نماز ظهر غسل کند و برای نماز عصر و مغرب و عشاء فقط وضو بگیرد و اگر برای نماز ظهر غسل نکند و فقط به مقدار نماز عصر وقت داشته باشد، باید برای نماز عصر غسل کند و چنانچه برای نماز عصر هم غسل نکند، باید برای نماز مغرب غسل کند و اگر برای آن هم غسل نکند و فقط به مقدار نماز عشاء وقت داشته باشد، باید برای عشاء غسل کند.
مسئله 439. اگر پیش از هر نماز خون مستحاضۀ کثیره قطع شود و دوباره بیاید، برای هر نماز باید یک غسل انجام دهد، ولی اگر پس از غسل و پیش از نماز قطع شود، چنانچه وقت تنگ باشد که نتواند غسل کند و نماز را در وقت بهجا آورد، با همان غسل میتواند نماز را بهجا آورد؛ همچنین است حکم وضو.
مسئله 440. اگر استحاضۀ کثیره قلیله شود، باید برای نماز اول، کارهای کثیره و برای نمازهای بعدی کارهای قلیله را انجام دهد و چنانچه استحاضۀ متوسطه قلیله شود، باید برای نماز اول، کارهای متوسطه و برای نمازهای بعدی کارهای قلیله را بهجا آورد.
مسئله 441. اگر مستحاضه یکی از کارهایی را که بر او واجب است، حتی عوض کردن پنبه، ترک کند، نمازش باطل است.
مسئله 442. مستحاضۀ قلیله اگر بخواهد غیر از نماز کاری انجام دهد که شرط آن وضو داشتن است - مانند رساندن بدن به خطّ قرآن - باید وضو بگیرد و وضویی که برای نماز گرفته، به احتیاط واجب کافی نیست.
مسئله 443. رفتن در مسجد حرام و مسجد النبی و توقف در مساجد دیگر و خواندن آیهای که سجدۀ واجب دارد، برای زن مستحاضه اشکال ندارد؛ ولی نزدیکی شوهر با او به احتیاط واجب در صورتی حلال میشود که غسل کند، اگرچه کارهای دیگری را که برای نماز واجب است - مثل وضو و عوض کردن پنبه و دستمال - انجام نداده باشد.
مسئله 444. اگر زن در استحاضۀ کثیره یا متوسطه بخواهد پیش از وقت نماز، جایی از بدن خود را به خط قرآن برساند، باید غسل کند و وضو هم بگیرد.
مسئله 445. نماز آیات بر مستحاضه واجب است و باید برای نماز آیات هم کارهایی را که برای نماز یومیّه یاد شد، انجام دهد.
مسئله 446. هر گاه در وقت نماز یومیّه، نماز آیات بر مستحاضه واجب شود، اگرچه بخواهد هر دو را پشت سرهم بهجا آورد، باید برای نماز آیات هم تمام کارهایی را که برای نماز یومیّه او واجب است، انجام دهد و به احتیاط واجب هر دو را با یک غسل و وضو بهجا نیاورد.
مسئله 447. اگر زن مستحاضه بخواهد نماز قضا بگزارد، باید برای هر نماز کارهایی را که برای نماز ادا بر او واجب است، انجام دهد.
مسئله 448. اگر زن بداند خونی که از او خارج میشود، خون زخم نیست و شرعاً حکم حیض و نفاس را ندارد، به احتیاط واجب به دستور استحاضه عمل کند، بلکه اگر شک داشته باشد که خون استحاضه است یا خونهای دیگر، چنانچه نشانۀ آنها را نداشته باشد، به احتیاط واجب باید کارهای استحاضه را انجام دهد.
2. حیض
حیض، خونی است که در غالب، در هر ماه چند روزی از رحم زن خارج میشود و به زن در این حالت، «حائض» میگویند و احکامی دارد که در مسائل آینده ذکر میشود.
مسئله 449. خون حیض در بیشتر وقتها، غلیظ و گرم، و رنگ آن، سرخِ مایل به سیاهی یا سرخ است و با فشار و کمی سوزش بیرون میآید.
مسئله 450. زنان سیّده (یعنی قرشیّه)، پس از تمام شدن شصت سال قمری یائسه میشوند؛ یعنی خون حیض نمیبینند و زنانی که سیّده (قرشیّه) نیستند، پس از تمام شدن پنجاه سال قمری یائسه میشوند.
مسئله 451. خونی که دختر، پیش از تمام شدن نُه سال قمری و زن، پس از یائسه شدن میبیند، حیض نیست.
مسئله 452. زن باردار و زنی که بچه شیر میدهد، ممکن است حیض ببیند.
مسئله 453. دختری که نمیداند نُه سالش تمام شده یا نه، اگر خونی ببیند که نشانههای حیض را ندارد، حیض نیست و اگر نشانههای حیض را داشته باشد و به حیض بودنش اطمینان یابد، حیض است و معلوم میشود نُه سال او تمام شده است.
مسئله 454. زنی که شک دارد یائسه شده یا نه، اگر خونی ببیند و نداند حیض است، باید بنا بگذارد که یائسه نشده است.
مسئله 455. مدت حیض کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نمیشود و اگر مختصری هم از سه روز کمتر باشد، حیض نیست.
مسئله 456. باید سه روز نخست حیض، پیاپی باشد، پس برای مثال، اگر دو روز خون ببیند و یک روز پاک شود و دوباره یک روز خون ببیند، حیض نیست.
مسئله 457. لازم نیست در تمام سه روز خون بیرون بیاید، بلکه اگر بعد از بیرون آمدن مقداری از خون بقیّه در عورت باشد، کافی است و چنانچه در بین سه روز به مدّت کمی پاک شود و این زمان به قدری کم باشد که بگویند در تمام سه روز در عورت خون بوده، باز هم حیض است.
مسئله 458. لازم نیست شب اول و شب چهارم را خون ببیند؛ ولی باید در شب دوم و سوم خون قطع نشود، برای مثال، اگر از اذان صبح روز اول تا غروب روز سوم پشت سرهم خون بیاید، یا در بین روز اول شروع شود و در همان موقع از روز چهارم قطع شود و در شب دوم و سوم هم قطع نشود، حیض است.
مسئله 459. اگر سه روز پشت سرهم خون ببیند و پاک شود، چنانچه دوباره خون ببیند و معلوم باشد که ادامه همان خونهایی است که خارج شدهاند، در این صورت، روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، اگر روی هم از ده روز بیشتر نشود، روزهایی هم که در وسط پاک بوده، حیض است.
مسئله 460. اگر خونی ببیند که از سه روز بیشتر و از ده روز کمتر باشد و نداند خون دُمل است یا خون حیض، چنانچه نداند دُمل در سمت چپ است یا راست، درصورتیکه ممکن باشد، مقداری پنبه و مانند آن داخل کند و بیرون آورد، پس اگر خون از سمت چپ بیرون آید، خون حیض است و چنانچه از سمت راست بیرون آید، خون دمل است و اگر ممکن نباشد که بررسی کند، درصورتیکه میداند خون سابق حیض بوده، حیض قرار دهد و اگر دُمل بوده، خون دُمل قرار دهد و چنانچه نمیداند خون حیض بوده یا دمل، باید همۀ چیزهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و همه عبادتهایی را که زن غیر حائض انجام میدهد، بهجا آورد.
مسئله 461. اگر خونی ببیند که از سه روز بیشتر و از ده روز کمتر باشد و نداند خون حیض است یا زخم، اگر پیشتر حیض بوده، حیض، و اگر پاک بوده، پاک قرار دهد و چنانچه نمیداند پاک بوده یا حیض، همه چیزهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و همۀ عبادتهایی که زن غیر حائض انجام میدهد، بهجا آورد.
مسئله 462. اگر خونی ببیند و شک کند که خون حیض است یا نفاس، چنانچه شروط حیض را داشته باشد، باید حیض قرار دهد.
مسئله 463. اگر خونی ببیند که نداند خون حیض است یا بکارت، باید خود را بررسی کند؛ یعنی مقداری پنبه داخل عورت کند و کمی صبر کند و سپس بیرون آورد، پس اگر اطراف آن آلوده باشد، خون بکارت است و اگر به همۀ آن رسیده، حیض است.
مسئله 464. اگر کمتر از سه روز خون ببیند و پاک شود و بعد سه روز خون ببیند، خون دوم حیض است و خون نخست، اگرچه در روزهای عادتش باشد، حیض نیست.
مسئله 465. زنی که مبتلا به خونریزی است، اگر به طبیب حاذق - که فرق بین خون حیض و غیر حیض را دقیق میداند - مراجعه کند و او تشخیص دهد خون حیض یا خون زخم و مانند آن است، چنانچه به گفته طبیب اطمینان حاصل کند، میتواند بر طبق احکام آن عمل کند.
احکام حائض
مسئله 466. چند چیز بر حائض حرام است: 1. عبادتهایی که مانند نماز باید با وضو یا غسل یا تیمّم بهجا آورده شود، ولی بهجا آوردن عبادتهایی که وضو و غسل و تیمّم برای آنها لازم نیست - مانند نماز میّت - مانعی ندارد. 2. تمام چیزهایی که بر جنب حرام است و در احکام جنابت ذکر شد. 3. آمیزش، که هم برای مرد حرام است؛ هم برای زن، اگرچه به مقدار ختنهگاه داخل شود و منی هم بیرون نیاید، بلکه به احتیاط واجب مقدار کمتر از ختنهگاه را هم داخل نکند و آمیزش در دبر زن حائض، کراهت شدید دارد.
مسئله 467. آمیزش در روزهایی هم که حیض زن قطعی نیست، ولی شرعاً باید برای خود حیض قرار دهد، حرام است، پس زنی که بیشتر از ده روز خون میبیند و باید به دستوری که بعداً ذکر میشود، روزهای عادت خویشان خود را حیض قرار دهد، شوهرش نمیتواند در آن روزها با او آمیزش کند.
مسئله 468. غیر از آمیزش، بهرهگیریهای جنسی دیگر از زن حائض - مانند بوسیدن و ملاعبه کردن - مانعی ندارد.
مسئله 469. اگر شمارۀ روزهای حیض زن به سه قسمت تقسیم شود و مرد در قسمت نخست آن، با قُبُل همسرش آمیزش کند، به احتیاط واجب باید هیجده نخود طلا کفّاره به فقیر بپردازد و در قسمت دوم، نُه نخود و در قسمت سوم، چهار نخود و نیم بپردازد؛ برای مثال، زنی که شش روز خون حیض میبیند، اگر شوهرش در شب یا روز یکم و دوم با او آمیزش کند، باید هیجده نخود طلا بپردازد و در شب یا روز سوم و چهارم، نُه نخود بدهد و در شب یا روز پنجم و ششم باید چهار نخود و نیم بپردازد.
مسئله 470. آمیزش در دبر زن حائض کفاره ندارد.
مسئله 471. لازم نیست طلای کفّاره را از طلای سکهدار بپردازد؛ ولی اگر بخواهد قیمت آن را بپردازد، باید قیمت سکهدار بپردازد.
مسئله 472. اگر قیمت طلا در وقتی که آمیزش کرده با وقتی که میخواهد به فقیر بپردازد، فرق کرده باشد، باید قیمت وقتی را که میخواهد به فقیر بدهد، حساب کند.
مسئله 473. اگر کسی هم در قسمت یکم، هم در قسمت دوم، هم در قسمت سوم حیض، با همسرش آمیزش کند، باید هر سه کفّاره را بپردازد که روی هم سی و یک نخود و نیم میشود.
مسئله 474. اگر انسان پس از آنکه در حال حیض آمیزش کرده و کفّارۀ آن را پرداخته، دوباره آمیزش کند، باز هم باید بنا بر احتیاط لازم کفّاره بپردازد.
مسئله 475. اگر با زن حائض چند بار آمیزش کند و در بین آنها کفّاره نپردازد، به احتیاط مستحب برای هر آمیزش یک کفّاره بپردازد.
مسئله 476. اگر مرد در حال آمیزش بفهمد زن حائض شده، باید فوراً از او جدا شود و چنانچه جدا نشود، به احتیاط واجب باید کفّاره بپردازد.
مسئله 477. اگر مرد با زن حائض زنا کند یا با زن حائض نامحرمی به گمان اینکه همسر اوست آمیزش کند، به احتیاط واجب کفاره بپردازد.
مسئله 478. کسی که نمیتواند کفّاره بپردازد، بهتر است که صدقهای به فقیر بپردازد و اگر نمیتواند، به احتیاط واجب استغفار کند و هر وقت توانست کفاره بپردازد.
مسئله 479. آمیزش با همسر در حال حیض، اگر از روی نادانی یا فراموشی باشد، کفاره ندارد؛ همچنین اگر به اعتقاد اینکه زن حائض است، با او آمیزش کند و سپس معلوم شود که حائض نبوده، کفاره ندارد.
مسئله 480. طلاق دادن زن در حال حیض، به گونهای که در کتاب طلاق ذکر میشود، باطل است.
مسئله 481. اگر زن بگوید حائضم یا از حیض پاک شدهام، در صورتی که دلیلی بر خلاف گفته او نباشد، ادعای وی پذیرفتنی است.
مسئله 482. اگر زن هنگام اشتغال به نماز حائض شود، نماز او باطل است.
مسئله 483. اگر زن در بین نماز شک کند که حائض شده یا نه، نماز او صحیح است؛ ولی چنانچه پس از نماز بفهمد که در میان نماز حائض شده، نمازی که خوانده، باطل است.
مسئله 484. پس از آنکه زن از حیض پاک شد، واجب است برای نماز و روزه و عبادتهای دیگری که باید با وضو یا غسل یا تیمم بهجا آورده شود، غسل کند و دستور آن، مانند غسل جنابت است؛ ولی برای نماز باید پیش از غسل یا پس از آن وضو هم بگیرد و چنانچه پیش از غسل وضو بگیرد، بهتر است.
مسئله 485. پس از آنکه زن از حیض پاک شد، اگرچه غسل نکرده باشد، طلاق او صحیح است و همسرش هم میتواند با او آمیزش کند؛ ولی به احتیاط مستحب پیش از غسل، با او آمیزش نکند؛ اما کارهای دیگری که هنگام حیض بر او حرام بوده - مانند توقف در مسجد و مسّ خط قرآن - تا غسل نکند، بر او حلال نمیشود.
مسئله 486. اگر آب به اندازهای باشد که فقط برای غسل یا وضو کفایت کند، به احتیاط واجب باید غسل کند و به جای وضو تیمم کند و اگر تنها برای وضو کفایت کند، باید وضو بگیرد و به جای غسل تیمم کند و چنانچه برای هیچ یک از آنها آب ندارد، باید دو تیمم کند؛ یکی بدل از غسل و دیگری به جای وضو.
مسئله 487. نمازهای یومیهای که زن در حال حیض نگزارده، قضا ندارد؛ ولی روزههای واجب را که نگرفته، باید قضا کند.
مسئله 488. هرگاه وقت نماز داخل شود و بداند یا مطمئن باشد که اگر نماز را تأخیر بیندازد حائض میشود، باید فوراً نماز بگزارد.
مسئله 489. اگر نماز را تأخیر بیندازد و از اوّل وقت به اندازۀ انجام دادن واجبات یک نماز بگذرد و حائض شود، قضای آن نماز بر او واجب است و در چگونگی نماز - مانند تند خواندن و کند خواندن و چیزهای دیگر - باید ملاحظۀ حال خود را بکند؛ برای مثال، زنی که مسافر نیست، اگر در اوّل ظهر نماز نخواند، قضای آن در صورتی واجب میشود که به مقدار خواندن چهار رکعت نماز با انجام دادن وضو یا تیمم از اول ظهر بگذرد و حائض شود و برای کسی که مسافر است، گذشتن وقت به مقدار خواندن دو رکعت کافی است؛ نیز باید ملاحظۀ تهیۀ مقدماتی را که در اختیار ندارد بنماید، پس اگر به مقدار فراهم آوردن آن مقدّمات و خواندن یک نماز بگذرد و حائض شود، قضای آن نماز واجب است؛ وگرنه واجب نیست.
مسئله 490. اگر در آخر وقت نماز از خون پاک شود و به اندازۀ غسل و وضو و مقدمات دیگر نماز - مانند تهیه کردن لباس یا آب کشیدن آن - و خواندن یک رکعت نماز یا بیشتر از آن وقت داشته باشد، باید نماز را بگزارد و اگر نگزارد، باید قضای آن را به جا آورد.
مسئله 491. حائض که در آخر وقت پاک شده و به اندازۀ غسل و وضو وقت ندارد، ولی میتواند با تیمم نماز را در وقت بهجا آورد، آن نماز بر او واجب نیست؛ اما اگر غیر از تنگی وقت تکلیفش تیمم است - مانند آنکه آب برایش ضرر دارد - باید تیمم کند و آن نماز را به جا آورد.
مسئله 492. اگر حائض پس از پاک شدن شک کند که برای نماز وقت دارد یا نه، باید نمازش را انجام دهد.
مسئله 493. اگر به خیال اینکه به اندازۀ تهیۀ مقدمات نماز و گزاردن یک رکعت وقت ندارد نماز نگزارد و سپس بفهمد وقت داشته، باید قضای آن نماز را بهجا آورد.
مسئله 494. مستحب است حائض در وقت نماز، خود را از خون پاک کند و پنبه و پارچه را عوض کند و وضو بگیرد و اگر نمیتواند وضو بگیرد، تیمم کند و در جای نماز رو به قبله بنشیند و به ذکر و دعا و صلوات مشغول شود.
مسئله 495. چند چیز برای حائض مکروه است؛ مانند خواندن قرآن - غیر از آیات سجدهدار که قرائت آنها حرام است - و همراه داشتن آن، رساندن جایی از بدن به حاشیه و میان خطهای قرآن و رنگ کردن موها به حنا و مانند آن.
اقسام حائض
مسئله 496. حائضها شش دستهاند: 1. صاحب عادت وقتیه و عددیه: زنی است که دو ماه پشت سرهم «در وقت معیّن» خون حیض ببیند و شمارۀ روزهای حیض وی هم در هر دو ماه یک اندازه باشد؛ مثل آنکه دو ماه پشت سرهم از یکم تا هفتم ماه خون ببیند. 2. صاحب عادت وقتیه فقط: زنی است که دو ماه پشت سرهم «در وقت معیّن» خون حیض ببیند؛ ولی شمارۀ روزهای حیض او در هر دو ماه یک اندازه نباشد؛ مانند اینکه دو ماه پشت سرهم از روز یکم ماه خون ببیند؛ ولی ماه یکم روز هفتم و ماه دوم روز هشتم از خون پاک شود. 3. صاحب عادت عددیه فقط: زنی است که شمارۀ روزهای حیض وی در دو ماه پشت سرهم به یک اندازه باشد؛ ولی وقت دیدن آن دو خون یکی نباشد؛ مثلاً ماه یکم از پنجم تا دهم و ماه دوم از دوازدهم تا هفدهم خون ببیند. 4. مضطربه: زنی است که چند ماه خون دیده؛ ولی از جهت وقت یا عدد عادت معیّنی پیدا نکرده؛ یا عادتش به هم خورده و عادت تازهای پیدا نکرده است. 5. مبتدئه: زنی است که بار یکم خون دیدن او است. 6. ناسیه: زنی است که عادت وقتی یا عددی خود را فراموش کرده است.
هرکدام از اینها احکامی دارد که در مسائل آینده ذکر میشود.
یک. صاحب عادت وقتیه و عددیه
مسئله 497. خانمهایی که عادت وقتیه و عددیه دارند، سه گروهاند:
گروه یکم. خانمی که دو ماه پشت سرهم «در وقت معین و عدد معیّن»، خون حیض ببیند و در وقت معین و عدد معیّن هم پاک شود؛ مثلاً دو ماه پشت سرهم از روز یکم ماه خون ببیند و روز هفتم پاک شود که عادت حیض این زن از یکم ماه تا هفتم آن است.
گروه دوم. خانمی که از خون پاک نمیشود؛ ولی دو ماه پشت سرهم چند روز معیّن - مثل یکم ماه تا هشتم - خونی که میبیند نشانههای حیض را دارد و خونهای پس از آن، نشانههای استحاضه را دارد که عادت او از یکم ماه تا هشتم است.
گروه سوم. خانمی که دو ماه پشت سرهم در وقت معیّن خون حیض ببیند و پس از آنکه سه روز یا بیشتر خون دید، یک روز یا بیشتر پاک شود و دوباره خون ببیند و تمام روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز بیشتر نشود و در هر دو ماه همۀ روزهایی که خون دیده و در وسط پاک بوده، روی هم یک اندازه باشد که عادت او به اندازۀ تمام روزهایی است که خون دیده و در وسط پاک بوده است و لازم نیست روزهایی که در وسط پاک بوده، در هر دو ماه به یک اندازه باشد؛ به فرض، اگر در ماه نخست از روز یکم ماه تا سوم خون ببیند و سه روز پاک شود و دوباره سه روز خون ببیند و در ماه دوم، پس از آنکه سه روز خون دید، سه روز یا کمتر یا بیشتر پاک شود و دوباره خون ببیند و روی هم از نُه روز بیشتر نشود، همه حیض است و عادت این زن نُه روز است.
مسئله 498. خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر در وقت عادت یا دو سه روز جلوتر یا دو سه روز عقبتر خون ببیند، بهگونهایکه بگویند حیض را جلو یا عقب انداخته، اگرچه آن خون، نشانههای حیض را نداشته باشد، باید به احکامی که برای زن حائض بیان شده عمل کند و چنانچه بعد بفهمد که حیض نبوده - مانند آنکه پیش از سه روز پاک شود - باید عبادتهایی را که بهجا نیاورده، قضا کند.
مسئله 499. خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر چند روز پیش از عادت و همۀ روزهای عادت و چند روز پس از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و چنانچه از ده روز بیشتر شود، فقط خونی را که در روزهای عادت خود دیده، حیض است، اگرچه نشانههای حیض را نداشته باشد و خونی که پیش از آن و پس از آن دیده استحاضه است، اگرچه نشانههای حیض را داشته باشد و باید عبادتهایی را که در روزهای پیش از عادت و پس از عادت بهجا نیاورده، قضا کند.
اگر همۀ روزهای عادت را با چند روز پیش از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و اگر از ده روز بیشتر شود، فقط روزهای عادت او حیض است و خونی که جلوتر از آن دیده، استحاضه است و چنانچه در آن روزها عبادت نکرده، باید قضا کند و چنانچه همۀ روزهای عادت را با چند روز پس از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است، اگرچه نشانههای حیض را نداشته باشد و اگر بیشتر شود، فقط روزهای عادت او حیض است و باقی استحاضه است، اگرچه نشانههای حیض را داشته باشد.
مسئله 500. خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر مقداری از روزهای عادت را با چند روز پیش از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و چنانچه از ده روز بیشتر شود، روزهایی که در ایام عادت خون دیده با چند روز پیش از آن، که روی هم به مقدار عادت او شود، حیض و روزهای نخست را استحاضه قرار میدهد.
اگر مقداری از روزهای عادت را با چند روز پس از عادت خون ببیند و روی هم از ده روز بیشتر نشود، همه حیض است و چنانچه بیشتر شود، باید روزهایی که در ایام عادت خون دیده با چند روز پس از آن، که روی هم به مقدار عادت او شود، حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
مسئله 501. خانمی که عادت دارد، اگر پس از آنکه سه روز یا بیشتر خون دید پاک شود و دوباره خون ببیند و فاصلۀ بین دو خون کمتر از ده روز باشد و همۀ روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز بیشتر باشد - مثل آنکه پنج روز خون ببیند و پنج روز پاک شود و دوباره پنج روز خون ببیند - چند صورت دارد:
1. تمام خونی که بار نخست دیده، یا مقداری از آن، در روزهای عادت باشد و خون دوم که پس از پاک شدن میبیند، در روزهای عادت نباشد، که باید همۀ خون یکم را حیض و خون دوم را استحاضه قرار دهد.
2. خون نخست در روزهای عادت نباشد و تمام خون دوم یا مقداری از آن، در روزهای عادت باشد که باید همۀ خون دوم را حیض و خون یکم را استحاضه قرار دهد.
3. مقداری از خون یکم و دوم در روزهای عادت باشد و خون یکم که در روزهای عادت بوده از سه روز کمتر نباشد و با پاکی وسط و مقداری از خون دوم که آن هم در روزهای عادت بوده، از ده روز بیشتر نباشد، که در این صورت، همۀ آنها حیض است و مقداری از خون یکم که پیش از روزهای عادت بوده و مقداری از خون دوم که پس از روزهای عادت بوده، استحاضه است؛ مثلاً اگر عادتش از سوم ماه تا دهم بوده، درصورتیکه یک ماه از یکم تا ششم خون ببیند و دو روز پاک شود و سپس تا پانزدهم خون ببیند، از سوم تا دهم حیض است و از یکم تا سوم، همچنین از دهم تا پانزدهم، استحاضه است.
4. مقداری از خون یکم و دوم در روزهای عادت باشد؛ ولی خون یکم که در روزهای عادت بوده، از سه روز کمتر باشد، که باید در تمام دو خون و پاکی وسط، کارهایی را که بر حائض حرام است و قبلاً ذکر شد، ترک کند و کارهای استحاضه را بهجا آورد؛ یعنی به دستوری که برای زن مستحاضه بیان شده، عبادتهای خود را انجام دهد.
مسئله 502. خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر در وقت عادت خون نبیند و در غیر آن وقت به شمارۀ روزهای حیضش خون ببیند، باید همان را حیض قرار دهد؛ چه پیش از وقت عادت دیده باشد؛ چه پس از آن.
مسئله 503. خانمی که عادت وقتیه و عددیه دارد، اگر در وقت عادت خود خون ببیند، ولی شمارۀ روزهای آن کمتر یا بیشتر از روزهای عادت او باشد و پس از پاک شدن، دوباره به شمارۀ روزهای عادتی که داشته خون ببیند، باید در هر دو خونْ کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه را بهجا آورد.
دو. صاحب عادت وقتیه
مسئله 504. خانمهایی که فقط عادت وقتیه دارند، سه دستهاند:
1. خانمی که دو ماه پشت سرهم «در وقت معیّن» خون حیض ببیند و پس از چند روز پاک شود؛ ولی شمارۀ روزهای آن در هر دو ماه یک اندازه نباشد؛ مثل اینکه دو ماه پشت سرهم روز یکم ماه خون ببیند و در ماه یکم روز هفتم و در ماه دوم روز هشتم از خون پاک شود؛ این خانم باید روز یکم ماه را روز نخست عادت حیض خود قرار دهد.
2. خانمی که از خون پاک نمیشود؛ ولی دو ماه پشت سرهم در وقت معیّن خون او نشانههای حیض را دارد و دیگر خونهای وی نشانۀ استحاضه را دارد و شمارۀ روزهایی که خونش نشانۀ حیض را دارد، در هر دو ماه یک اندازه نیست؛ مانند اینکه در ماه نخست، از یکم تا هفتم ماه و در ماه دوم از یکم تا هشتم ماه، خون او نشانههای حیض و باقی نشانۀ استحاضه را داشته باشد؛ این خانم هم باید روز یکم ماه را، روز نخست عادت حیض خود قرار دهد.
3. خانمی که دو ماه پشت سرهم در وقت معیّن، سه روز یا بیشتر خون حیض ببیند و سپس پاک شود و دوباره خون ببیند و تمام روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز بیشتر نشود، ولی ماه دوم کمتر یا بیشتر از ماه یکم باشد؛ مثلاً در ماه نخست هشت روز و در ماه دوم، نه روز باشد؛ این زن هم باید روز یکم ماه را روز نخست عادت حیض خود قرار دهد.
مسئله 505. خانمی که عادت وقتیه دارد، اگر در وقت عادت خود یا دو سه روز پیش از عادت یا دو سه روز پس از عادت خون ببیند، بهگونهایکه بگویند حیض را جلو یا عقب انداخته، اگرچه آن خون نشانههای حیض را نداشته باشد، باید به احکامی که برای زنان حائض ذکر شد، رفتار کند و چنانچه بعد بفهمد که حیض نبوده - مثل آنکه پیش از سه روز پاک شود - باید عبادتهایی را که بهجا نیاورده، قضا کند.
مسئله 506. خانمی که عادت وقتیه دارد، اگر کمتر از ده روز خون ببیند، همهاش حیض است و چنانچه بیشتر از ده روز خون ببیند و نتواند حیض را از راه نشانههای آن تشخیص دهد، باید شمارۀ عادت خویشان خود را حیض قرار دهد؛ چه پدری باشند؛ چه مادری؛ زنده باشند یا مرده؛ ولی در صورتی میتواند عادت آنان را حیض خود قرار دهد که شمارۀ روزهای حیض همۀ آنان یک اندازه باشد و اگر شمارۀ روزهای حیض آنان یک اندازه نباشد - برای مثال، عادت برخی پنج روز و عادت برخی دیگر هفت روز باشد - نمیتواند عادت آنان را عادت حیض خود قرار دهد، مگر عادت کسانی که با دیگران فرق دارد، به قدری کم باشد که در برابر آنان به حساب نیایند؛ در این صورت، باید عادت بیشتر آنان را عادت حیض خود قرار دهد.
مسئله 507. خانمی که عادت وقتیه دارد و شمارۀ عادت خویشان خود را حیض قرار میدهد، باید روزی را که در هر ماه، اولِ عادت او بوده، اولِ حیض قرار دهد؛ برای مثال، خانمی هر ماه، روز یکم آن خون میدیده و گاهی روز هفتم و گاهی روز هشتم پاک میشده، چنانچه یک ماه، دوازده روز خون ببیند و عادت خویشانش هفت روز باشد، باید هفت روز نخست ماه را حیض و باقی را استحاضه قرار دهد.
مسئله 508. خانمی که عادت وقتیه دارد و باید شمارۀ عادت خویشان خود را عادت حیض خود قرار دهد، چنانچه خویش نداشته باشد، یا شمارۀ عادت آنان مثل هم نباشد، باید در هر ماه، از روزی که خون میبیند تا هفت روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
سه. صاحب عادت عددیه
مسئله 509. خانمهایی که فقط عادت عددیه دارند، سه دستهاند:
اول: زنی که شماره روزهای حیض او در دو ماه پشت سرهم یک اندازه باشد؛ ولی وقت خون دیدن او یکی نباشد؛ در این صورت، روزیهایی که خون دیده، عادت او میشود؛ برای مثال، اگر ماه نخست از روز یکم تا پنجم و ماه دوم از یازدهم تا پانزدهم خون ببیند، عادت او پنج روز میشود.
دوم: خانمی که از خون پاک نمیشود؛ ولی دو ماه پشت سر هم چند روز از خونی که میبیند، نشانۀ حیض و بقیه نشانۀ استحاضه را دارد و شمارۀ روزهایی که خون نشانۀ حیض دارد، در هر دو ماه یک اندازه است؛ اما وقت آن یکی نیست؛ در این صورت، روزهایی که خون او نشانۀ حیض را دارد، عادت او میشود؛ برای مثال، اگر یک ماه از یکم تا پنجم ماه، و ماه بعد از یازدهم تا پانزدهم، خون او نشانۀ حیض و بقیه نشانۀ استحاضه را داشته باشد، شمارۀ روزهای عادت وی پنج روز میشود.
سوم: خانمی که دو ماه پشت سر هم سه روز یا بیشتر خون ببیند و یک روز یا بیشتر پاک شود و دوباره خون ببیند و وقت دیدن خون، در ماه نخست با ماه دوم فرق داشته باشد، اگر تمام روزهایی که خون دیده و روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز بیشتر نشود و شمارۀ روزهای آن هم به یک اندازه باشد، تمام روزهایی که خون دیده با روزهای وسط که پاک بوده، عادت حیض او میشود و لازم نیست روزهایی که در وسط پاک بوده، در هر دو ماه به یک اندازه باشد؛ برای مثال، اگر ماه نخست، از روز یکم تا سوم ماه خون ببیند و دو روز پاک شود و دوباره سه روز خون ببیند و ماه دوم، از یازدهم تا سیزدهم خون ببیند و دو روز یا بیشتر یا کمتر پاک شود و دوباره خون ببیند و روی هم از هشت روز بیشتر نشود، عادت او هشت روز میشود.
مسئله 510. خانمی که عادت عددیه دارد، اگر بیشتر از شمارۀ عادت خود خون ببیند و کمتر از ده روز باشد، همهاش حیض است و چنانچه از ده روز بیشتر شود، اگر نشانۀ همۀ خونهایی که دیده یکنواخت باشد، باید از موقع دیدن خون به شمارۀ روزهای عادتش حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و چنانچه همۀ خونهایی که دیده یکنواخت نباشد، بلکه چند روز از آن، نشانۀ حیض و چند روز دیگر نشانۀ استحاضه را داشته باشد، اگر روزهایی که خون، نشانۀ حیض را دارد، با شمارۀ روزهای عادت او یک اندازه است، باید همان روزها را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
چنانچه روزهایی که خون نشانۀ حیض دارد، از روزهای عادت او بیشتر است، فقط به اندازۀ روزهای عادت او حیض و بقیه استحاضه است و اگر روزهایی که خون نشانۀ حیض دارد از روزهای عادت او کمتر است، باید آن روزها را با چند روز دیگر که روی هم به اندازۀ روزهای عادتش شود، حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
چهار. مُضْطَرِبه
مسئله 511. مضطربه - یعنی خانمی که چند ماه خون دیده؛ ولی عادت معیّنی پیدا نکرده - اگر کمتر از ده روز خون ببیند، همهاش حیض است و چنانچه بیشتر از ده روز خون ببیند و نشانۀ همۀ خونهایی که دیده یکنواخت باشد، چنانچه عادت خویشان او مثلاً هفت روز است، باید هفت روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و اگر کمتر است - مثلاً پنج روز است - باید همان را حیض قرار دهد و به احتیاط واجب، در تفاوت بین شمارۀ عادت آنان و هفت روز، که دو روز است، کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای استحاضه را بهجا آورد و اگر عادت خویشانش بیشتر از هفت روز، مثلاً نُه روز است، باید هفت روز را حیض قرار دهد و به احتیاط واجب در تفاوت بین هفت روز و عادت آنان، که دو روز است، کارهای استحاضه را بهجا آورد و کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند.
مسئله 512. اگر مضطربه بیشتر از ده روز خونی ببیند که چند روز آن نشانۀ حیض و چند روز دیگر نشانۀ استحاضه دارد، چنانچه خونی که نشانۀ حیض دارد، کمتر از سه روز یا بیشتر از ده روز نباشد، همۀ آن حیض است و اگر خونی که نشانۀ حیض را دارد، کمتر از سه روز باشد، باید همان را حیض قرار دهد و تا هفت روز بقیه به دستوری که در مسئله قبل ذکر شد، رفتار کند؛ همچنین است اگر پیش از گذشتن ده روز از خونی که نشانۀ حیض دارد، دوباره خونی ببیند که آن هم نشانۀ حیض را داشته باشد؛ مانند آنکه پنج روز خون سیاه و نُه روز خون زرد و دوباره پنج روز خون سیاه ببیند، که باید خون نخست را حیض قرار دهد و بقیه آن را تا هفت روز به دستوری که در مسئله پیشین یاد شد، رفتار کند.
پنج. مُبْتَدِئه
مسئله 513. مبتدئه - یعنی خانمی که بار نخست خون دیدن اوست - اگر بیشتر از ده روز خون ببیند و همه خونهایی که دیده یکنواخت باشد، باید عادت خویشان خود را به گونهای که در وقتیه ذکر شد، حیض، و بقیه را استحاضه قرار دهد.
مسئله 514. مبتدئه، اگر بیشتر از ده روز خونی ببیند که چند روز آن نشانۀ حیض و چند روز دیگر نشانۀ استحاضه را داشته باشد، چنانچه خونی که نشانۀ حیض دارد، کمتر از سه روز و بیشتر از ده روز نباشد، همه آن حیض است؛ ولی اگر پیش از گذشتن ده روز از خونی که نشانۀ حیض دارد، دوباره خونی ببیند که آن هم نشانۀ خون حیض داشته باشد - مثل آنکه پنج روز خون سیاه و نُه روز خون زرد و دوباره پنج روز خون سیاه ببیند - باید از اوّلِ خونِ نخست، که نشانۀ حیض دارد، حیض قرار دهد و در عدد، به عادت خویشاوندان خود رجوع کند و بقیه را استحاضه قرار دهد.
مسئله 515. مبتدئه، اگر بیشتر از ده روز خونی ببیند که چند روز آن نشانۀ حیض و چند روز دیگر آن نشانۀ استحاضه داشته باشد، چنانچه خونی که نشانۀ حیض دارد، از سه روز کمتر یا از ده روز بیشتر باشد، باید از زمانی که خون نشانۀ حیض دارد، حیض قرار دهد و در عدد، به خویشاوندان خود رجوع کند و بقیه را استحاضه قرار دهد.
شش. ناسِیه
مسئله 516. ناسیه - یعنی خانمی که عادت خود را فراموش کرده است - اگر کمتر از ده روز خون ببیند، همهاش حیض است و چنانچه بیشتر از ده روز خون ببیند، باید روزهایی که خون او نشانۀ حیض را دارد، تا ده روز را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و اگر نتواند حیض را از راه نشانههای آن تشخیص دهد، به احتیاط واجب باید هفت روز نخست را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد.
احکام متفرقه حیض
مسئله 517. مبتدئه، مضطربه، ناسیه و صاحب عادت عددیّه، اگر خونی ببینند که با نشانههای حیض باشد، یا یقین کنند که سه روز طول میکشد، باید عبادت را ترک کنند و چنانچه بعد بفهمند حیض نبوده، باید عبادتهایی را که بهجا نیاوردهاند، قضا کنند؛ ولی اگر یقین نکنند که تا سه روز طول میکشد و نشانههای حیض را هم نداشته باشد، به احتیاط واجب باید تا سه روز کارهای استحاضه را بهجا آورند و کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کنند و چنانچه پیش از سه روز پاک نشدند، باید آن را حیض قرار دهند.
مسئله 518. خانمی که در حیض عادت دارد، چه عادت او نسبت به وقت حیض باشد یا نسبت به عدد حیض باشد، یا نسبت به هر دو باشد، اگر دو ماه پشت سرهم بر خلاف عادت خود خونی ببیند که وقت آن، یا شمارۀ روزهای آن، یا هر دو یکی باشد، عادتش برمیگردد به آنچه در این دو ماه دیده است؛ برای مثال، اگر از روز یکم تا هفتم ماه خون میدیده و پاک میشده، چنانچه دو ماه از دهم تا هفدهم خون ببیند و پاک شود، عادت او از دهم تا هفدهم میشود.
مسئله 519. مقصود از یک ماه، از آغاز خون دیدن است تا سی روز؛ نه از روز یکم ماه تا پایان ماه.
مسئله 520. خانمی که معمولاً ماهی یک بار خون میبیند، اگر در یک ماه دو بار خون ببیند و آن خون نشانههای حیض را داشته باشد، چنانچه روزهایی که در وسط پاک بوده، از ده روز کمتر نباشد، باید هر دو را حیض قرار دهد.
مسئله 521. اگر سه روز یا بیشتر خونی ببیند که نشانۀ حیض را دارد و سپس ده روز یا بیشتر خونی ببیند که نشانۀ استحاضه را دارد و دوباره سه روز خونی به نشانههای حیض ببیند، باید خونِ اوّل و خونِ آخر را که نشانههای حیض داشته، حیض قرار دهد.
مسئله 522. اگر حائض پیش از ده روز پاک شود و بداند که در باطن او خون نیست، باید برای عبادتهای خود غسل کند، اگرچه گمان داشته باشد که پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون میبیند؛ ولی چنانچه یقین داشته باشد که پیش از تمام شدن ده روز دوباره خون میبیند، نباید غسل کند و نمیتواند نماز بگزارد و باید به احکام حائض رفتار کند.
مسئله 523. اگر حائض پیش از ده روز پاک شود و احتمال دهد که در باطن وی خون هست، باید پنبهای داخل عورت نهد و کمی صبر کند و بیرون آورد، پس اگر پاک بود، غسل کند و عبادتهای خود را بهجا آورد و اگر پاک نبود، اگرچه به آب زرد رنگی هم آلوده باشد، چنانچه در حیض عادت ندارد یا عادت او ده روز است، باید صبر کند که اگر پیش از ده روز پاک شد، غسل کند و اگر پایان ده روز پاک شد، یا خون او از ده روز گذشت، سرِ ده روز غسل کند و چنانچه عادتش کمتر از ده روز است، در صورتی که بداند پیش از تمام شدن ده روز یا سَرِ ده روز پاک میشود، نباید غسل کند و اگر احتمال دهد خون او از ده روز میگذرد، به احتیاط واجب تا یک روز عبادت را ترک کند و پس از آن میتواند تا ده روز عبادت را رها کند؛ ولی بهتر است تا ده روز کارهایی را که بر حائض حرام است، ترک کند و کارهای مستحاضه را انجام دهد، پس اگر پیش از تمام شدن ده روز یا سَرِ ده روز از خون پاک شد، تمامش حیض است و چنانچه ده روز گذشت، باید عادت خود را حیض و بقیه را استحاضه قرار دهد و عبادتهایی را که پس از روزهای عادت بهجا نیاورده، قضا کند.
مسئله 524. اگر چند روز را حیض قرار دهد و عبادت نکند و سپس بفهمد حیض نبوده است، باید نماز و روزهای را که در آن روزها بهجا نیاورده، قضا کند و چنانچه چند روز را به گمان اینکه حیض نیست عبادت کند و آنگاه بفهمد حیض بوده، چنانچه آن روزها را روزه گرفته، باید قضا کند.
3. نفاس
مسئله 525. از لحظهای که نخستین جزء کودک از رحم مادر بیرون میآید، هر خونی که زن زائو میبیند، اگر پیش از ده روز یا سَرِ ده روز قطع شود، خون نفاس است و زن را در حال نفاس، «نَفْساء» میگویند.
مسئله 526. خونی که زن پیش از بیرون آمدن اوّلین جزء بچّه میبیند، نفاس نیست.
مسئله 527. لازم نیست که خلقت کودک تمام باشد، بلکه اگر خون بستهای هم از رحم زن خارج شود و خود او بداند، یا چهار «ماما» بگویند که اگر در رحم میماند انسان میشد، خونی که تا ده روز ببیند، خون نفاس است.
مسئله 528. ممکن است خون نفاس، بیش از یک لحظه نیاید؛ ولی بیشتر از ده روز نمیشود.
مسئله 529. هرگاه شک کند که چیزی از درون او سقط شده یا نه، یا چیزی که سقط شده اگر میماند انسان میشد یا نه، لازم نیست وارسی کند و خونی که از او خارج میشود، شرعاً خون نفاس نیست.
مسئله 530. توقّف در مسجد و رساندن جایی از بدن به خط قرآن و کارهای دیگری که بر حائض حرام است، بر نَفساء (زن زائو) هم حرام است و آنچه بر حائض واجب، مستحب و مکروه است، بر نَفساء هم واجب، مستحب و مکروه است.
مسئله 531. طلاق دادن خانمی که در حال نفاس است، باطل و آمیزش با او حرام است و اگر شوهرش با وی آمیزش کند، به احتیاط واجب به شیوهای که در احکام حیض ذکر شد، کفاره بپردازد.
مسئله 532. هرگاه زن از خون نفاس پاک شد، باید غسل کند و عبادتهای خود را بهجا آورد و اگر دوباره خون ببیند، چنانچه روزهایی که خون دیده با روزهایی که در وسط پاک بوده، روی هم ده روز یا کمتر از ده روز باشد، تمام آن نفاس است و اگر روزهایی که پاک بوده، روزه گرفته باشد، باید قضا کند.
مسئله 533. اگر زن از خون نفاس پاک شود و احتمال دهد که در باطن او خون هست، باید پنبهای داخل عورت گذارد و کمی صبر کند که اگر پاک است، برای عبادتهای خود غسل کند.
مسئله 534. اگر خون نفاس زن از ده روز بگذرد، چنانچه در حیض عادت معیّن دارد، به اندازۀ روزهای عادت او نفاس و بقیه استحاضه است و اگر عادت ندارد، تا ده روز نفاس و بقیه استحاضه است و به احتیاط مستحب، کسی که عادت دارد از روز پس از عادت و کسی که عادت ندارد، بعد از روز دهم تا روز هیجدهم زایمان، کارهای استحاضه را بهجا آورد و کارهایی را که بر نفساء حرام است، ترک کند.
مسئله 535. خانمی که عادت حیض او کمتر از ده روز است، اگر بیش از روزهای عادتش خون نفاس ببیند، باید به اندازۀ روزهای عادت خود نفاس قرار دهد و پس از آن تا روز دهم میتواند عبادت را ترک کند؛ یا کارهای مستحاضه را انجام دهد؛ ولی ترک عبادت، یک روز یا دو روز بهتر است، پس اگر از ده روز بگذرد، روزهای عادتش نفاس و بقیه استحاضه است و اگر عبادت را ترک کرده، باید قضا کند.
مسئله 536. خانمی که در حیض عادت دارد، اگر پس از زاییدن تا یک ماه یا بیشتر پیدرپی خون ببیند، به اندازۀ روزهای عادت او نفاس است و ده روز از خونی که پس از نفاس میبیند، اگرچه در روزهای عادت ماهانهاش باشد، استحاضه است؛ برای مثال، خانمی که عادت حیض او از بیستم تا بیست و هفتم هر ماه است، اگر روز دهم ماه زایید و تا یک ماه یا بیشتر پیدرپی خون دید، تا روز هفدهم نفاس و از روز هفدهم تا ده روز، حتّی خونی که در روزهای عادت خود - که از بیستم تا بیست و هفتم است - میبیند، استحاضه است و پس از گذشتن ده روز، اگر خونی را که میبیند در روزهای عادتش باشد، حیض است؛ چه نشانههای حیض را داشته باشد یا نداشته باشد و اگر در روزهای عادتش نباشد، اگرچه نشانههای حیض را داشته باشد، باید آن را استحاضه قرار دهد.
مسئله 537. خانمی که در حیض عادت ندارد، اگر پس از زایمان تا یک ماه یا بیشتر خون ببیند، ده روز نخست آن نفاس و ده روز دوم آن استحاضه است و خونی که پس از آن میبیند، اگر نشانۀ حیض را داشته باشد، حیض؛ وگرنه آن هم استحاضه است.