آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام وضوی جبیره
چیزی که با آن زخم و عضو شکسته یا پارهشده را میبندند و دارویی که روی زخم و مانند آن میگذارند، جبیره نامیده میشود.
مسئله 338. اگر در یکی از اعضای وضو زخم یا دُمل یا شکستگی یا پارگی باشد، چنانچه روی آن باز است و نجس نیست و آب برای آن ضرر ندارد، باید به صورت رایج وضو گرفت.
مسئله 339. اگر زخم یا دُمل یا شکستگی یا پارگی در صورت و دستهاست و روی آن باز است و آب ریختن روی آن ضرر دارد، چنانچه اطراف آن را با رعایت ترتیب - یعنی از بالا به پایین - بشوید، کافی است و اگر کشیدن دست تر بر آن ضرر ندارد، بهتر است که دست تر بر آن بکشد و سپس پارچۀ پاکی روی آن بگذارد و دست تر را روی پارچه هم بکشد و چنانچه این مقدار هم ضرر دارد یا زخم نجس است و نمیشود آب کشید، باید اطراف زخم را به گونهای که در وضو ذکر شد، از بالا به پایین بشوید و بنا بر احتیاط مستحب پارچۀ پاکی روی زخم بگذارد و دست تر روی آن بکشد و اگر گذاشتن پارچه ممکن نیست، شستن اطراف زخم کافی است و در هر صورت تیمم لازم نیست، هرچند راجح است.
مسئله 340. اگر زخم یا دمل یا شکستگی یا پارگی در جلوی سر یا روی پاهاست و روی آن باز است، چنانچه تمام محل مسح زخم باشد که نتواند آن را مسح کند، باید پارچۀ پاکی روی آن بگذارد و روی پارچه را با تری آب وضو که در دست مانده مسح کند و بنا بر احتیاط مستحب تیمم کند و اگر گذاشتن پارچه ممکن نباشد، باید به جای وضو تیمم کند.
مسئله 341. اگر روی دمل یا زخم یا شکستگی یا پارگی بسته باشد، چنانچه بازکردن آن ممکن است و زحمت و مشقّت ندارد و آب هم برای آن ضرر ندارد، باید روی آن را باز کند و وضو بگیرد؛ چه زخم و مانند آن در جای شستن باشد؛ مانند صورت و دستها؛ یا در جای مسح کشیدن باشد؛ نظیر جلوی سر و روی پاها.
مسئله 342. اگر زخم یا دمل یا شکستگی یا پارگی در صورت یا دستها باشد و بتوان روی آن را باز کرد، چنانچه ریختن آب، روی آن ضرر دارد و کشیدن دست تر ضرر ندارد، واجب است دست تر روی آن بکشد.
مسئله 343. اگر نمیشود روی زخم را باز کرد، ولی زخم و چیزی که روی آن گذاشته شده پاک است و رسانیدن آب به زخم ممکن است و ضرر و زحمت و مشقت هم ندارد، باید آب را با رعایت ترتیب - یعنی از بالا به پایین - به روی زخم برساند و چنانچه زخم یا چیزی که روی آن گذاشته شده نجس باشد، اگر آب کشیدن آن و رسانیدن آب به روی زخم بدون ضرر و مشقت ممکن باشد، باید آن را آب بکشد و هنگام وضو آب را به زخم برساند و در صورتی که آب برای زخم ضرر دارد، یا رسانیدن آب به روی زخم ممکن نیست، یا زخم نجس است و نمیتوان آن را آب کشید، باید اطراف زخم را بشوید و اگر جبیره پاک است، روی آن را مسح کند و اگر جبیره نجس است، یا نمیتوان روی آن را دست تر کشید - مثلاً دارویی است که به دست میچسبد - پارچه پاکی را به گونهای که جزء جبیره حساب شود، روی آن بگذارد و دست تر روی آن بکشد و اگر این هم ممکن نیست، احتیاط واجب جمع بین شستن اطراف و تیمّم است.
مسئله 344. اگر جبیره تمام صورت یا تمام یکی از دستها را فراگرفته باشد، باز احکام جبیره جاری و وضوی جبیرهای کافی است و چنانچه بیشتر اعضای وضو را گرفته باشد، بنا بر احتیاط باید بین عمل جبیره و تیمم جمع کند، اگرچه کفایت تیمم در این صورت بعید نیست؛ ولی اگر تمام اعضای وضو را گرفته باشد، باید تیمّم کند.
مسئله 345. لازم نیست جبیره از جنس چیزهایی باشد که نماز در او جایز است، بلکه اگر از حریر یا از اجزاءِ حیوانی که خوردن گوشت آن جایز نیست بوده باشد، مسح بر آن نیز جایز است؛ لیکن در صورت امکان، باید آن را برای نماز بردارد.
مسئله 346. کسی که در کف دست و انگشتها جبیره دارد و هنگام وضو دست تر روی آن کشیده است، میتواند سر و پا را با همان رطوبت مسح کند؛ یا از جاهای دیگر وضو رطوبت بگیرد.
مسئله 347. اگر جبیره تمام پهنای روی پا را گرفته، ولی مقداری از طرف انگشتان و مقداری از طرف بالای پا باز است، باید جاهایی که باز است روی پا را، و جایی که جبیره است روی جبیره را مسح کند.
مسئله 348. اگر در صورت یا دستها چند جبیره باشد، باید میان آنها را بشوید و اگر جبیرهها در سر یا روی پاها باشد، باید بین آنها را مسح کند و در جاهایی که جبیره است، باید به دستور جبیره عمل کند.
مسئله 349. اگر جبیره بیشتر از معمول اطراف زخم را گرفته و برداشتن آن ممکن نیست، باید به دستور جبیره عمل کند و بنا بر احتیاط واجب تیمم هم انجام دهد و اگر برداشتن جبیره ممکن است، باید جبیره را بردارد، پس اگر زخم در صورت و دستهاست، اطراف آن را بشوید و چنانچه در سر یا روی پاهاست، اطراف آن را مسح کند و برای جای زخم به دستور جبیره عمل کند.
مسئله 350. اگر در اعضای وضو، زخم، جراحت و شکستگی یا پارگی نیست، ولی به علّت دیگری آب برای همه دست و صورت ضرر دارد، باید تیمم کند و به احتیاط مستحب وضوی جبیرهای هم بگیرد و چنانچه برای مقداری از دست و صورت ضرر دارد، بعید نیست شستن اطراف آن کافی باشد؛ ولی احتیاطاً تیمم ترک نشود.
مسئله 351. اگر قسمتی از اعضای وضو را رگ زده است و نمیتواند آن را آب بکشد، یا آب برای آن ضرر دارد، چنانچه روی آن بسته است، باید به دستور جبیره عمل کند و اگر بستن یا پارچه گذاشتن ممکن نیست، پس از شستن اطراف، تیمم کند.
مسئله 352. اگر در اعضای وضو یا غسل چیزی چسبیده است که برداشتن آن ممکن نیست، یا به قدری مشقّت دارد که نمیشود تحمل کرد، باید به دستور جبیره عمل کند و احتیاط مستحب تیمّم کردن است.
مسئله 353. غسل جبیرهای مانند وضوی جبیرهای است؛ ولی بنا بر احتیاط واجب باید آن را ترتیبی بهجا آورند؛ نه ارتماسی.
مسئله 354. کسی که وظیفۀ او تیمم است، اگر در بعضی از اعضای تیمّم او زخم یا دمل یا شکستگی یا پارگی باشد، باید به دستور وضوی جبیرهای، تیمّم جبیرهای انجام دهد.
مسئله 355. کسی که باید با وضو یا غسل جبیرهای نماز بگزارد، اگر بداند تا آخر وقت عذرش برطرف نمیشود، میتواند در اوّل وقت نماز بگزارد؛ ولی چنانچه امید دارد تا پایان وقت عذر او برطرف شود، بنا بر احتیاط مستحب صبر کند و اگر عذر او برطرف نشد، در آخر وقت نماز را با وضو یا غسل جبیرهای بهجا آورد.
مسئله 356. اگر انسان برای مرضی که در چشم اوست، موی چشم خود را بچسباند، به گونهایکه آب به آن نرسد، باید وضو و غسل را جبیرهای انجام دهد و بنا بر احتیاط تیمّم هم بکند.
مسئله 357. کسی که بر اثر خصوصیت زخم یا بیماری، نمیداند وظیفهاش تیمّم است یا وضوی جبیرهای، بنا بر احتیاط واجب باید هر دو را بهجا آورد.
مسئله 358. نمازهایی را که انسان با وضوی جبیرهای خوانده، صحیح است و پس از برطرف شدن عذر او، برای نمازهای بعدی هم لازم نیست که وضو بگیرد؛ ولی اگر برای آنکه نمیدانسته تکلیفش جبیره است یا تیمّم، هر دو را انجام داده باشد، باید برای نمازهای بعدی وضو بگیرد.