آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
افعال وضو
مسئله 242. در وضو واجب است صورت و دستها شسته و جلوی سر و روی پاها مسح شود.
مسئله 243. درازای صورت باید از بالای پیشانی، از جایی که موی سر میروید تا آخر چانه، شسته شود و پهنای آن به مقداری که میان انگشت وسط و شست قرار میگیرد، باید شسته شود و اگر مختصری از این مقدار شسته نشود، وضو باطل است، پس برای آنکه شخص یقین کند این مقدار کاملاً شسته شده، باید کمی اطراف آن را هم بشوید.
مسئله 244. اگر صورت یا دست کسی کوچکتر یا بزرگتر از متعارف مردم باشد، باید ببیند که افراد عادی تا کجای صورت خود را میشویند و او هم تا همانجا را بشوید؛ نیز اگر در پیشانی او مو روییده یا جلوی سرش مو ندارد، باید به اندازۀ متعارف پیشانی را بشوید.
مسئله 245. اگر احتمال دهد چرک یا چیز دیگری در قسمتی از اعضای وضو - مانند ابروها و گوشههای چشم و لب او - هست که نمیگذارد آب به آنها برسد، چنانچه احتمال او در نظر مردم بجا باشد، باید پیش از وضو آن را بررسی کند که اگر هست، برطرف نماید.
مسئله 246. اگر پوست صورت از لای مو پیدا باشد، باید آب را به پوست برساند و چنانچه پیدا نباشد، شستن مو کافی است و رسانیدن آب به زیر آن لازم نیست.
مسئله 247. اگر شک کند که پوست صورت از لای مو پیداست یا نه، به احتیاط واجب باید مو را بشوید و آب را به پوست هم برساند.
مسئله 248. شستن توی بینی و مقداری از لب و چشم که در وقت بستن دیده نمیشود، واجب نیست؛ ولی برای آنکه یقین کند از جاهایی که باید شسته شود، چیزی باقی نمانده، واجب است مقداری از آنها را هم بشوید. کسی که نمیدانسته باید این مقدار را بشوید، اگر نداند در وضوهایی که گرفته این مقدار را شسته یا نه، نمازهایی که گزارده صحیح است.
مسئله 249. باید صورت را از بالا به پایین شست؛ اگر از پایین به بالا بشوید، وضو باطل است و دستها را باید از آرنج به طرف سر انگشتان بشوید.
مسئله 250. اگر دست را تر کند و به صورت و دستها بکشد، چنانچه تری دست به قدری باشد که با کمک دست، شستن صدق کند، بنا بر احتیاط کافی است.
مسئله 251. پس از شستن صورت، باید دست راست و پس از آن دست چپ را، از آرنج تا سر انگشت، بشوید.
مسئله 252. برای آنکه یقین کند آرنج را کاملاً شسته، باید مقداری بالاتر از آرنج را هم بشوید.
مسئله 253. کسی که پیش از شستن صورت، دستهای خود را تا مچ شسته، هنگام وضو باید تا سر انگشتان را بشوید و اگر فقط تا مچ را بشوید، وضوی او باطل است.
مسئله 254. در وضو، شستن صورت و دستها، بار یکم واجب، بار دوم جایز، بار سوم و بیشتر از آن حرام است و اگر با مقداری آب که به قصد وضو میریزد، تمام عضو شسته شود، یک بار شمرده میشود؛ چه یک بار را قصد بکند، یا قصد نکند.
مسئله 255. پس از شستن هر دو دست باید جلوی سر را با تری آب وضو که در دست مانده، مسح کند و لازم نیست با دست راست باشد و به احتیاط از بالا به پایین مسح کند.
مسئله 256. یک قسمت از چهار قسمت سر - که مقابل پیشانی است - جای مسح است و هر جای این قسمت را به هر اندازه مسح کند، کافی است، اگرچه به احتیاط مستحب، از درازا به اندازۀ درازای یک انگشت و از پهنا به اندازۀ پهنای سه انگشت بسته، مسح کند.
مسئله 257. لازم نیست مسح سر بر پوست آن باشد، بلکه بر موی جلوی سر هم صحیح است؛ ولی کسی که موی جلوی سر او به اندازهای بلند است که اگر مثلاً شانه کند به صورتش میریزد، یا به جاهای دیگر سر میرسد، باید بُن موها را مسح کند؛ یا موها را کنار بزند و پوست سر را مسح کند و اگر موهایی را که به صورت میریزد یا به جاهای دیگر سر میرسد، جلوی سر جمع کند و بر آنها مسح کند، یا بر موی جاهای دیگر سر، که جلوی آن آمده مسح کند، باطل است.
مسئله 258. پس از مسح سر باید با تری آب وضو که در دست مانده، روی پاها را از سر یکی از انگشتها تا برآمدگی روی پا و به احتیاط تا مفصل، مسح کند.
مسئله 259. پهنای مسح پا به هر اندازه باشد، کافی است؛ ولی بهتر بلکه أحوط آن است که با تمام کف دست، روی پا را مسح کند.
مسئله 260. اگر در مسح پا همۀ دست را روی پا بگذارد و کمی بکشد، صحیح است.
مسئله 261. در مسح سر و روی پا باید دست را روی آنها بکشد و اگر دست را نگه دارد و سر یا پا را به آن بکشد، مسح باطل است؛ ولی اگر موقعی که دست را میکشد، سر یا پا مختصری حرکت کند، اشکال ندارد.
مسئله 262. جای مسح باید خشک باشد، پس اگر به قدری تر باشد که رطوبت کف دست به آن اثر نکند، مسح باطل است؛ ولی اگر تری آن به قدری کم باشد که رطوبت آن مانع از تأثیر رطوبت کف دست نباشد، یعنی پس از مسح بگویند این رطوبت فقط از تری کف دست است، اشکال ندارد.
مسئله 263. اگر برای مسح، رطوبتی در کف دست نمانده باشد، نمیتواند دست را با آب خارج، تر کند، بلکه باید از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرد و با آن مسح کند.
مسئله 264. اگر رطوبت کف دست فقط به اندازۀ مسح سر باشد، میتواند سر را با همان رطوبت مسح کند و برای مسح پاها از اعضای دیگر وضو رطوبت بگیرد.
مسئله 265. هرگاه بر اثر گرمی هوا یا جهات دیگر، هیچ رطوبتی در اعضای وضو برای گرفتن رطوبت جهت مسح باقی نماند، به احتیاط واجب، هم با آب خارج مسح کند؛ هم پس از وضو تیمّم کند.
مسئله 266. مسح کردن از روی جوراب و کفش باطل است؛ ولی اگر به جهتی مانند سرمای شدید یا ترس از دزد و درنده و مانند اینها نتواند کفش یا جوراب را بیرون آورد، مسح کردن بر آنها اشکال ندارد و اگر روی کفش نجس باشد، باید چیز پاکی بر آن بگذارد و بر آن چیز مسح کند.
مسئله 267. اگر روی پا نجس باشد و نتواند برای مسح، آن را آب بکشد، باید تیمم کند.
مسئله 268. تکرار مسح سبب بطلان وضو نیست؛ به ویژه اگر برای رعایت احتیاط باشد، مگر آنکه از روی تشریع یا وسوسه باشد.