آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
شرط سوم. رعایت فاصله میان امام و مأموم
باید میان امام جماعت و مأموم یا میان صفوف مأمومها فاصله بسیار نباشد.
مسئله 1485. اگر میان کسانی که در یک صف ایستادهاند، بچۀ ممیز که خوب و بد را میفهمد فاصله شود، چنانچه ندانند نماز او باطل است، میتوانند اقتدا کنند.
مسئله 1486. پس از تکبیر امام اگر صف جلو آمادۀ نماز و تکبیر گفتن آنان نزد یک باشد، کسی که در صف بعد ایستاده، میتواند تکبیر بگوید؛ ولی به احتیاط مستحب صبر کند تا تکبیر صف جلو تمام شود.
مسئله 1487. اگر کسی بداند نماز یک صف از صفهای جلو باطل است، در صفهای بعد نمیتواند اقتدا کند؛ ولی چنانچه نداند نماز آنان صحیح است یا نه، میتواند اقتدا کند.
مسئله 1488. هرگاه بداند نماز امام باطل است - برای مثال، بداند امام وضو ندارد - اگرچه خود امام متوجه نباشد، نمیتواند به او اقتدا کند.
مسئله 1489. اگر مأموم پس از نماز جماعت بفهمد که امام مسلمان یا عادل نبوده، یا به جهتی نمازش باطل بود - مثلاً بیوضو نماز خوانده - نماز مأموم صحیح است و اگر در بین نماز بفهمد، فوری نیّت فرادا کرده و ماندۀ نماز را تمام میکند و نماز او صحیح است؛ اما چنانچه پس از نماز بفهمد که امام جماعت در قرائت یا در ارکان نماز مشکلی داشت، نمازش اشکال دارد.
مسئله 1490. اگر در بین نماز شک کند که اقتدا کرده یا نه، چنانچه در حالی باشد که وظیفۀ مأموم است - مثلاً به حمد و سورۀ امام گوش میدهد - باید نماز را به جماعت تمام کند و چنانچه مشغول کاری باشد که هم وظیفه امام، هم وظیفه مأموم است - مثلاً در رکوع یا سجده باشد - باید نماز را به نیت فرادا تمام کند.
مسئله 1491. مأموم در میان نماز جماعتی که اقامه آن به جماعت واجب نیست، میتواند نیّت فرادا کند.
مسئله 1492. اگر مأموم به عذری پس از حمد و سورۀ امام نیّت فرادا کند، لازم نیست حمد و سوره را بخواند؛ ولی چنانچه پیش از تمام شدن حمد و سوره نیت فرادا کند، باید مقداری را که امام نخوانده بخواند.
مسئله 1493. اگر در بین نماز جماعت نیت فرادا کند، به احتیاط واجب نباید دوباره نیت جماعت کند؛ ولی چنانچه مردد شود که نیت فرادا کند یا نه، و سپس تصمیم بگیرد نماز را با جماعت تمام کند، نمازش صحیح است.
مسئله 1494. اگر شک کند که نیت فرادا کرده یا نه، باید بنا بگذارد که نیت فرادا نکرده است.
مسئله 1495. اگر موقعی که امام در رکوع است به او اقتدا کند و به رکوع امام برسد، اگرچه ذکر امام تمام شده باشد، نمازش به جماعت صحیح است و یک رکعت حساب میشود؛ اما اگر به مقدار رکوع خم شود و به رکوع امام نرسد، نمازش باطل است.
مسئله 1496. اگر موقعی که امام در رکوع است اقتدا کند و به مقدار رکوع خم شود و شک کند که به رکوع امام رسیده یا نه، نمازش باطل است.
مسئله 1497. اگر موقعی که امام در رکوع است اقتدا کند و پیش از آنکه به اندازۀ رکوع خم شود، امام سر از رکوع بردارد، میتواند نیت فرادا کند؛ یا صبر کند تا امام برای رکعت بعد برخیزد و آن را رکعت یکم نماز خود حساب کند؛ ولی اگر برخاستن امام به قدری طول بکشد که نگویند این شخص نماز جماعت میخواند، باید نیت فرادا کند.
مسئله 1498. اگر آغاز نماز جماعت یا بین حمد و سوره اقتدا کند و پیش از آنکه به رکوع رود، امام از رکوع سر بردارد، نماز او به صورت جماعت صحیح است و باید رکوع کند و خود را به امام برساند.
مسئله 1499. اگر موقعی برسد که امام مشغول خواندن تشهد آخر نماز است، چنانچه بخواهد به ثواب جماعت برسد، باید پس از نیت و گفتن تکبیرةالاحرام بنشیند و میتواند تشهد را به قصد قربت مطلق با امام بخواند؛ ولی سلام را نگوید و تا پایان سلام امام صبر کند و سپس بایستد و بدون آنکه دوباره نیت کند و تکبیر بگوید، حمد و سوره را بخواند و آن را رکعت یکم نماز خود حساب کند.