آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام حدود و دیات
آیا در جمعِ گروهی که با هم تبانی به عمل مجرمانه سرقت نمودهاند و به بعضی از افراد آن اتهام سرکردگی را وارد آورده باشند - به این معنا که وسایل ارتکاب جرم را فراهم ساخته است و مالباختگان را شناسایی نموده است - آیا میتوان حدّ محارب را جاری نمود و در حالی که حضور فیزیکی و حسّی در موارد نداشته باشد و شبهه عدم رعایت جانب (به این معنا که اگر کشته باشد، کشته شود و اگر...) در صدور حد نیز داده شود و به خاطر شکایت شخصی و رد مال، جنبه عمومی هم نداشته باشد و مقاومت در مقابل مأمورین برای دفاع از نفس و عِرض و مال با وجود خوف از جَرح یا تعرّض به عِرض صورت گرفته باشد؛ میتوان حکم اعدام با چوبۀ دار صادر نمود؟ آیا در فرض مرقوم میتواند وجاهت شرعیه داشته باشد؟
1. مفروض در سؤال، نه حدّ سرقت دارد و نه حدّ محارب.
2. مقاومت در مقابل مأموران نظام اسلامی جایز نیست.
3. تبانی و تهیه وسایل مرقوم، جرم است و کیفر آن با بررسی و کارشناسی قضایی است.
4. اگر کسی سرکردگی گروه فساد و تباهی را به عهده داشته باشد، هر چند شخصاً حضور فیزیکی نداشته باشد، مجرم است و کیفر آن برابر مقدار توطئه او مشخص است.
سقط جنین
سقط جنین در قبل و بعد از چهار ماهگی در صورتی که تشخیص طبی قطعی (و یا احتمالی بیش از 85%) این باشد که جنین غیر طبیعی بوده و با مشکلات متعدّد جسمی و عقلی (نظیر مونگول بودن و یا شدیدتر از آن) متولّد خواهد شد و یا قبل از تولد از بین خواهد رفت چه حکمی دارد؟ همچنین اگر مادر با تجویز پزشک معالج و رضایت شوهر با خوردن دارو موجبات سقط جنین را فراهم کرده باشد تکلیف در رابطه با دیه و یا کفاره چیست؟
اسقاط جنین جایز نیست هر چند قبل از چهار ماه باشد.
اسقاط جنین جایز نیست هر چند غیر طبیعی و دارای مشکلهای یاد شده باشد.
مادر در صورت رضایت و اختیار، مانند پدر مسئول [است] و باید دیه پرداخت کند.
1387/9/20
آیا سقط جنین پس از سه یا چهار ماه بارداری، جایز است؟
سقط جنین حرام است و دیه دارد.
81/3/22
الف) مجازات قتل ولد الزنا (در سه فرض: سقط جنین، ولدالزنای صغیر و ولدالزنای بالغ) چیست؟
ب) چنانچه دیه تعلق بگیرد میزان دیه آن چقدر است؟ (در هر سه حالت فوق)
ج) ولیّ دم وی چه کسی است؟ (در سه حالت فوقالذکر)
د) چنانچه قاتل، پدر طبیعی مقتول (ولد الزنا) باشد نوع مجازات وی چه میباشد؟ به عبارت دیگر، فرزند ناشی از زنا توسط زانی به قتل رسیده باشد.
1. اسقاط جنینِ پدید آمده از زنا اگر محکوم به اسلام باشد موجب دیه است.
2. دیه جنینِ حاصل از زنا به مقدار دیه جنین پدید آمده از نکاح مشروع است ولی احتیاط مصالحه با حاکم شرع است که ولی جنین نامشروع است.
3. قتل کسی که از زنا متولد شده باشد و محکوم به اسلام باشد موجب قصاص است مگر آنکه ولی او یعنی حاکم شرع تبدیل به دیه را مصلحت بداند.
4. اگر قاتلِ فرزندِ نامشروع خواه بالغ و خواه نابالغ، پدر طبیعی او باشد، قصاص نمیشود، بلکه دیه میپردازد.
81/10/26
قتل مجرم نابالغ
1. اگر مردی، همسر نابالغ خود را در حال زنا ببیند و وی را به قتل برساند و در دادگاه زنای همسر خود را ثابت کند، آیا دیه و قصاص از او ساقط است یا به سبب آنکه زانیه شرعاً - به جهت عدم بلوغ تکلیفی نداشته - مهدورالدم نبوده، شوهر به سبب قتل او محکوم به قصاص میشود؟
2. اگر مردی، نابالغی را ببیند که با همسرش زنا میکند و در آن حال زانی را بکشد و در دادگاه زنای او را ثابت کند، آیا دیه و قصاص از او ساقط است یا به سبب آنکه زانی - به جهت عدم بلوغ تکلیفی نداشته - شرعاً مهدورالدم نبوده، شوهر محکوم به قصاص میشود؟
1. فرد نابالغ به سبب زنای مزبور مهدورالدم نمیشود لذا قتل او جایز نیست.
2. اگر قاتل نسبت به حکم شرعی آن آگاه نباشد و به توهّم جواز قتل، کُشته باشد قصاص نمیشود و با توافق اولیای دَم دیه پرداخت کند.
3. اگر قاتل نسبت به حکم شرعی آن - که حرمت قتل است - آگاه بود قصاص میشود مگر با توافق اولیای دم.
1387/9/20
قتل مرتد
أ. مجازات یا مسئولیت قاتلِ شخص مرتد در موارد ذیل چیست؟
مسلمانی، عمداً مرتدی را به قتل برساند.
مرتدی، مرتد دیگر را عمداً به قتل برساند.
کافر ذمی، مرتدی را به قتل برساند.
در موارد فوق چنانچه قتل غیرعمد باشد، قاتل چه مسئولیتی دارد؟ آیا دیهای برای مرتد ثابت است؟ در فرض ثبوت، مقدار آن را بیان فرمایید.
ب. آیا در صورت فوق فرقی بین اقسام مرتد و زن یا مرد بودن مرتد میباشد یا خیر؟
1. اگر مسلمان عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص نمیشود.
2. اگر مسلمان عمداً مرتدّی را بدون اذن حاکم شرع بکشد، گناه کرده و تعزیر میشود.
3. اگر مرتد عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص میشود.
4. اگر کافر ذمی عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص میشود.
5. اگر مسلمان به طور غیرعمد (اعم از شبه عمد یا خطاء) مرتدّی را بکشد، دیه ندارد.
6. قتل غیرعمدی مرتد دیه ندارد.
7. مهدورالدم بودن مرتد باید به حکم حاکم شرع ثابت شود.
8. ترور مرتد، جایز نیست.
86/9/16
حکم اشاعه ویروس کشنده
آیا شخصی آگاهانه و از روی عمد که خود مبتلا به ویروس HIV میباشد، شخص دیگری را مبتلا به ایدز نماید، قاتل محسوب میشود و قتل عمد صورت گرفته؟
1. ویروس ایدز و ابتلای به آن مراتبی دارد.
2. تماس و ارتباط با شخص دیگر اقسامی دارد.
3. اثرپذیری شخص دیگر، متفاوت است.
4. اگر رأی نهاییِ کارشناسِ بدون معارض این بود که فلان قِسم از ابتلا کُشنده و درمانناپذیر است، کسی که مبتلا است و دیگری را عالماً، عامداً مبتلا نماید و آن شخص دیگر به استناد همین ابتلا بمیرد، قتل عمد محسوب میشود.
85/8/24
دیه قتل شِبه عمد
در قتل شبه عمدی که قاتل فوت کرده اولیاء دم به طرفیت ورثه قاتل (اولیاء دم) دعوی طرح کردند و ورثه قاتل محکوم به پرداخت دیه از ماترک قاتل شدند لکن قاتل مالی ندارد با تحقیق و بررسی مشخص شد ورثه قاتل هم مال ندارند آیا میشود دیه مقتول را از بیتالمال پرداخت نمود؟ همچنین در صورتی که ورثه قاتل مال داشته باشند تکلیف به پرداخت دیه از مال خود دارند یا در هر صورت، وقتی که قاتل مالی نداشت دیه بر بیتالمال است؟
1. دیه شبه عمد بر قاتل است و در صورت عدم تمکن از ادای دین میتوان مقداری از زکات را از سهم غارمین به آن اختصاص داد.
2. در صورت عجز از تأدیه دیه حکومت اسلامی باید آن را از بیتالمال بپردازد.
1387/11/10
مقتولی که از فرقه ها باشد
اگر مقتول به قتل عمد، دارای پدر و مادر باشد و پدر دارای مسلک اهل حق باشد آیا پدر حق قصاص و یا دیه دارد یا خیر؟
1. اگر پدر مانند مادر مسلمان باشد و به اصول اسلامی معتقد باشد حق قصاص دارد.
اگر مقتول به قتل عمد، دارای مسلک اهل حق باشد آیا میتوان از قاتل که شیعه است قصاص نمود؟
2. اگر مقتول مسلمان باشد و به اصول اسلامی معتقد باشد میتوان از قاتل هر چند شیعه باشد حق قصاص را استیفاء نمود. البته در صورتی که قاتل مرد باشد باید نصف دیه را به اولیای قاتل پرداخت کرد.
88/2/10
اگر مقتول به قتل عمد، زن باشد و تنها وارث وی پدر و مادر باشند و پدر از قصاص درگذشته باشد آیا مادر میتواند مطالبه قصاص نماید.
1. مادر حق قصاص دارد.
2. سهم پدر از دیه تصالحی، باید از طرف مادر پرداخت شود.
3. اگر پدر سهم خود را بخشید، مادر باید سهم پدر را به وارث یا وارثان قاتل بپردازد.
88/1/28
دیه زن
1. جهت تنصیف دیه زنان، چه دیهای باید به ثلث دیه کامل برسد: دیه هر جرح به تنهایی؛ دیه کلّ جراحات وارده بر هر عضو؛ دیه کل جراحات وارده بر بدن؟
2. فلسفه یا حکمت تنصیف دیه زنان چه میباشد؟
1. دیه به معنای ارزش انسان نیست تا تساوی آن در قتلِ بزرگترین شخصیت علمی عصر و سادهترین فرد جامعه موجب وهنِ آن شهرۀ دوران شود یا تفاوت آن در مرگ زن و مرد، سؤال برانگیز گردد.
2. همانطوری که در جریان تفاوت سهام ارث، خدای سبحان به قصد آگاهی بشر اشارت فرمود: ﴿لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکُمْ نَفْعاً﴾ در اختلاف مقادیر دیه نیز میتوان حدس زد تا بعداً معلوم شود.
اجرای حد در اماکن عمومی
در اجرای مجازات شلاق حدّی با عنایت به آیه دوم سوره مبارکه نور: ﴿... وَلْیَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنْ الْمُؤْمِنِینَ﴾.
الف) منظور «طائفة» چیست؟ (آیا اجرای مجازات مذکور در حضور چند نفر آنهم در محیط بسته کفایت میکند یا اینکه الزاماً بایستی در اماکن عمومی و ملأ عام انجام گیرد؟)
حضور بعضی از مسلمانان کافی است، هر چند در مکان عام نباشد.
ب) ﴿مِنَ المؤمِنین﴾ چه کسانی هستند؟ (افراد با ایمان به معنای خاص یا افرادی که مسلمان هستند؟)
مقصود از مؤمنان مقابل کافران است پس حضور برخی از مسلمانان کافی است.
ج) آیا رعایت قیود فوق الذکر شرعاً واجب است یا جنبه ارشادی و استحبابی دارد؟
ظاهر امر در آیه مزبور لزوم حضور است، احتیاط آن است که در صورت امکان حضور ترک نشود.
81/10/26
زندان
در باب احکام نکاح و طلاق واژۀ حبس (زندان) در منابع فقهی آمده است. در عصر معصومان: این حبس وجود داشت. دربارۀ آن کمی راهنمایی فرمایید.
1. زندان در اسلام وجود داشته و دارد؛
2. زندانی کردن باید پس از اثبات جرم ِمخصوص در محکمه عدل باشد؛
3. شرائط زندانی کردن در وسائل الشیعه، کتاب دَیْن، باب هشتم و... آمده است.
1393/7/27