آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام جماعت
مسئله 1528. موقعی که مأموم نیت میکند، باید امام را معیّن کند؛ ولی دانستن اسم او لازم نیست؛ مثلاً اگر نیّت کند اقتدا میکنم به امام حاضر، نمازش صحیح است.
مسئله 1529. اگر کسی به قصد اینکه امام جماعتْ فلانی است، اقتدا کند، به گونهای که اگر دیگری باشد، اقتدا نمیکند، نماز او به جماعت باطل است، هرچند آن دیگری هم نزد او عادل باشد و اگر مأموم در این حال به صورت وجوب یا استحباب یا احتیاط، حمد و سوره نماز خود را خوانده باشد، نماز او به صورت فرادا صحیح است؛ ولی چنانچه به صورتی بوده که اگر پیش از نماز میفهمید که شخص دیگری است، به او هم مثل اوّلی اقتدا میکرد، نمازش به جماعت نیز صحیح است.
مسئله 1530. اگر امام جماعت در بین نماز از قیام عاجز شد، لازم است مأموم نیت فرادا کند و نماز خود را بهجا آورد؛ همچنین است هر نقصی که مانع از اقتداست.
مسئله 1531. مأموم باید غیر از حمد و سوره، همه چیز نماز را خودش بخواند؛ ولی اگر رکعت اول یا دوم او رکعت سوم یا چهارم امام باشد و در حال قیام امام به او اقتدا کند، باید حمد و سوره را بخواند.
مسئله 1532. اگر مأموم در رکعت یکم و دوم نماز صبح و مغرب و عشاء صدای حمد و سورۀ امام را بشنود، اگرچه کلمات را تشخیص ندهد، باید حمد و سوره را نخواند و اگر صدای امام را نشنود، مستحب است حمد و سوره بخواند؛ ولی باید آهسته بخواند و چنانچه سهواً بلند بخواند، اشکال ندارد.
مسئله 1533. اگر مأموم برخی از کلمات حمد و سورۀ نماز صبح و مغرب و عشای امام را بشنود، به احتیاط واجب، حمد و سوره را نخواند.
مسئله 1534. اگر مأموم به سهو حمد و سوره بخواند، یا خیال کند صدایی را که میشنود صدای امام نیست و حمد و سوره بخواند و بعد بفهمد صدای امام بوده، نمازش صحیح است.
مسئله 1535. اگر شک کند که صدای امام را میشنود یا نه، یا صدایی بشنود و نداند صدای امام است یا صدای کسی دیگر، میتواند حمد و سوره بخواند.
مسئله 1536. مأموم باید در رکعت یکم و دوم نماز ظهر و عصر، حمد و سوره نخواند و مستحب است به جای آن ذکر بگوید.
مسئله 1537. مأموم نباید تکبیرةالاحرام را پیش از امام بگوید، بلکه به احتیاط واجب تا تکبیر امام تمام نشده، تکبیر نگوید.
مسئله 1538. اگر مأموم پیش از امام به عمد هم سلام دهد، نمازش صحیح است.
مسئله 1539. اگر مأموم غیر از تکبیرةالاحرام و سلام چیزهای دیگر نماز را پیش از امام بگوید، اشکال ندارد، ولی چنانچه آنها را بشنود، یا بداند امام چه وقت میگوید، به احتیاط مستحب پیش از امام نگوید.
مسئله 1540. مأموم باید غیر از آنچه در نماز خوانده میشود، کارهای دیگر آن را - مانند رکوع و سجود - با امام یا کمی پس از او بهجا آورد و اگر به عمد پیش از امام یا مدتی پس از امام انجام دهد، به جهت ترک متابعت معصیت کرده؛ ولی نمازش صحیح است؛ امّا اگر در دو رکن پشت سر هم از امام جلو یا عقب بیفتد، به احتیاط مستحب، باید نماز را تمام کند و دوباره اقامه کند.
مسئله 1541. اگر به سهو پیش از امام سر از رکوع بردارد، چنانچه امام در رکوع باشد، باید به رکوع برگردد و با امام سر بردارد و در این صورت، اضافه شدن رکوع که رکن است، نماز را باطل نمیکند؛ ولی اگر به رکوع برگردد و پیش از آنکه به رکوع برسد، امام سر بردارد، نمازش باطل است.
مسئله 1542. اگر به اشتباه سر از سجده بردارد و ببیند امام در سجده است، باید به سجده برگردد و چنانچه در هر دو سجده این کار رخ دهد، برای اضافه شدن دو سجده که رکن است، نماز باطل نمیشود.
مسئله 1543. کسی که به اشتباه پیش از امام از سجده سر برداشته، هرگاه به سجده برگردد و هنوز به سجده نرسیده امام سر بردارد، نمازش صحیح است؛ ولی چنانچه در هر دو سجده از یک رکعت این کار رخ دهد، نماز باطل است.
مسئله 1544. اگر به اشتباه سر از رکوع یا سجده بردارد و به سهو یا به خیال اینکه به امام نمیرسد، به رکوع یا سجده نرود، نمازش صحیح است.
مسئله 1545. اگر مأموم از سجده سر بردارد و ببیند امام در سجده است، چنانچه به خیال اینکه سجدۀ یکم امام است، به قصد اینکه با امام سجده کند به سجده رود و سپس بفهمد سجدۀ دوم امام بوده، باید بنا بر احتیاط نماز را تمام کند و نماز را دوباره انجام دهد. و اگر به خیال اینکه سجدۀ دوم امام است، به سجده رود و بفهمد سجدۀ یکم امام بوده، باید از امام متابعت کرده و به سجده رود و نماز را تمام کند و اعاده آن مستحب است.
مسئله 1546. اگر به سهو پیش از امام به رکوع رود و در حالی باشد که اگر سر بر دارد به مقداری از قرائت امام میرسد، چنانچه سر بردارد و با امام به رکوع رود، نمازش صحیح است.
مسئله 1547. اگر به سهو پیش از امام به رکوع رود و به صورتی باشد که اگر برگردد به چیزی از قرائت امام نمیرسد، میتواند سر بردارد و با امام نماز را تمام کند و نمازش صحیح است، اگرچه احتیاط استحبابی در این صورت، اعادۀ نماز است و اگر سر برندارد تا امام به او برسد، نمازش صحیح است.
مسئله 1548. اگر به سهو پیش از امام به سجده رود، میتواند سر بردارد و با امام به سجده رود و نمازش صحیح است، اگرچه احتیاط استحبابی در این صورت، اعادۀ نماز است و چنانچه سر برنداشت، نمازش صحیح است.
مسئله 1549. اگر امام در رکعتی که قنوت ندارد، به اشتباه قنوت بخواند، یا در رکعتی که تشهد ندارد، به اشتباه مشغول خواندن تشهد شود، مأموم نباید قنوت و تشهد را بخواند؛ ولی نمیتواند پیش از امام به رکوع رود؛ یا پیش از ایستادن امام بایستد، بلکه باید صبر کند، تا قنوت و تشهد امام تمام شود و بقیۀ نماز را با او بهجا آورد.
مسئله 1550. در تحقق جماعت، فقط کافی است که مأموم نیّت اقتدا داشته باشد و نیّت امامت برای امام جماعت، معتبر نیست و بدون نیّت او، جماعت از طرفین محقق میشود و احکام آن، از قبیل متابعت و شک، جاری است؛ امّا در استحقاق ثواب جماعت برای امام بدون نیّت، جای تأمّل است و در این صورت، احتیاط مستحب برای امام این است که احکام جماعت را بر این نماز جاری نکند.
مسئله 1551. امام جماعت باید یک نفر باشد؛ ولی اگر در بین نماز برای امام حادثهای پیش آمد - مثل فوت، بیهوشی، دیوانگی، حدث، مرض، جاری شدن خون از بینی و احتیاج به قضای حاجت و همچنین است اگر امام متوجّه شود که طهارت نداشته یا نماز او شکسته بوده است - امام یا مأمومها میتوانند شخص دیگری را امام قرار دهند؛ خواه آن فرد از اعضای جماعت باشد؛ یا کسی باشد که ابتدائاً میخواهد نماز بگزارد.