آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
شیوهٴ اجاره
مسئله 2344. در پیمان اجاره، صیغه (لفظ) لازم نیست، چون به چند صورت عقد اجاره درست است: 1. اجارهدهنده و اجارهکننده - با هر زبانی که دارند - اجاره را با لفظ ادا کنند؛ 2. هر دو طرف، فعلی انجام دهند که بر اجاره دلالت داشته باشد؛ 3. یک طرف با لفظ و طرف دیگر با فعل، اجاره را برقرار کنند. در صحّت عقد اجاره به صورتهای یادشده، فرقی بین اجاره دادن مال و اجیر شدن شخص نیست.
مسئله 2345. کسی که نمیتواند حرف بزند، اشاره او عقد لفظی است و فعل او مانند فعل دیگران، عقد فعلی است.
شروط دو طرف اجاره
مسئله 2346. اجارهدهنده و اجارهکننده باید بالغ، عاقل، با اختیار و در مال یا کار خود حقّ تصرف داشته باشد. اجارۀ سفیه، نیز اجارۀ سفیهانه که هیچ جهت عقلانی ندارد، باطل است.
مسئله 2347. اجارهدهنده یا اجارهکننده میتواند به عنوان وکالت از دیگری، پیمان اجاره برقرار کند.
مسئله 2348. اگر ولیّ، وصیّ و قیّمِ نابالغ، مال او را اجاره دهد یا خود او را اجیر دیگری نماید، صحیح است؛ لیکن اگر مدتی از زمان بالغ شدن او را جزء مدّت اجاره قرار دهد، پس از آنکه وی بالغ شد، اصل اجاره را نمیتواند به هم بزند؛ ولی بقیه مدت، هرگاه به صورتی باشد که اگر ولیّ آن را جزء زمان اجاره قرار نمیداد، برخلاف مصلحتِ ضروری نابالغ بود، نمیتواند به هم بزند؛ اما اگر برابر مصلحت ضروری او نبود، میتواند بقیه را به هم بزند.
مسئله 2349. اگر نابالغ، دارای ولیّ، وصیّ و قیّم نبود، باید در اجارۀ مال وی یا اجیر نمودن خود او، مجتهد عادل اذن دهد. در صورت دسترسی نداشتن به مجتهد عادل باید مؤمن عادل اذن دهد. البته باید مصلحتِ نابالغ کاملاً حفظ شود.
مسئله 2350. زن در صورتی که حقّ همسر او از بین نرود میتواند جهت کارکردن یا شیردادن اجیر شود.
اجاره دوم
مسئله 2351. اجارهکننده میتواند مورد اجاره را به دیگری اجاره دهد، مگر آنکه شرط صریح یا ضمنی شده باشد که حق واگذاری به دیگری را ندارد. در صورتی که حقّ واگذاری به دیگری را داشته باشد، میتواند به مقدار کمتر یا مساوی یا بیشتر اجاره بدهد، مگر آنکه مورد اجاره، خانه یا اتاق یا دکان باشد که اجاره به مقدار بیشتر در صورتی جایز است که وی کاری که سبب ارزش افزوده است - مانند تعمیر، فرش و... - انجام داده باشد؛ یا به غیر جنس اجرت سابق اجاره داده باشد.
مسئله 2352. اگر اجیرشونده با اجیرکننده، به صورت صریح یا ضمنی شرط کنند که فقط برای او کار کند، نه اجیرشونده میتواند اجیر دیگری شود؛ نه اجیرکننده میتواند او را اجیر دیگری کند و اگر به هیچ وجه شرط نکنند، اجیرشونده میتواند برای دیگری به هر مقداری که با هم توافق کنند، اجیر شود؛ ولی اجیرکننده نمیتواند او را اجیر دیگری کند، مگر به مقدار مساویِ با اجارهبها یا کمتر از آن و اگر به اجارهبهایی از جنس دیگر اجاره دهد، میتواند زیادتر از اجرتِ اول بگیرد.
مسئله 2353. اگر خانه یا اتاق یا دکان را اجاره نمود یا کسی را اجیر کرد، در صورتی که بتواند آنها را به دیگری واگذار کند، اگر مقداری از آنها را خود استفاده کرد و بقیّه را به دیگری اجاره داد، نمیتواند بیشتر از مبلغ اجارۀ اول بگیرد، مگر با تعمیرکردن، فرشکردن و مانند آن؛ یا به جنس دیگر اجاره دهد.
مسئله 2354. در مواردی که بهرهبرداری از ملک اجاری یا شخص اجیر محدود باشد، در اجاره دوم باید در همان محدوده باشد؛ برای مثال، اگر مِلکی را جهت کار فرهنگی اجاره نمود، نمیتواند آن را برای استفاده از کار غیر فرهنگی اجاره دهد.