آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام وصیت و ارث
شخصی قسمتی از اراضی کشاورزی خود را وصیت به ثلث میکند و این اراضی پس از مدتی به علت عدم دسترسی به آب، از قابلیت بهرهبرداری زراعی خارج میشود. وصی به ناچار آن را با ملک دیگر زراعی که درآمد بیشتری دارد، با نظریۀ دو کارشناس رسمی دادگستری معاوضه میکند؛ تا بتواند به درستی به وصیت عمل کند. آیا این معاوضه صحیح است؟ آیا ادارۀ اوقاف میتواند این معاوضه را بر هم بزند؟
1. اگر ظاهر وصیت یا عرف محلّ وصیتکننده این است که اصل زمین محفوظ بماند و درآمد آن، صرف امور خیریه شود، فروش زمین مزبور صحیح نیست.
2. اگر مقصود وصیتکننده آن بود که زمین یادشده در راه خیر صرف شود، فروش آن صحیح است.
3. اگر به وقفکردن زمین، وصیت نکرد و برای ادارۀ اوقاف حق نظارت قرار نداد، ادارۀ یادشده حق دخالت ندارد.
1391/11/6
مردی در وصیتنامه خود زنی را به عنوان همسر دوم خود معرفی کرده و در مورد منزلی که همسر دومش در آن سکونت دارد چنین نوشته: « یک طبقه از سه طبقۀ منزلی که خانم... همسرم سکونت مینماید تا زمانی که در قید حیات باشند، اختیار آن خانه در دست اوست و بایستی یک طبقۀ آن را خود بنشینند و طبقات دیگر را اجاره دهد و امرار معاش نماید؛ در این مدت کسی حق ندارد ایشان را از آن خانه بیرون کند؛ یا خانه را بفروشد، و بعد از فوت ایشان ورثه حق تصرف خواهند داشت. بدانند اگر کسی تعرض به ایشان نماید و مزاحم گردد راضی نخواهم شد». اکنون وظیفه ورثه نسبت به وصیت میّت چیست؟
لازم است مطابق وصیت وی عمل شود.
84/9/15
1. پدرم دو همسر داشته؛ از همسر اول دو پسر و سه دختر دارد و از همسر دوم چهار فرزند پسر و یک فرزند دختر دارد. حال اگر ارث و میراث و ملکی دارد چطور باید تقسیم گردد؟ در ضمن همسر اول فوت نموده، بعد با همسر دوم ازدواج نموده که در حیات میباشد. حق و حقوق همسران چطور خواهد بود؟ آیا ارث و میراثی به آنها تعلق خواهد گرفت یا نه؟
2. پدرم زمینهای مسکونی داشته که حدود پنج الی شش هزار متر مربع میباشد که برادر دوم که از زن اول میباشد نصف برده و نصف دیگر را که برای ما چهار فرزند دیگر که از زن دوم هستیم میباشد. حال آن برادر مدّعی است که باید از آن نصف هم به من بدهید. پدرم هم مدرکی دال بر اینکه شما نصف ببرید به ایشان ندادهاند، حال از حضرتعالی تقاضامندم که تکلیف ما را مشخص نمایید.
1. زن اول چون پیش از شوهر مرده است ارث نمیبرد.
2. زن دوم یک هشتم از تمام اموال منقول و نیز یک هشتم از قیمت ساختمان، درخت و محصول کشاورزی ارث میبرد و از زمین، خواه زمین مزرعه و باغ و خواه زمین خانه و مغازه، و نیز از قیمت آن ارث نمیبرد.
3. پسر از زن اول و دوم، دو برابر دختر از زن اول و دوم ارث میبرد.
4. هیچ پسری حق ندارد بیش از سهم خود مالک شود.
5. در صورتی که پسر در زمان حیات [پدر] زمین را آباد کرده باشد یا پدر در زمان حیات چیزی از زمین یا غیر آن را به وی بخشیده باشد، در صورت اثبات چنین ادعایی، آن مقدار زائد را میتواند مالک شود.
6. تمام جریان ارث بعد از ادای دیْن و عمل به وصیت پدر است، در صورتی که دیْن داشته یا وصیت کرده باشد.
86/8/28
1. همانگونه که در آیه ده سورۀ مبارکۀ نساء آمده است، چرا اولاً پسر دو برابر دختر ارث میبرد؟
2. دیگر آنکه در آیه 33 سورۀ نساء آمده است: ﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ﴾ چرا باید مرد سرپرست زن باشد و به بیان دیگر، چرا بین پسر و دختر تفاوت وجود دارد؟
مطالب مربوط به ارث زن و نیز جریان قوّام بودن مرد در کتاب زن در آئینۀ جمال و جلال و همچنین در تفسیر تسنیم ذیل آیه 34 سورۀ نساء ارائه شده است. لطفاً مراجعه فرمایید.
86/8/28