آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
وقت نماز ظهر و عصر
مسئله 769. فرا رسیدن ظهر شرعی، وقت نماز ظهر و سپس نماز عصر است. ظهر شرعی، غیر از ساعت دوازده روز است، زیرا ظهر شرعی، گاهی قبل از ساعت دوازده و گاهی پس از آن است، چنانکه در بعضی از شهرها پیش از ساعت دوازده و در برخی دیگر، پس از ساعت دوازده است.
مسئله 770. ظهر شرعی، وقتی است که آفتاب از دایره نصفالنهار بگذرد و تشخیص آن، به این است که در شهرهای اِستوایی، سایۀ شاخص که هنگام طلوع آفتاب به طرف مغرب بود، کاملاً از بین برود و با شروع سایۀ جدید شاخص به طرف مشرق، وقت نماز ظهر و سپس نماز عصر است، چنانکه برخی از روزهای سال در مکه اتفاق میافتد. تشخیص ظهر شرعی در شهرهایی که در خطّ اِستوا قرار ندارند؛ مانند بسیاری از کشورهای شمالی و جنوبی، به این است که شاخصِ صافی به طور عمود در مکان مسطّح نصب شود، هنگامی که سایۀ پدید آمده از صبح به طرف مغرب، به نهایت کوتاهی خود برسد و شروع به زیادی به سمت مشرق کند، آغاز ظهر شرعی است.
مسئله 771. وقت نماز ظهر و عصر، طبق معروف، به چهار صورت است:
یکم: وقت مختصّ به هر کدام، به گونهای که عمداً نمیشود یکی را در زمان دیگر انجام داد؛ دوم: وقت مشترک بین هر دو؛ سوم: وقت فضیلت هر کدام؛ چهارم: وقت اِجزا. احکام هر یکدر جای مناسب خود خواهد آمد. انشاءالله!
مسئله 772. معنای وقت اختصاصی ظهر، آن است که نماز عصر را نمیشود بهعمد در وقت اختصاصی ظهر انجام داد و معنای وقت اختصاصی عصر، آن است که در آن زمان محدود، غیر از نماز عصر، جایز نیست و معنای اختصاص، همان ترتیب است، بنابراین انجام دادن نماز ظهر در غیر وقت اختصاصی خود، همچنین انجام دادن نماز عصر در غیر وقت اختصاصی آن، باطل نیست، چنانکه بهجا آوردن نمازهای قضا، آیات، اجارهای و مانند آن، در وقت اختصاصی ظهر یا عصر با فرض انجام دادن نماز ظهر یا عصر در وقت دیگر، باطل نیست.
مسئله 773. وقت مخصوص ظهر، اول وقت است تا اندازهای که بتوان نماز ظهر مسافر یا حاضر را با تحصیل مقدمات آن، در آن وقت بهجا آورد. وقت مخصوص عصر، مقداری از زمان تا مغرب است که بتوان نماز عصر مسافر یا حاضر را در آن انجام داد. بین دو وقت مخصوص، وقت مشترک نماز ظهر و عصر است، اگر کسی نماز ظهر را تا وقت اختصاصی عصر بهجا نیاورده باشد، باید نماز عصر را اقامه کند و قضای نماز ظهر را بعداً بهجا آورد و اگر سهواً نماز ظهر در وقت مخصوص عصر و یا نماز عصر سهواً در وقت مخصوص ظهر واقع شد، صحیح است.
مسئله 774. رعایت ترتیب بین نماز ظهر و عصر و بین نماز مغرب و عشاء واجب است و تقدیم عمدی عصر بر ظهر و عشاء بر مغرب، موجب بطلان عصر و عشاء خواهد بود. اگر سهواً پیش از نماز ظهر، نماز عصر را شروع کند و در بین نماز بفهمد که نماز ظهر را بهجا نیاورده، باید نیّت را به نماز ظهر برگرداند؛ یعنی قصد کند آنچه خواندم و آنچه میخوانم، همه نماز ظهر باشد؛ خواه این حالت در وقت مخصوص نماز ظهر پیدا شود؛ خواه در وقت مشترک، هر چند احتیاط مستحبْ آن است که اگر این عمل در وقت مخصوص ظهر رخ دهد، دوباره نماز ظهر پیش از عصر خوانده شود.
مسئله 775. نماز جمعه در زمان حضور امام معصوم علیهالسلام و منصوب خاص او، واجب تعیینی است؛ به این صورت که غیر آن صحیح نیست؛ ولی در زمان غیبت معصوم علیهالسلام واجب تخییری است؛ یعنی کسی که در نماز جمعه شرکت کرده، لازم نیست نماز ظهرِ چهار رکعتی را هم بهجا آورد.
مسئله 776. نماز ظهر روز جمعه، اگر به صورت چهار رکعت بهجا آورده شود، وقت آن، همانند وقت سایر روزها وسیع است و اگر به صورت نماز جمعه انجام شود، وقت آن، محدود است به اینکه سایۀ حادث شده، به اندازۀ سایۀ اول زوال شود، به صورتی که بتوان در این فرصت، شرایط نماز را انجام داد و خطبهها و دو رکعت آن را به طور متعادل بهجا آورد و اگر با گذشت این اندازه از زمان، نماز جمعه ادا نشد، باید نماز چهار رکعتِ ظهر روز جمعه خوانده شود.