آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
نماز احتیاط
مسئله 1263. کسی که نماز احتیاط بر او واجب است، پس از سلام نماز، در حالی که تمام شروط صحت نماز را دارد، باید فوراً نیت نماز احتیاط کند و پس از تکبیر، حمد را بخواند و به رکوع رود و دو سجده کند، پس اگر یک رکعت نماز احتیاط بر او واجب است، بعد از دو سجده، تشهد بخواند و سلام دهد و اگر دو رکعت نماز احتیاط بر او واجب است پس از دو سجده، یک رکعت دیگر مثل رکعت نخست بهجا آورد و بعد از تشهد سلام دهد.
مسئله 1264. نماز احتیاط، سوره و قنوت ندارد و به احتیاط واجب سورۀ حمد و «بسم الله» آن را هم آهسته بگوید.
مسئله 1265. اگر پیش از نماز احتیاط بفهمد، نمازی که بهجا آورده درست بوده، لازم نیست نماز احتیاط بگزارد و اگر در بین نماز احتیاط بفهمد، لازم نیست آن را تمام کند.
مسئله 1266. اگر پیش از نماز احتیاط بفهمد که رکعتهای نمازش کم بوده - مثلاً به جای چهار رکعت سه رکعت خوانده - چنانچه کاری که نماز را باطل میکند انجام نداده، باید آنچه از نماز را بهجا نیاورده بهجا آورد و برای سلام بیجا دو سجده سهو انجام دهد و چنانچه کاری که نماز را باطل میکند، انجام داده - مثلاً پشت به قبله کرده - باید نماز را دوباره بهجا آورد.
مسئله 1267. اگر پس از نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش به مقدار نماز احتیاط بوده - مثلاً در شک بین سه و چهار، یک رکعت نماز احتیاط ایستاده بهجا آورد و سپس بفهمد نماز را سه رکعت خوانده بود - نمازش صحیح است.
مسئله 1268. اگر پس از نماز احتیاط بفهمد کسری نماز او کمتر از نماز احتیاط بوده - مثلاً در شک بین دو و چهار، دو رکعت نماز احتیاط ایستاده بهجا آورد و سپس بفهمد نماز را سه رکعت خوانده بود - باید کسری نماز را به نماز متصل نموده و نماز را هم دوباره بهجا آورد.
مسئله 1269. اگر پس از بهجا آوردن نماز احتیاط بفهمد کسری نماز او بیشتر از نماز احتیاط بوده - مثلاً در شک بین سه و چهار یک رکعت نماز احتیاط ایستاده بهجا آورد و بعد بفهمد نماز او دو رکعت بوده - چنانچه پس از نماز احتیاط، کاری که نماز را باطل میکند انجام داده - مثلاً پشت به قبله کرده - باید دوباره نماز بگزارد و اگر کاری که نماز را باطل میکند انجام نداده، باید دو رکعت کسری نمازش را بهجا آورد و نماز را هم اعاده کند.
مسئله 1270. اگر میان دو و سه و چهار شک کند و پس از گزاردن دو رکعت نماز احتیاط ایستاده، یادش بیاید که نماز او دو رکعت بوده، لازم نیست دو رکعت نماز احتیاط نشسته را بهجا آورد.
مسئله 1271. اگر میان سه و چهار شک کند و موقعی که دو رکعت نماز احتیاط نشسته یا یک رکعت ایستاده را گزارده، یادش بیاید که نماز او سه رکعت بوده، باید نماز احتیاط را تمام کند و نمازش صحیح است.
مسئله 1272. اگر میان دو و سه و چهار شک کند و پس از سلام در حال گزاردن دو رکعت نماز احتیاط ایستاده پیش از رکوع رکعت دوم یادش بیاید که نماز او سه رکعت بوده، باید بنشیند و نماز احتیاط را یک رکعتی تمام کند و برای سلام زائد سجده سهو کند و بنا بر احتیاط مستحب نماز را دوباره بهجا آورد.
مسئله 1273. اگر در میان نماز احتیاط بفهمد کسری نمازش بیشتر یا کمتر از نماز احتیاط بوده، چنانچه نتواند نماز احتیاط را مطابق کسری نمازش تمام کند، باید آن را رها کند و کسری نماز را بهجا آورد و در صورت لزوم، سجده سهو آن را انجام دهد و به احتیاط واجب، دوباره نماز بگزارد؛ مثلاً در شک بین سه و چهار، اگر موقعی که دو رکعت نماز احتیاط نشسته را بهجا میآورد، یادش بیاید که نماز او دو رکعت بوده، چون نمیتواند دو رکعت نشسته را به جای دو رکعت ایستاده حساب کند، به احتیاط واجب باید نماز احتیاط نشسته را رها کند و دو رکعت کسری نمازش را بگزارد و پس از سجده سهو نماز را هم دوباره بهجا آورد.
مسئله 1274. اگر شک کند نماز احتیاطی که بر او واجب بوده، آن را بهجا آورده یا نه، چنانچه وقت نماز گذشته باشد، به شک خود اعتنا نکند و اگر وقت دارد و مشغول کار دیگری نشده و از جای نماز برنخاسته و کاری هم - مثل روگرداندن از قبله که نماز را باطل میکند - انجام نداده، باید نماز احتیاط را بهجا آورد؛ اما اگر مشغول کار دیگری شده یا کاری که نماز را باطل میکند بهجا آورده، یا میان نماز و شک او بسیار طول کشیده، به شک اعتنا نکند.
مسئله 1275. اگر در نماز احتیاط، رکنی را کم یا افزون کند، یا مثلاً به جای یک رکعت دو رکعت بهجا آورد، نماز باطل میشود و دوباره باید اصل نماز را اقامه کند.
مسئله 1276. موقعی که مشغول نماز احتیاط است، اگر در یکی از کارهای آن شک کند، چنانچه محل آن نگذشته، باید بهجا آورد و اگر محلش گذشته، باید به شک خود اعتنا نکند؛ مثلاً اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه، چنانچه به رکوع نرفته، باید بخواند و اگر به رکوع رفته، به شک خود اعتنا نکند.
مسئله 1277. اگر در شمارۀ رکعتهای نماز احتیاط شک کند، باید بر بیشتر بنا بگذارد؛ ولی چنانچه طرف بیشتر شک، نماز را باطل میکند، بر کمتر بنا بگذارد و نمازش صحیح است و به احتیاط مستحب، دوباره نماز احتیاط را بگزارد و پس از آن اصل نماز را اعاده کند.
مسئله 1278. اگر در نماز احتیاط چیزی که رکن نیست سهواً کم یا اضافه شود، بنا بر احتیاط واجب، سجدۀ سهو دارد.
مسئله 1279. اگر پس از سلام نماز احتیاط، شک کند که یکی از اجزاء یا شروط آن را بهجا آورده یا نه، به شک خود اعتنا نکند.
مسئله 1280. اگر در نماز احتیاط، تشهد یا یک سجده را فراموش کند و محل انجام دادن آن گذشته باشد، به احتیاط واجب، پس از سلام، آن را قضا کند.
مسئله 1281. اگر نماز احتیاط و قضای یک سجده یا قضای یک تشهد یا دو سجدۀ سهو بر او واجب شود، باید نخست نماز احتیاط را بهجا آورد.
مسئله 1282. حکم گمان نمازگزار در رکعتهای نماز، حکم یقین است؛ مثلاً اگر در نماز چهار رکعتی گمان دارد که نماز را چهار رکعت بهجا آورده، نباید نماز احتیاط بگزارد؛ نیز چنانچه در غیر رکعتها گمان پیدا کند، میتواند به گمان خود عمل کند.
مسئله 1283. حکم شک و سهو و گمان در نمازهای واجب یومیه و نمازهای واجب دیگر فرقی ندارد؛ برای مثال، اگر در نماز آیات شک کند که یک رکعت خوانده یا دو رکعت، چون شک او در نماز دو رکعتی است، نمازش باطل میشود و اگر به یکی از دو طرف گمان داشته باشد، براساس گمان خود عمل کند.