آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
استثنای اقساط وام و خسارت ها
مسئله 2025. اگر کسی در یک سال خمسی درآمدی نداشت، نمیتواند هزینه آن سال را از درآمد سال بعد کسر نماید. بلی، اگر برای مخارج این سال مقداری قرض کند، در سال بعد میتواند آن وام را از درآمد سال جدید پرداخت نماید و جزء هزینه سال بعد قرار دهد.
مسئله 2026. اگر کسی در یک سال خمسی، درآمدش از هزینه او کمتر بود و از سرمایه مصرف کرد، نمیتواند کسری این سال را از درآمد سال بعد جبران و جایگزین نماید و اگر برای تأمین هزینه سال قبل وام گرفته باشد، میتواند این وام را از درآمد سال بعد کم نماید و جزء هزینه او محسوب میگردد و خمس ندارد.
مسئله 2027. اگر کسی برای تأمین کسری هزینه خود وام گرفته باشد و میتوانست آن وام را در سال قبل تسویه نماید؛ ولی انجام نداد، میتواند آن وام را از درآمد سال بعد پرداخت نماید. اگرچه این وام، هزینه سال قبل است؛ ولی پرداخت آن، جزء هزینۀ سال جدید شمرده میشود و خمس ندارد.
مسئله 2028. اگر کسی برای تأمین هزینه روزانه خود وام گرفته باشد، بازپرداخت اینگونه وام، از درآمد سال کسر میشود و خمس ندارد.
مسئله 2029. اگر شخصی برای رفاه و آسایش مناسب خود وامی گرفت و مثلاً ماشین سواری خرید و حادثهای پیش آمد و از بین رفت، در این صورت، بازپرداخت این وام جزء هزینه او خواهد بود و خمس ندارد.
مسئله 2030. اگر کسی برای آسایش بیشتر و برای تفریح و تفرّج که مورد نیاز ضروری او نیست، ماشین یا باغی خرید، در اینگونه موارد پولی که برای آن داده است، جزء هزینه سال او نیست و باید خمس آن را بپردازد و اگر برای خرید آن وام گرفته باشد، پرداختن آن، جزء هزینه شمرده نمیشود و هرمقدار از اقساط را که از درآمد پرداخت کرده است، محاسبه نماید و خمس آن را بپردازد.
مسئله 2031. اگر کسی در سال قبل وامی گرفته بود و هزینه کرد، چنانچه آن وام را برای نیاز ضروری و مطابق شأن خود مصرف کرده بود، آن را میتواند از درآمد امسال پرداخت کند و خمس ندارد؛ اما اگر آن وام را در موارد غیر ضروری مصرف کرد، در این صورت، جزء هزینه او نیست و باید نخست خمس درآمد را و سپس وام را بپردازد. در هر دو فرض، فرقی نیست که قدرت و تمکّن بر ادای وام داشته باشد؛ یا نداشته باشد.
مسئله 2032. اگر شخصی بعضی از لوازم زندگی او از بین رفت - مثلاً بر اثر آتشسوزی فرش یا لوازم دیگرش سوخت یا سرقت شد - اگر تا آخر سال خمسی از درآمد سال تهیّه نکرد، میتواند این خسارت را از درآمد سال کسر نماید و خمس سود مانده را بپردازد.
مسئله 2033. اگر کسی چند نوع کسب و پیشه دارد - مثلاً هم تجارت میکند، هم زراعت، هم کارخانه دارد یا در چند شهر و مکان تجارت فرش فروشی دارد - در هر صورت، اگر در یک نوع کسب یا در یک مغازه یا در یک زمان خاص از سال ضرر کرد یا تلف شد، میتواند آن ضرر و خسارت را از سود دیگر کسب و کار جبران نماید و خمس زاید بر آن را بپردازد.
مسئله 2034. کسی که چند نوع تجارت یا در چند شهر کارگاه و مغازه دارد، خواه برای هر نوع تجارت دفتر مرکزی و حساب جداگانه داشته باشد و خواه تمام محاسبات را در یک دفتر مرکزی حسابرسی نماید، در هر دو صورت، میتواند ضرر و خسارت یک کارگاه و مغازه را از مجموع سود و درآمدش کسر نماید.
مسئله 2035. اگر کسی در تجارت یا زراعت و غیره در یک سال خمسی ضرر و زیان کرد، نمیتواند این ضرر و خسارت را از درآمد سال آینده کسر نماید. البته قبلاً گفته شد که اگر برای تأسیس کارگاه تجاری یا زراعت و غیره، چند سال هزینه کرد، پس از سوددهی میتواند تمام هزینههای آن کارگاه را از درآمد کسر نماید.
مسئله 2036. در محاسبه کردن ضرر و خسارت از درآمد سال، تفاوتی نیست که در اوایل سال سود به دست آورد و بعداً متضرر شود یا خسارت ببیند؛ یا اینکه در ابتدای سال ضرر کند و بعداً سود نماید، در هر دو صورت، ضرر و خسارت را میتواند از درآمد کسر نماید و سود مانده را تخمیس کند.