آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی

استفتائات

احکام تقلید

آیا تقلید، یاد گرفتن فتوای مجتهد است و یا عمل به فتوا و یا اینکه صرفاً التزام است؟
تقلید التزام به عمل است.
بهمن 1388
آیا حضرتعالی بقاء بر تقلید [از] مرجع میّت را جایز میدانید؟
بقاء بر تقلید [از] میّت، جایز است.
73/9/13

در بقاء بر تقلید [از] میت، آیا شرطی را معتبر میدانید؟
صِرف تحقق تقلید از مرجع معیّن، برای جواز بقاء بر تقلید [از] او، بعد از رحلت، کافی است.
74/1/30

بقاء بر مجتهد میّت أعلم از احیاء چه صورت دارد؟
بقاء واجب است.
بهمن 1388

تقلید ابتدایی از مجتهد میتی که حیات او را درک کردیم چه حکمی دارد؟
احتیاط لازم اجتناب از تقلید مفروض است.
بهمن 1388

مستدعی است نظر شریف را در خصوص «جواز» یا «وجوب» بقاء بر تقلید از حضرت امام خمینی رحمه‌الله‌علیه بیان فرمایید.
آیا بقاء بر تقلید مجتهد متوفّای اعلم از احیا تمام مسائل (اعمّ از مسائلی که مکلّف عمل نموده یا ننموده) را شامل میشود یا خیر؟
1. بقاء بر تقلید میّت جایز است.
2. اگر میّت اعلم از احیاء باشد، بقاء بر تقلید از وی در موارد اختلاف با فتوای احیاء لازم است.
3. محور بقاء، اعم از آن است که عمل شده باشد یا نشده باشد.
83/9/27

لطفا ارشاد فرمایید تکلیف افرادی که میخواهند ابتداء از حضرتعالی تقلید نمایند و سابقه تقلید از مراجع دیگری را ندارند - با توجه به اینکه رساله عملیه منتشر نشده است - چیست؟
فعلاً مطابق آخرین رساله امام ره و نیز آخرین جوابهای ایشان از استفتاها عمل کنند و مسائلی که مورد نیاز است و در نوشته‌های یاد شده از امام نباشد از دفتر اینجانب سؤال نمایند.
88/8/16

فرزندانم به سنّ تکلیف تشرّف یافته‌اند و میخواهند از حضرتعالی تقلید کنند؛ آیا میتوانند به دلیل عدم وجود رساله شما از رساله امام استفاده کنند؟
فرزندان شما طبق آخرین رساله امام راحل ره عمل نمایند و موارد اختلاف نظر را استفتاء کنند.
74/3/30

1. آیا مسائل سی و چهارگانه باب تقلید از کتاب شریف تحریرالوسیله پس از رحلت حضرت امام برای کسانی که معتقد به اعلمیت آن بزرگوار هستند، اکنون نیز قابل تقلید میباشند و یا اینکه در تمامی آن‌ها باید به مجتهد زنده رجوع نمایند؟
2. آیا نظر شریف در مورد مقلِّدین حضرت امام خمینی رحمه‌الله‌علیه که معتقد به اعلمیت آن بزرگوار هستند، پس از رحلت حضرت آیت‌الله العظمی اراکی رحمه‌الله‌علیه که اذن بقاء بر تقلید را داده بودند و اکنون به اذن حضرتعالی بقاء بر تقلید دارند، همانند نظر شریف حضرت امام در مسئلۀ چهارده از باب تقلید کتاب شریف تحریرالوسیله است یا خیر؟
موارد اختلاف نظر اینجانب در 34 مسئله از مباحث اجتهاد و تقلید تحریرالوسیله به صورت زیر است:
مسئله 2: التقلید هو الإلتزام بالعمل بفتوی مجتهد معیّن و إن لم یعمل بَعدُ.
مسئله 4:... یجب العدول إلی الثانی الأعلم فی مورد الإختلاف، إذا لم یکن فتوی الأوّل موافقاً للإحتیاط.
مسئله 12:... یجب العدول فیما إذا لم یکن فتوی الأوّل موافقاً للإحتیاط.
مسئله 13: و یجب الرجوع إلی الحیّ الأعلم فی مورد الاختلاف، إذا لم یکن فتوی المیّت موافقاً للإحتیاط.
مسئله 14: ... الأظهر البقاء علی تقلید الثانی.
مسئله 21: ... لا مجال للحصر بل أیّ طریق یثبت بها فتوی المجتهد و یعلم به، یکتفی بذلک.
مسئله 23: یجب تعلّم المسائل التی یبتلی بها غالباً من العبادات و غیرها.
مسئله 32: إن کانت هناک قرینة علی اعتبار کیفیة خاصّة فی العمل تلزم رعایتها؛ سواء کانت مطابقة لتقلید الموکل أم لا، أو مطابقة لوظیفة المیّت أم لا؛ و إن لم تکن هناک قرینة علی رعایة کیفیة خاصّة، الأظهر هو رعایة العامل وظیفة نفسه، لأنه المأمور بذلک العمل من ناحیة الغیر؛ وأمّا الولیّ فلا مجال له إلّا العمل بوظیفته، لأنّ الأمر متوجّه إلیه بدءً.
75/2/2

احکام طهارت

معنای طهارت معصومان علیهم السلام

آیا طبق آیه شریفۀ تطهیر میتوان استدلال نمود که معصومین علیهم السلام از هر گونه پلیدی و نجاست ظاهری و باطنی حتی نجاست خون و...، پاک میباشند؟
معصومان علیهم السلام از هر گناهی، اعم از کوچک و بزرگ، طاهرند.
معنای آیۀ تطهیر، طهارت معصومان از هر رجس است.
معنای آیۀ تطهیر این نیست که رجس آنان مانند خون و... پاک است.
سعی کنید در معارف عمیق قرآن و عترت تدبر شود؛ نه در این‌گونه مسائل.
1381/4/12

پاکی عرق جنب از حلال

اگر فردی از راه حلال جنب شده باشد و عرق کند، لباس‌هایش نجس میشود یا نه؟
عرق جنب از حلال، پاک است.
83/2/23

پاکی الکل صنعتی

آیا الکل صنعتی که برای مصرف در و میز و صندلی به کار میرود، پاک است؟
پاک است، تا زمانی که نجاست آن احراز شود.
74/1/31

غساله آب قلیل

آیا غساله آب قلیل پاک است یا نجس؟
غساله آب قلیل که عین نجس را زایل میکند نجس است و از آن غساله که با خروجش محل نجس پاک میشود احتیاطاً اجتناب شود.

راه های ثبوت نجاست

در حکم به نجاست شیء، یقین لازم است یا گمان غالب و ظاهر نیز کفایت میکند؟
نجاست چیزی با یقین، اطمینان، شهادت دو عادل، اخبارِ صاحب ید و استصحاب ثابت میشود.

حکم رطوبت پس از ادرار و استبراء

1. حکم رطوبتی که بعد از ادرار و عمل استبراء از انسان خارج میشود چیست؟
2. چون فکر میکنم که این رطوبت نجس است هر روز لباس‌هایم را آب میکشم و برای نماز خودم را میشویم؛ گاهی هم کمتر به دستشویی میروم؛ این باعث بیماری نیز برایم گشته است. مدتی است که به این وسواس دچار شدم؛ لطفاً مرا از این مشقّت نجات بدهید.
1. رطوبت مشکوک، اگر بعد از استبراء باشد، پاک است.
2. فکر مزبور، وسوسه است؛ به آن اعتناء نکنید و عبادات خود را بدون تکلّف انجام دهید.
1374/3/24

احکام وضو

آیا جوهر خودکارهای معمولی، مانع از آب وضو میشود یا خیر؟
اگر جِرم جوهر، مانع رسیدن آب وضو به محلّی که باید شسته شود باشد، وضو صحیح نیست و چنانچه جِرم آن برطرف شده و فقط رنگ آن باقی باشد، وضو صحیح است.
83/2/23

آیا مس سیدیهای قرآنی نیز مستلزم داشتن وضو است یا خیر؟
مس سیدیهای قرآنی بدون وضو حرام نیست.
83/2/23

احکام غسل

چه چیزهایی موجب جنابت در بانوان میشود؟ آیا خوش آمدن و سست شدن بدن و پرش بدن بدون آنکه منی خارج شود غسل دارد یا خیر؟
1. خوش آمدن، سست شدن بدن، مادامی که منی خارج نشود، موجب جنابت نیست.
2. دو چیز موجب جنابت زن میشود: یکی خروج منی و دیگری دخول.

اگر زن در روزهای هشت یا نُه عادتش ترشح کمرنگ ببیند، جزء عادت او محسوب میشود؟
اگر روزهای هشتم و نهم از ایّام عادت باشد، حیض شمرده میشود و چنانچه بیش از ایام عادت باشد، بررسی کند؛ اگر تا ده روز قطع گردد، حیض است و در صورتی که از ده روز بگذرد، تمام روزهایی که بیش از عادت است استحاضه است و در مدت بررسی باید احتیاط کند؛ یعنی وظیفه حال استحاضه را که خواندن نماز و گرفتن روزه است انجام دهد و آنچه بر حائض حرام است - مانند دست زدن به خطّ قرآن و توقف در مسجد - را ترک کند.

با چه غسل‌هایی میتوان نماز خواند؟
فقط با غسل جنابت میتواند بدون وضو نماز بخواند.

آیا غسل جمعه، از وضو مجزی است؟
غسل جمعه مجزی از وضو نیست.
تابستان 88

احکام میّت

شرکت در تشییع و تدفین و نماز کسی که خودکشی میکند، چه حُکمی دارد؟
مورد سؤال اشکال ندارد.
81/11/1

آیا کفن و دفن غیر مسلمان واجب است یا نه؟ در صورت وجوب باید طبق آئین آن‌ها باشد یا طبق دستور اسلام؟
در صورت نبودن هم آئین غیر مسلمان کفن و دفن غیر مسلمان همانند مسلمان واجب نیست هرچند اصل دفن برای حفظ بهداشت لازم است.
88/2/31

اگر در انتقال اجساد بر اثر پرت شدن جسد یا انباشته شدن آن‌ها یا به سببی دیگر، جسدی آسیب ببیند آیا امدادگر ضامن است؟ در صورت ضمان، آیا بین مواردی که امدادگر از روی قصور یا تقصیر یا ناچاری اقدام نموده تفاوتی وجود دارد؟
1ـ در صورت تقصیر، اهانت به اجساد مؤمنان حرام است.
2ـ ضمان خسارت عمدی به عهده مقصر است.
88/2/31

آیا تشخیص و گواهی اطباء مبنی بر فوت افراد دارای مرگ مشکوک در حوادث و بلایا، (صاعقه، زلزله، سکته و...) کفایت میکند یا اینکه برای یقین به موت باید تا مدتی صبر کند؟ اگر نگهداری ممکن نباشد تکلیف چیست؟
1ـ تشخیص طبیب حاذق و مؤمن کافی است.
2ـ اگر موردی باشد که خردمندان جامعه به قول پزشک اطمینان نکنند و در حال شک باشند لازم است صبر شود یا یقین به مرگ حاصل گردد.
3ـ برای نگهداری تا حدّ ممکن کوشش شود.
88/2/31

اگر متخصصین برای کنترل یک بیماری مسری، مصرّ به سوزاندن جسد میّت مسلمان باشند،آیا سوزاندن آن جائز است؟ در صورت جواز آیا دیه هم دارد؟ اگر دیه دارد به عهده چه کسی است؟ دستور دهنده یا مجری دستور یا حکومت اسلامی؟
1ـ سوزاندن جسد میّت مسلمان حرام است.
2ـ جسد میّت باید دفن شود.
3ـ سوزاندن جسد میّت مسلمان دیه دارد.
88/2/31

آیا میتوان زیر قبرستان ساختمان بنا کرد، به طوری که سقف ساختمان کف قبرستان باشد؟
در صورتی که مستلزم تصرّف یا ضرر به قبرستان نشود، جایز است.

منافق یا کافری در بلاد شیعیان مرده است و شیعیان به خیال اینکه این شخص شیعه است او را دفن کردند و بعد از مدتی فهمیدند که کافر یا منافق بوده است؛ آیا میشود او را نبش قبر کنند یا خیر؟
در صورتی که کافر بودن وی شرعاً محرز شده باشد، نبش قبر و انتقال جسد میّت کافر از قبرستان مسلمانان واجب است.

در تشرّف به مکه معظمه مقداری از تربت مقدس منا را برای تبرک به همراه آوردم و قصد بر این است که موقع مرگ در داخل کفن بنده و نزدیکانم قرار گیرد، آیا این کار منع شرعی دارد؟
1. آنچه در دفن میّت مسلمان مستحب است، قرار دادن مقداری از تربت حسین بن علی ع است؛ نه خاک‌های دیگر.
2. قرار دادن خاک منا در قبر حرام نیست.
1382/2/25

اگر شخصی که دین بهایی داشته و در تمام محافل رسمی کشور به بهائیت سابقه دارد و همین طور فامیل و برادر او همه بهایی هستند و نماینده او هم بهایی است اگر او پس از مرگ در قبرستان مسلمانان به خاک سپرده شود این دلیل مسلمانی اوست یا تدفین در قبرستان مسلمانان دین دنیوی او را عوض نمیکند؟
صرف دفن غیر مسلمان در قبرستان مسلمانان نه دلیل مسلمانی اوست و نه دین زمان حیات وی را عوض میکند.
89/3/7

احکام نماز

وقت نماز

به فتوای حضرتعالی، در ایام [لیالی] مقمره، با شنیدن اذان از صداوسیما اقامه نماز صبح جایز است یا نه؟ زیرا حضرت امام بر این نظر بودند که بایستی حدود 15 دقیقه از اذان صبح بگذرد؛ سپس نماز اقامه شود.
لیالی مُقمره با شب‌های دیگر تفاوتی ندارد.

لباس نمازگزار

زنی بچه شیرخواری دارد و از ادرار بچه لباس‌هایش و بدنش نجس میشود و لباس هم ندارد که برای نماز عوض کند و صبح و ظهر و شب هم حمام نمیتواند بکند و اگر حمام کند، مریض میشود. تکلیف شرعی این زن برای نماز و روزه چیست؟
زنی که پرستار بچه است و بیشتر از یک لباس ندارد و قدرت خرید یا کرایه و یا عاریه کردن لباس دیگری را هم ندارد، اگر شبانه‌روز یک مرتبه لباس خود را آب بکشد، میتواند با آن نماز بخواند و همچنین اگر ناچار باشد با بدن یا لباس نجس نماز بخواند و احتیاطاً نماز ظهر و عصر را نزد یک نماز مغرب و عشاء بخواند که چهار نماز را با بدن پاک و لباس پاک خوانده باشد.
جوادی آملی 1392/12/12

قبله

آیا میتوان نماز را در هواپیما خواند؟
با رعایت شرایط، حتی با علم به وصول در وقت، نماز صحیح است.

در صورت علم به جهت قبله آیا انحراف عمدی آن تا چند درجه بلا مانع است؟
در صورت علم به قبله انحراف از آن جایز نیست.
88/12/1

نمازهای یومیه

نماز خفتن چیست و شرایط آن چگونه است؟
نماز عشاء (خفتن) و احکام آن در رساله نوشته شده است.
1381/3/22

اذان و اقامه

نظر حضرتعالی درباره رجوع به مجتهد حی اعلم از میّت چیست؟
واجب است.
87/8/26

اگر کسی در اعلمیت مجتهد حی نسبت به مجتهد میّت شک کند، و یا اینکه هر دو [مجتهد حی و میت] را در اعلمیت مساوی بداند، وظیفه‌اش چیست؟
در هر دو فرض، رجوع به حی جایز است.
87/8/17

اگر مکلف نداند مرجعش در مسئله‏ای احتیاط واجب کرده و به صورت ناخودآگاه طبق فتوای فالاعلم عمل نماید، آیا عمل او صحیح است؟
عمل وی با استناد به فالاعلمِ واجد شرایط، صحیح است، هرچند بعد از عمل باشد.
87/8/22

آیا حکم حاکم مقدم بر فتوای مرجع تقلید است؟
حکم حاکم جامع شرایط افتاء مقدم است.
89/3/5

نظر حضرتعالی درباره افزودن کلمه شهادت «أشهد أنّ فاطمة الزّهراء عصمة الله الکبری و حجّة الله علی الحجج» به قصد ثواب و رجاء، در فصول اذان و اقامه، پس از شهادت به ولایت امیر مؤمنان علیه‌السلام چیست؟
1. هیچ تردیدی در عصمت حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام نیست.
2. هیچ شکّی در حجّت الهی بودن آن حضرت نیست.
3. شهادت مزبور در خارج اذان و اقامه گفته شود؛ نه در فصول آن دو.

نظر حضرتعالی درباره نماز استداره [در مسجد الحرام] کدام است؟ آیا در چنین شرایطی ما مجاز به خواندن نماز به جماعت هستیم؟
نماز استداره در صورت عدم تقدّم مأموم بر امام صحیح است.

در نماز جماعت مسجد النبی و مسجد الحرام، گاهی اتصال برقرار نیست؛ آیا بدون اتصال، نماز اقامه شده صحیح است؟ همچنین است پیشانی گذاشتن بر فرش به جای مُهر.
با توجه به اوضاع مزبور صحیح است.

اقتدا به امام جماعت در مسجد النبی و مسجد الحرام و مساجد محل سکونت در این دو شهر در ایام حج و عمره و نیز سجده بر روی فرش در این مساجد چه حکمی دارد؟
بفرمایید حکم نماز استداره‌ای در مسجد الحرام که مأمومین رو به روی امام و یا جلوتر از او قرار میگیرند چیست؟
1. اقتدا به امام جماعت در مساجد مرقوم و شرکت در نماز جماعت مزبور، صحیح و واقعی ثانوی است.
2. سجده بر روی فرش در موارد ضروری جایز است.
3. لازم است فقه اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام در مجامع علمی جهان اسلام تبیین شود تا پیروان هر مذهبی بدون تقیۀ خوفی یا مداراتی، وظیفه خود را آزادانه انجام دهند.
4. نمازِ استداره‌ای در مسجد الحرام، در صورتی که مأموم جلوتر از امام نسبت به کعبه نباشد، جایز است.
87/2/2

پشت بام مسجد النبی که دیوار اطراف پشت بام بیش از قامت انسان بلند است و هیچ طرف صفهای جماعت مسجد پیدا نیست آیا اقتدا با این وضع صحیح است؟
1. در صورتی که به وسیله یکی از مأمومها که حاجبی ندارد اتصال حاصل شود اقتدا صحیح است.
2. در صورتی که به هیچ وجه اتصالِ بدون حجاب حاصل نباشد، برای مردها صحیح نیست.
24 آبان 1388

نظر حضرتعالی درباره موسیقی مطرب و غیرمطرب چیست و ملاک تشخیص آن چیست؟
آنچه مایۀ فراموشی خدا و سبب ارتکاب گناه میشود، حرام است و تشخیص آن به عهده عقلای متشرّع است.
74/1/31

برنامه‌هایی که از طریق صداوسیمای ایران پخش میشود از قبیل موسیقیهای سنّتی و پاپ و نیز فیلم‌های ایرانی که مراعات حجاب در آن نشده است و نیز فیلم‌های خارجی که بدن زنان نیمه‌عریان است چه حُکمی دارد؟
1. در صورتی که مخصوص مجلس گناه نبوده و سبب فتنه و گناه نشود اشکال ندارد.
2. نگاه کردن به مو و بدن زن مسلمان (غیر از کف و صورت) که آشناست، بیاشکال نیست.

نظر شما در مورد موسیقیهایی که از تلویزیون پخش میشود، چیست؟
اگر لهو نبوده و سبب گناه نباشد، اشکالی ندارد.
74/4/8

یاد گرفتن موسیقی و استفاده از آن در مجالس و شرکت در کلاس چه حُکمی دارد؟
1. موسیقیِ مخصوص مجلس گناه حرام است.
2. موسیقیِ آزاد که ویژه مجلس گناه نیست، در صورتی که همراه با گناه دیگر نباشد، حلال است.
83/2/23

نظر حضرتعالی درباره سودی که بانک‌ها میدهند، چیست؟
اگر به عنوان مضاربه یا جایزه باشد، اشکالی ندارد.
74/7/26

سپرده‌های بلندمدت یا کوتاه‌مدت در بانک و پرداخت سود توسط بانک بابت آن‌ها چه حکمی دارد؟
اگر برابر عقود اسلامی، مانند مضاربه باشد، جایز است و سود آن حلال است.
شخصی متولّی سقّاخانه‌ای بوده و بخشی از نذورات مردم به سقّاخانه را که در اختیارش قرار داشته، در حساب شخصی خود در بانک گذاشته است؛ بعد از مدتی یک دستگاه ماشین به عنوان جایزه به نامش در آمده است.
سؤال این است:
آیا جایزه‌ای که از بانک برای این حساب قرار داده شده برای صاحب حساب است یا برای سقّاخانه؟
با توجه به اینکه مقداری از این پول برای سقّاخانه بوده، جایز میدانید که ماشین فروخته شده پولش در امورات سقّاخانه مصرف شود و یا با توجه به اصرار شورا و دهیاری محل در عام المنفعه مصرف شود؟
جایزه یادشده برابر قانون بانک عمل شود. اگر معیار جایزه دادن حساب بانکی داشتن است و مقدار زائد پول اصلاً دخیل نیست، جایزه مذکور متعلق به صاحب حساب است و اگر مقدار زائد پول دخیل در آن است جائزه به نسبت حساب دفترچه و پول زائد تقسیم شود.
نذورات سقّاخانه باید همانجا صرف شود و ثواب آن به روح مطهّر حضرت ابوالفضل ع اهداء گردد.
88/8/5

گروهی با هدف رفع مشکلات اهالی محله و نیازمندان، اقدام به تأسیس صندوق خیریه کرده‌اند.
1. آیا میتوان مبالغ جمع‌آوری شده را برای انجام فعالیت‌های اقتصادی و با هدف کمک هر چه بیشتر به مستمندان، سرمایه‌گذاری کرد؟
2. آیا میتوان وجوه جمع‌آوری شده را به صورت قرض‌الحسنه، به نیازمندان پرداخت کرد؟
3. آیا میتوان به مدت یکسال یا بیشتر، مبالغ را کنار گذاشت و آن‌گاه اقدام به توزیع آن کرد؟
4. توصیه حضرتعالی برای مصرف بهینه این پول‌ها چیست؟
5. آیا میتوان وجوه جمع‌آوری شده را در مراسم بزرگداشت ائمه اطهار علیهم السلام صرف کرد؟
6. در پایان از حضرتعالی تقاضا میکنیم، نصیحت و توصیه‌ای پدرانه به فرزندان خود بنمایید.
1. با آگاهی صاحبان سرمایه و رضایت آنان و انطباق با عقود مشروع، جایز است.
2. برابر اساسنامه‌ای که با امضای صاحبان سرمایه باشد، جایز است.
3. با توافق صاحبان سهام جایز است؛ ولی بعد از گذشت سال، اگر خمس آن اموال قبلاً پرداخت نشده، اول باید خمس آن‌ها داده شود؛ آن‌گاه اقدام به مصرف شود.
4. [با این پول‌ها] تولید و ایجاد شغل صادق [شود]؛ نه کسب کاذب.
5. صرف اموال در تعظیم شعایر با رضایت صاحبان سهام، بیاشکال است.
6. تلاش در تولید کالای سودمند و قناعت در مصرف [داشته باشد]. از حضرت ختمیمرتبت چنین دعایی نقل شده است: «اللهمّ انّا نسألک نفساً مطمئنّةً تؤمن بلقائک و ترضی بقضائک و تقنع بعطائک». امید است با این نیایش، مشمول رحمت خاصّ الهی قرار گیریم.
81/4/12

در برخی تعاونیهای دوستانه، هر ماه به قید قرعه، به یک نفر وام داده میشود و هر نفر باید مبلغی افزون بر آنچه وام گرفته است، برگرداند تا حقّ نفرات آخر که وام دیرتر به آن‌ها میرسد، ضایع نشود. آیا پرداخت این مبلغ اضافه ربا به شمار میآید؟
1. قرض به شرط زیاده، ربا است.
2. چیزی که به عنوان کارمزد پرداخت میشود، جایز است.
81/3/22

قیام

ماهیت قیام متصل به رکوع چیست؟ آیا وجودی جدا از قیام هنگام قرائت دارد؟
قیام متصل به رکوع، مانند قیام در حال تکبیرة الاحرام، رکن است و قیام در حال قرائت، واجب غیر رکنی است.
1381/4/16

در صورت جدایی قیام هنگام قرائت از قیام متّصل به رکوع، معنای اتصال چیست؟
معنای اتصال آن است که رکوع بعد از قیام باشد و بین قیام قبلی و رکوع بعدی، حالتی غیر از قیام فاصله نشود.
1381/4/16

قرائت

شخصی ناخواسته و بر اثر پرش حنجره‌اش کلمه‌ای از قرائت را جهراً (با صدای بلند) میخواند، در حالی که میبایست بدون جهر بخواند؛ آیا باید آن را تکرار کند یا نه؟
احوط، تکرار است.
1381/4/16

حکم فراگیری علم تجوید به طور کامل در مورد قرائت قرآن و به طور خاص در مورد قرائت نماز چه میباشد؟
1 - فراگیری قرائت صحیح برای نماز لازم است.
2 - رعایت برخی از قواعد تجوید در نماز لازم نیست.
3 - رعایت قواعد تجوید در قرائت قرآن خوب است.
1381/11/1

سجده

استفاده از مهرهای سنگی (غیر زینتی) در مساجد، نمازخانه‌ها و اماکن چه حکمی دارد؟
1. سجده بر سنگ مزبور جایز است.
2. سجده بر تربت حضرت سیدالشهداء افضل است.
1389/3/5

آیا سجده بر کاغذ صحیح است؟
سجده بر کاغذ ساخته از چیزی که سجده بر آن جایز نیست مشکل است.
بعد از نمازی که سجده سهو در آن واجب شده است، به جا آوردن سجده سهو، برای آن نماز مقدّم است یا سجده بر اثر سهو در نمازهای گذشته؟
انجام دادن سجدۀ سهو فوری است. ترتیب واجب نیست و اولی تقدیم سجدۀ سهو نمازی است که به آن اشتغال داشت.
1381/4/16

اگر در سجده سهو اشتباهاً ذکری دیگر بگوید، حکمش چیست؟
سجده سهو باطل نمیشود.
1381/4/16

تشهد

1. آیا در تشهد نماز خواندن شهادت سوم یعنی «أشهد أنّ علیّاً أمیرالمؤمنین ولیّ‌الله وأولاده المعصومین حجج الله» جایز است یا نه؟ آیا مبطل نماز است یا نه؟
2. آیا در رکوع و سجود و قنوتِ نماز خواندن «الحمد لله الذی جعلنا من المتمسّکین بولایة علیبن‌أبیطالب» جایز است یا نه؟ آیا مبطل نماز است یا نه؟
1. اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم السلام عِدْل قرآن و حَکَمْ و حجّت بالغۀ الهیاند.
2. از شهادت سوم در نماز جدّاً پرهیز شود.
3. درخواست ادامۀ تولّیِ آن ذوات مقدّس، در قنوت و مانند آن جایز است.
87/1/22

قنوت

نمازگزاری که هنوز ذکر قنوت او تمام نشده، دستش را حرکت دهد یا پایین آورد یا قبل از بالا بردن، شروع کند به خواندن قنوت، نمازش چه حکمی دارد؟
اشکال ندارد.
1381/4/16

آداب نماز

رعایت نکردن صحیح بعضی مستحبات نماز (مثلاً بالا بردن صحیح دست در تکبیر) چه حکمی دارد؟
اشکال ندارد.
1381/4/16

نماز جمعه

آیا بعد از نماز جمعه و عصر، خواندن مجدّد نماز ظهر و عصر و یا تنها عصر لازم است؟
نماز جمعه وظیفه نماز ظهر روز جمعه است. اعاده ظهر یا عصر، [هیچیک] لازم نیست.
1380/12/1

نظر حضرتعالی راجع به نماز جمعه در زمان غیبت امام زمان عجل‌الله‌فرجه‌الشریف چیست؟
نماز جمعه در عصر غیبت امام علیه‌السلام واجب تخییری است.
89/3/5

نماز قضا

آیا قضای نمازهای پدر که غیرعمدی فوت شده، واجب است؟
نمازهایی که بدون تمرّد و طغیان و عناد ترک شده یا بر اثر سهل‌انگاری و یاد نگرفتن احکام، به طور فاسد خوانده شده، همه آن‌ها قضا دارد.
74/4/8

قضای نماز را در چه زمانی میتوان خواند؟ قضای نماز صبح را میشود ظهر خواند؟
نماز قضاء را در تمام اوقات میتوان به جا آورد، مگر سبب قضاء شدن نماز ادایی شود.
1374/2/22

آیا در قضای نمازهای فوت شده ترتیب شرط است؟
در قضای فوائت [نمازهای فوت شده]، ترتیب شرط نیست.
تابستان 88

انجام نماز و روزه قضا برای دیگری توسط فردی که خود نماز و روزه قضا بر عهده دارد چه صورت دارد؟
1. اگر نیابت از دیگری موجب ضیق یا فوت تکلیف خود نمیشود جایز است. 2. و اگر موجب آن باشد هرچند حرام است ولی قضای از دیگری صحیح است.
1387/9/12

نماز استیجاری

آیا گفتن ذکرهای مستحبی معمول، در نماز استیجاری واجب است یا خیر؟
قول یا فعل مستحب را اگر صریحاً در عقد اجاره قید کنند یا مورد انصراف عقد باشد، رعایت آن لازم است، وگرنه لازم نیست.
1381/4/16

مسائل متفرّقه نماز

آیا حکم کلّی برای جاهل و ناسی احکام نماز وجود دارد؟
برای نسیان موضوع یا حکم، و جهل به موضوع یا حکم، در صورت قصور (در غیر رکن) حکم کلی ثابت است. در خصوص جهر و اخفات و در اتمام به جای قصر، جاهل مقصّر هم معذور است و حکم عام در همه موارد، عفو و عذر است.
1381/4/16

احکام نماز مسافر

بلاد کبیره

شرایط بلاد کبیره چیست و آیا تهران از بلاد کبیره است؟
تهران با شهرهای دیگر فرقی ندارد. اگر شهری بین محله‌های آن فاصله باشد، به طوری که عرفاً چند شهر محسوب شود، از بلاد کبیره است.
74/1/31

اگر تهران از بلاد کبیره باشد، در چه صورتی نماز قصر میشود و روزه، حکم روزه مسافر مییابد؟
نماز در تهران برای تهرانیها یا کسانی که قصد [اقامت] ده‌روز[ه] کرده‌اند، تمام است و روزه نیز صحیح است.
74/1/31

آیا طیّ مسافت بیش از حد شرعی در بلد کبیرۀ تهران از محل کار تا منزل، موجب شکسته شدن نماز و بطلان روزه میشود یا خیر؟
تهران بزرگ همانند شهرهای دیگر است و پیمودن مسافت‌های درون شهری، سبب قصر نماز یا ابطال روزه نیست.
1374/9/7

در مسجد کوفه و حرم سیّدالشهداء مسافر مخیّر بین نماز شکسته و تمام میباشد، آیا این حکم شامل شهر کوفه از جمله مسجد سهله نیز میشود؟ و آیا رواقهای حرم امام حسین نیز همین حکم را دارند و مقدار حائر حسینی چقدر میباشد؟
حکم تخییر مخصوص مسجد کوفه و نیز مختصّ حرم امام حسین است. آنچه حرم محسوب میشود مشمول تخییر است. رواق و صحن محل تخییر نیستند.
1387/9/12

کثیر السفر

شخصی ساکن آمل و محل کار او بابل است و هر روز در حال رفت و آمد میباشد و از بابل به ساری رفته است؛ آیا برای کامل بودن نماز و صحیح بودن روزه او باید قبل از ظهر به بابل برگردد یا به آمل؟
1. اگر فاصله بین شهر آمل و بابل بیش از حد شرعی است، چون کثیرالسفر است، نماز او تمام و روزه‌اش صحیح است؛ چه به بابل برگردد و چه به آمل؛ حتی نماز و روزه او در ساری هم صحیح است.
2. اگر فاصله بین شهر آمل و بابل کمتر از حدّ شرعی باشد، باید قبل از ظهر به آمل برگردد، تا نماز او تمام و روزه‌اش صحیح باشد.

حدّ ترخّص

حدّ ترخّص به چه صورتی مشخص میشود؟
حدّ ترخّص، مکانی است که صدای اذان محل (نه با بلندگو) شنیده نشود؛ یا دیوارهای محل در صورت هموار بودن دیده نشود.

حدّ مسافت

با توجه به شرایط جدید حاکم بر حمل و نقل و وجود وسایل ایاب و ذهاب بسیار آسان که شرایط مسافرت را بسیار آسان کرده، به طوری که گاه مسافرت‌هایی که به ظاهر مسیری طولانی دارند در مدتی بسیار کوتاه و بدون سختی صورت میپذیرند، آیا تعریف مسافر در زمان ما نیز همچون گذشته است و ملاک آن، طی مسافت شرعی است؟ در حالی که ممکن است یک راننده در داخل شهر خودش بسیار بیشتر از آن مسافت را بپیماید؟
1. ملاک سفر شرعی، پیمودن هشت فرسخ با شرایط دیگر است.
2. آسانی و سرعت و مانند آن، سبب تغییر حکم نمیشود.
هشت فرسخ شرعی که نماز شکسته میشود ابتدایش از محل سکونت و انتها محل استقرار در شهر دیگر است یا انتهای شهر مبدأ و ابتدای شهر مقصد؟
مسافت شرعی از انتهای شهر مبدأ و ابتدای شهر مقصد است.
1378/9/12

سفر شغلی

شخصی که شغلش مانند خلبان و ملوان و راننده سفر نیست، بلکه به صورت روزانه یا هفته‌ای چند روز به محل کار خود رفت و آمد میکند یا شخصی که کثیر السفر است - یعنی در هر ده روز یکبار سفر کند - و یا سفر برای او امر عادی گردد، تکلیف نماز و روزه او چگونه است؟
1. کسی که سفر او بیش از حَضَر اوست، نمازش تمام و روزه‌اش صحیح است.
2. کسی که حَضَر او بیش از سفرش است، [ـ یعنی چهار روز هفته در وطن است - ] نمازش [در سفر] قصر است و نمیتواند صائم [روزه‌دار] باشد.
87/2/1

شخصی با اجازه حضرتعالی بر تقلید امام باقی است و الآن هفته‌ای دو روز برای تدریس به شهر دیگر مسافرت میکند؛ آیا میتواند در این مسئله به فتوای مجتهد دیگر عمل کند یا خیر؟
1. فتواست، پس رجوع به افراد دیگر جایز نیست. سفر باید بیش از حضر باشد [؛ یعنی] در هفته 4 روز [سفر کند].
2. در مورد شغل در سفر، اگر سفرش بیش از حضرش باشد، نماز کامل و روزه‌اش صحیح است.

توطن

معیار و ملاک در قصد توطن چیست؟
وطن اصلی نیاز به قصد ندارد.
وطن قراردادی محتاج به ماندن دائمی است.
ماندن دائمی در ییلاق و قشلاق فرق میکند.
کسی که قصد دارد دائماً در منطقه ییلاقی بماند اگر در تابستان هفته‌ای یک روز هم به آنجا برود، آنجا را وطن خود قرار داد.
محل کار اینجانب نیروی مقاومت سپاه تهران و محل سکونتم پاکدشت در حدود 18 کیلومتری تهران است و از منزل تا محل کارم حدود 25 کیلومتر فاصله است. آیا میتوانم در پاکدشت قصد وطن دوم کنم؟ آیا برای تحقق وطن، قصد ده روز لازم است؟ آیا میتوانم به همه جای تهران، حتی شمیرانات و شهر ری هم تردّد کنم؛ بدون اینکه به قصدم خلل وارد شود؟ در این صورت، تکلیف روزه‌ام چیست؟
اتخاذ وطن دوم، جایز است. بعد از قصد توطّن، باید مقداری که عرفاً صدق وطن کند، بماند. قبل از صدق وطن، قصد ده روز لازم است. بعد از صدق وطن، رفتن به تمام مناطق تهران سبب قصر نماز یا افطار روزه نمیشود.
80/12/1

آیا انسان میتواند سه یا چهار وطن داشته باشد؟
انسان میتواند بیش از دو وطن داشته باشد.
89/3/5

تبعیت از همسر در سفر و محلّ سکنا

آیا زن در سفر و محلّ سکنا تابع شوهر است؟
زن در حکم سفر و محلّ سکنا تابع شوهر نیست؛ بلکه مستقل است.
تابستان 88

احکام نماز جماعت

آیا میشود در نماز جمعه و جماعت به جای اقتدا به امام حاضر به آقا امیرالمؤمنین علی اقتدا کرد؟
باید به امام جماعت حاضر اقتدا کرد.
81/3/22

در مسجدی جهت استفاده بانوان، بالکنی به آن افزودند و این بالکن را تا نزد یک (بالای) محراب توسعه داده‌اند و نیز به جای نرده‌های آهنی به اندازه (در حدود) یک متر دیوار کشیده‌اند، به طوری که مأمومین در حال قیام و قعود نمیتوانند امام جماعت را ببینند؛ البته اگر از طرفین بالکن بایستند، تنها در حال قیام میتوانند امام را رؤیت کنند. حکم نماز این عزیزان چگونه است؟
1. برای بانوان جایز است.
2. اگر امام جماعت از خود آن‌ها باشد، جایز نیست.
3. اگر اتفاقاً آقایان بخواهند در بالا به امام جماعت اقتدا کنند، جایز نیست.
74/3/2

حکم دو امام جماعت با شرایط ذیل در خصوص دریافت حق‌الزحمه چگونه است:
ـ یکی شغل معلمی دارد و در یکی از مساجد نماز میگزارد.
ـ دیگری هیچ‌گونه شغلی ندارد و تنها به عنوان امام جماعت به بیان احکام و تفسیر قرآن در یکی از مساجد شهر مشغول است.
1. امام جماعت میتواند از بیت‌المال، سهم معیّن دریافت کند.
2. برای دریافت از بیت‌المال، نه اشتغال به تعلیم و مانند آن مانع است و نه شغل نداشتن شرط است.
86/8/28

امام جماعت مشغول خواندن نماز مغرب بود و در رکعت سوم مأمومی به او اقتدا کرد. امام به اشتباه چهار رکعت خواند و پس از اتمام نماز فهمید که چهار رکعت خوانده است، حکم نماز امام و مأموم چیست؟
1. نماز امام در فرض مزبور گرچه از اول صحیح بود، ولی بر اثر اضافه رکن باطل شد.
2. نماز مأموم صحیح است، چون به وظیفه خود عمل کرده است.
74/7/24

اگر کسی نداند که ارتباطش با امام جماعت قطع شده است و بعد بفهمد، آیا آن قسمت از نمازش صحیح است؟
اگر وظیفه فرادا را انجام داده باشد، اصل نماز صحیح است، هرچند جماعت مختل شده باشد.
1381/4/16

اگر مأموم در نماز جماعت تکبیرة‌الاحرام را گفت و امام سر از رکوع برداشت، وظیفه مأموم چیست؟ آیا میتواند نماز را بشکند یا صبر کند امام برای رکعت دوم برخیزد و به نماز خود به عنوان رکعت اول ادامه دهد؟ و اگر این فاصله طولانی باشد مانند اینکه امام تشهد را میخواند تکلیف چیست؟
در صورتی که فاصله زیاد نباشد به طوری که متابعت صدق کند میتواند صبر کند و به رکعت بعدی امام متصل شود و اگر فاصله زیاد باشد قصد فرادا نماید.
1387/9/12

اگر در صف اول نماز جماعت دو یا چند نوجوان ممیّز غیر بالغ فاصله شوند چه صورت دارد؟ معیار ممیّز بودن چیست؟
اگر نابالغ شرایط نمازگزار را داشته باشد عبادت او مشروع و فاصلۀ حاصل از نمازگزاری وی ضرر ندارد. 2. معیار ممیّز بودن تشخیص خوب و بد در حدّ متعارف است.
1387/9/12

آیا میشود نماز قضاء یومیه را به امام جماعت اهل سنت اقتدا کرد.
میتوان اقتدا کرد.
24 آبان 1388

هنگامی که امام جماعت اهل سنت در نماز سوره سجده‌دار میخواند و نمازگزاران در اثنای قرائت، به سجده میروند و برمیخیزند؛
اولاً تکلیف چیست؟
ثانیاً اگر کسی عمداً یا جهلاً یا سهواً سجده را ترک کرد، نمازش چه حکمی دارد؟
ثالثاً اگر ندانسته به رکوع رفت و سپس به سجده و دوباره به قیام برگشت تکلیف چیست؟
1. در صورت امکان با اشاره سجده نماید و بعد از نماز سجده کند و نماز او صحیح است.
[و] در صورت عدم امکان (چون مخالف تقیه است) سجده کند و احتیاطاً نماز را اعاده کند، هرچند اقوی صحت نماز است.
2. نماز در فرض مذکور صحیح است.
3. نماز را در فرض یاد شده اعاده نماید.
24 آبان 1388

نماز جماعت در مسجد الحرام و مسجد النبی صلی‌الله‌علیه‌وآله

نماز جماعت در ادارات

واحد روابط عمومی بعضی از ادارات دولتی، متولی برگزاری مراسم (نماز جماعت، عید غدیر، محرم حسینی و...) است. با عنایت به تعظیم شعائر اسلامی و در عین حال رعایت نحوۀ مطلوب خدمات‌رسانی به ارباب رجوع، خواهشمند است به دو سؤال ذیل به صورت شفاف پاسخ فرمایید:
1. برگزاری نماز جماعت - که نزد یک نیم ساعت از وقت اداری را میگیرد - در اول وقت نماز و یا پایان وقت اداری (یعنی حدود ساعت 13/30 الی 14) چه حکمی دارد؟
2. در طول سال به طور متوسط در هر فصل (3 ماه) یک مراسم در اول ساعت اداری از ساعت 8 الی 9:30 دقیقه برگزار میشود که در مجموع 4 مراسم به مدت 6 ساعت است. با توجه به اثربخشی این‌گونه مراسم‌ها در تقویت بنیۀ دینی و تجدید قوای معنوی همکاران و با در نظر گرفتن رعایت حال ارباب رجوع، برگزاری این‌گونه مجالس مذهبی چه حکمی دارد؟
1. در صورت توافق مسئولان اداری، برگزاری نماز جماعت در اول وقت بهتر است.
2. برگزاری مراسم مزبور بدون منع مسئولان اداری و بیتضییع حق رجوع‌کنندگان جایز است.
84/12/4

نماز روز عید غدیر

لطفاً نظر شریفتان را درباره جواز و یا عدم جواز جماعت در نماز روز عید غدیر «صلاة الغدیر» مرقوم فرمایید.
1. روز غدیر خم از اعیاد بزرگ اسلامی است و نماز خاص دارد لیکن همانند روز مبعث است که از اعیاد عظیم دینی است و نماز مخصوص دارد ولی به جماعت اقامه نمیشود.
2. روایت معتبری بر تجویز جماعت وجود ندارد و ادلّه تسامح در سنن رجحان آن را ثابت نمیکند.
3. برخی از فقهای عظام جماعت آن را به عنوان رجا نه به قصد ورود بعید ندانستند ولی اَولی ترک جماعت میباشد.
88/3/16

آیا پس‌لرزه‌ها نماز آیات دارند؟
پس‌لرزه‌ها اگر جداگانه احساس شود، نماز آیات جدا دارد.

احکام اعتکاف

در شهرستانی مصلای نماز جمعه‌ای که صیغه مسجد بر آن خوانده نشده است، جامع اصلی شهر است که فضایی مناسب‌تر و فراگیرتر از آن برای برگزاری مراسم معنوی اعتکاف وجود ندارد.
خواهشمند است نظر به استقبال فراوان از این مراسم عظیم معنوی در آن شهرستان، تکلیف شرعی ما را در راستای برگزاری مراسم اعتکاف در آن مکان مقدس، روشن فرمایید.
اعتکاف در غیر مسجد مشروع نیست.
89/3/18

احکام روزه

اگر غواص با لباس مخصوص خود زیر آب رود، حکم روزه‌اش چیست؟
عمداً سر را زیر آب بردن روزه را باطل میکند؛ لیکن در فرض سؤال، چون سر زیر جایی مخصوص است، هرگز آبی به سر نمیرسد و عرفاً میگویند نفس میکشد، لذا روزه او صحیح است.
در باب صوم به چه دلیل اکل و شرب غیرمعتاد هم مبطل است؟ (من طلبه هستم و دلیل فقهی این مطلب را خواهانم)
1. در صورتی که اکل و شرب از طریق معتاد یا دهان باشد، روزه باطل میشود، هرچند مأکول و مشروبِ معتاد - یعنی خوراکی - نباشند و دلیل آن، اطلاق ادلّه است.
2. چنانچه اکل و شرب از طریق غیر معتاد مثلا تزریق باشد و کاملاً اثر تغذیه را داشته باشد - مانند سُرُم - مشمول اطلاق دلیل خواهد بود، هرچند برخی این ادعا را مطرح کرده‌اند که ادله ابطال أکل و شرب از این صورت انصراف دارد.

روزه استیجاری

انجام دادن روزه قضا برای دیگری توسط فردی که خود نماز و روزه قضا بر عهده دارد چه صورتی دارد؟
1. اگر نیابت از دیگری موجب ضیق یا فوت تکلیف خود نمیشود جایز است. 2. و اگر موجب آن باشد هرچند حرام است ولی قضای [از] دیگری صحیح است.
87/9/12

استهلال

معیار تحقق اول ماه قمری و نیز طریق ثابت شدن آن چیست؟
معیار اول ماه قمری آن است که 1. فاصله و نسبت ماه و آفتاب، 2. [فاصله و نسبت] ماه و زمین و 3. مجموع دو نسبت یاد شده به قدری باشد که رؤیت ماه امکان‌پذیر باشد.
آنچه طریق ثبوت اول ماه است امکان دیدن با چشم غیر مسلح است و آنچه موضوع اصیل [اول ماه] است تحقق نسبت‌های سه گانه است.

آیا محاسبات دقیق و یقین‌آور میتواند راهی برای ثبوت اول ماه باشد؟
اگر منجّم با حساب دقیق ریاضی، یقین یا اطمینان پیدا کرد که نسبت‌های سه‌گانه [یاد شده] طوری است که در صورت عدم مانع مانند: غبار و ابر، ماه دیده میشود، اول ماه برای او ثابت خواهد بود.

آیا رؤیت هلال جنبۀ طریقیت دارد یا موضوعیت؟
رؤیت ماه طریقیت دارد نه موضوعیت.

آیا استفاده از دوربین و تلسکوپ در رؤیت هلال معتبر است؟
مقصود از رؤیت ماه فقط دیدن با چشم غیر مسلح است و عینک، سلاح محسوب نمیشود.

مستند شهادت عادل‌ها چه نوع رؤیت است؟
مستند شهادت عادل‌ها فقط رؤیت با چشم غیر مسلح است.

آیا مکان استهلال فقط مناطق معمول روی زمین و کوه‌ها و قله‌هاست یا از اسبابی مانند: هواپیما و... نیز میتوان استفاده کرد؟
استهلال بر فراز قلّه‌ها و نیز با هواپیمایی که همسطح با آن‌ها حرکت کند، صحیح است.

مستند حکم حاکم در ثبوت اول ماه چگونه است؟
مستند حکم فقیه جامع شرایط افتاء، میتواند رؤیت شخصی، شهادت عادل‌های خبیر و نیز محاسبات دقیق نجومی باشد، اگر فقیه جامعی، منجّم ماهر بود و نسبت‌های سه‌گانه [یاد شده] را محقّقانه بررسی نمود و امکان رؤیت با چشم غیر مسلّح را احراز کرد میتواند به استناد تحقیق فنّی حکم کند، هرچند ماه را ندیده باشد.
با احراز اشتباه ریاضی، حکم فقیه مزبور فاقد اعتبار شرعی است.

آیا رؤیت هلال در یک منطقه، فقط برای مناطق هم‌افق و قریب‌الافق با آن منطقه اعتبار دارد یا مناطق دیگر را هم شامل میشود، ملاک مکان‌های هم‌افق و قریب‌الافق چیست؟
ثبوت اول ماه قمری برای بلاد شرقی موجب ثبوت آن برای بلاد غربی است.
ثبوت اول ماه قمری برای بلاد غربی، فقط موجب ثبوت آن برای بلادی از شرق است که بر اثر قرب افق، با هم در مقداری از شب، شریکباشند. همین میزان برای ادراک فضیلت شب قدر کافی است.
90/5/15

احکام خمس

خمس هزینه زندگی

اینجانب مبلغی جهت ساخت حسینیه سیدالشهداء در نظر گرفته‌ام و قصد دارم در حساب بانکی مجزا نگهداری کنم تا اینکه ساخت و ساز حسینیه شروع شود و هیچ‌گونه دخل و تصرفی در این حساب و مبالغ آن نداشته باشم. آیا به این پول خمس تعلق میگیرد یا خیر؟
در صورتی که سال بر آن مبلغ نگذشته باشد و از ملک شما به عنوان هزینه سال خارج شده باشد، متعلق خمس نخواهد بود.
1387/6/23

در شرکت ما تعاونی تأسیس شده و اطلاعیه دادند که هر کس مبلغ بیست هزار تومان به حساب شرکت واریز کند، به مدت شش ماه یخچال به صورت نیمه‌آزاد میدهیم و من چون احتیاج داشتم و در تاریخ... مبلغ ذکر شده را واریز کردم؛ پس از مدت ده ماه به ما تحویل ندادند و من یخچال تهیه کردم و بلافاصله به شرکت گفتم که من یخچال نمیخواهم، پول مرا بدهید. گفتند پول شما را به حساب شرکت واریز کردیم؛ هر موقع یخچال آوردیم به شما میدهیم؛ میتوانید برای خودتان بفروشید یا ما برای شما میفروشیم؛ پولش را به شما میدهیم.
بعد از گذشت یک سال یخچال آوردند و فروختند، پولم را به من دادند و من آن پول را یک تخته فرش خریدم برای منزل خودم که به آن احتیاج داشتم؛ آیا این فرش خمس دارد یا خیر؟
در فرض سؤال، در صورتی که مبلغ مزبور را جهت خرید یخچال مورد نیاز به حساب واریز کردید و بعداً هم امکان دریافت آن را هر موقع که میخواستید نداشته‌اید و پس از آوردن یخچال و فروش آن، قبل از رسیدن سال خمسیتان وجه آن را جهت خرید فرش مورد نیاز مصرف کرده باشید، خمس ندارد.

خمس هدیه (هِبه)

هدایای نقدی که به فرزند، توسط فامیل داده میشود، با توجه به اینکه فرزند تحت تکفّل بنده است و هدایای مزبور برای آنان ذخیره میشود، آیا متعلق خمس است؟
در صورتی که در اثنای سال هزینه نشود و مال ارزشمند شود، متعلق خمس میشود.
فروردین 1386 - ربیع‌المولود 1428

آیا هدیه خمس دارد؟
هدیه اگر قابل توجّه باشد، خمس دارد.
74/1/31

آیا هبه خمس دارد؟
اگر خطیره باشد خمس دارد.
جوایزی که بانکها به خاطر قرعه‌کشی به صاحبان حسابهای قرض‌الحسنه میپردازند مشمول خمس میباشد یا خیر؟
اگر جایزه بر اثر فراهم کردن شرائط آن مصداق کسب باشد، مشمول خمس است و اگر به صورت هدیه باشد در صورتی که اندک نباشد مشمول خمس میشود.
1387/9/12

حقوق خانوادهٴ شهدا

حقوقی که بنیاد شهید به خانوادۀ شهدا میدهد، اعم از پدر و مادر و همسر و فرزند شهید، اگر سر سال اضافه بیاید، خمس دارد یا نه؟
خمس دارد.
احتراماً به استحضار میرساند اینجانب... به علت شهادت برادرم مدت هفت سال است که با زن برادرم، همسر شهید... ازدواج نمودم و سرپرستی فرزند شهید را که برادرزاده‌ام میباشد، تحت تکفّل و سرپرستی دارم.
خواهشمند است در رابطه با حقوق فرزند شهید، برای ما روشن بفرمایید که آیا من با توجه به مشکلات زندگی که دارم میتوانم از حقوق فرزند شهید استفاده کنم، چون برایم مشکل میباشد.
1. حقوق فرزند شهید، مخصوص همان فرزند است.
2. به مقدار هزینۀ آن فرزند و مقدار سرپرستی وی را میتوان از آن حقوق استفاده کرد.
83/3/24

خمس منزل مسکونی

اینجانب دارای یک باب منزل مسکونی بوده و از طرف... یک واحد منزل به من دادند و مدت چند سال این منزل دومی خالی است. در حال حاضر برای توسعه منزل اوّلی قصد فروش آن را دارم؛ اولاً آیا به اصل قیمت منزل دومی خمس تعلق میگیرد؟
1. به منزل دوم خمس تعلق میگیرد. [و] اگر نیاز شأنی شما باشد، خمس تعلق نمیگیرد.
ثانیاً آیا به ارزش افزوده هم خمس تعلق میگیرد؟
2. به ارزش افزوده خمس تعلق میگیرد، چون به اصل منزل خمس تعلق میگیرد.
ثالثاً برای منزل دومی بعد از تحویل گرفتن مقداری هزینه کردم؛ آیا به مبلغ هزینه شده هم خمس تعلق میگیرد.
3. هزینه اگر از مال مخمّس باشد، از اصل فروش کم میگردد و به بقیه خمس تعلق میگیرد.
خرید یا ساخت منزل مسکونی برای فرزند (اعم از پسر و دختر) آیا متعلق خمس است؟
در صورتی که هزینۀ اثنای سال باشد، متعلق خمس نیست.

اگر از پول بین سال منزلی تهیه شود که به آن نیاز است، آیا به آن خمس تعلّق میگیرد؟
اگر پول مفروض از درآمد همان سال باشد نه از [سال] قبل، خمس ندارد.
74/2/22

هزینه تعمیر منزل که از پول بین سال تأمین میشود، آیا مشمول خمس میشود؟
پولی که در اثنای سال، صرف تعمیرات لازم میشود، خمس ندارد.
74/2/22

خواهشمند است سال خمسی و میزان آن را درباره اموال حقیر در موارد سه‌گانه ذیل تعیین فرمایید: الف) منزل مسکونی کمتر از مورد نیاز. ب) لوازم خانگی که مورد استفاده است و شاید متعلق خمس قرار گرفته باشد. ج) لوازم خانگی اضافی به مبلغ تقریبی پنجاه هزار تومان؛ از قبیل ظروف، البسه و خوراکی.
1. منزل مسکونی که با درآمد سال تهیه شده خمس ندارد.
2. لوازم خانگی خمس ندارد، مگر از پول ماندۀ سال قبل تهیه شده باشد.
3. لوازم اضافی که در واقع جزء لوازم نیست و به عنوان تجمّل تهیه شده خمس دارد.
4. اولین فرصتی که در پیش دارید را مبدأ سال مالی قرار دهید.
74/8/10

کسی که خانه‌ای از درآمد بین سال بخرد که مشمول خمس نگردد و پس از چند سال، آن را بفروشد و خانه دیگری بخرد که به آن نیاز دارد، آیا پول فروش منزل مشمول خمس میگردد؟ اگر قیمت آن بالا رود، چه حکمی دارد؟
اگر قبل از فروش خانه قبلی یا همزمان با فروش آن، خانه دیگری که مورد نیاز است بخرد، خمس ندارد.

خمس ودیعه منزل اجاره ای

بنده برای اجاره منزل، مبلغی را به صورت رهن، به مدت یک سال در اختیار صاحب‌خانه قرار دادم. پیش از رهن، سال بر پول نگذشته بود. پس از پایان مدت رهن نیز آن پول را صرف خرید مسکن کردم. آیا پول مذکور مشمول خمس میشود؟
فرض مزبور به نظر اینجانب خمس ندارد.

خمس پس انداز برای مؤونه

شخصی مقلد حضرتعالی است و 10/23/ حساب سال خمسی او میباشد و مبلغ 3/500/000 تومان موجودی در حساب دارد و قصد دارد برای خود ماشین بخرد. آیا خمس تعلق میگیرد یا نه؟
اگر ماشین جزء هزینه زندگی و ضروریات باشد، خمس ندارد؛ ولی چنانچه برای تشریفات و افزون بر هزینه باشد، خمس تعلق میگیرد.
فردی منزل خریداری کرده به مبلغ ده میلیون و هفتصد هزار تومان که دو میلیون تومان آن وام است و باید قسطی پرداخت کند و اصلاً حساب سال نداشته و در حال حاضر هم هفتصد هزار تومان پول نقد دارد میخواهد حساب سال خمسی تعیین کند؛ حکم چیست؟
1. اگر کسی به قصد خرید منزل پول جمع کند و منزل در شأن او باشد، سال بگذرد خمس ندارد.
2. هفتصد هزار تومان خمس دارد.
آیا پولی که یک جوان بیزحمت برای خرید خانه در بانک میگذارد یا جمع میکند، خمس دارد؟
اگر نیازمند به خانه است و تهیّه آن بدون پس‌انداز ممکن نیست، خمس ندارد.
83/2/23

لطفاً به این پرسش‌ها پاسخ دهید:
1. اینجانب در زمانی که دانشجو بوده‌ام مبلغی پول پس‌انداز کرده‌ام و در همان سال‌ها هزینه شد. این پول هدیه‌های پدرم بود و قسمتی هم وام دانشجویی بوده است. با توجه به اینکه یقین ندارم که سال بر آن پول گذشته یا نه و اصل پول‌ها هدیه و وام بوده، چه حکمی دارد؛ آیا مشمول خمس میگردد یا نه؟
2. منزلی جهت سکونت خود خریده‌ام و برای پول آن فرش‌های مورد نیاز منزل خود را فروختم، با توجه به اینکه یقین ندارم که از زمان خرید تا فروش آن فرش‌ها سال گذشته یا نه، آیا فرش‌های مذکور مشمول خمس میگردد یا نه؟
3. مبلغ 200هزار تومان به صورت رهن و اجاره جهت تهیه منزل مسکونی (قبل از خریدن خانه) در اختیار صاحب‌خانه گذاشتم؛ حال با توجه به اینکه یقین دارم قبل از رهن، سال بر پول نگذشته بود و بعد از رهن و تمام شدن مدت آن فوراً پول را برای خرید مسکن هزینه کردم؛ آیا پول مذکور مشمول خمس میگردد یا نه؟
4. اگر کسی پولی را برای امری در گرو بگیرد و صاحب پول آن کار را انجام ندهد - مثلاً پولی در گرو سندی باشد و مدتی بگذرد و پول دست نخورده بماند - خمس این پول برعهدۀ کیست؟
5. اگر از پول بین سال منزلی تهیه گردد که به آن نیاز است خمس دارد یا نه؟
6. اگر کسی منزلی داشته باشد و به دلایلی - مثلاً عدم امنیت محل آن - فعلاً (مثلاً یک سال) آن را اجاره دهد و خودش در محلی دیگر با اجارۀ بیشتری منزل اجاره کند، آن منزل آیا مشمول خمس میگردد یا نه؟
7. اگر کسی خانه داشته باشد و از درآمد بین سال خریداری کند و مشمول خمس نگردد و بعد از چند سال به دلایلی مجبور باشد آن خانه را بفروشد و با پول آن، خانه دیگری بخرد که به آن خانه نیاز دارد، آیا پول فروش منزل، مشمول خمس میگردد یا نه؛ و اگر قیمت آن بالا رود چه حکمی دارد؟
8. آیا هدیه‌های عروسی که از طرف پدر یا پدر همسر و فامیل هدیه میگردد مشمول خمس میگردد یا نه؟ اگر حتی یک سال مورد استفاده قرار نگیرد، در این صورت چطور؟ آیا هدیه دیگر مشمول خمس است یا نه؟
9. اگر کسی منزلی داشته باشد که نیاز به تعمیر دارد و در حد شأن خود میخواهد آن را تعمیر کند (این فرد حساب سال دارد) و از اول سال مثلاً تا 10 ماه پول جمع‌آوری کند و پول‌ها را هزینه نماید، آیا آن پول‌ها مشمول خمس میگردد یا نه؟
1. اگر سال مالی معین باشد و معلوم نباشد که هزینه بعد از گذشت سال بوده، خمس ندارد.
2. چون فرش‌ها هزینه لازم بوده، متعلّق خمس نیست.
3. فرض مزبور به نظر اینجانب خمس ندارد.
4. فرض مرقوم با گذشت سال، متعلق خمس است.
5. اگر پولِ مفروض از درآمد همان سال باشد، نه از سال قبل، خمس ندارد.
6. اگر پول اجارۀ منزل قبلی درآمد او محسوب میشود، خمس دارد؛ ولی خود منزل خمس ندارد.
7. اگر قبل از فروش خانه قبلی یا همزمان با فروش آن، خانه دیگری که مورد نیاز است بخرد، خمس ندارد.
8. هدیه اگر قابل توجه باشد، خمس دارد و چنانچه اندک باشد، خمس ندارد.
9. پولی که در اثناء سال صرف تعمیر لوازم میشود، خمس ندارد.
74/2/22

خمس جهیزیه

آیا تهیه وسایل برای جهیزیه که چند سال بعد به مصرف میرسد یا کنار گذاشتن پول برای آن از مخارج سال به شمار میآید؟
اگر تهیه تدریجی وسایل مرقوم ممکن نباشد؛ چه اینکه تهیه دفعی آن مقدور نیست، وجوه جمع شده جزء هزینه سالانه محسوب میشود.
74/1/31

آیا به پولی که برای تهیه مسکن یا جهیزیّه دختر به تدریج پس‏انداز میشود خمس تعلق میگیرد؟
تعلق نمیگیرد.

خمس مهریه

آیا به مهریه زن خمس تعلق میگیرد یا نه؟
اگر مهریه زن بیش از مهرالسنّه باشد، به آن مازاد خمس تعلق میگیرد. میزان مهرالسنه 500 درهم است.
83/12/11

خمس سرمایه

آیا به سرمایه و محل کسب و زمین کشاورزی خمس تعلق میگیرد؟
تعلق نمیگیرد مگر در زائد بر شأن.
برای احداث باغ پسته، باید حدود پانزده سال روی زمین کار کنند تا باغ شروع به باردهی کند. کسانی که در طول این مدت، سال خمسی نداشته و مبالغی که برای کود، آب، شخم و... هزینه کرده‌اند، غیر مخمّس بوده است، آیا اکنون برای محاسبه خمس، باید آنچه خرج کرده‌اند را کسر کنند؟
1. هزینه احداث باغ کسر میشود.
2. قیمت فعلی باغ حساب میشود.
74/7/24

برای خرید مطب و ابزار کار پزشکی پولی جمع‌آوری و مطب و ابزار کار تهیه کردم؛ آیا خمس شامل میشود یا خیر؟
اگر ابزار کار پزشکی به منزله سرمایه ضروری برای ادامه زندگی باشد، خمس ندارد.

خمس کسب زن

آیا کلّ درآمد زن را خمس شامل میشود؟
هرگونه درآمد بعد از کسر هزینه خمس دارد.
آیا زن میتواند درآمد خودش را به شوهرش که نیاز دارد هبه کند؟
در وسط سال مالی میتواند و بعد از گذشت سال، بعد از پرداخت خمس میتواند.
آیا زن میتواند درآمد خود را به عنوان قرض به شوهرش بدهد و بعد از دریافت آن، خمس را پرداخت کند؟
در وسط سال مالی میتواند و بعد از گذشت سال، اول باید خمس را بپردازد؛ آن‌گاه قرض بدهد.

خمس شهریه

آیا به شهریه خمس تعلق میگیرد؟
به شهریه خمس تعلق میگیرد، چون در برابر کار علمی و تلاش آموزشی و پژوهشی است.

خمس وام

به فتوای حضرتعالی در حسابرسی سال خمسی، به پول وام [که هنوز به مصرف نرسیده] خمس تعلق میگیرد؟
با گذشت سال به آن مقدار از اقساط پرداخت شده در همان سال پس از احتساب هزینه خمس تعلّق میگیرد.

خمس سپرده حج

بنده امسال به حج تمتّع مشرّف میشوم؛ به این منظور، حدود سه سال پیش ثبت‌نام کرده و مبلغ یک میلیون تومان به حساب سازمان حج و زیارت واریز کردم، با توجه به اینکه هیچ‌گونه اختیاری وجود نداشته و برای تشرّف، ملزم به مقررات دولت بوده‌ام، آیا به پول واریز شده خمس تعلق میگیرد؟
اگر از درآمد همان سال بود نه پس‌انداز قبلی، خمس ندارد.

حکم خمس سود سپرده‏ها

حکم خمس سپرده‏های حج و عمره را بیان فرمائید؟
با فرض:
الف - عدم تشرّف در سال واریز پول.
ب - عدم تعلّق خمس به پول قبل از واریز.
خمس ندارد.

با فرض دریافت سود سپرده‌های حج در ضمن یکی از عقود شرعی و فرض عدم تشرّف در سال واریز نظر مبارک را بیان فرمائید؟
اگر پیش از سال عزیمت قابل وصول نبوده است؛ از منافع سال وصول است در صورت تشرف در همان سال واریز [هم]، خمس ندارد.
کسی که از اول بلوغ سال خمسی را برای خود قرار نداده اگر به حج مشرف شود و همان پولی که دارد آن را صرف تهیه احرام، قربانی و دیگر مصارف حج کند آیا به حج او ضرر ندارد؟
حج و عمره کسی که سال خمسی نداشت صحیح است هرچند در صورت مدیون بودن گناه کرده است.
89/8/6

خمس منفعت کسب

آیا در روزهای آخر سال، به حقوق ماهیانه که در طول ماه مؤنه خانواده است، اما چند روزی است که وارد سال خمسی شده و همچنین خرید برنج سال که یک ماه قبل از پایان سال خمسی خریداری شده، خمس تعلّق میگیرد؟
با سپری شدن سال خمسی، به درآمدهای پدیدآمده، خمس تعلّق میگیرد.
اینجانب بازنشسته و مستمرّیبگیر هستم. و هیچ‌گونه درآمدی به غیر از مستمرّی ماهیانه ندارم و خانه مسکونیام مُتعلّق به دخترم میباشد و اولاد ذکور هم ندارم. عیالم خانه‌دار و او هم هیچ‌گونه درآمدی نداشته و نانخور اینجانب است.
از موقع بازنشستگی تاکنون که 24 سال گذشته مقداری ناچیز پول برای روز مبادا و مخارج پیش‌بینی نشده پس‌انداز نموده‌ام؛ آیا به این پس‌انداز خمس تعلّق میگیرد یا نه؟
پس‌انداز، هرچند اندک باشد، مورد تعلّق خمس است.
84/9/15

حسابرسی خمس

کسی که تاکنون خمس و... را نپرداخته و اکنون 33 سال دارد و قدرت مالی هم در حدّ خورد و خوراک است باید چه کند؟
1. اگر غیر از هزینه‌های لازم چیزی فراهم نکرده است، خمس بر عهدۀ او نیست.
2. لازم است سال مالی تعیین و تمام درآمد و هزینه خود را بررسی کند.

کسر خمس های پرداخت شده

کسی که مثلاً در ظرف چند سال خمس پرداخت نموده مثلاً 10 میلیون تومان خمس پرداخت نموده در سر سال آیا میتواند مبلغ خمس داده شده را کم کند؟
اگر به عنوان وام داده باشد میتواند کسر کند.

کسر بدهی از خمس

کسی سر سال خمسی 10 میلیون اضافه دارد و 10 میلیون هم بدهی دارد (بدهی حالّ یا مؤجّل) چه تکلیفی دارد؟
فقط بدهی [که] مربوط به همان سال است کسر میشود.
کسی که تاکنون سال خمسی نداشته است، آیا علاوه بر خمس آنچه که سال بر آن گذشته و مورد نیاز نبوده است، چیز دیگری هم بدهکار است؟
علاوه بر چیزی که سال بر آن گذشته و مورد نیاز نبوده به چیز دیگر خمس تعلق نمیگیرد.

تصرف در مال غیر مخمّس

تجارت با پولی که خمس آن داده شده و شریکی که خمس پول خود را نداده، چه حکمی دارد؟
معامله نسبت به خصوص خمس، محتاج به اجازه است و قبل از اذن، تصرف در آن جایز نیست.
1374/1/31

آیا ممکن است به جای تعیین یک روز معیّن برای احتساب خمس (سال مالی)، هر یک از اموالی را که ممکن است مشمول خمس شود جداگانه در نظر گرفت؛ مثلاً روغنی که وارد منزل میشود را در نظر گرفت و چنانچه یکسال باقی ماند، خمس باقیمانده آن را حساب و جدا کرد؟
گرچه میتوان برای هر درآمد، سال مالی جداگانه تعیین کرد، لیکن برای مجموع آن‌ها تعیین کردن آسان‌تر است.
1374/9/7

مصرف خمس

بنده از چند سال پیش، مبلغی بابت خمس بدهکار بوده و اکنون توانایی پرداخت آن را دارم. آیا میتوانم خمس خود را صرف مسجد جامع شهر کنم که نیاز شدید به کمک دارد؟
1. ثلث ( یک سوم) سهم مبارک امام علیه‌السلام را مأذونید.
2. تمام سهم سادات(اعزّهم الله) را باید به اذن فقیه جامع‌الشّرایط، به آقایان سیّد پرداخت کنید.
73/10/11

اجازه مصرف خمس

اینجانب پس از رحلت جانگداز رهبر کبیر انقلاب اسلامی امام خمینی رحمه‌الله‌علیه در مسئله تقلید به آیت‌الله اراکی و پس از رحلت این مرجع بزرگ به شما رجوع کردم و میخواستم بدانم که بنده اجازه دارم خمس خود را به کسانی که قبلاً میپرداختم (کسانی که از جانب امام خمینی رحمه‌الله‌علیه و آیت‌الله اراکی اجازه داشتند) بدهم یا نه؟
1. دربارۀ وجوه، مأذونید به آقایان محترمی بپردازید که در حوزه‌های علمیه مصرف میکنند.
75/2/17

آیا به مؤدّی برای صرف سهم سادات، اجازه کلّی میدهید یا در هر موردی، مصرف آن به اجازه حضرتعالی منوط است؟
احتیاج به اجازه موردی دارد.
74/1/31

آیا اجازات کتبی از حضرت امام رحمه‌الله‌علیه را تفویض میفرمایید؟
اجازه‌های کتبی امام راحل رحمه‌الله‌علیه تنفیذ میشود.
1374/1/31

یک قطعه چک بانک ملی به مبلغ... تقدیم شده است. مبلغ مذکور بابت خمس آل رسول بوده که نصف آن سهم سادات است. آیا اجازه میفرمایید که مبلغ... دیگر را خودم به سادات مؤمن محل و اشخاص مستحق در روستای اطراف، تقدیم نمایم؟
صَرف ثلث؛ یعنی یک سوم جهت سادات «اعزّهم الله تعالی» مانعی ندارد. بقیه باید صَرف حوزۀ علمیه شود.
1391/12/10

مسجد... به علت فرسودگی و خطر ریزش، نیاز مبرم به تخریب و نوسازی داشت که با استیذان از مراجع معظم و مشورت و تأیید امور مساجد، مقدمات نوسازی و اجرای فونداسیون آن انجام شد. اکنون با توجه به هزینه‌های ساخت و ساز و عدم توانایی اهالی منطقه در تأمین بودجه لازم جهت اجرای اسکلت و تکمیل آن، نیاز مبرم به اجازه صرف بخشی از سهم مبارک امام با نظر حضرتعالی را داریم.
صَرف ثُلث سهم مبارک امام علیه‌السلام جهت احداث یا تعمیر ضروری و لازم مسجد مانعی ندارد.
1392/9/27

هیئت رزمندگان... پس از سالها تلاش، موفق شدند زمینی را جهت احداث مسجد و مجتمع عام المنفعه دینی و فرهنگی تهیه کند. اکنون برای ساختن آن، به بودجۀ لازم نیازمندیم؛ از این‌رو از آن مرجع عالیقدر استدعا دارد؛ چنانچه مصلحت بدانند اجازه فرمایند تا مردم مؤمن و خداجوی، بخشی از وجوهات خود را به این امر اختصاص دهند.
صَرف ثُلث سهم مبارک امام علیه‌السلام جهت احداث مسجد مرقوم مانعی ندارد.
1392/9/10

انجمن داوطلبان خدمات اجتماعی مؤسسه‌ای است که با اخذ مجوز قانونی به منظور ارائه خدمات مورد نیاز به نیازمندانِ آزاد شدۀ از زندان، به‌ویژه زنان و کودکان تأسیس شده است و داوطلبانه به صورت رایگان به آنان خدمت میکنند. از آنجا که بخش قابل توجهی از نیازمندانِ مورد هدف این انجمن، مورد پذیرش جامعه قرار نگرفته و بعضاً از سوی خانواده‌ها نیز طرد میشوند، بیم آن میرود که این امر از یک‌سو موجب تکرار جرم و از سوی دیگر باعث بروز ناامنی هر چه بیشتر جامعه گردد. از این‌رو میطلبد تا با جلب حمایت‌های آحاد مختلف اجتماع نسبت به این مهم و همچنین ارتقای سطح فرهنگ و اعتقادات مذهبی اینان از طریق فعالیت‌های مددکاران، روانشناسان و کارشناسان امور اجتماعی، همتی مضاعف داشت. بنابراین برخی از افراد خیر مسلمان تمایل دارند بخشی از وجوهات شرعی و صدقات خود را به این امر اختصاص دهند. آیا به نظر حضرتعالی این امر جایز است؟
صرف صدقه، زکات، کفاره و یک پنجم سهم مبارک امام برای مصرف مرقوم مانعی ندارد.
1391/11/23

سرطان پستان، شایع‌ترین سرطان زنان است که 32 درصد از کل سرطان‌های زنان و 19 درصد از مرگ و میر زنانِ مبتلا به سرطان را شامل میشود. با توجه به اهمیت پیش‌گیری و تشخیص زودرس این بیماری، مرکز بیماریهای پستان، در سال 1375 در جهاد دانشگاهی تأسیس شده و هم اکنون به نام مرکز تحقیقات سرطان پستان در کشور، خدمات درمانی جامع؛ در قالب یک کلین یک مشترک بیماریهای پستان، به بیش از هشتاد هزار نفر مراجعه کننده خدمات درمانی ارائه داده است. همچنین با انجام ده‌ها طرح پژوهشی، زوایای مختلف کلینیکی، سلولی و مولکولی و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان، مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است.
از آنجایی که زنان به عنوان همسر و مادر، رکن اساسی هر خانواده هستند و ابتلای به سرطان پستان، تحقیقاً هر خانواده‌ای را به صورت جدی تحت تأثیر قرار میدهد، در کنار فعالیت‌های پژوهشی و خدمات درمانی این مجموعه، «مجمع یاوران و حامیان بیماران سرطان پستان» با هدف کمک به انجام تحقیقات علمی در این حوزه و تجهیز مرکز درمانی به دستگاه‌ها و تجهیزات مورد نیاز و تسکین آلام زنان مبتلا به این سرطان و خانواده‌های آنان، با کمک به بیماران بیبضاعت تشکیل شده است. آیا پرداختن ثلث سهم مبارک امام علیه‌السلام جهت استفاده در موارد مذکور، جایز است؟
با رعایت اولویت افراد باایمان[در درمان]، جائز است.
1391/6/15

رفت و آمد با کسی که خمس نمی دهد

آیا به بنده اجازه میدهید با دوستان یا بستگانی که یقین به خمس دادن آنان ندارم، رفت و آمد کنم؟
در رفت و آمدهای مرقوم مجازید.
74/1/31

حکم فقهی سیّد

کسانی که مادرشان سید است، با کسانی که پدرشان سید است، چه فرقی دارند و آیا کسانی که مادرشان سید است نیز سید هستند؟
1. کسی که فقط مادر او سید است، مانند کسی که پدر او سید است، از کرامت معنوی برخوردار است.
2. کسی که فقط مادر او سید است، حکم فقهی سید را ندارد.

احکام مضاربه

صورت مضاربه خدمت حضرتعالی تقدیم میشود آیا صحیح است یا خیر؟
«عامل: آقای....... فرزند.......... سرمایه‌گذار: آقای .......... فرزند........... مبلغ........ سرمایه............ مدت معامله از تاریخ ............ تا تاریخ
عامل متعهّد میگردد سرمایه‌ای را که سرمایه‌گذار در اختیارش قرار داده است را در کارهای تجاری مصرف نماید و از درآمد حاصله هر ماه مبلغ..... ریال علیالحساب به سرمایه‌گذار تحویل نماید و عامل متعهّد میگردد که در پایان مدت تعیین شده درآمد حاصله را بررسی کند و در صورتی که درآمد حاصله بیش از مقدار معیّن شده باشد، به سرمایه‌گذار تحویل دهد. طرفین با هم شرط کردند در صورت ضرر، عامل، ضرر را پرداخت میکند و هیچ‌گونه ارتباطی به سرمایه‌گذار نخواهد داشت و در صورتی که عامل نتواند در پایان حساب‌هایش را دقیقاً بررسی کند طرفین با هم مصالحه میکنند.»
1. لازم است درصد سود معلوم باشد.
2. پرداخت مقداری به عنوان علیالحساب، گرچه در کیفیت تسلیم کافی است، ولی اکتفای به آن بدون تعیین درصد سود، کافی نیست.
3. شرط در ضمن عقد، گرچه تحمل خسارت باشد، نافذ است.
4. اگر مصالحۀ مشروط غَرَری نباشد، صحیح است.
74/10/29

احکام خرید و فروش

در سال... [سازمان کشاورزی] به تعاونی سازمان اعلام نموده تراکتور اونیورسال... تومان و فرگوسن دو برابر آن است با پرداخت یک دوم بهاء در نوبت قرار میگیرید. بعد از شش ماه مجدداً اعلام نمودند در صورت پرداخت یک دوم بهای باقیمانده یک ماه بعد تراکتور تحویل میگردد.
تعاونی ما عیناً مراتب را به اعضا اعلام و متقاضیان کل بهای هر دستگاه را واریز کردند.
حال که سازمان قیمت تراکتور را اعلام و زمان تحویل را هم تعیین کرده است و متقاضی هم قیمت آن را پرداخت نموده آیا شرعاً عقد معامله جاری شده و رسمیت دارد؟
آیا سازمان با اعلام قیمت قطعی و دریافت آن میتوانست به جای تحویل تراکتورها، فقط هر ساله افزایش قیمت اعلام نماید.
آیا سازمان ملزم به پرداخت خسارت تأخیر در تحویل و عدم کارکرد ناشی از عدم تحویل میباشد؟
آیا پس از پنج سال که سازمان تعدادی را تحویل داده میتوانست به جای مبلغ اولیه، چند برابر آن را مطالبه نماید.
آیا یکسال بعد از تحویل و صدور فاکتور و وصول کامل بهای تراکتور به قیمت..... تومان سازمان میتواند به شرکت بگوید شما حق فروش ندارید و در صورت فروش باید به نرخ روز مابه‌التفاوت را به قیمت روز به ما (سازمان) بپردازید؟
آیا سازمان میتواند بگوید پنج سال بعد هم اگر بفروشید به نرخ همان روز باید به کسر مبلغ فاکتور شده باقیمانده اضافی را به سازمان بپردازید؟
آیا میشود کالایی را با توافق فروخت و بهای آن را دریافت نمود و تحویل نداد و به جای تحویل قیمت‌ها را بالا برد و پس از تحویل و صدور فاکتور و با گذشت یکسال بگوید کالای خریداری شده را در صورت فروش به بهای بیشتر، سود حاصله را باید به فروشنده بپردازید؟
1. هر گونه معامله با شخصیت حقیقی یا حقوقی بعد از انعقاد و تمامیّت آن، لازم بوده و نقض آن جایز نیست، مگر در صورت خیار غَبْن و مانند آن و یا با اقاله و توافق طرفین.
2. هر گونه شرط که در ضمن عقد قرار میگیرد، در صورت مشروع بودن، لازم است و تخلّف از آن جایز نیست، مگر با تراضی طرفین.
3. تأخیر [در] پرداخت کالای فروخته شده یا تأخیر [در] تسلیم بهای آن، بدون رضایت طرف مقابل جایز نیست.
4. شرطی که بعد از تمام شدن عقد، مطرح میشود لازم نیست.
5. افزودن قیمت یا کم کردن کالا یا تغییر جنس مرغوب به غیر مرغوب جایز نیست.
6. خسارت تأخیر تسلیم کالای فروخته شده به عهده فروشنده است.
7. تمام احکام مزبور در بندهای فوق مخصوص به تحقق معامله است؛ نه مقاوله و گفت‌وگو؛ یعنی اگر اصل معامله انشاء نشد، ولی گفت‌وگوی مقدماتی به عمل آمد و زمینۀ حق اولویت با دریافت مقداری از پول فراهم شد، افزودن قیمت و مانند آن جایز است؛ و اگر خریدار بر اثر تضییع حق اولویت، متضرّر شد، میتواند خسارت ناشی از غَرَر را از فروشنده مطالبه کند.
74/10/12

آیا بر مسلمان، پرداخت عوارض گمرکی که دولت‌های غیراسلامی بر اجناس صادر از کشورهای دیگر (توسط شخص مسلمان) تعیین مینمایند، واجب است. با توجه به اینکه اکثر افراد آن کشور به طرق مختلف از پرداخت عوارض سر باز میزنند.
هوالعلیم. مسلمانی که تابع کشور غیراسلامی است، باید قانون عوارض گمرکی را عمل کند و تخلّف دیگران، مجوّز تخلّف او نیست.
آیا خرید و فروش ارز کشورهای خارجی (صرافی) از طریق اینترنت مثلاً (خرید ارز کشورهای اروپایی و آمریکایی و فروش آن‌ها) درست است؟ این کار حلال است؟
خرید و فروش ارزهای خارجی با اینترنت اشکال ندارد.
83/2/23

شخصی در حیات خودش زمینش را به دو نفر از ورّاث به بیع خیاری - که مدت خیار یکسال است - فروخته و خود بایع در مدت خیار فوت کرد و باقی ورّاث هم در مدّت خیار ادعای فسخ نکردند؛ نه جمعاً و نه انفراداً؛ و زمین فوق‌الذکر را دو نفر وارث که مشتری بود تصرف کرد:
آیا بعد از مدت خیار، حقّ فسخ دارد یا خیر؟
آیا بین وارث صغیر و کبیر فرق است یا خیر؟
1. اگر وارثان و نیز ولیّ صغیر از حق فسخ آگاه بودند و معامله را فسخ نکردند، با سپری شدن مدّت خیار، بیع لازم میشود.
2. در فرض مزبور، بین وارث صغیر و کبیر فرقی نیست.
شهریور 82

اگر در مبایعه‌نامه‌ای قید شود که «اگر الباقی ثمن معامله تا فلان تاریخ پرداخت نشود معامله فسخ خواهد شد» این جمله حاکی از انفساخ معامله و شرط فاسخ است یا ایجاد حق فسخ برای بایع؟
اگر عرفِ نگارشِ مبایعه‌نامه بر انفساخِ معامله نباشد، جملۀ مرقوم، ظاهر در ایجاد حقّ فسخ است.
86/11/25

چنانچه مستحضرید گاهی مردم عادی یا بنگاه‌های اقتصادی برای تهیه کالاهای مورد نیاز خود، به سازنده آن کالاها سفارش ساخت میدهند؛ مانند سفارش ساخت در، پنجره، اتومبیل، کشتی، هواپیما، خانه، بیمارستان و... در این موارد، سازنده طی قراردادی متعهد میشود کالای مورد نظر را با مشخصات معین ساخته، در تاریخ مشخص تحویل دهد و سفارش دهنده نیز متعهد میشود مبلغ معینی را طبق زمانبندی مشخص بپردازد (برای مثال 25% پیش‌پرداخت، 50% زمان تحویل و 25% بعد از دو ماه پس از تحویل). در برخی موارد پیش‌پرداختی صورت نمیپذیرد؛ در این قراردادها به طور معمول مواد اولیه و مصالح به عهده سازنده است.
مستدعی است نسبت به سؤالات زیر راهنمایی فرمایید:
آیا چنین قراردادی صحیح است؟
آیا این قرارداد که در کشورهای عربی به عقد استصناع معروف است، در قالب یکی از عقود متعارف قرار میگیرد؛ یا عقد مستقلی است؟
در صورتی که عقد استصناع عقد مستقل باشد، آیا عقد لازم است یا عقد جایز؟
در صورتی که عقد استصناع عقد مستقل باشد، چه نوع خیاراتی در آن جاری است؟
در صورتی که عقد استصناع عقد مستقل باشد، شرایط صحّت آن چیست؟
آیا سازنده میتواند ساخت کالای مورد نظر را به دیگری واگذار نماید؟
آیا سازنده میتواند کالای ساخته شده‌ای را خریداری و به سفارش دهنده تحویل دهد؟
1. هر چند مفروض سؤال مرکّب از چند عقد است، ولی اگر مجموعاً تحت یک عقد قرار گیرند، صحیح خواهد بود.
2. عقد مزبور، مصداق یکی از عقود متعارف نبوده و عقد مستقل است.
3. عقد مزبور از هر دو طرف لازم است.
4. خیارهای عام مانند غبن، رؤیت، عیب، تخلف وصف، تخلف شرط و... ثابت است؛ ولی خیار مختص به عقد بیع و مانند آن ثابت نیست.
5. شرایط صحّت عقد، متعاملان و عوضان، همان شرایط سایر عقود است.
6. در صورت عدم اشتراط مباشرت، جایز است.
7. در صورت اطلاق عقد، جایز است.
86/11/25

در ضمن عقد بیعی شرط شده که هرگاه خریدار قسطی از اقساط ثمن را پرداخت ننماید، معامله فسخ خواهد شد. از طرفی فروشنده حق انتقال مبیع به غیر را از خریدار سلب ننموده و خریدار به واسطه عقد بیع جدیدی مبیع را به شخص ثالث واگذار مینماید و مبیع متعلق حق غیر قرار میگیرد. در فرض تحقق شرط (عدم وصول قسط):
با توجه به ایجاد حق مالکیت برای خریدار اول و عدم سلب حق انتقال به ثالث از وی، و از طرفی نظر به اینکه انتقال به ثالث قبل از اعمال فسخ صورت گرفته آیا انتقال مبیع از سوی خریدار اول، جزء حقوق مالکانه وی محسوب میگردد و انتقال صحیح است؟
آیا با انتقال مبیع به ثالث و قرار گرفتن ملکیت مبیع در مالکیت ثالث با توجه به سرایت نکردن اثر فسخ به گذشته و فقدان اثر قهقرایی فسخ، اصل بر سقوط شرط است یا بقاء آن؟
در صورت بقاء شرط، آیا شرط مزبور قابل تسری به شخص ثالث که در قرارداد اول نقشی نداشته خواهد بود و فسخ را میتوان به ضرر وی اعمال کرد؟
در صورت اعمال فسخ (در فرض بقاء شرط فسخ)، مبیع که متعلق حق غیر (ثالث) قرار گرفته، قابل اعاده به فروشنده اولیه میباشد؟ در صورتی که مبیع قابل اعاده نباشد چه حقی برای فروشنده ایجاد خواهد شد؟
1. اگر شرط حق فسخ حاصل شد و فروشندۀ اول معاملۀ خود را فسخ کرد بیع دوم فضولی است و با اجازه فروشنده اول صحیح و با ردّ وی باطل خواهد بود.
2. اگر قبل از تحقّق شرط فسخ (عدم وصول قسط) عقد دوم برقرار شد هر چند بیع دوم صحیح است لیکن حق فروشندۀ اول محفوظ است و بعد از تحقق شرط (عدم وصول قسط) میتواند بیع اول را فسخ کند در این حال معلوم میشود بیع دوم فضولی بود و محتاج به اجازه فروشنده اول است.
3. خریدار دوم اگر آگاه از شرط حقّ فسخ در بیع اول بود باید تحمّل نماید و اگر جاهل بود میتواند بیع دوم را فسخ کند.
4. در صورت فسخ بیع اول، خریدار اول ضامن تمام ثمن معاملۀ اول است در حالی که عین مبیع از بین رفته باشد و اگر عین مبیع باقی باشد خود عین برمیگردد.
87/11/9

اعضای یک مجموعه در راستای تأمین مسکن خود مبالغی را جمع‌آوری میکنند و به رئیس آن مجموعه تحویل میدهند تا زمین بزرگی بخرد و میان آنان تقسیم کند. رئیس یادشده با کسب اجازه از رئیس مافوق خود، مبلغی از سرمایۀ نقدی آن مجموعه را، به عنوان قرض‌الحسنۀ کوتاه‌مدت، جهت تأمین بخشی از ثمن معامله، میپردازد. پس از تقسیم زمین خریده شده میان اعضای آن، یک قطعه میماند و به نام مجموعه - که شخصیت حقوقی دارد - سند تنظیم میشود. بعد از مدتی رئیس یاد شده مرحوم میشود. در اینجا موارد زیر مورد پرسش است:
1. آیا غیر از وجه قرض‌الحسنۀ مذکور، مبلغ بیشتری، بدون رضایت اعضاء، میتوان به حساب آن مجموعه واریز کرد؟ اگر وجه بیشتری به حساب مجموعه واریز شود، حکم آن چیست؟
بدون رضایت اعضاء، نمیتوان غیر از وجه قرض‌الحسنه را، از آن‌ها گرفت و اگر زائد بر آن گرفته شود باید برابر رضایت آن‌ها عمل شود.
2. رئیس جدید مجموعه، مدّعی مالکیت قطعه زمین مانده است، آیا زمین مزبور، مال کلیۀ اعضاء و سهامداران است؟ آیا جز سهامداران، اعضای دیگری را میتوان شریکآن زمین قرار داد؟
قطعۀ مانده متعلق به کلیۀ اعضاء است و تصمیم‌گیری دربارۀ آن، فقط در اختیار سهامداران است.
3. بخش املاک و مستغلات مافوق مجموعه، در نوشته‌ای به صراحت اعلام کرده باید زمین مزبور فروخته و حاصل فروش میان اعضاء تقسیم شود؛ یا رئیس مجموعه به نام کلیۀ اعضاء سرمایه‌گذاری کند. متأسفانه هیچ اقدام مؤثری پس از آن صورت نپذیرفته و پس از فروش ملک، رئیس مجموعه مدعی است که اعضاء حقی ندارند. حکم شرعی آن چیست؟
اگر بخش املاک و مستغلات دارای شخصیت حقوقی باشد و قبلاً مصوّبه‌ای با امضای اعضاء یا نمایندۀ آنان رسیده باشد، عملِ صورت پذیرفته نافذ است. اکنون که هیچ اقدام مؤثری به عمل نیامد و ملک مزبور فروخته شد، ثمن آن باید بین سهامداران توزیع شود.
1391/10/16

احکام کسب های حرام

شطرنج و قمار

امروزه بازی با شطرنج و ورق (پاسور) بدون برد و باخت و به عنوان سرگرمی و ورزش، نه به عنوان قمار، در بین جوانان متداول است. حکم خرید و فروش و نگهداری این آلات و بازی با آن چیست؟
1. اگر چیزی ابزار قمار باشد، بازی با آن جایز نیست، هرچند بدون برد و باخت باشد.
2. اگر چیزی در زمان گذشته ابزار قمار بود؛ ولی فعلاً ابزار قمار نیست، بازی با آن، بدون برد و باخت، جایز است.
3. اگر چیزی در یک منطقه، اصلاً ابزار قمار نیست، هرچند در بعضی منطقه‌ها ابزار قمار است، بازی با آن بدون برد و باخت، در منطقه اول جایز است.
4. خرید و فروش ابزاری که بازی با آن‌ها بدون برد و باخت، جایز است، حلال است.
5. نگهداری ابزاری که از آلات قمار نیست، جایز است.
80/12/1

نظر شما درباره شطرنج چیست؟
اگر مخصوص قمار نباشد و به قصد برد و باخت بازی نشود، بلکه به منظور تقویت نیروی فکری باشد، اشکالی ندارد.
74/4/8

با توجه به اینکه بازی بیلیارد از مصادیق قمار است، لطفاً حکم آن را مرقوم فرمایید.
بازی مزبور با برد و باخت حرام است.
81/10/28

بازی بیلیارد که اخیراً رواج یافته، چه حکمی دارد؟
در صورتی که صدق قمار باشد مطلقاً حرام است، در غیر این صورت اگر با برد و باخت باشد حرام است.
81/10/25

بازی پاسور چه حکمی دارد؟
اگر پاسور از ابزار ویژه قمار نباشد، بازی با آن بدون برد و باخت حرام نیست. مردان الهی به لهو و لعب نمیپردازند.
81/10/25

موسیقی

رقص و دست زدن

کف‌زدن و رقص چه حکمی دارد؟
کف‌زدن بیهوده است؛ ولی حرام نیست. رقص زن برای شوهر اشکالی ندارد و در مجالس زنانه نیز در صورت عدم ترتّب اثر گناه، جایز است.
74/4/8

کف‌زدن در مراسم جشن اهل‌بیت علیهم السلام چه حکمی دارد؟ منظور از طرب چیست؟ حدّ لهو و لعب چیست؟
1. کف زدن در مراسمی که به نام اهل‌بیت علیهم السلام تشکیل میشود، اگر در جامعه دینی توهین تلقی شود، باید ترک شود.
2. طربِ مذموم، خفّتِ شهوانی است.
3. حدّ لهو و لعب، آن است که مخصوص محفل تبهکاران باشد.
80/12/1

مجسمه سازی

ساخت، خرید و فروش، نگهداری و نصب مجسمه‌های دارای صورت انسانی، در معابر عمومی و میادین از نظر فقهی چه حکمی دارد؟ سؤال مذکور در فرض صورت حیوانی چه حکمی دارد؟ نگهداری مجسمه‌های کوچک تزیینی به صورت انسانی یا حیوانی در منازل چه حکمی دارد؟
1. ساختن مجسمه‌های جاندار موجود بنا بر احتیاط لازم، جایز نیست.
2. خرید و فروش و نگهداری آن‌ها جایز است.
3. نصب آن‌ها در میدان شهر، خلاف ادب اسلامی است.
81/10/25

آموزش دادن و آموزش دیدن مجسمه‌سازی چه حکمی دارد؟
صِرف آموزش دادن و آموزش دیدن، حرام نیست.
81/10/25

ریش تراشی

حکم تراشیدن ریش و گرفتن اجرت آن چیست؟
1. احتیاط واجب، ترک تراشیدن ریش است.
2. احتیاط لازم نگرفتن اجرت برای تراشیدن ریش است.
آیا ریش‌تراشی موجب فِسق بوده و با جایگاه قاضی، امام جماعت و امثال آن سازگار میباشد؟
اصرار بر تراشیدن موجب فسق و مانع تحقق عدالت است.
1387/9/12

حکم تیغ زدن صورت یا ماشین به گونه‌ای که در حکم تیغ باشد را بیان فرمایید.
احتیاط واجب ترک تیغ زدن به موی صورت یا ماشین کردن آن که در حکم تیغ باشد.
87/11/10

کار کردن مسلمان تحت مدیریت غیر مسلمان

آیا کارکردن افراد مسلمان از نظر شرعی تحت ریاست یا مدیریت فرد یهودی حرمت دارد یا خیر؟
صرف کار کردن مسلمان تحت ریاست یا مدیریت یهودی حرام نیست.
در صورتی که کار حرام باشد یا سبب ضعف نظام اسلامی یا تقویت نظام سلطه و یا بهره‌وری حرام شود، جایز نیست.
88/5/26

احکام رهن و اجاره

اینجانب ضمانت شخصی را در بانک به مبلغ شصت و سه میلیون تومان به عهده گرفتم و سند خانه خویش را در بانک به رهن گذاشته‌ام و اکنون شخص وام گیرنده متواری شده است و حقیر چون نیاز به سندِ مرهون دارم، حاضر به پرداخت مبلغ به بانک میباشم، لطفاً راه حل شرعی را بیان فرمایید.
1. راهن طبق تعهّد متقابل با بانک (مرتهن) عمل کند.
2. بعد از پرداختِ وام، ملک مرهون آزاد میشود.
3. ضامن تمام آنچه را پرداخته، از بدهکار اصلی میگیرد.
1382/2/6

مالکی مغازه خود را به مدت سه سال با اخذ مبلغی به عنوان سرقفلی از مستأجر به وی اجاره میدهد. بیست روز پس از عقد اجاره مذکور، مالک با کتمان اینکه مبلغی به عنوان سرقفلی دریافت کرده و با بیان اینکه مغازه صرفاً در اجاره مستأجر است؛ مغازه یاد شده را به شخص دیگری میفروشد و تمامی ثمن آن را دریافت و متعهد میشود ظرف چهار ماه رضایت مستأجرین را اخذ و مغازه را تخلیه شده تحویل خریدار نماید. فروشنده به تعهد خود عمل نمیکند تا اینکه پس از انقضاء مدت اجاره مغازه تخلیه و تحویل خریدار میشود.
مرقوم فرمایید مستأجر برای دریافت مبلغ سرقفلی خود به کدام یک از مالکین میتواند مراجعه نماید مالک اولیه (فروشنده) که مغازه را به مستأجر اجاره داده و وجهی از بابت سرقفلی از وی دریافت کرده و یا اینکه به مالک جدید (خریدار) که از سرقفلی مستأجر بیخبر بوده است؟
1. فروش ملکی که در اجاره است جایز است. اگر خریدار آگاهی نسبت به اجاره نداشت حق فسخ بیع را دارد.
2. مستأجری که سرقفلی داده نسبت به عین ملک صاحب حق میشود نه صاحب ملک.
3. هر چند مالک اوّل تخلف کرد ولی حق مستأجر به خود ملک مورد اجاره تعلّق میگیرد.
4. تصرف خریدار در ملک مزبور قبل از ادای حق مستأجر جایز نیست.
5. ضمان اصلی به عهده مالک اول یعنی فروشنده و غاصب اصلی است.
87/11/7

احکام ازدواج و محرمیت

شرط ضمن عقد

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که تمکین خاص صورت نگیرد؟ آیا این شرط سبب بطلان عقد نمیشود؟
در صورتی که تمکین خاص از مهم‌ترین آثار و مقتضیهای عقد نکاح نباشد، شرط مزبور صحیح است.
81/3/22

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که حضانت بچه‌ها در صورت وقوع طلاق، به مادر واگذار شود؟
شرط مزبور با توافق زوجین، صحیح است.
81/3/22

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که زن حق طلاق داشته باشد؛ نه مرد؟ آیا این شرط سبب بطلان عقد نمیشود؟
1. شرط عدم حق طلاق برای زوج (مرد) یا شرط ثبوت حق طلاق ابتدائاً برای زن صحیح نیست.
2. شرط وکالت زن از طرف شوهر برای طلاق نافذ است.
81/3/22

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که محل سکنا به زن واگذار شود؟
شرط مزبور صحیح است.
81/3/22

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که مرد زن را طلاق ندهد؟
شرط عدم اِعمال حق طلاق، نافذ است.
81/3/22

آیا میتوان در ضمن عقد نکاح شرط کرد که زن بچه‌دار نشود؟
شرط مزبور به معنای عدم انعقاد نطفه - نه اسقاط بعد از انعقاد - صحیح است.
81/3/22

مهریه

آیا میتوان یکی از اعضای بدن را مهریه قرار داد؟
خیر.
81/3/22

آیا میتوان کالا را مهریه قرار داد؟
کالا را میتوان مهریه قرار داد.
81/3/22

مهریه‌های بسیار سنگینی که غالباً قدرت بر تسلیم آن‌ها نیست و طرفین عقد هم به این مسئله اذعان دارند در عین حال آن را قرار میدهند و در مهرنامه به صورت عندالمطالبه ذکر مینمایند آیا اساساً قرار دادن چنین مهریه‌هایی صحیح است؟ و بر فرض بطلان تکلیف چیست؟
1. مهر نصاب معیّن ندارد که بیش از آن جائز نباشد.
2. سنگینی مَهر که بیش از حدّ معقول باشد سَفَهی است.
3. در صورت سَفهی بودن مهر، نکاح باطل نمیشود.
4. در صورت سَفهی بودن مهرِ مسمّا، باید مهرِ مِثل پرداخت شود.
1387/9/20

عقد ازدواجی بسته شد که مهر آن عبارتند از: (1 - یک جلد کلام الله مجید 2 - تعداد 200 قطعه سکه بهار آزادی رایج ایران به ذمّه زوج و مبلغ 50 میلیون ریال وجه نقد رایج ایران به انضمام دو تخته فرش دو متری نخ فرنگ به ارزش چهار میلیون ریال به ذمّه پدر زوج که عندالمطالبه به زوجه بپردازد) عقد بر این مبنا جاری شده و این توضیح در عقدنامه درج گردیده که مبلغ پنجاه میلیون ریال به سه دانگ مشاع از شش دانگ یک باب خانه معین تبدیل گردد و مورد قبول واقع شد اکنون زوجه از پدر زوج مزبور منزل را مطالبه نموده و پدر زوج نیز به علت رجوع از تعهد خویش مدعی مدیونیّت نسبت به وجه تعیین شده برای مهر را گشته با توجه به مراتب فوق:
مسئولیت شرعی پدر زوج نسبت به زوجه، مبلغ مندرج در عقدنامه است یا منزل؟
پدر زوج حق رجوع نسبت به انتقال منزل را دارد؟
در صورت استحقاق زوجه به مطالبه وجه از پدر زوج، وجه به نرخ تورم روز باید لحاظ گردد یا همان وجه اولیه؟
مهریه به عهده شوهر است نه شخص دیگر.
اگر پدر شوهر مهری که بر عهده شوهر است ضامن شود، باید بپردازد.
چون مبلغ پنجاه میلیون ریال به سه دانگ مشاع از شش دانگ یک باب خانه معین تبدیل شد، آنچه در عهده ضامن یعنی پدر شوهر مستقر شد همان سه دانگ خانه معین است.
مسئولیت پدر شوهر همان خانه است نه مبلغ مزبور و پدر شوهر بدون رضایت همسرِ پسر، حق عدول ندارد.
آنچه در نامه جداگانه ثبت شد که پدر شوهر چهار دانگ از یک خانه معین را به پسر داد در صورتی که به قصد تفریغ ذمّه خود باشد سه دانگ از آن خانه متعلق به همسر و یک دانگ مال پسر و حق دیگری مطرح نیست.
88/1/29

با توجه به اینکه صداق همسرم 514 سکه بهار آزادی به صورت عندالاستطاعه بر ذمّه اینجانب میباشد و بنده نیز فعلاً مستطیع به پرداخت حتی بخشی از آن هم نیستم با توجه به اینکه دیْن و مهریه مذکور تکلیفی است بر ذمّه بنده که شرط وجوب آن حصول و ظهور عنصر خارجی بنام استطاعت است و دینی موجل نیز میباشد از منظر شرع مقدس اسلام و مذهب شیعه و دیدگاه و استنباط حضرتعالی با عنایت به وصف فوق زوجه آیا میتوانند از انجام تکالیف شرعی و وظایف زناشویی خود تمکین (عام، خاص) سر باز زده و تمکین خود را منوط به قبض مهر نمایند و به این عذر و بهانه از بنده به عنوان همسر شرعی و قانونیشان تمکین نکنند یا باید تمکین نمایند؟
1. اگر مهر حالّ و معجّل باشد زن میتواند قبل از دریافت آن تمکین نکند خواه شوهر بتواند بپردازد یا نه.
2. اگر مهر حالّ و معجّل باشد و مرد نتواند آن را بپردازد گر چه زن میتواند تمکین نکند ولی نمیتواند مهر را مطالبه کند.
3. اگر مهر در ذمّه و مؤجّل باشد زن نمیتواند تمکین نکند.
89/3/6

ازدواج موقّت

اگر در عقد موقّت تعیین مدت فراموش شود؛ اما منظور عقد موقّت باشد، و عمل نزدیکی هم صورت نگرفته باشد چاره چیست؟
1. در صورت فراموش شدن مدت ظاهراً عقد باطل خواهد بود.
2. احتیاط آن است که طلاق جاری شود، زیرا اگر به ازدواج دائم تبدیل شده باشد، چاره‌ای جز طلاق نیست.

ازدواج با فِرق اسلامی

اگر دختر شیعه با مردی که دارای مسلک اهل حق است ازدواج نماید آیا محرمیت ایجاد میشود و این ازدواج مشروع است؟ و آیا فرزندی که از این زوج متولد میشود طهارت مولد دارد و حلال‌زاده است؟
عنوان اهل حق بر چند گروه اطلاق میشود. معیار حکم شرعی آن است که اگر کسی به همه اصول مذهبی معتقد باشد ازدواج با وی جایز و فرزند نیز دارای طهارت مولد بوده و حلال زاده است.

نفقه

زوجه طی سند عادی مهریه، نفقه و کلیه حقوق خود را به همسرش حلال نموده است. زوجه مدّعی است این سند و نوشته با تهدید و اجبار از سوی همسر از وی اخذ گردیده و این در حالی است که هیچ شاهدی بر این مدّعا وجود ندارد.
اولاً حلال نمودن، ناظر به ابراء است یا هبه؟
ثانیاً با وجود اجبار و عدم حضور شاهد، چه وضعیتی بر سند مذکور حاکم است؟
ثالثاً آیا نفقه آینده و حقوق محقق نشده را میتوان ابراء یا هبه نمود یا خیر؟
1. حلال کردن چیزی که در ذمّه شوهر است ابراء است و برگرداندن عینی که از شوهر گرفته است، هبه میباشد.
2. اگر بیّنه یا قرائن اطمینان‌آور دیگری بر اجبار باشد، سند مزبور بیاعتبار بوده و مدّعای زن ثابت میشود، وگرنه شوهر در محکمه سوگند یاد میکند و مدّعای زن بیاثر خواهد بود.
3. حقوق آینده را به لحاظ فرض ثبوت میتوان ابراء کرد، هر چند نمیتوان مانع تحقق آن‌ها با حفظ مقتضیشان شد.
86/9/1

سبب های محرمیت

دو پسرعموی من و خواهر بزرگم شیرخورده مادربزرگم هستند. آیا فقط این سه نفر با هم محرم‌اند یا همه فرزندان عمویم با خواهران و برادرانم محرم‌اند؟
1. دو پسرعمو با خواهر بزرگ شما که همشیرند، محرم‌اند، و آن دو با خواهر بزرگ شما عمو و عمۀ همه فرزندان محسوب میشوند.
2. سایر پسرعموها با دخترعموها محرم نیستند و ازدواج آن‌ها با یکدیگر جایز است.
74/3/24

در گذشته، پدرم برای محرم شدن با زن‌داییام، دختر او را برای چندساعت صیغه نمود. اکنون که زن‌داییام از دنیا رفته، آیا ازدواج بنده با دخترداییام جایز است؟
1. دختری که به عقد پدر درآمد، گر چه موقت بوده است، بر پسر حرام است.
2. مردن مادر دختر تأثیر ندارد.

مسائل متفرقه ازدواج

زن شوهردار با مردی زنا نموده است و بعد از زنا از شوهر اوّلی طلاق گرفته و عدّه را هم مراعات کرده و جاهل به حکم بوده و توبه نموده و سپس به عقد فرد زانی درآمده است و الآن مدت چهار سال با هم زندگی میکنند؛ حکم چیست؟
1. لیس فی المسئلة دلیل یعتد به للحرمة.
2. والأحوط هو الحرمة ولزوم التفرقة بین الزوجین.
3. یجوز لهما الرجوع إلی مَن یفتی بعدم الحرمة.
84/2/30

اگر زنی در زمان عدّه با مردی ازدواج کند و بعد از گذشت زمان عدّه، دخول حاصل شود حکم مسئله از جهت حرمت ابدی و غیر ابدی چیست؟
1. ازدواج با زنی که در عدّه مرد دیگری است در صورت علم به عدّه و علم به حرمت عقد در زمان عدّه موجب حرمت ابدی است.
2. ازدواج با زنی که در عدّه مرد دیگری است در صورت جهل به عدّه و جهل به حرمت عقد در زمان عدّه اگر قبل از گذشتن زمان عدّه آمیزش جنسی واقع شود موجب حرمت ابدی است.
3. ازدواج با زنی که در عدّه مرد دیگر است در صورت جهل یاد شده اگر بعد از گذشت زمان عدّه آمیزش شود موجب حرمت ابدی نیست لیکن عقد باطل است و باید مجدداً عقد شود.
89/12/17

اگر مردی بر وقوع نزدیکی مقر اما زن منکر باشد قول کدام یک از نظر شرعی مقبول و حجت است؟
1. احکامی که بر دخول مترتب است و به زیان مرد است به استناد اقرار او ثابت میشود.
2. احکامی که بر دخول مترتب است و به سود مرد است به صرف ادّعای وی ثابت نمیشود.
3. اگر بیّنه شرعی بر دخول اقامه شد تمام احکام آن چه به زیان مرد و چه به سود وی ثابت میشود.
4. اگر بیّنه شرعی (شاهد عادل) اقامه نشد و زن که منکر دخول است سوگند یاد کرد احکام مترتب بر دخول که سودمند به حال مرد است نفی میشود.
89/3/6

احکام طلاق

مرد و زن شیعی که قانوناً و شرعاً همسر یکدیگرند، توسط دادگاه خانواده پاکستان مطلّقه شدند در حالی که مرد از اجرای این صیغه ناراضی است، زیرا این کار عذابی برای خانواده خود و همسرش است. آیا این طلاق از نظر شریعت ما معتبر و اجراء شده محسوب میشود؟ اگر شوهر حضور نداشته باشد و به زور زنش را طلاق بدهند، او چه باید بکند؟
زن یادشده، مدت 10 ماه است با پدر و مادرش زندگی میکند که در این مدت هیچ‌گونه تماس و معاشرتی با شوهر نداشته است؛ آیا این زن بعد از طلاق باید عدّه را رعایت کند؟
1. اگر مسئول دادگاه بر طبق مذهب شیعه و حضور دو شاهد عادل صیغۀ طلاق را جاری کرده، طلاق صحیح است.
2. اگر نگرانی شوهر در حدّ اجبار نباشد، طلاق صحیح است.
3. اگر شوهر وظایف خود و حقوق همسرش را رعایت میکرده و در این حال بدون اذن او طلاق حاصل شود، باطل است.
4. در صورت صحت طلاق باید از زمان طلاق عدّه نگه داشته بشود.
83/2/23

مردی، در وکالت رسمی، حق طلاق را به همسرش وامیگذارد. همسر پس از اخذ وکالتنامه، در غیاب شوهر و بدون اطلاع وی، با طرح دعوا در محکمه و صدور حکم، طلاق میگیرد. از آنجا که بکارت زن از نوعی بوده که علیرغم آمیزش، قابل برگشت بوده است (حلقوی یا ارتجاعی)، دادگاه به استناد نظر پزشکی قانونی، وی را دوشیزه و غیر مدخوله شمرده و نوع طلاق را «بائن غیر مدخول بها» تعیین کرده است. زوجه نیز، مَهریۀ خود را بذل و به موجب وکالتنامه از طرف شوهر قبول میکند؛ در صورتی که در طی چهار سال زندگی مشترک آنان، آمیزش و آداب زناشویی صورت گرفته بود. شوهر هم، علی رغم اطلاع از اصل طلاق، تا مدتی پیش، از نوع طلاق و حوادث مرتبط، بیاطلاع بوده است. بعد از طلاق و در ایام عدّه، ارتباط زن و مرد مجدداً برقرار گشته است. اکنون پرسش این است:
1. آیا اساس این طلاق از نظر شرع صحیح است؟
2. با توجه به اینکه نوع طلاق بائن، بر اساس مدخوله نبودن و به اشتباه، تشخیص و تعیین گردیده میتوان گفت طلاق بائن نبوده و رجعی محسوب میشود و ارتباط زن و مرد پس از طلاق در حکم رجوع بوده است؟
3. آیا تدلیس زن در اصل حکم طلاق و صحت آن اثر دارد؟
4. آیا زن و مرد با توجه به توضیحات، هنوز به هم مَحرم‌اند؟
5. چنانچه زن بخواهد ازدواج کند، مجدداً باید صیغۀ طلاق جاری و عدّه نگه دارد؟
6. با توجه به سؤال شماره 4 و در صورت زن و شوهر بودن:
الف) چنانچه زن با مرد دیگری ازدواج کرده باشد و بعداً حکم مسئله را بفهمد چه حکمی دارد؟
ب) چنانچه زن این حکم را نپذیرد و با مرد دیگری ازدواج کند، به لحاظ شرعی چه حکمی برای زن، همسر اول و همسر دوم وی وجود دارد؟
ج) با توجه به لزوم حفظ آبرو و عرض زن و خانوادۀ وی خواهشمند است راهنمایی بفرمایید وظیفه همسر اول در خصوص این حکم چیست؟
1. طلاق زن از طرف شوهر، به استناد وکالت از او صحیح است.
2. طلاق مزبور در سؤال، بر اثر بذل مهریه، بائن است نه رجعی.
3. تدلیس زن، اثری در صحّت طلاق؛ یا بائن بودن آن ندارد، زیرا تدلیس، راجع به غیر مدخول‌بها بودن است نه دربارۀ بَذلِ مهر.
4. زن و شوهر در مفروض استفتاء مَحرم نبوده و در صورت جهل به حکم؛ یا جهل به موضوع، آمیزش آن‌ها از قبیل وطی به شبهه محسوب میشود، چون زن درخواست مهر نکرده است.
5. ازدواج زن بعد از عدّه (وطی شبهه) با همسر دیگر بدون اجرای صیغۀ طلاق جائز است.
1391/11/1

احکام غصب

شخصی به خاطر آنکه کارفرما او را اذیت میکرد و حقوق کمی به وی میداد، مقداری از اموال کارفرما را سرقت نموده، بعد از مدتی قسم به قرآن یاد کرد و منکر سرقت شد و حالا پشیمان است؛ ولی دادن آن پول برای وی میسّر نیست؛ آیا قسم در چنین جاهایی منعقد میشود؟
1. سارق، ضامن است و هر وقت توانست باید بپردازد.
2. قسم دروغ حرام است و باید توبه کند.

آیا مؤسسات دولتی و غیره از قبیل شهرداریها، ادارات آب و گاز شرعاً مجاز به تصرف عدوانی ملک مردم مسلمان این مملکت بدون رضایت و موافقت آن‌ها میباشند و بهره‌برداری از آن حلال است؟
تصرف مفروض، جایز نیست.
1. مسلمان مؤمنی با مؤمنه‌ای عقد دائم شرعی و قانونی در مقابل مهر حلال و نقد با ولیّ مؤمنه منعقد کرده و برای امرار معاش زمین مزروعی را در مقابل وجه‌البیع حلال از مالک اصلی خریده و قباله رسمی دریافت نموده و متصرف شده. سال‌های دراز شخصاً در این ملک به کار احیاء و تولید مشغول بوده و معاش عائله‌اش را تحصیل میکرده. مولود و تولید حاصل از دو عقد فوق چه حکم شرعی دارد؟
2. زورمندی با قوّه قهریه به عقد دوم تجاوز میکند و زمین مزروع را با تولیدش و ابزار کارش متصرف میشود، تولید حاصل از این تجاوز غاصبانه چه حکم شرعی دارد؟
از موضوع شخصی اطلاعی ندارم؛ ولی به طور کلی مهریه‌ای که زن دریافت میدارد و همچنین نماء حاصل بعد از عقد، ملک طِلْق اوست و هر گونه تصرفی در آن، منوط به رضایت و اذن او و غصب آن حرام است؛ ولی اگر کسی در زمین مغصوب زراعت کند، زراعت آن مالِ خود اوست و چنانچه صاحب زمین راضی نباشد که زراعت در زمین بماند، کسی که غصب کرده باید فوراً زراعت خود را از زمین بِکَند و نیز باید اجاره زمین را در مدتی که زراعت در آن بوده، به صاحب زمین بدهد و خرابیهایی را که در زمین پیدا شده است، اصلاح کند.
به متراژ شش هکتار زمین زراعی در طول سال‌ها، در تملک و تصرف شرعی و قانونی مرحوم پدرمان بود. او نه خان بود، نه کدخدا و نه مالک و فئودال؛ بلکه زارعی بود که تنها با زحمت خود از محصول زمین یادشده امرار معاش میکرد. با این حال این اراضی به دست افرادی تصرف شد؛ در حالی که ما فرزندان آن مرحوم واقعاً به حق خود در آن زمین نیازمندیم. از این‌رو برپایۀ مراتب معروضه از محضرتان تقاضا داریم امر شرعی را در مورد دخل و تصرف عدوانی در مال غیر، بیان فرمایید.
1. اگر ملکی در تصرف مشروع کسی بود به وارثان او منتقل میشود.
2. تصرف دیگران در آن ملک، بدون بینه و ارائۀ حجّت شرعی جائز نیست.
1391/12/19

احکام لقطه

اگر کسی مالی را پیدا کند که: الف) قیمت آن کمتر از یک درهم است؛ ب) قیمت یک درهم یا بیش از یک درهم است؛ آیا میتواند آن‌ها را تصاحب کند؟
1. [اگر لقطه، کمتر از یک درهم باشد] میتواند با قصد تملک بردارد.
2. [اگر لقطه، یک درهم یا بیش از یک درهم باشد] با احتمال پیدا شدن صاحبش، باید یک سال تعریف کند و در صورتی که از پیدا شدن صاحبش مأیوس باشد، از طرف صاحبش صدقه بدهد.
87/9/1

اگر کسی شک دارد که مالی به او تعلق دارد یا نه، میتواند به قصد تملک آن را بردارد؟
نمیتواند بردارد.
87/8/19

اگر کسی مالی را به عنوان این که مال اوست بردارد و بفهمد که مال او نیست، حکمش چیست؟
1. باید آن را بلافاصله سر جایش بگذارد؛
2. اگر از زمان برداشتن، مدتی گذشته باشد که احتمال برود در عدم دسترسی صاحبش به آن، تأثیر داشته باشد، علاوه بر این که آن را سر جایش میگذارد، قیمت آن را هم به فقیر صدقه بدهد.
3. اگر از برداشتن، زمانی گذشته باشد که اگر آن را سر جایش بگذارد، احتمال عقلایی دسترسی صاحبش به آن نباشد و از طریق دیگر نیز امکان رساندن آن به صاحبش نباشد، باید آن را از طرف صاحبش به فقیر صدقه بدهد.
87/8/23

اگر مالی (مثل کفش) را از کسی ببرند اگر بداند آنچه بر جای مانده است مال کسی است که کفش او را برده است، در صورتی که از دسترسی به وی مأیوس باشد، میتواند آن را بردارد؟
میتواند آن کفش را بردارد؛ و اگر کفش بر جای مانده قیمتش از مال او بیشتر است مابه‌التفاوت را به نیت صاحبش صدقه دهد.
87/8/16

در مواردی که کسی مال دیگری (مانند کفش) را از روی اشتباه برمیدارد و بر اثر برداشتن وی، صاحب آن به زحمت میافتد، مثل این که احتمالاً با پای برهنه به منزل رفته است و مانند آن، وظیفه‌اش چیست؟
مناسب است بردارنده، علاوه بر عمل به وظیفه لازم، به نیّت استرضای وی، مقداری صدقه بدهد.
87/8/19

فرق لقطه حرم و غیر حرم
در لقطه غیر حرم، بعد از اعلانِ یک سال، مخیّر است بین تصدّق، یا نگهداری برای مالک آن، یا تملک با قصد رد به صاحبش در صورت پیدا شدن وی، ولی در لقطه حرم، فقط بین دو امر اول، مخیّر است و نمیتواند تملک نماید.
برداشتن اشتباهی مال دیگری
اگر کسی مالی را به عنوان این که مال اوست بردارد و بفهمد که مال او نیست، در صورتی که جای معینی داشته باشد و لقطه محسوب نشود، باید آن را بلافاصله سر جایش بگذارد؛ ولی اگر از زمان برداشتن، مدتی گذشته باشد که احتمال برود در عدم دسترسی صاحبش به آن، تأثیر داشته باشد، علاوه بر این که آن را سر جایش میگذارد، قیمت آن را هم به فقیر صدقه بدهد.
در فرض قبل، اگر از برداشتن، زمانی گذشته باشد که اگر آن را سر جایش بگذارد، احتمال عقلایی دسترسی صاحبش به آن نباشد و از طریق دیگر نیز امکان رساندن آن به صاحبش نباشد، باید آن را از طرف صاحبش به فقیر صدقه بدهد.
در مواردی که کسی مال دیگری را از روی اشتباه بر میدارد (مانند کفش) و بر اثر برداشتن وی، صاحب آن به زحمت میافتد، مثل این که احتمالاً با پای برهنه به منزل رفته است و مانند آن، مناسب است بردارنده، علاوه بر عمل به وظیفه لازم، به نیّت استرضای وی، مقداری صدقه بدهد.
کسی که مال او را برده‏اند و چیزی مثل کفش به عوض آن بر جای مانده وظیفه چیست؟
اگر بداند آنچه بر جای مانده است مال کسی است که کفش او را برده است، در صورتی که از دسترسی به وی مأیوس باشد، میتواند آن کفش را بر دارد؛ و اگر کفش بر جای مانده قیمتش از مال او بیشتر است مابه‌التفاوت را به نیت صاحبش (با اذن حاکم شرع) صدقه دهد.

احکام وقف

یکی از مؤمنین مبلغ... تومان پول نقد را، وقف حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام کرده‌اند. آیا شرعاً وقف پول نقد صحیح است؟
1. وقف پول که هیچ فائده‌ای بدون نقل عین ندارد صحیح نیست.
2. اگر مقصود، نذر پول بود؛ نه وقف آن، و تعبیر «وقف» بر اثر آگاه نبودن [به مسئله] باشد احتیاطاً در اجلال و تکریم حضرت سیدالشهدا علیه‌السلام صرف شود.
14مهر 1391

1. زمین‌های زراعتی روستاها تا حدود چهل سال قبل به علت قلّت نیروی انسانی و مشکلات کِشت با وسایل سنّتی و اولیه کشت و زرع به این صورت انجام میشد که نصف زمین زراعتی یک روستا در یک سال و نصف دیگر زمین مزروعی همان روستا در سال دیگر کشت میشد. با توجه به مورد فوق کشاورز میبایست در جایی ساکن باشد تا موفق به کشت گردد و از طرف دیگر بیش از نصف زمین‌های زراعتی روستایی با دست توانای مردم آباد شده است.
2. اهالی روستای... هر ساله در روز عاشورا مهماندار مهمانان حضرت امام حسین علیه السلام هستند؛ یعنی در روز عاشورا چندین روستای مجاور جهت عزاداری سرور شهیدان علیه السلام از قدیم الایام به این روستا میآیند و ناهار را مهمان اهالی این روستا میباشند.
با توجه به موارد فوق آیا اجاره زمین مسکونی و زراعی شامل حال مردم این روستا میشود یا خیر؟
1. زمین‌هایی که در تاریخ وقف، موات بوده و بعداً آباد شده، اعم از مسکونی و زراعی، وقف نیست.
2. زمین‌هایی که در تاریخ وقف آباد و ملک واقف بوده، مقداری را که واقفْ وقف کرده است همان مقدارْ وقف است و درآمد آن به همان مصرف معیّن در وقف‌نامه صرف میشود.
3. اگر هزینه مهمانداری عاشورا در زمان وقف، جزء مخارج عزاداری بوده، هم‌اکنون برابر وقف‌نامه به حساب وقف عمل شود.
محرم 1419

تغییر کاربری وقف

در روستایی فرد خیّری زمینی را به مساحت 600 متر وقف مسجد کرد و بعد از وقف فوت نمود. زمین وقفی دقیقاً کنار یک خانه‌ای به فاصله 2/5 متری قرار دارد و اگر مسجد ساخته شود، مزاحم همسایه میگردد. از طرف دیگر، روبه‌روی حسینیۀ روستا، چند متری باغ و زمین به مساحت 3500 متر میباشد. به علت فاصله داشتن زمین مسجد و حسینیه اهالی روستا قصد کردند که زمین وقفی یاد شده را فروخته و در روبه‌روی حسینیه باغی را به اندازه 600 متر بخرند و وقف مسجد کنند. آیا این عوض کردن زمین وقفی با زمین مکان دیگر - البته به اسم واقف انجام شود - امکان‌پذیر است؟ در ضمن در باغ یادشده میشود، مسجد، قبرستان، مخابرات، خانۀ بهداشت و اماکن عمومی ساخته شود؟
به وقف باید عمل شود. فقط در صورتی تعویض و تبدیل آن جایز است که نگهداری وضع موجود زیانبار باشد؛ یا تبدیل آن به مصلحت وقف باشد؛ لیکن مصرف آن محفوظ است و هرگونه تصرف مصلحت‌آمیز آن باید با نظر متولّی شرعی و امین انجام شود و در صورت نداشتن متولّی شرعی به حاکم شرع مراجعه شود، لذا در این مسئله به نماینده رهبری در استان مراجعه شود.
واقفی قطعه زمینی را وقف مدرسه کرده، وقف‌نامه را نوشته و امضاء نیز کرده است؛ اما اکنون پشیمان شده است و میگوید: من زمین دیگری را واگذار میکنم، حال آنکه زمین مورد نظر وی از نظر ارزش از زمین اول کمتر است؛ آیا این انتقال جایز است؟
اگر صیغه وقف جاری و زمینِ وقف نیز قبض شده، تغییر آن جایز نیست.
1382/10/20

شخصی حدود نیم قرن پیش، در زمینی، حمامی ساخته و پس از درگذشت او فرزند ارشدش ده سال آن را اداره میکرد و عواید اندک آن را برای تعمیرات آن و کمک به ایتام و فقرا به مصرف میرسانید. نزد یک به سه سال است که درِ حمام بسته شده و اهالی نیز به خاطر احداث حمام‌های خصوصی، نیازی به حمام عمومی ندارند. لازم به ذکر است که این موقوفه هیچ شناسنامه‌ای در اداره اوقاف شهرستانمان نداشته و ندارد و وقف آن شفاهی و داخل محل بوده است.
آیا میتوان این زمین را خریداری کرد و ثمن آن را به صورت نقد به فرزند ارشد واقف واگذار کرد تا آن را برای تعمیر مسجد نوساختۀ محل یا احداث حسینیۀ محل - که از نظر فضای ساختمانی فعلی کوچک است - و یا در آبادانی و عمران محل مصرف نماید؟
1. وقف بودن زمین حمّام، طبق شهرت بین مؤمنان محل، ثابت است.
2. اگر حمام مزبور هیچ‌گونه مورد بهره‌برداری نیست، زمین آن را میتوان به مرکز درمانی اختصاص داد.
3. اگر زمین حمّام مزبور مورد استفاده بهداشت و درمان نیست، میتوان با حفظ وقف بودن آن در حریم حسینیه یا مسجد قرار گیرد.
4. اگر جزء مسجد قرار گرفت، حکم مسجد ندارد.
5. خرید زمین حمّام در صورت تبدیل به زمین دیگر با رعایت مصلحت وقف، جایز است.
دی 86

زمینی جهت حسینیه خریداری شده است و از زمان خریداری زمین یک مرتبه آش گندم در آن زمین طبخ شده و پرچم برافراشته گردیده است. حال به خاطر کم عرض بودن کوچه، جمعی از هیئت امناء خواستار آن شده‌اند تا خانه‌ای که روبه‌روی مسجد حضرت جواد الائمه علیه‌السلام است را جهت حسینیه خریداری نمایند. استدعا میشود نظر مبارک را در مورد فروش زمین و خرید خانه جهت حسینیه را اعلام فرمایید.
1. زمین مزبور به صورت وقف درآمد.
2. اگر ضرورتی باشد، تبدیل آن به احسن جایز است.
81/11/9

شخصی قطعه زمینی واقع در روستایی جهت احداث درمانگاه به صورت عادی و مکتوب و ثبت در وصیت‌نامه وقف نموده؛ حال از حضرتعالی استدعا میشود نظر مبارک شرعی خود را در مورد وقف بودن زمین مذکور علیرغم اینکه به صورت رسمی نبوده، اعلام فرمایید.
1. اگر واقف زمین وقفی را به قبض متولّی داد، هر چند متولّی خودش باشد وقف مزبور صحیح است و باید طبق آن عمل شود.
2. در صورت شهادت مطّلعان معتبر، وقف بودن ثابت میشود، هر چند در دفتر رسمی ثبت نشده باشد.
84/8/26

اهالی روستایی در حال احداث حسینیه میباشند که در مقابل آن یک ابوالفضلی سقّاخانه کهن و با سابقه وجود دارد. به دلیل عدم وسعت حیاط حسینیه قصد تخریب آن را دارند و در عوض، طبقه فوقانی حسینیه به نام ابوالفضلی احداث شود. نظر حضرت عالی در این مورد چیست؟
1. اگر زمین وقفِ سقّاخانه است، تغییر آن بدون ضرورت، جایز نیست.
2. اگر سقّاخانه در حریم حسینیّه ساخته شده، تغییر آن جایز است.
1381/1/20

1. در منطقۀ ما قبرستان مخروبه‌ای وجود دارد که فعلاً در آن هیچ مرده‌ای دفن نمیشود و سندی و مدرکی راجع به اینکه این قبرستان وقف است یا ملک شخصی و یا مراتع است در دسترس نیست؛ ولی نظر قاطبه اهالی این است که این قبرستان از زمین‌های مراتع عمومی میباشد. دولت وقت در وسط این قبرستان سه باب مدرسه احداث کرده است، بنابراین قبرستان عملاً به دو بخش تقسیم شده است و همچنین در نظر دارد که در بقیۀ قبرستان ساختمان‌های آموزشی دیگر و فضای سبز احداث کند و محلۀ ما از لحاظ مسجد در مضیقه میباشد و چند مسجد کوچک دارد که آن‌ها هم در طرح خیابان‌کشی و غیره دولت قرار دارند؛ ولی در محلْ زمین مناسبی به جز این قبرستان که در وسط محله قرار دارد، در دسترسی اهالی وجود ندارد و اهالی میخواهند در این قبرستان مسجد بنا کنند. در قسمتی که برای این کار در نظر گرفته شده است در حدود صد سال است که هیچ مُرده‌ای دفن نشده و آثار و علائمی از قبور احتمالی وجود ندارد و برخی از اهالی در آن آشغال میریزند. آیا در این قسمت قبرستان شرعاً میتوان مسجد بنا کرد یا نه؟ لطفاً در این‌باره حکم خدا را مرقوم و بیان فرمایید.
1. در قسمتی که در آ‌ن قبور مسلمانان است، نمیشود مسجد ساخت.
2. در قسمتی که در آن آثار قبر وجود ندارد و جدای از قبرستان محسوب میشود، ساختن مسجد در آن جایز است.
74/12/8

در قسمتی که برای احداث مسجد در نظر گرفته شده است و شرایط آن در سؤال قبلی مطرح و بیان گردیده است در هنگام کَندن پی ساختمان مسجد به قبر مؤمن و استخوان او برخورد کردیم و رسیدیم به جای باریکی؛ تکلیف ما چیست و چه باید بکنیم؟ لطفاً حکم خدا را بیان و مرقوم فرمایید؟
1. آنچه از بدن مؤمن در هنگام کَندن زمین، ظاهر شد باید دفن شود.
2. اگر نشانۀ قبرستان بودنِ زمین معلوم شد، نمیتوان در آن مسجد ساخت.
3. اگر زمینی قبرستانِ متروک باشد به طوری که در آن مُرده دفن نمیشود، ساختن نمازخانه جایز است.
همچنان‌که در سؤال اول گفته شد، بر اثر احداث سه باب مدرسه قبرستان مذکور به دو بخش تقسیم شده است؛ در قسمتی از این قبرستان آثار و علائم قبور پیدا و نمایان است؛ ولی مُرده‌ای در آن دفن نمیشود. این قسمت نیز قرار است توسط دولت به پارک یا فضای آموزشی تبدیل و تغییر شود و همچنین در آن آشغال میریزند و بچه‌ها توپ‌بازی میکنند. آیا شرعاً در این قسمت میتوان مسجد بنا کرد یا نه؟ آیا در این قسمت برای ایجاد ساختمان مسجد میتوان نبش قبر کرد یا نه؟ در صورت منفی بودن جواب سؤال اخیر تکلیف ما چیست و چه باید کرد؟ لطفاً حُکم خدا را بیان و مرقوم فرمایید.
1. نبش قبر جایز نیست.
2. اگر هنگام کَندن زمین بدون آگاهی قبلی به قبر مسلمانان برخورد شد، مانعی ندارد.
74/12/8

حسینیۀ... دارای مکانی به عنوان آشپزخانه بوده است که مالک اصلی آن بدون خواندن صیغه وقف، مکان فوق را جهت بهره‌برداری در راستای تعزیت و سوگواری سرور و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه‌السلام و کلیه مراسم مذهبی اهدا نموده بود.
با گذشت زمان، مکان فوق‌الذکر به دلیل دوری از حسینیه متروک و بلااستفاده واقع گردید؛ حال با توجه به مطالب مرقوم، به نظر حضرتعالی آیا ممکن است این مکان را اجاره داد و از حق‌الاجارۀ آن در مصارف حسینیه استفاده نمود؟
1. اگر مکان مرقوم را به قصد وقف اهدا نمود و قبض شد و مورد بهره‌برداری قرار گرفت، وقف محقّق میشود.
2. مکان وقفی یادشده را میتوان اجاره داد و مال‌الاجاره را در مصارف حسینیه مخصوصاً آشپزخانه آن هزینه کرد.
3. لازم است برای حفظ عنوان وقفِ مزبور، سعی بلیغ مبذول گردد.
مرداد 83

در قریۀ... اهالی حسینیه مجلّلی را با مساعی جمیله بناء کردند. متأسفانه جلوی این حسینیه بنایی به نام سقّاخانه واقع است که موجب نقص بر شکوه و زیبایی حسینیه میشود، بلکه باعث میشود که حسینیه در مضیقه قرار گیرد.
طریق استخلاص از این مشکل چیست؟ آیا میشود سقّاخانه را از آن مکان خراب کرد و در مکان دیگری در حریم همان حسینیه ساخت؟ یا اینکه قسمتی از حسینیه در طبقه بالای جائی است که قابل است، همان را سقّاخانه قرار دهند. آیا جایز است که همان قسمت سقّاخانه شود؟ طریقی که بشود از این مشکل رهایی یافت چیست؟ مرقوم بفرمایید.
در صورتی که سقّاخانه مزبور مزاحم استفادۀ صحیح از حسینیه باشد، تبدیل آن به محلّ مناسب اشکال ندارد.
74/3/24

فردی خیّر بدون وقف‌نامۀ مکتوب، زمینی را صرفاً جهت استفاده حمام در اختیار اهالی گذاشت و در آن زمین یک حمام بنا شد که تمامی اهالی و غیره از آن استفاده میکردند. هم اکنون حمام جدیدی در کنارش بنا شده است و حمام قدیمی به عنوان انباری و استراحتگاه حمامی مورد استفاده قرار میگیرد. آیا میشود در این حمام تغییر کاربری ایجاد نمود و آن را به فروشگاه، کتابخانه، زینبیه و... تبدیل نمود؛ یا حمام نمره جدیدی در این مکان احداث نمود؟
1. با احراز وقف و قبض و قبولِ فعلی، نیازی به وقف‌نامۀ مکتوب نیست.
2. مادامی که انتفاع از حمام وقفی ممکن باشد، تغییر کاربری جایز نیست.
3. در صورت ضرورت به طوری که به هیچ [وجه] نتوان از زمین و بنای وقفی استفادۀ حمام نمود، تغییر آن به چیزی که به هدف واقف نزد یک باشد، جایز است.
1381/3/24

فردی زمینی را خریداری و به قبرستان ملحق نموده و در مبایعه‌نامه آن تصریح شده است خریدار تصمیم به وقف آن جهت دفن عموم مسلمانان دارد؛ ولی وقف‌نامه‌ای موجود نمیباشد. امروز چون به توسعه حسینیه کنار قبرستان نیاز است، تصمیم داریم در آن زمین خریداری شده و الحاقی که هیچ جنازه‌ای در آن دفن نشده است، حسینیه‌ای بنا کنیم. آیا این کار جایز است؟ آیا میشود از فضای بالای زمین مذکور جهت ساخت حسینیه استفاده کرد و سطح زمین را برای دفن اموات استفاده نمود؟
1. در سطح زمین مزبور، قبور مناسب حفر و آماده بهره‌برداری شود.
2. حق الارض به عنوان اجاره به قبرستان تأدیه گردد.
3. چون وقف معاطاتی در صورت قبض، صحیح است، جریان وقف زمین یادشده تحریر شود.
1382/2/9

زمینی پیش از 60 سال وقف شده است که مقداری از محصول آن برای بزرگداشت شهدای بدر و اُحد و حنین و کربلا خرج شود و تاکنون به همان صورت عمل میشد، الآن به مقدرای از آن زمین برای تأسیس سالن مطالعه احتیاج مبرم داریم، آیا این کار جایز است؟
1. تغییر کاربری در صورتی که درآمد آن بیشتر یا مساوی باشد جایز است.
2. لازم است اجاره زمین وقفی برابر وقف‌نامه مصرف شود.
3. تولیت متولی شرعی محفوظ و تمام امور با سرپرستی او انجام شود.
89/12/22

زمین کشاورزی موقوفه‌ای، به دلیل تغییر بافت شهری، امکان کشاورزی در آن وجود ندارد، اکنون تنها راه ممکن برای احیای آن، ساختن منازل مسکونی؛ یا خدمات عمومی، با رعایت حقوق مشروط در وقف‌نامه است. آیا میتوان با رعایت شرایط یادشده کاربری آن را تغییر داد؟
1. وقف صدقه جاریه است نه جامده؛
2. عرصه زمین وقف جاوید و دائم است؛
3. در صورت حصر واقف که بهره‌برداری از آن فقط کشاورزی باشد، در وضعی که کشاورزی ممکن و سودآور است، تغییر کاربری جائز نیست؛
4. در صورت عدم حصر واقف، متولی میتواند کیفیت بهره‌برداری از زمین وقف شده را تغییر دهد.
1393/7/8

آب‌انباری که فعلاً فاقد استفادۀ شهرداری است و کلاً با خاک و مانند آن پر شده؛ یا زیر خیابان واقع شده است. تصرف و خرید و فروش این آب‌انبارها و زمینِ آب‌خیزِ متعلق به آن‌ها چه صورتی دارد، آیا میتوان آن را خرید و در آن ساختمان بنا کرد؛ یا لازم است صاحبان موقوفه؛ یا وارثان ایشان در آن تصرف نمایند و اگر واقفین در حال حیات نباشند و وارثی نداشته باشند، تکلیف چیست؟
1. خرید و فروش زمین وقفی جایز نیست؛
2. متولی میتواند زمین وقفی را اجاره دهد تا در آن زمین، ساختمان ساخته شود؛
3. اجاره آن را باید به مصرف وقف برساند.
1391/12/10

مسائل متفرقه وقف

در شهر ما، زاده‌ای است که اراضی موقوفه به وقف عام دارد که برای منزل مسکونی و مغازه و غیره استفاده شده است، قطعه‌ای از این زمینها را برای مسجد جامع در نظر گرفته‌ایم که ان شاء الله با همت والای مردم متدیّن ساخته شود. آیا اختصاص دادن این قسمت از زمینهای موقوفه برای مسجد جامع جایز است؟
زمینی که برای مطلق کار خیر وقف شده باشد میتوان در آن مسجد احداث کرد به طوری که ابدیّت آن به وسیله وقف مطلق حاصل شده باشد و عنوان مسجد شدن به وسیله وقفِ بنا و قصد آن پدید آید.
آبان 89

در صورتی که جاده و خیابان احتیاج به عقب‌نشینی داشته باشد و این کار موجب تخریب دیوار حسینیه و قبوری خواهد شد، که دو مورد از این قبور، از سادات است و سی سال هم از آن‌ها گذشته است و قبر چند نفر دیگر هم کمتر از سی سال میباشد و تخریب قبر میّت نیز کلّی نیست بلکه نصف خاک از روی قبر گرفته میشود و دوباره شن‌ریزی و آسفالت میشود آیا تخریب دیوار حیاط حسینیه و قبر میّت اشکال دارد یا نه؟
1. تخریب حسینیه که وقف نیست با رضایت صاحب آن جایز است.
2. تخریب مقداری از ظاهر قبر و ترمیم آن، که نه نبش قبر است و نه هتک مؤمن، جایز است.
74/5/30

احکام مسجد

قسمتی از مسجد به کتابخانه و فعالیت‌های فرهنگی بسیج اختصاص دارد و فقط در شب‌های احیاء در اختیار نمازگزاران قرار میگیرد و زمانی که نماز جماعت برقرار نباشد، بعضاً به صورت فرادا نماز اقامه میشود؛ مستدعی است نظر مبارک را در زمینۀ ادامه فعالیت بسیج در مکان فوق‌الذکر مرقوم فرمایید.
1. مکان مزبور، جزء مسجد است و رعایت احکام مسجد در آن لازم است.
2. استفاده فرهنگی و مانند آن، که مطابق اهداف نظام اسلامی باشد، جایز است.
3. رعایت وفاق و نظر مساعد تولیت و هیئت امنا راجح است.
1381/3/2

شخصی ارمنی مراسم ترحیم پدرش را در مسجد برگزار میکند و در مجلس ترحیم مؤمنان و بزرگداشت شهیدان نیز در مسجد حضور مییابد. آیا حضور فرد اهل‌کتاب در مسجد، هتک مقام مسجد به شمار میآید؟
اگر فرد مزبور آداب ظاهری ورود به مسجد را رعایت کند و متشرّعان محل حضور او را هتک به مسجد ندانند، شرکت او جایز است.
81/3/23

نصب عکس در مساجد چه صورت دارد. اگر این عکسها رو به قبله نباشد چطور؟
1. منقوش نمودن دیوار مسجد به عکس مکروه است.
2. نماز خواندن در مکانی که در آن عکس است هر چند مقابل نباشد مکروه است.
3. نصب عکس مناسب مسجد نیست.
1387/9/12

در متن وقف‌نامه‌ای، به استفادۀ از زمین و ساختمان برای مسجد و امور دینی، اخلاقی و اجتماعی به نفع اسلام تصریح شده است. طبقۀ همکف آن مسجدی دارد که ظرفیت کافی برای نمازگزاران را دارد. ساختن مدرسه علمیه بر روی ساختمان مسجد مزاحمتی در امور مسجد ایجاد نمیکند. با توجه به این امور، حکم شرعی تأسیس مدرسه علمیه بر روی ساختمان مسجد چیست؟
متن وقف‌نامه:
.... و تمام طبقات بالا جهت منافع شخصی و عمومی حرام، زیرا مختص به مسجد و امور دینی و اخلاقی و اجتماعی که به نفع اسلام میباشد دارد و تولیت آن را حجت الاسلام و المسلمین جناب... معلوم مینمایند.
1. با توجه به وقف‌نامه، احداث کتابخانه و مدرس روی ساختمان مسجد جائز است؛
2. احداث حجره جهت طلّاب علوم دینی جائز است؛
3. احداث روشویی و محل وضوگرفتن جائز است؛
4. از احداث سرویس بهداشتی و مانند آن اجتناب شود.
1392/4/18

اجاره و فروش اموال مسجد

1. آیا میشود موکت‌های مسجد که مازاد بر احتیاج است را فروخت؛ یا میتوان برای مجالس عروسی و غیره اجاره داد؟ اگر زیانی وارد شود، جایز است در این صورت اجاره داده شود یا خیر؟
2. آیا فروختن ظروف مسجد و اثاثیۀ دیگر آن به دلیل فرسودگی که بخواهند آن را تبدیل به لوازم جدیدتر نمود، جایز است یا خیر؟
3. آیا اجاره دادن اموال مسجد که هم وقف خاص و هم وقف عام دارد جایز است یا خیر؟ ضمن اینکه مقداری از وقوف عام و خاص با هم مخلوط شده و تشخیص و تفک یک آن مشکل است؛ در این صورت آیا میشود اجاره داد یا خیر؟
4. آیا تهیه و خرید برای اموال مسجد بایستی به نیّت وقف عام باشد یا خاص که در صورت اجاره دادن مشکل شرعی نداشته باشد؟
1. اثاث مسجد از قبیل فرش، ظرف و لوازم دیگر را در صورت وقف خاص و زائد بر احتیاج میتوان فروخت یا اجاره داد و درآمد حاصل را در همان مسجد صرف کرد و در صورت وقف عام به مساجد دیگر منتقل کرد.
2. در صورت مشتبه شدن وقف خاص و عام، احوط ترک فروش یا اجاره است.
3. زیان‌های عادی از درآمد کم میشود و زیان‌های عمدی و غیر عادی به عهده کسی است که ضرر وارد کرده است.

تخریب و بازسازی مسجد

آیا تخریب مسجد جامع قدیمی جایز است یا خیر؟ با توجه به اینکه ساختمان قدیمی مسجد به علت کثرت جمعیت و دامنۀ فعالیت‌های اسلامی و دینی ظرفیت و گنجایش جمعیت و برنامه را ندارد.
1. توسعۀ مسجد، به طوری که سبب تخریب نباشد، بدون اشکال است.
2. توسعۀ مسجد، به گونه‌ای که موجب تخریب شود، در صورت ضرورت، جایز است.
تذکر: تخریب بنای کهن، موجب محو میراث فرهنگی نشود.
1381/12/20

مسجدی به صورت همکف و یک طبقه احداث شده بود اینک هیئت امنای آن در نظر دارد به دلیل فرسودگی بنا و افزایش جمعیت منطقه آن را تخریب و با توجه به طرح تعریض شهرداری در مساحتی کمتر اقدام به تجدید بنای مسجد در چند طبقه نماید.
طبقه زیر زمین مخصوص آشپزخانه و...
طبقه همکف فضای مسجد مخصوص آقایان
طبقه اول فضای مسجد مخصوص بانوان
طبقه دوم مخصوص سالن همایش، ختم و...
طبقه سوم مخصوص فضای مجتمع فرهنگی
طبقه چهارم مخصوص خانه عالم و خانه سرایدار
با توجه به اینکه در زمان احداث بنای اولیه برای کل مساحت زمینی که قصد احداث بنای جدید در آن است، صیغه مسجد خوانده شده بود لذا سؤالات ذیل مطرح است:

آیا حکم مسجد در خصوص طبقات پایین‌تر یا بالاتر از عرصه‌ای که صیغه مسجد برایش قرائت شده وارد است؟
آیا در طبقات پایین‌تر یا بالاتر از عرصه‌ای که صیغه مسجد برایش قرائت شده میتوان سرویس بهداشتی (توالت) احداث کرد؟
آیا میتوان در طبقات بالاتر از عرصه‌ای که صیغه مسجد برایش قرائت شده (عیان)، خانه عالم و خانه سرایدار (با توجه به امورات جاریه زندگی خانوادگی) احداث کرد؟
1. آنچه به عنوان مسجد وقف شد تغییر کاربری آن جایز نیست.
2. آنچه برای مسجد نه به عنوان مسجد وقف شد احداث بناهای مرقوم در استفتاء جایز است.
3. احداث آشپزخانه و مانند آن در زیر زمین جایز است.
4. احداث طبقه اول جهت نماز بانوان مانند همکف برای نماز آقایان بلا مانع است.
5. احداث مجتمع فرهنگی (قرآن، فقه، اخلاق و...) جایز است.
6. از احداث واحد مسکونی اجتناب شود.
87/4/10

در یکی از روستاهای شهرستان ما مسجدی با قدمت 45 سال در حال تخریب میباشد. و با توجه به اینکه مهندسین ساختمان نظر به تخریب کلی بنا و ساخت مجدّد آن داده‌اند و مؤمنین و متدیّنین این روستا هم آماده کمک‌رسانی جهت ساخت مجدّد آن میباشند از محضر معظم له خواهشمند است نظر مبارک را در ارتباط با تخریب مسجد و ساخت مجدّد آن مرقوم فرمایید تا موجبات آرامش قلوب مؤمنین و متدیّنین این روستا فراهم گردد.
عمران مسجد، بازسازی و نوسازی آن جایز بلکه راجح است.
87/7/7

مستدعی است بیان فرمایید که ساختن گنبد و گلدسته برای مساجد و حسینیه‌ها - که امروزه به عنوان نمادهای مذهبی برای این مکان شمرده میشود - در شرع انور چه حکمی دارد؟
1. شرع انور نسبت به نمادهای مرقوم ترغیب نفرموده است.
2. شایسته است مؤمنان اعزّهم الله از اینگونه نمادها پرهیز فرمایند.
88/2/20

احکام خوردنی ها و مصرفی ها

در خصوص گوشت عقیقه برادر و خواهر نسبت به یکدیگر و فرزندان نسبت به پدر و مادر آیا هر یک از اینان میتوانند از گوشت عقیقه دیگری مصرف کنند و همچنین زن میتواند از گوشت عقیقه پسر شوهرش بخورد چنان‌که برخی از فقها این موارد مصرف را مکروه دانستند؟
آنچه در عقیقه مستحب است آن است که ران و کتف گوسفند را به قابله بدهند و اگر قابله نداشته باشد، آن را به مادر بدهند تا صدقه دهد و بقیه را به صورت مطبوخ یا غیرمطبوخ به مؤمنان بدهند.

لقمه حرام

خانمی که دارای حملی میباشد و نسبت به آوردن لقمه حرام توسط شوهر به خانه قطع دارد این خانم چه شیوه‌ای را در پیش گیرد تا این نوزاد در رَحِم از این قضیه صدمه نبیند؛ یا حداقل ضرر کمتری به او وارد شود؟
1. در صورت قطع به حرام بودن عین مال استفاده از آن جایز نیست.
2. در صورت ضرورت به مقدار لازم استفاده کند؛ نه بیش از آن.
3. عوض آن را به مالک اصلی دهد.
4. در صورت ندانستن یا دسترسی نداشتن به مالک اصلی، از طرف او صدقه دهد.
86/8/27

مصرف انرژی

نظر به محدودیت ظرفیت تولید، پالایش و عرضه گاز طبیعی و مصرف بی رویه انرژی بخصوص گاز طبیعی در فصل زمستان توسط برخی از مشترکین محترم که نهایتاً منجر به تعدّی به حقوق عمومی و سلب امکان بهره‌مندی عادلانه مجموعه مشترکین از نعمت خدادادی گاز طبیعی، بروز مشکل در گازرسانی به برخی از نقاط کشور و نیز ایجاد وابستگی به خارج در واردات بیشتر گاز به دلیل اهمال در مصرف توسط بخشی از مشترکین میگردد، ازاین‌رو از محضر مبارک استدعا دارد نظر شریف را در ارتباط با وظیفه مؤمنین به ویژه مقلدین آن حضرت در خصوص اجتناب از اسراف و رعایت اصول ایمنی مصرف بهینه گاز طبیعی مرقوم فرمایند.
1. تعدّی به حقوق عمومی و تضییع اموال در کیفیت تولید، توزیع و مانند آن جایز نیست.
2. اسراف در مصرف گاز و غیر آن جایز نیست.
88/1/28

مصرف سیگار

آیا کشیدن سیگار چه در مکانی که دیگری نیست یا در حضور دیگران که از دود و بوی سیگار، اذیت میشوند جایز است؟
سیگار کشیدن اگر موجب اعتیادِ ضررآور آن است جایز نیست و اگر سبب اعتیاد نمیشود و برای استعمال کنندۀ آن ضرر ندارد لیکن موجب آلودگی محیط زیست میشود لازم است ترک شود.
87/11/10

احکام ذبح

ذبح با استیل

آیا استیل از آهن است و ذبح حیوان و طیور با استیل چه حکمی دارد؟
ذبح حیوان (طائر و غیر آن) با استیل جایز است.

احکام صید

1. آیا ماهی ازون برون حلال است؟
2. ماهی که در تور ماهیگیری جان میدهد چه حکمی دارد؟
ماهی ازون برون اگر فلس‌دار باشد حلال است.
اگر ماهی در حال صید، در داخل تور ماهیگیری - که در حال کشیدن است - بمیرد، در حکم صیدشده و حلال است.
تابستان 88

احکام وصیت و ارث

شخصی قسمتی از اراضی کشاورزی خود را وصیت به ثلث میکند و این اراضی پس از مدتی به علت عدم دسترسی به آب، از قابلیت بهره‌برداری زراعی خارج میشود. وصی به ناچار آن را با ملک دیگر زراعی که درآمد بیشتری دارد، با نظریۀ دو کارشناس رسمی دادگستری معاوضه میکند؛ تا بتواند به درستی به وصیت عمل کند. آیا این معاوضه صحیح است؟ آیا ادارۀ اوقاف میتواند این معاوضه را بر هم بزند؟
1. اگر ظاهر وصیت یا عرف محلّ وصیت‌کننده این است که اصل زمین محفوظ بماند و درآمد آن، صرف امور خیریه شود، فروش زمین مزبور صحیح نیست.
2. اگر مقصود وصیت‌کننده آن بود که زمین یادشده در راه خیر صرف شود، فروش آن صحیح است.
3. اگر به وقف‌کردن زمین، وصیت نکرد و برای ادارۀ اوقاف حق نظارت قرار نداد، ادارۀ یاد‌شده حق دخالت ندارد.
1391/11/6

مردی در وصیت‌نامه خود زنی را به عنوان همسر دوم خود معرفی کرده و در مورد منزلی که همسر دومش در آن سکونت دارد چنین نوشته: « یک طبقه از سه طبقۀ منزلی که خانم... همسرم سکونت مینماید تا زمانی که در قید حیات باشند، اختیار آن خانه در دست اوست و بایستی یک طبقۀ آن را خود بنشینند و طبقات دیگر را اجاره دهد و امرار معاش نماید؛ در این مدت کسی حق ندارد ایشان را از آن خانه بیرون کند؛ یا خانه را بفروشد، و بعد از فوت ایشان ورثه حق تصرف خواهند داشت. بدانند اگر کسی تعرض به ایشان نماید و مزاحم گردد راضی نخواهم شد». اکنون وظیفه ورثه نسبت به وصیت میّت چیست؟
لازم است مطابق وصیت وی عمل شود.
84/9/15

1. پدرم دو همسر داشته؛ از همسر اول دو پسر و سه دختر دارد و از همسر دوم چهار فرزند پسر و یک فرزند دختر دارد. حال اگر ارث و میراث و ملکی دارد چطور باید تقسیم گردد؟ در ضمن همسر اول فوت نموده، بعد با همسر دوم ازدواج نموده که در حیات میباشد. حق و حقوق همسران چطور خواهد بود؟ آیا ارث و میراثی به آن‌ها تعلق خواهد گرفت یا نه؟
2. پدرم زمین‌های مسکونی داشته که حدود پنج الی شش هزار متر مربع میباشد که برادر دوم که از زن اول میباشد نصف برده و نصف دیگر را که برای ما چهار فرزند دیگر که از زن دوم هستیم میباشد. حال آن برادر مدّعی است که باید از آن نصف هم به من بدهید. پدرم هم مدرکی دال بر اینکه شما نصف ببرید به ایشان نداده‌اند، حال از حضرتعالی تقاضامندم که تکلیف ما را مشخص نمایید.
1. زن اول چون پیش از شوهر مرده است ارث نمیبرد.
2. زن دوم یک هشتم از تمام اموال منقول و نیز یک هشتم از قیمت ساختمان، درخت و محصول کشاورزی ارث میبرد و از زمین، خواه زمین مزرعه و باغ و خواه زمین خانه و مغازه، و نیز از قیمت آن ارث نمیبرد.
3. پسر از زن اول و دوم، دو برابر دختر از زن اول و دوم ارث میبرد.
4. هیچ پسری حق ندارد بیش از سهم خود مالک شود.
5. در صورتی که پسر در زمان حیات [پدر] زمین را آباد کرده باشد یا پدر در زمان حیات چیزی از زمین یا غیر آن را به وی بخشیده باشد، در صورت اثبات چنین ادعایی، آن مقدار زائد را میتواند مالک شود.
6. تمام جریان ارث بعد از ادای دیْن و عمل به وصیت پدر است، در صورتی که دیْن داشته یا وصیت کرده باشد.
86/8/28

1. همان‌گونه که در آیه ده سورۀ مبارکۀ نساء آمده است، چرا اولاً پسر دو برابر دختر ارث میبرد؟
2. دیگر آنکه در آیه 33 سورۀ نساء آمده است: ﴿الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ﴾ چرا باید مرد سرپرست زن باشد و به بیان دیگر، چرا بین پسر و دختر تفاوت وجود دارد؟
مطالب مربوط به ارث زن و نیز جریان قوّام بودن مرد در کتاب زن در آئینۀ جمال و جلال و همچنین در تفسیر تسنیم ذیل آیه 34 سورۀ نساء ارائه شده است. لطفاً مراجعه فرمایید.
86/8/28

احکام وکالت

شخصی جهت فروش اتومبیل خود به کسی وکالت با حق توکیل غیر میدهد و وکیل نیز وکالت را به استناد حق توکیل، به دیگری تفویض و واگذار میکند و در وکالت دوم تصریح مینماید «اقدام و امضای وکیل، به منزله اقدام و امضای موکّل و موکلِ موکل نافذ و معتبر و دارای اثرات قانونی است».
حال موکّل مبادرت به عزل وکیل اول نموده؛ آیا وکیل دوم نیز معزول است و یا اینکه باید مراتب عزل توسط موکّل به وکیل دوم مستقلاً اعلام شود؟
چنانچه وکیل دوم به استناد وکالت دوم، مبادرت به انجام معامله نماید، آیا معامله صحیح است یا خیر؟
1. گرچه وکیل اول به اذن موکّل اصلی میتواند از طرف خود یا از طرف موکّل وکیل بگیرد، لیکن ظاهر آنچه در وکالت دوم تصریح شد، این است که وکیل دوم، وکیل میباشد نه وکیل از موکّل اصلی، وگرنه امضای او فقط به منزلۀ امضای موکّل اصلی میبود؛ نه به منزله امضای هر دو (موکّل اصلی و وکیل).
2. چون وکیل دوم، وکیل از وکیل است، نه از موکّل اصلی، در صورتی که عزل وکیل اول به همان وکیل اول ابلاغ شود، وکیل دوم منعزل خواهد شد و نیازی به اعلام مستقل به او نیست.
3. اگر وکیل دوم بعد از عزل وکیل اول، در صورت جهل به عزل، معامله‌ای را در مورد عین متعلّق وکالت انجام دهد، معذور است و صحت عقد فضولی مزبور محتاج به اجازه مالک اصلی است.
76/7/28

اگر شخصی دیگری را وکیل کند، که در ملک او احداث بنا کند و سهمی را برای هزینۀ ساختن آن کسر کرده و مانده را به موکّل برگرداند. در صورتی که وکیل علیرغم موضوع وکالت، در ملک اعمال تصرف و مالکیت نماید و حقوق موکّل را به وی برنگرداند، ید او در خصوص اموال موکّل چیست؟ و در صورت امتناع موکّل از تحویل سهم وکیل حکم شرعی ایشان چیست؟
1. ید وکیل در ساختن بنا، برابر وکالت، ید امانی است؛
2. پس از ساختن و پیش از افراز و تعیین سهم هر کدام، تصرف وکیل یا موکّل در هر جزئی از بنا، بدون رضایت دیگری جائز نیست؛
3. امتناع موکّل از دادن سهم وکیل، و امتناع وکیل از تحویل سهم موکّل، حرام و ضمان‌آور است؛
4. در مفروض سؤال، بر وکیل لازم است، برابر تعهد متقابل، بقیۀ ساختمان را در اختیار موکّل قرار دهد.
اسفند 1392

احکام ضمانت

ضمانت پزشک

اگر پزشکی به اشتباه دارویی را تجویز نماید و پرستار نیز بر اساس نسخه‌ای که پزشک پیچیده دارو را به بیمار بخوراند و بیمار بر اثر خوردن دارو بمیرد، آیا پزشک که سبب تلف بوده ضامن است؛ یا پرستار که مباشر تلف بوده؟ در صورتی که پزشک ضامن باشد، دلیل آن را بفرمایید؟
1. اگر پزشک حاذق به دست خود دارویی را به بیمار بخوراند یا به وی دستور خوردن یا استعمال آن را بدهد و ضرری به بیمار برسد یا بمیرد، پزشک ضامن است، هر چند متخصص باشد.
2. اگر پزشک حاذق دستوری ندهد، بلکه فقط نظر طبّی خود را نسبت به فلان بیماری و راه درمان آن به فلان دارو را ارائه نماید و بیمار شخصاً اقدام نماید و ضرری به او برسد، طبیب ضامن نیست.
3. اگر پرستار بفهمد که دارو اشتباه است، در حال علم عمداً دارو را به خورد بیمار دهد، شریکدر ضمان است.
4. اگر پرستار آگاه نباشد و فقط طبق دستور پزشک دارو را به بیمار بدهد، ضامن نیست.
5. دلیل ضمان، قاعدۀ اتلاف است که از نصوص معتبر استفاده میشود.
6. در احکام یادشده فرقی نیست بین آنکه پزشک اجرت بگیرد؛ یا رایگان باشد.
دی 86

ضمانت دانشجوی پزشکی

خانمی هستم 53 ساله، حدود 35 سال پیش به عنوان دانشجو، برای دورۀ یادگیری، وارد بیمارستان شدم، خانم پرستاری به من آمپولی دادند و به جای اینکه بگویند این آمپول را بریز داخل سرم، گفتند بزن به سرم، من هم آمپول را به مخزن سرم تزریق کردم. بیمار - که دختر بچه‌ای بود - متأسفانه درگذشت و من پس از چند روز، از درگذشتن او باخبر شدم. این در حالی بود که در سن قانونی نبودم و از احکام شرعی هم چیزی نمیدانستم. گمان میکردم مسئولیتی متوجه من نیست. اکنون این پرسش برای من مطرح است:
1. آیا در فرض مسئله، دیه‌ای بر ذمّۀ من است؟
2. با فرض ثبوت دیه، اینجانب تمکّن مالی برای پرداخت آن ندارم و تنها دارائی من یک مسکن شصت متری است آیا باید آن را بفروشم؟
3. با فرض ثبوت دیه بر عهدۀ من، آیا باید پدر و مادرش را پیدا کنم و به آنان بپردازم؟
4. آیا کفاره قتل غیر عمد نیز، در این‌جا مطرح است و حکم آن چیست؟
1. سن شما در هنگام تزریق، سن تکلیف بوده است؛
2. اگر عمداً در تزریق کوتاهی نکردید و مرگ آن کودک به تزریق شما بود، ضامن دیه - که نصف دیه پسر هست - خواهید بود؛
3. اگر ثابت نشد که تزریق شما سبب مرگ آن دختر بچه شد، ضامن دیه نیستید؛
4. بر فرض ثبوت دیه، بر شما لازم است پدر و مادر آن کودک را شناسایی نمایید تا اگر رضایت ندادند دیه را به آنان بپردازید؛
5. اگر نتوانستید پدر و مادر یا طبقه بعدی از وارثان را بشناسید، باید به عنوان مجهول‌المالک به فقیه جامع شرائط پرداخت شود و در صورت عدم تمکّن، با استغفار بخشوده خواهید شد؛
6. کفاره‌ای که میتوانید انجام دهید، [این است که] شصت مسکین را تدریجاً یک بار غذا دهید.
1393/2/24

ضمانت شرکت پست

شرکت پست که با أخذ کارمزد و دادن رسید عهده‌دار رساندن محموله‌ای جهت تحویل در شرکت پست شهر مقصد شده است آیا در صورت فقدان و حیف و میل محموله متعهدٌله، به دلیل قصور و سهل‌انگاری کارکنان شرکت پست (شهر مقصد) در قبال جبران ضرر و زیان متعهدٌله ضامن است یا خیر؟
1. شرکت پست در صورت تقصیر و سهل‌انگاری عمدی ضامن است.
2. شرکت مزبور در صورت عدم تقصیر با پدید آمدن حوادث غیر مترقّبه ضامن نیست.
87/11/10

دیون مالی

کسی که به دیگری بدهی دارد:
اگر مبلغ معلوم و طلبکار معلوم است: آن را پرداخت میکند؛
اگر مبلغ معلوم و طلبکار نامعلوم یا به او اصلاً دسترسی ندارد: رد مظالم میدهد؛
اگر مبلغ نامعلوم و طلبکار معلوم است: باید استرضاء یا مصالحه یا اگر قدر متیقنی دارد پرداخت نماید؛
اگر مبلغ نامعلوم و طلبکار نامعلوم است: اگر مال در ضمن اموال دیگر باشد، خمس پرداخت میکند و اگر به ذمّه است، با حاکم شرع مصالحه میکند.

خسارت های آبرویی

اگر کسی به دیگری تهمت بزند یا [از او] غیبت کند و امثال آن: در صورتی که آن شخص مطّلع شده باشد، باید او را به هر نحو راضی کند و طلب حلالیّت نماید؛ و اگر مثلاً غیبت نموده ولی غیبت شونده مطّلع نباشد، گفتن به وی (مخصوصاً با فرض مفسده و ایذای وی) لازم نیست و استغفار برای خود و او و جبران به قدر مقدور کفایت میکند.

احکام جهاد

با توجه به اینکه بنده از اهالی کشمیر میباشم و با هندوستان در حال جنگ میباشیم و از تسلط هندوستان بر کشمیر راضی نمیباشیم، آیا میتوان دولت هند را به عنوان کافر حربی دانست؟
هوالعلیم. اختلاف مرزی و مانند آن، غیر از اختلاف در دین است. دولت هند با اسلام و با مسلمانان از آن جهت که مسلمان‌اند نمیجنگد، چون مسلمانان زیادی در هند زندگی میکنند.
84/2/8

احکام حدود و دیات

آیا در جمعِ گروهی که با هم تبانی به عمل مجرمانه سرقت نموده‌اند و به بعضی از افراد آن اتهام سرکردگی را وارد آورده باشند - به این معنا که وسایل ارتکاب جرم را فراهم ساخته است و مالباختگان را شناسایی نموده است - آیا میتوان حدّ محارب را جاری نمود و در حالی که حضور فیزیکی و حسّی در موارد نداشته باشد و شبهه عدم رعایت جانب (به این معنا که اگر کشته باشد، کشته شود و اگر...) در صدور حد نیز داده شود و به خاطر شکایت شخصی و رد مال، جنبه عمومی هم نداشته باشد و مقاومت در مقابل مأمورین برای دفاع از نفس و عِرض و مال با وجود خوف از جَرح یا تعرّض به عِرض صورت گرفته باشد؛ میتوان حکم اعدام با چوبۀ دار صادر نمود؟ آیا در فرض مرقوم میتواند وجاهت شرعیه داشته باشد؟
1. مفروض در سؤال، نه حدّ سرقت دارد و نه حدّ محارب.
2. مقاومت در مقابل مأموران نظام اسلامی جایز نیست.
3. تبانی و تهیه وسایل مرقوم، جرم است و کیفر آن با بررسی و کارشناسی قضایی است.
4. اگر کسی سرکردگی گروه فساد و تباهی را به عهده داشته باشد، هر چند شخصاً حضور فیزیکی نداشته باشد، مجرم است و کیفر آن برابر مقدار توطئه او مشخص است.

سقط جنین

سقط جنین در قبل و بعد از چهار ماهگی در صورتی که تشخیص طبی قطعی (و یا احتمالی بیش از 85%) این باشد که جنین غیر طبیعی بوده و با مشکلات متعدّد جسمی و عقلی (نظیر مونگول بودن و یا شدیدتر از آن) متولّد خواهد شد و یا قبل از تولد از بین خواهد رفت چه حکمی دارد؟ همچنین اگر مادر با تجویز پزشک معالج و رضایت شوهر با خوردن دارو موجبات سقط جنین را فراهم کرده باشد تکلیف در رابطه با دیه و یا کفاره چیست؟
اسقاط جنین جایز نیست هر چند قبل از چهار ماه باشد.
اسقاط جنین جایز نیست هر چند غیر طبیعی و دارای مشکلهای یاد شده باشد.
مادر در صورت رضایت و اختیار، مانند پدر مسئول [است] و باید دیه پرداخت کند.
1387/9/20

آیا سقط جنین پس از سه یا چهار ماه بارداری، جایز است؟
سقط جنین حرام است و دیه دارد.
81/3/22

الف) مجازات قتل ولد الزنا (در سه فرض: سقط جنین، ولدالزنای صغیر و ولدالزنای بالغ) چیست؟
ب) چنانچه دیه تعلق بگیرد میزان دیه آن چقدر است؟ (در هر سه حالت فوق)
ج) ولیّ دم وی چه کسی است؟ (در سه حالت فوق‌الذکر)
د) چنانچه قاتل، پدر طبیعی مقتول (ولد الزنا) باشد نوع مجازات وی چه میباشد؟ به عبارت دیگر، فرزند ناشی از زنا توسط زانی به قتل رسیده باشد.
1. اسقاط جنینِ پدید آمده از زنا اگر محکوم به اسلام باشد موجب دیه است.
2. دیه جنینِ حاصل از زنا به مقدار دیه جنین پدید آمده از نکاح مشروع است ولی احتیاط مصالحه با حاکم شرع است که ولی جنین نامشروع است.
3. قتل کسی که از زنا متولد شده باشد و محکوم به اسلام باشد موجب قصاص است مگر آنکه ولی او یعنی حاکم شرع تبدیل به دیه را مصلحت بداند.
4. اگر قاتلِ فرزندِ نامشروع خواه بالغ و خواه نابالغ، پدر طبیعی او باشد، قصاص نمیشود، بلکه دیه میپردازد.
81/10/26

قتل مجرم نابالغ

1. اگر مردی، همسر نابالغ خود را در حال زنا ببیند و وی را به قتل برساند و در دادگاه زنای همسر خود را ثابت کند، آیا دیه و قصاص از او ساقط است یا به سبب آنکه زانیه شرعاً - به جهت عدم بلوغ تکلیفی نداشته - مهدورالدم نبوده، شوهر به سبب قتل او محکوم به قصاص میشود؟
2. اگر مردی، نابالغی را ببیند که با همسرش زنا میکند و در آن حال زانی را بکشد و در دادگاه زنای او را ثابت کند، آیا دیه و قصاص از او ساقط است یا به سبب آنکه زانی - به جهت عدم بلوغ تکلیفی نداشته - شرعاً مهدورالدم نبوده، شوهر محکوم به قصاص میشود؟
1. فرد نابالغ به سبب زنای مزبور مهدورالدم نمیشود لذا قتل او جایز نیست.
2. اگر قاتل نسبت به حکم شرعی آن آگاه نباشد و به توهّم جواز قتل، کُشته باشد قصاص نمیشود و با توافق اولیای دَم دیه پرداخت کند.
3. اگر قاتل نسبت به حکم شرعی آن - که حرمت قتل است - آگاه بود قصاص میشود مگر با توافق اولیای دم.
1387/9/20

قتل مرتد

أ. مجازات یا مسئولیت قاتلِ شخص مرتد در موارد ذیل چیست؟
مسلمانی، عمداً مرتدی را به قتل برساند.
مرتدی، مرتد دیگر را عمداً به قتل برساند.
کافر ذمی، مرتدی را به قتل برساند.
در موارد فوق چنانچه قتل غیرعمد باشد، قاتل چه مسئولیتی دارد؟ آیا دیه‌ای برای مرتد ثابت است؟ در فرض ثبوت، مقدار آن را بیان فرمایید.
ب. آیا در صورت فوق فرقی بین اقسام مرتد و زن یا مرد بودن مرتد میباشد یا خیر؟
1. اگر مسلمان عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص نمیشود.
2. اگر مسلمان عمداً مرتدّی را بدون اذن حاکم شرع بکشد، گناه کرده و تعزیر میشود.
3. اگر مرتد عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص میشود.
4. اگر کافر ذمی عمداً مرتدّی را بکشد، قصاص میشود.
5. اگر مسلمان به طور غیرعمد (اعم از شبه عمد یا خطاء) مرتدّی را بکشد، دیه ندارد.
6. قتل غیرعمدی مرتد دیه ندارد.
7. مهدورالدم بودن مرتد باید به حکم حاکم شرع ثابت شود.
8. ترور مرتد، جایز نیست.
86/9/16

حکم اشاعه ویروس کشنده

آیا شخصی آگاهانه و از روی عمد که خود مبتلا به ویروس HIV میباشد، شخص دیگری را مبتلا به ایدز نماید، قاتل محسوب میشود و قتل عمد صورت گرفته؟
1. ویروس ایدز و ابتلای به آ‌ن مراتبی دارد.
2. تماس و ارتباط با شخص دیگر اقسامی دارد.
3. اثرپذیری شخص دیگر، متفاوت است.
4. اگر رأی نهاییِ کارشناسِ بدون معارض این بود که فلان قِسم از ابتلا کُشنده و درمان‌ناپذیر است، کسی که مبتلا است و دیگری را عالماً، عامداً مبتلا نماید و آ‌ن شخص دیگر به استناد همین ابتلا بمیرد، قتل عمد محسوب میشود.
85/8/24

دیه قتل شِبه عمد

در قتل شبه عمدی که قاتل فوت کرده اولیاء دم به طرفیت ورثه قاتل (اولیاء دم) دعوی طرح کردند و ورثه قاتل محکوم به پرداخت دیه از ماترک قاتل شدند لکن قاتل مالی ندارد با تحقیق و بررسی مشخص شد ورثه قاتل هم مال ندارند آیا میشود دیه مقتول را از بیت‌المال پرداخت نمود؟ همچنین در صورتی که ورثه قاتل مال داشته باشند تکلیف به پرداخت دیه از مال خود دارند یا در هر صورت، وقتی که قاتل مالی نداشت دیه بر بیت‌المال است؟
1. دیه شبه عمد بر قاتل است و در صورت عدم تمکن از ادای دین میتوان مقداری از زکات را از سهم غارمین به آن اختصاص داد.
2. در صورت عجز از تأدیه دیه حکومت اسلامی باید آن را از بیت‌المال بپردازد.
1387/11/10

مقتولی که از فرقه ها باشد

اگر مقتول به قتل عمد، دارای پدر و مادر باشد و پدر دارای مسلک اهل حق باشد آیا پدر حق قصاص و یا دیه دارد یا خیر؟
1. اگر پدر مانند مادر مسلمان باشد و به اصول اسلامی معتقد باشد حق قصاص دارد.
اگر مقتول به قتل عمد، دارای مسلک اهل حق باشد آیا میتوان از قاتل که شیعه است قصاص نمود؟
2. اگر مقتول مسلمان باشد و به اصول اسلامی معتقد باشد میتوان از قاتل هر چند شیعه باشد حق قصاص را استیفاء نمود. البته در صورتی که قاتل مرد باشد باید نصف دیه را به اولیای قاتل پرداخت کرد.
88/2/10

اگر مقتول به قتل عمد، زن باشد و تنها وارث وی پدر و مادر باشند و پدر از قصاص درگذشته باشد آیا مادر میتواند مطالبه قصاص نماید.
1. مادر حق قصاص دارد.
2. سهم پدر از دیه تصالحی، باید از طرف مادر پرداخت شود.
3. اگر پدر سهم خود را بخشید، مادر باید سهم پدر را به وارث یا وارثان قاتل بپردازد.
88/1/28

دیه زن

1. جهت تنصیف دیه زنان، چه دیه‌ای باید به ثلث دیه کامل برسد: دیه هر جرح به تنهایی؛ دیه کلّ جراحات وارده بر هر عضو؛ دیه کل جراحات وارده بر بدن؟
2. فلسفه یا حکمت تنصیف دیه زنان چه میباشد؟
1. دیه به معنای ارزش انسان نیست تا تساوی آن در قتلِ بزرگ‌ترین شخصیت علمی عصر و ساده‌ترین فرد جامعه موجب وهنِ آن شهرۀ دوران شود یا تفاوت آن در مرگ زن و مرد، سؤال برانگیز گردد.
2. همانطوری که در جریان تفاوت سهام ارث، خدای سبحان به قصد آگاهی بشر اشارت فرمود: ﴿لا تَدْرُونَ أَیُّهُمْ أَقْرَبُ لَکُمْ نَفْعاً﴾ در اختلاف مقادیر دیه نیز میتوان حدس زد تا بعداً معلوم شود.

اجرای حد در اماکن عمومی

در اجرای مجازات شلاق حدّی با عنایت به آیه دوم سوره مبارکه نور: ﴿... وَلْیَشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنْ الْمُؤْمِنِینَ﴾.
الف) منظور «طائفة» چیست؟ (آیا اجرای مجازات مذکور در حضور چند نفر آنهم در محیط بسته کفایت میکند یا اینکه الزاماً بایستی در اماکن عمومی و ملأ عام انجام گیرد؟)
حضور بعضی از مسلمانان کافی است، هر چند در مکان عام نباشد.
ب) ﴿مِنَ المؤمِنین﴾ چه کسانی هستند؟ (افراد با ایمان به معنای خاص یا افرادی که مسلمان هستند؟)
مقصود از مؤمنان مقابل کافران است پس حضور برخی از مسلمانان کافی است.
ج) آیا رعایت قیود فوق الذکر شرعاً واجب است یا جنبه ارشادی و استحبابی دارد؟
ظاهر امر در آیه مزبور لزوم حضور است، احتیاط آن است که در صورت امکان حضور ترک نشود.
81/10/26

زندان

در باب احکام نکاح و طلاق واژۀ حبس (زندان) در منابع فقهی آمده است. در عصر معصومان: این حبس وجود داشت. دربارۀ آن کمی راهنمایی فرمایید.
1. زندان در اسلام وجود داشته و دارد؛
2. زندانی کردن باید پس از اثبات جرم ِمخصوص در محکمه عدل باشد؛
3. شرائط زندانی کردن در وسائل الشیعه، کتاب دَیْن، باب هشتم و... آمده است.
1393/7/27

احکام شهادت

اگر شخصی به عنوان شاهد یکی از طرفین دعوا در محضر دادگاه حاضر و اظهار دارد که من نماز نمیخوانم، خدا را قبول ندارم و جزء گروهکها هستم آیا استماع شهادت چنین شاهدی محمل قانونی و شرعی دارد؟ و آیا سوگند دادن به کتاب مقدس قرآن جایز است؟
1. شهادت شخص موصوف مورد قبول نیست.
2. اگر شهادت مذکور زمینه علم قاضی را فراهم نمود میتوان به استناد آن در مواردی که شهادت لازم نیست حکم کرد.
3. سوگند باید به خداوند باشد و سوگند به قرآن اثر قضایی ندارد.
88/1/28

احکام حجاب و پوشش

آیا عرف مکان یا محل کار در میزان حدود شرعی مقرر برای حجاب مؤثر میباشد؟ برای مثال زنان عشایر که موهایشان در سن و سال خاصی بافته شده بیرون است یا زنان جنوب ایران که در عرف آنجا جوراب نمیپوشند یا زنانی که در هنگام کار در زمین کشاورزی مقداری از شلوار خود را بالا میزنند یا زنان کارمند که در هنگام کار مقداری از دستشان پیدا میگردد؟
1. حدّ لازم حجاب برای تمام زنان در هر زمان و زمین یکسان است مگر در مورد ضرورت مانند معالجه.
2. صرف سهولت به معنای ضرورت نیست.
3. در موارد ضرورت شغلی هر چند پوشیدن بر زن واجب نیست ولی نگاه نامحرم نیز جایز نیست.
86/12/23

آیا رعایت نکردن حجاب مقرر شرعی گناه محسوب میگردد؟ اگر گناه میباشد گناه کبیره است یا صغیره؟ در هر فرضی (کبیره یا صغیره بودن) آیا قابل تعزیر میباشد؟
1. بیحجابی عمدی به طوری که علناً در معرض نامحرمان قرار گیرد گناه بزرگ است.
2. اگر با نهی از منکر، بی اعتنایی به حکم شرعی حجاب ادامه یافت حکومت اسلامی میتواند تعزیر نماید.
86/12/23

نظر حضرتعالی راجع به سرودهای تشکیل شده از دختر و پسر جوان (نامحرم) در وضع زمانی چیست؟
از اختلاط نامحرم و خواندن سرود مشترک اجتناب شود.
89/3/5

تعزیر تارک حجاب

آیا حاکم شرع میتواند زنانی را که در اجتماع یا انظار عمومی موی سرشان پیداست؛ یا زنانی که لباسی به تن دارند که برجستگیهای بدن را نشان میدهد؛ یا زنانی که پوشش نا مناسب دارند؛ یا زنانی که آرایش کرده باشند؛ کیفر نماید؟ اگر پاسخ مثبت است بنا به چه ادله فقهی زنان مورد سؤال را حاکم شرع میتواند کیفر نماید؟
1. حکومت اسلامی برای افرادی که عمداً احکام شرعی را ترک میکنند حدّ یا تعزیر قرار داده است.
2. تعلیم احکام، تنبّه دادن غافل، موعظت و ارشاد سپس امر به معروف و نهی از منکر باید رعایت شود.
3. اجرای حدّ یا تعزیر نباید مزاحم با حکم شرعی مهمّ یا اهمّ باشد.
86/12/23

بستن کراوات

آیا در شرایط کنونی استفاده از کروات جایز است؟
احتیاط لازم ترک کراوات در شرایط کنونی است.
87/11/10

احکام نگاه

نگاه به زیورآلاتی که میّت زن بر بدن دارد چه صورتی دارد؟
نگاه به زیوری که بر بدن نامحرم است بدون نگاه به بدن وی اشکال ندارد.
88/3/1

آیا در عدم جواز نگاه و لمس بین اعضای ظاهر بدن و پوشش‌دارِ آن فرقی میباشد؟
1. نگاه به صورت و دست بدون قصد لذت جائز است.
2. نگاه به سایر اجزای بدن زن نامحرم و موی او جائز نیست و فرقی بین ظاهر و پوشیده نیست.
88/3/1

مسائل جدید

ضدّیت با نظام اسلامی که در رأس آن فقیهی قرار دارد که به تأیید و انتخاب فقهاء جامع الشرایط منصوب شده چه حکمی دارد؟ آیا این ضدیّت مخلّ عدالت هم هست.
جایز نیست. نقد برخی از کارها یا از بعضی مسئولان ضدیّت با نظام محسوب نمیشود.
بهمن 1388

خدمات فرقه ها

از طرف فرقه... مجّاناً کارهایی عمومی مثل راه‌های عمومی و لوله‌کشی آب و پل و برق و نهر و غیره درست میکند و دعوای ایشان این است که این‌ها از طرف حقوق غرباء و بیچاره مجمع جهانی و افراد خیّر میآورند و به مردم میرسانند، تا حال از طرف این‌ها هیچ‌گونه تبلیغی انجام نگرفته و به نظر این‌ها این کارها را انجام میدهند. آیا چنین کمک از این‌ها گرفتن جایز است یا خیر؟
هر چند غالب این‌گونه خدمات با هدف تبلیغ همراه است، ولی با علم به عدم ترتّب مفسده اشکالی ندارد.
82/1/23

انتخابات

در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل آزادی در انتخابات پذیرفته شده است؛ ولی رهبر مردم را ملزم میکند که در انتخابات شرکت کنند. آیا کسی که در انتخابات شرکت نمیکند، کار واجبی را ترک کرده است یا دستور رهبر، امر ارشادی است؟
تقویت نظام اسلامی با شرکت در انتخابات و مانند آن لازم است؛ لیکن هر فردی در انتخاب نماینده و رأی به کاندیدا آزاد است. البته رعایت مصالح نظام اسلامی و امت مسلمان لازم است.
74/7/24

تذهیب قرآن

با توجه به اینکه مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی ایران در زمینه مسائل مربوط به چاپ و نشر قرآن کریم فعالیت تحقیقاتی مینماید، مستدعی است ما را از نظر شریف خویش درباره روایت ذیل و سؤالات مطرح شده بهره‌مند فرمایید:
«علی بن ابراهیم، عن أبیه، عن صفوان، عن ابن مسکان، عن محمّد بن الورّاق، قال: عرضت علی أبیعبدالله علیه ا‌لسلام کتاباً فیه قرآن مختّم معشّر بالذهب و کتب فی آخره سورة بالذهب فأریته إیّاه فلم یعب فیه شیئاً إلّا کتابة القرآن بالذهب، و قال: لایعجبنی أن یکتب القرآن إلّا بالسواد، کما کتب أوّل مرّة» (اصول کافی، جلد 2، کتاب فضل القرآن، باب النوادر، ص629، ح8).
1. با توجه به روایت یادشده، آیا چاپ کل متن قرآن کریم با رنگی غیر از رنگ مشکی را مجاز میدانید یا خیر؟
2. با توجه به اینکه در مصاحف چاپ شده در برخی از بلاد اسلامی لفظ جلاله «الله» یا بعضی از حروف به منظور آموزش قرآن، به رنگی غیر از مشکی ملاحظه میشود، آیا این کار از نظر حضرتعالی مجاز است یا خیر؟
1. تعشیر - یعنی بعد از 10 آیۀ علامت نهادن - با رنگ غیرمشکی هم جایز است.
2. اَولی پرهیز از نوشتن متن قرآن با طلا است، هرچند تذهیبِ ورق، حاشیه و جلد جایز است.
3. نوشتن متن قرآن با رنگی که مشکی نیست ممنوع نیست؛ ولی با رنگ مشکی اَولی است.
82/3/11

حقوق تألیف و نشر

بعضی از ناشرین بدون اطلاع و اجازه مؤلف، اقدام به ترجمه و چاپ کتاب او میکنند. آیا این کار شرعاً جایز است؟ به طور کلّی، آیا حفظ حقوق طبع و ترجمه و نشر، واجب و لازم است؟ در صورتی که این کار بدون موافقت و رضایت قبلی مؤلف صورت گرفته باشد، وظیفه ناشر چیست؟
حقوق طبع، ترجمه و نشر آثار، مختص به صاحب تألیف است. اگر بدون اذن قبلی وی چنین کاری انجام شود، باید با تأدیه حقوق مزبور، رضایت وی تحصیل شود.
74/8/16

درباره رایت CD دیگران، CD های قفل‌شکسته و استفاده از آن [نظر حضرتعالی چیست؟]
اگر تولید برنامه، نظیر تألیف حق پدیدآورنده آن است و قفل گذاشتن به معنای منع استفاده غیر مجاز دیگران است، رایت و استفاده از آن، مشروط به کسب رضایت صاحب حق است، مگر آنکه صاحب حق، پس از شکستن قفل از حق خود اعراض کرده باشد و اعراض او احراز شود.
حق تألیف و حق تحجیر میتوانند به عنوان ثمن یا مثمن در معامله واقع شوند؟
آیا در این صورت، حق تحجیر به ملکیت خریدار درمیآید؟
آیا حق مؤلف مشروعیت دارد؟
1. چیزی که در عرف عقلا مالیت دارد و نیز مالیّت عقلایی آن را شارع مقدس رد نکرده و همچنین به استناد مالیّت حلال در عرف عقلا مثمن یا ثمن قرار میگیرد و نیز مثمن یا ثمن قرار گرفتن آن را شارع مقدس رد نفرموده، مشمول ادلّه تنفیذ عقود است.
2. حق تألیف و نیز حقّ تحجیر از حقوق مالی در عرف عقلاست و در عقد بیع به عنوان مثمن یا ثمن واقع میشود و نه مالیت آن رد شد و نه عوض قرار گرفتن آن و چون پیمان تجاریْ محصور در معاملات معهود نیست و عین بودن مثمن در بیع لازم نیست، لذا حقوق یادشده میتوانند مورد معامله قرار گیرند.
82/10/28

احکام بانک ها و صندوق های قرض الحسنه

صندوق قرض‌الحسنه و تعاونی اعتبار مالی یک نهاد یا گروهی سپرده‌های اعضا را با رضایت آنان، در فعالیت‌های علمی، فرهنگی و انتشاراتی خود به کار گرفته و سودی به دست آورده و همچنین مشارکت در فعالیت سودآور شرعی و قانونی سایر اعضا استفاده کرده و درصدی از سود حاصله را به عنوان سود مشارکت به سپرده‌گذاران خود اعطا مینماید.‌
لطف فرموده نظرتان را در این مورد (سود پرداختی به سپرده‌گذاران) از نظر شرع مقدس بیان بفرمایید.
1. لازم است مسئول صندوق قرض‌الحسنه وکیل شرعی سپرده‌گذاران باشد.
2. لازم است فعالیت‌های سودآور به صورت عقد شرعی مانند مضاربه، شرکت و... باشد.
با حفظ دو شرط یادشده سود پرداختی به سپرده‌گذاران حلال است.
86/9/9

افتتاح حساب پس‌انداز قرض‌الحسنه در بانک به قصد شرکت در قرعه‌کشی چه حُکمی دارد؟
جایز است.

واگذاری حق وامگیری

آیا خرید و فروش وام که بر اثر گردش حساب یا اعتبار و یا اسناد و مدارک شخصی (حقیقی یا حقوقی) به ایشان تعلق میگیرد و وی با رضایت خویش و در برابر اخذ مبلغی توافقی وام را به شخص دیگری میفروشد از لحاظ شرعی مشکل دارد یا خیر؟
1. گاهی وام‌گیرنده مُقوّم حق است - یعنی طبق قانون حق انتقال به غیر را ندارد - در این صورت فروش حق وامگیری جایز نیست.
2. گاهی وام‌گیرنده مورد حق است نه مقوّم آ‌ن - یعنی طبق قانون حق انتقال به غیر را دارد - در این صورت فروش حق وامگیری جایز است.
86/11/25

پرداخت دَیْن با لحاظ تورّم

مظلمه چگونه محاسبه میشود؟ مثلاً بنده چند سال پیش، پنج‌هزارتومان به شخصی بدهکار بودم؛ ولی دیگر او را ندیدم. آیا برای ردّ مظلمه، همان مبلغ کافی است؟
باید تفاوت قدرت خرید و مقدار تورّم لحاظ شود؛ سپس مجموع آن تأدیه گردد.

پرداخت غرامت در تأخیر دَیْن

اگر طلبکار از بدهکار چک دریافت کند و در موعد وصول آن، موجودی بانکی بدهکار کافی نباشد و بدهکار پس از مدتی تأخیر به طلبکار بگوید: سود یا غرامت بابت تأخیر را پرداخت میکنم؛ سودی که میدهد شرعاً چه حُکمی دارد؟
1. اگر از اول شرط نکرده باشند و بدهکار داوطلبانه سود یا غرامت را پرداخت کند، اشکالی ندارد.
2. بهتر است که شخص طلبکار این را هم نگیرد.
اگر شخصی وجهی را به عنوان قرض به کسی بدهد و تأخیری در دریافت وجه به عمل آید، آیا شخص طلبکار مجاز است مبلغی را به عنوان تأخیر مطالبه نماید؛ یا دریافت وجه اضافه ربا و حرام است؟
1. در صورتی که تأخیر ادای دین برای عدم قدرت بدهکار باشد و در اوّلین فرصت آن را تأدیه کند، طلبکار حق دریافت مبلغ زائد را ندارد.
2. در صورتی که تأخیر ادای دین عمدی بوده و سبب خسارت طلبکار شود، وی حق دریافت مبلغ زائد را از بدهکار دارد.
3. صِرف تأخیر در ادای دین، خسارت برای طلبکار محسوب نمیشود.
86/8/28

مسائل مربوط به شهرداری

اینجانب ملکی داشته‌ام که بنابر سند ثبتی آن، حد شمالی به کوچه 9 متری و حد جنوبیاش به زمین مشرف بوده است در حدود سال 1360ش، بر اثر طرح عمرانی، حد جنوبی این ملک، در کنار خیابانی 30 متری واقع میشود که طرح آن، با هزینۀ شهرداری صورت گرفته است. پس از این واقعه، مالک حق داشته طبق مقررات شهرداریها با پرداختن عوارض، قانوناً [امتیاز] برِ خیابان اصلی را اخذ نماید؛ لیکن مالک به خاطر دلایل متفاوتی از جمله عدم بازسازی ملک و عدم اطلاع از قوانین و... به این کار اقدام نکرده است و بدون پرداخت عوارض و (برخلاف مقررات شهرداری) به احداث درب مشرفِ به خیابان در حد جنوبی، اقدام نموده است.
سال‌ها بعد؛ یعنی در سال 1381ش، بر اثر طرح‌های عمرانی و برابر اعلام شهرداری، این ملک به صورت کامل در طرح خیابانی عظیم قرار میگیرد و باید مالک (برابر قانونِ نحوۀ تقویم ابنیه، املاک و اراضی مورد نیاز شهرداریها) در صورت عدم توافق با شهرداری، با قیمت کارشناسان رسمی دادگستری، ملک را واگذار نماید.
این نکته قابل توجه است، املاکی که دو کله باشند، با حد به خیابان حدود سه برابر ارزش ملکی آن‌ها، افزایش مییابد. در نتیجه ارزش معاملاتی این ساختمان در نظر شهرداری، به همان مقدار است که هنوز خیابان عبور نکرده و در نتیجه قیمت افزایش سه برابری را در نظر ایشان ندارد و شهرداری، حد جنوبی در سند ملکی که جدیداً توسط ادارۀ ثبت اسناد اصلاح گردیده را امری تشریفاتی دانسته و موجب ارزش حدود سه برابری نمیدانند و میگویند: قیمت‌گذاری باید برابر وضعیت ملک در زمان قبل از اجرای طرح اولیه سال 1360ش، با حد شمالی به کوچه 9 متری باشد و حد جنوبی شما در قیمت‌گذاری به حساب نمیآید؛ یعنی حدوداً یک سوم کاهش ارزش ملک.
آیا این ارزش پیدا شدۀ در ملک، توسط احداث خیابان با هزینۀ شهرداری، شرعاً به مالک تعلق میگیرد؛ یا این ارزش متعلق به شهرداری است و میتواند در اعطای آن به مالک، ممانعت نماید؟
1. مالک زمین فقط مالک قیمت آن به لحاظ زمان قبل از اجرای طرح است؛
2. ارزش افزوده به مالک زمین تعلق نمیگیرد؛
3. شهرداری میتواند ارزش زائد را از مالک بگیرد؛
4. مالک زمین با پرداختن ارزش افزوده بر دیگران مقدم است.
1391/11/22

احکام تشریح

اگر تنها راه شناسایی هویّت جسد مجهول‌الهویّه، قطع انگشتان هر دو دست و بازسازی آثار انگشت وی در آزمایشگاه جنایی باشد، آیا دادگاه اجازه دستور به قطع انگشتان جسد را دارد؟ با توجه به اینکه شناسایی هویّت جسد برای رفع نگرانی و تردید خانواده‌ها لازم است، آیا وجود و عدم وجود مدّعی برای جسد یا اجازه و عدم اجازه بستگان متوفّا تأثیری در حکم دارد؟
1. قطع انگشت میّت مؤمن حرام است.
2. در صورت ضرورتِ احراز هویّت و انحصار راه شناسایی، جایز است.
3. قطع مزبور با نظارت ولیّ میّت، اولی است.
81/7/18

اگر تیم پزشکی برای آزمایشها و تحقیقات پزشکی احتیاج دارد که قلب یا بعضی از اعضای میتی را از جسد جدا سازند و پس از رفع احتیاج، اقدام به دفع آن کنند.
الف) با توجه به مسلمان بودن میّت، اقدام به این کار جایز است؟
ب) دفن قلب و بعضی از اعضای جسد جدای از بدن میّت جایز است؟
1. تشریح جسد مسلمان جائز نیست مگر در صورت انحصار و ضرورت مانند حفظ حیات انسان محترم یا کشف مطالب علمی که تأمین سلامت جامعه وابسته به آن است.
2. دفن اجزاء در کنار بدن میّت لازم و در صورت عسر و حرج جداگانه دفن شود.
88/2/31

آیا جهت کالبدشکافی به منظور انجام آزمایشات و پیشرفتهای علمی در صورت عدم دسترسی به اجساد غیر مسلمان میتوان از اجساد بالغ، نابالغ و جنین مسلمان استفاده کرد؟
1. کالبد شکافی جسد مسلمان جهت صرف آموزش یا آزمایش جائز نیست.
2. در صورت ضرورت برای حفظ جان انسان محترم جایز است.
88/2/31

تغییر جنسیت

1. آیا تغییر جنسیت (مرد به زن و بالعکس) جایز است یا نه؟
2. ادلّه فقهی که میتوان برای اثبات یا ردّ آن بیان کرد چیست؟
3. اگر در کشور اسلامی چنین عملی صورت گیرد (در صورت عدم جواز) تکلیف مطلعین فقط امر به معروف و نهی از منکر است یا نه؟
1. تغییر جنسیّت حرام نیست.
2. نبودن دلیل بر حرمت برای اثبات جواز کافی است.
3. در صورت اطلاع، هر کس برابر وضع کنونی به لحاظ محرم یا نامحرم بودن، عمل میکند.
83/9/12

تغییر جنسیت مرد به زن یا زن به مرد در صورتی که حکم پزشک باشد که در صورت عدم تغییر جنسیت بیماریهای خطیری برای وی به وجود میآورد حکم آن چیست؟
تغییر جنسیت در فرض سؤال جایز است.
89/3/5

احکام عزاداری

نظر حضرتعالی در مورد قمه‌زنی و شرح آیه 32 سوره حج در ادله مراجعی که قمه‌زنی را با توجه به آیه شریفه آیه32 سوره حج از شعایر دینی جایز و مستحب دانسته‌اند، همچنین با توجه به احادیثی دیگر و به بعضی از احادیث.
قمه زدن ترک شود.
89/3/5

قمه و زنجیر چاقویی زدن و تیغ کشیدن در مجالس عزای اهل‌بیت علیهم السلام چه حکمی دارد؟
چیزی که در شرایط کنونی، مایه وهن اسلام است، مانند قمه زدن و...، جایز نیست. چیزی که مایه تعظیم شعایر است یا سبب هتک نیست، مانند زنجیر زدن، جایز است.
80/12/1

گفتن ذکرهایی مثل خدای من حسین است، من علیاللهیم و لا إله إلّا فاطمه چه حکمی دارد؟
باید ترک شود.
80/12/1

در مراسم عزای سیّدالشهداء لطمه زدن به صورت به دور از ریا و تظاهر، چه حکمی دارد؟
صرف نظر از حکم لطمه‌زدن به صورت در مصیبت، انجام چنین کاری اگر موجب ضرر قابل اعتنا نباشد، اشکال ندارد.
81/4/12

هروله کردن (حالتی بین راه‌رفتن و دویدن) همراه با سینه‌زنی در مراسم عزاداری، چه حکمی دارد؟
هروله ذاتاً اشکال ندارد، ولی اگر موجب وهن عزاداری شود، اشکال دارد.
81/4/12

سینه زدن با بدن برهنه، به دور از چشم نامحرم چه حکمی دارد؟
در صورتی که مصون از نگاه نامحرمانه - نه خصوص نامحرم - باشد، اشکال ندارد.
81/4/12

در برخی مجالس که برای بزرگداشت اهل‌بیت علیهم‌السلام برپا میشود، مسایلی به چشم میخورد؛ از جمله:
1. تصریح به الفاظی که دلالت بر الوهیت اهل‌بیت علیهم‌السلام دارد؛ مانند لا إله إلّا علی و... .
2. خواندن اشعار و بیان مطالبی که مقام خداوند را در برابر اهل‌بیت علیهم‌السلام پایین میآورد؛ مانند خدا عکس علی را ماچ میکرد.
3. انجام بعضی کارها در منظر مردم، برای اظهار ذلّت در برابر اهل‌بیت علیهم‌السلام ؛ مانند آویختن زنجیر به گردن و درآوردن صدای حیوانات.
4. نسبت دادن برخی امور به اهل‌بیت علیهم‌السلام که به ظاهر با عصمت آنان منافات دارد.

برخی افراد در توجیه این اعمال که در آن شائبه حرمت وجود دارد، میگویند: دستگاه امام حسین علیه السلام از محدوده فقه خارج است. لطفاً با بیان نظر شریفتان، راهگشای ما برای دستیابی به بینشی به دور از اشتباه و بهره‌مندی صحیح از مجالس اهل‌بیت علیهم السلام باشید.
1. اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم السلام همتای قرآن کریم، معصوم و حجّت الهیاند.
2. تعظیم شعایر اهل‌بیت علیهم السلام مورد ترغیب اکید شارع مقدس است.
3. در تمام مراسم، لازم است از غلو پرهیز شود.
4. لازم است در همه مراسم، از گفتار یا رفتاری که موجب هتک مقام شامخ امامت و وهن خاندان عصمت یا اهانت به اصل عزاداری است، احتراز شود.
5. نهضت سیّد الشهداء علیه السلام برای احیای حق و اماته باطل بود؛ کاری که حق نباشد، انجام دادن آن مخالف هدف قیام حسینی (ارواحنا فداه) است.
81/1/22

جمعی از شیعیان و محبّان اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم السلام هستیم که همه ساله در ایّام ماه محرّم و صفر از سالیان دراز تاکنون عزاداری سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین علیه السلام و دیگر ائمه معصومین علیهم السلام را در نقش تعزیه و شبیه‌خوانی در شهر مذهبی سیّدان فارس - که سرای سادات و دارالمؤمنین است - و دیگر قُرای فارس و خودِ شهر شیراز اقامه میکنیم و طریقه‌اش آن است که مرد لباس مخصوص زنانه نمیپوشد بلکه پیراهن سیاه عربی پوشیده و با پارچه سیاه تا روی بینی را میپوشانند و اطفال هم لباس عربی پوشیده و زبان حال میخوانند، اجتماع مرد و زن هم مختلط نمیباشد و آواز غنا در کار نیست، ساز و شیپور و طبل که مخصوص عزاداری است، به صورت مارش عزا مینوازند و اشعار تعزیه ما را شاعر گرانقدر مرحوم آقای میرزا علیجان کاویانیراد متخلّص به سُکوتی - که از اساتید تعزیه در ایران بوده - از نصّ احادیث شیعه به دست آورده است، نسخه‌ها در بین نسخه‌های سراسر ایران بینظیر میباشد و ایشان از اهل «داراب کلا» ساری بوده‌اند که برای برپایی عزای امام حسین علیه‌السلام به سراسر ایران مسافرت کردند، اجرای مراسم تعزیه ایشان را به فارس کشانیده و در آنجا ساکن و مدفون شده‌اند و حدود سیصد مجلس تعزیه از ایشان به یادگار مانده که قابل تحسین است، حتیالامکان در مجالس ما اشعار دروغ خوانده نمیشود و مجالس، با شکوه خاص برگزار میگردد و به کثرتی شور و گریه برپا میشود که قابل توجّه است. رفتن در همچون مجالس و گرفتن اجرت و اقامۀ آن چه صورت دارد؟
1. در صورت حفظ همه شرایط مرقوم در استفتاء، اقامه، شرکت و تهیّه مقدّمات جایز بلکه راجح است.
2. چون هدف نهضت سیّدالشهداء علیه‌السلام استنقاذ بندگان خدا از جهالت و ضلالت بود، نباید طرزی رفتار کرد که تعزیت به جای تعلیم و تربیت و تزکیه نفوس قرار گیرد.
87/1/22

احکام امدادرسانی در حوادث

آیا وجوب امدادرسانی به مصدومین و آسیب‌دیدگان، اختصاص به اقدام و تلاش فقط برای نجات جان آن‌ها دارد یا کمکهای مالی، نگهداری از اموال آسیب‌دیدگان را نیز شامل میشود؟
1. حفظ جان و مال محترم بر مسلمان واجب است.
2. امدادرسانی به مصدوم‌ها برابر عقد متقابل واجب است.
3. حفظ جان مقدم بر حفظ مال است.
88/2/31

آیا اهمال و مسامحه در امداد که منجر به نقص عضو یا موت مصدوم گردد، موجب ضمان و دیه میباشد؟
1. تقصیر در امدادرسانی به مصدوم حرام است.
2. ضمان خسارت برابر تعهد متقابل است.
88/2/31

چنانچه برخی سازمانها یا امدادگران ما را از اقدام امدادگری و امدادرسانی نهی نمایند؛ ولی اطمینان داریم که میتوانیم مصدوم را نجات دهیم و یا در نجات مصدوم کمک کنیم، وظیفه شرعی چیست؟
1. در صورت انحصار امداد نهی از آن حرام است.
2. در صورت انحصار امداد با صرف نهی سازمان، حکم شرعی یعنی لزوم حفظ جان و مال محترم ساقط نمیشود مگر آنکه سازمان متبوع مانع شود.
88/2/31

اگر مصدوم یا قیّم و بستگان او مانع امداد و نجات حادثه دیده شوند، تکلیف امدادگر چیست؟
1. حفظ جان مصدوم واجب است.
2. در صورت اقدام مؤثّر بستگان مصدوم بر امدادگر لازم نیست.
3. در صورت عدم اقدام آن‌ها یا بیتأثیر بودن اقدام آنان بر امدادگر لازم است.
88/3/1

ترجیح در امدادرسانی

آیا در وجوب امداد و نجات مصدومین تفاوتی بین مسلمان و غیر مسلمان وجود دارد؟
1. امداد مسلمان بر امداد غیر مسلمان مقدم است.
88/2/31

در مقام تزاحم امداد، ترجیح با چه مصدومینی میباشد؟ و معیارهای ترجیح چیست؟
1. اسلام بر کفر، عدل بر فسق، علم بر جهل، خدمت بر خیانت و... سبب ترجیح در موارد تزاحم‌اند.
2. امداد اعلم بر امداد عالم، امداد اَعْدل بر امداد عادل، امداد اتقی بر امداد تقیّ رجحان دارد.

بستگی نجات بعضی بر مرگ دیگری

اگر نجات تعداد زیاد از مسلمین متوقف بر مرگ تعداد دیگری باشد مثل اینکه برای نجات بیست نفر که در طبقه سوم ساختمان قرار دارند باید بخشی از طبقه دوم را تخریب کرد که این کار موجب مرگ پنج نفر میشود که در طبقه اول گرفتار شده‌اند، وظیفه چیست؟ و در صورتی که انجام این کار موجب مرگ افراد شود آیا این موت دیه دارد یا نه و اگر دیه دارد بر عهده کیست؟
1. کشتن مسلمانی برای نجات افراد بیشتر از مسلمانان حرام است.
2. کشتن یک فرد مسلمان در صورت امکان حیات او اگر عمد یا شبه عمد یا خطای محض باشد هر کدام حکم خاص خود را دارد.
آیا چشم پوشی از حیات بعضی مصدومین یا عدم امدادرسانی به آنان که به منظور از بین بردن بیماریهای مهلک و مسری و پیشگیری از تلف شدن جمع زیادی از مردم آن منطقه صورت میگیرد، جائز است یا نه؟ در صورت جواز دیه دارد یا نه؟ و بر عهده چه کسی میباشد؟
در صورت علم یا اطمینان به سرایت بیماری مهلک ترک امداد مصدومان جائز است و دیه بر مأمور امداد رسانی نیست.
88/2/31

تصرف در مال دیگری برای نجات انسانی

انسان زنده‌ای که از زیر آوار بیرون آورده میشود، بر اثر نخوردن غذا و غیره (مثلاً کودکی که بر اثر نبود شیر و دارو) ممکن است جان بدهد، آیا میتوان از مواد غذایی، دارو و وسایل دیگران بدون اذن آن‌ها برای نجات این‌گونه افراد استفاده کرد؟ ضمانت مال به عهده چه کسی است؟
1. استفاده از اموال یادشده در حال ضرورت جائز است.
2. ضمان آن به عهدۀ مصدوم یا ولیّ اوست مگر آنکه سازمانِ متعهدِ به امداد بودجه‌ای برای اینگونه هزینه‌ها داشته باشد.
88/3/1

اگر نجات انسان مشروط به تخریب با استفاده از اموال دیگران باشد، ضامن اموال کیست؟ اگر امدادگر ضامن باشد ممکن است در خیلی از موارد به همین علت از نجات مصدوم خودداری کند تکلیف چیست؟
اگر گرفتار شدن کسی که نجات او متوقف بر اتلاف مال دیگری باشد بر اثر جنایت عمدی خود بود آن شخص گرفتار ضامن است و اگر بر اثر حوادث طبیعی و غیر اختیاری بود حکومت اسلامی ضامن است.

لمس و نگاه اضطراری امدادگر به نامحرم

برای نجات افراد حادثه دیده و نیز بیرون آوردن مصدومین و جنازه‌ها از زیر آوار و عدم وجود امدادگر محرم و عدم امکان پوشاندن بدنهای عریان، ناچار به نگاه به بدن نامحرم یا لمس آن هستیم، وظیفه چیست؟
نگاه به بدن نامحرم و لمس آن در حال ضرورت و بدون قصد گناه جائز است.
88/2/31

اگر نجات یک مصدوم متوقف به امری غیر شرعی (مثل خوراندن مشروب الکلی برای مسمومیت یا گازهای خاص) باشد، وظیفه چیست؟
1. در صورت انحصار علاج و اطمینان به تأثیر آن کار غیر مشروع، ارتکاب آن به مقدار ضرورت جائز است.
یکی از راههای اضطراری امداد سرمازده ایجاد تماس بدنی وسیع با بدن امدادگر است در اینصورت اگر امدادگر به جهت تماس با مصدوم سرمازده نامحرم خوف وقوع در مفسده را داشته باشد یا در ملأ عام صورت خوشی ندارد، وظیفه چیست؟
1. حفظ جان محترم لازم است.
2. پرهیز از وقوع در فساد واجب است.
3. در صورت انحصار و نبودن محرم تماس با مصدوم نامحرم جائز است.
4. [اگر] هر گونه فسادی بعداً دامنگیر امدادگر شد [خودش] مسئول خداوند خواهد بود.
88/3/1

تنفس دهان به دهان (CPR) توسط امدادگر برای نامحرم در موارد ذیل چه حکمی دارد:
1. در صورت نبود همجنس و محرم.
2. عدم آشنایی هم جنس و محرم با امور امدادی.
3. حاد بودن حال مصدوم و عدم مجال رسیدن محرم و هم‌جنس.
1. جایز است.
2. جایز است.
3. جایز است.
88/3/1

اگر شخصی نامحرم در حمام یا استخر مصدوم شده باشد آیا پوشاندن بدن وی، پیش از نجات در صورتیکه پوشاندن برایش مضر باشد، مثل گرمازده باز هم واجب است؟ همچنین اگر پوشاندن بدن باعث تأخیر در نجات مصدوم و یا منجر به مرگ وی شود، چطور؟
1. پوشاندن با پارچه نازک و مانند آن که مانع دیدن باشد لازم است.
2. اگر همین مقدار هم مضر باشد لازم نیست.
3. تأخیر درمان که موجب مرگ یا ضرر مصدوم شود جائز نیست.
88/3/1

آیا در عدم جواز لمس و نظر فرقی بین مسلمان و غیرمسلمان میباشد؟
1. نگاه به بدن کافر نامحرم بدون لذّت و بدون ترس از ارتکاب گناه جائز است.
2. لمس بدن کافر نامحرم جائز نیست.
88/3/1

نگاه به بدن مرده نامحرم و لمس آن، همچنین نگاه و لمس عورت میّت در مواردی که برای تشخیص موضوعات احکام شرعی لازم باشد، چه حکمی دارد؟
1. نگاه و همچنین لمس جسد نامحرم برای تشخیص موضوع حکم لازم، جائز است.
2. نگاه و نیز لمس عورت در حال ضرورت جهت تشخیص موضوع حکم لازم، جائز است.
88/3/1

احکام اهل کتاب

ازدواج با اهل کتاب

آیا ازدواج مرد مسلمان با زن زرتشتی موحد جایز است؟
آیا تفاوتی بین حکم ازدواج دائم و موقت در این مورد وجود دارد؟
1. ازدواج دائم مرد مسلمان با زن زرتشتی جایز نیست.
2. ازدواج موقت مرد مسلمان با زن زرتشتی بر خلاف احتیاط است.

طهارت اهل کتاب

آیا اهل کتاب (یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و ارمنیها) نجس هستند؟
اهل کتاب ذاتاً پاک‌اند و اگر بر اثر آلوده شدن به چیزهای نجس، متنجّس شوند، با تطهیر پاک میشوند.
74/1/31

ذبیحه و غذای اهل کتاب

از نظر شما آیا خوردن غذا در رستوران اقلیت‌ها جایز است؟
خوردن ماهی و هر غذایی که محتاج به ذبح نباشد، جایز است.
84/9/15

در صورت پاک بودن اهل کتاب، استفاده از ذبیحه حلال‌گوشت و غذاهای آنان چه حکمی دارد؟
1. استفاده از غذاهای اهل کتاب، در صورتی که به چیزهای نجس - مانند شراب، گوشت خوک و... - آلوده نشده باشد، جایز است.
2. اگر اهل کتاب حیوان حلال‌گوشت قابل ذبح را با نام خدا، رو به قبله ذبح کنند، حلال و پاک است.
74/1/31