آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
چهارم. کَثِیرُ الشک (کسی که بسیار شک می کند)
مسئله 1231. اگر کسی در یک نماز سه بار شک کند، یا در سه نماز پیاپی - مانند نمـاز صبـح و ظـهر و عصر - شک کند، کثیر الشک است و چنانچه فراوانی شک کردن او از غضب یا ترس یا پریشانی حواس نباشد، به شک خود اعتنا نکند.
مسئله 1232. اگر کثیر الشک در بهجا آوردن چیزی از نماز شک کند، چنانچه بهجا آوردن آن، نماز را باطل نمیکند، باید بنا بگذارد که آن را بهجا آورده؛ برای مثال، چنانچه شک کند که رکوع کرده یا نه، باید بنا بگذارد که رکوع کرده است، اما اگر بهجا آوردن آن، نماز را باطل میکند، باید بنا بگذارد که آن را انجام نداده است؛ مثلاً اگر شک کند که یک رکوع انجام داده یا بیشتر، چون اضافه شدن رکوعْ نماز را باطل میکند، باید بنا بگذارد که بیشتر از یک رکوع انجام نداده است.
مسئله 1233. کسی که در یک چیز نماز بسیار شک میکند، چنانچه در چیزهای دیگر نماز شک کند، باید در آن چیزها به حکم شک عمل کند؛ برای مثال، کسی که بسیار شک میکند که سجده کرده یا نه، اگر در انجام دادن رکوع شک کند، باید به حکم شک در رکوع رفتار کند؛ یعنی اگر ایستاده، رکوع را بهجا آورد و اگر به سجده رفته، اعتنا نکند.
مسئله 1234. آن که در نماز مخصوصی - مانند نماز ظهر - بسیار شک میکند، فقط در آن نماز باید به شک خود اعتنا نکند؛ ولی اگر در نماز دیگر - مثلاً در نماز عصر - شک کند، باید به حکم شک رفتار کند.
مسئله 1235. اگر کسی در جای مخصوصی نماز بگزارد، بسیار شک میکند، فقط در آنجا به شک خود اعتنا نکند و با نماز خواندن در غیر آنجا، چنانچه شکی برای او پیش آید، باید به حکم شک عمل کند.
مسئله 1236. اگر انسان شک کند که کثیرالشک شده یا نه، بنا میگذارد که کثیرالشک نشده و باید به حکم شک عمل کند. کثیر الشک تا یقین نکند که به حال معمولی مردم برگشته، باید به شک خود اعتنا نکند.
مسئله 1237. کسی که بسیار شک میکند، اگر شک کند که رکنی را بهجا آورده یا نه و اعتنا نکند و سپس یادش بیاید که آن را بهجا نیاورده، چنانچه مشغول رکن بعد نشده، باید آن را بهجا آورد و اگر مشغول رکن بعد شده، نمازش باطل است؛ برای مثال، چنانچه شک کند که رکوع را بهجا آورده یا نه و به آن اعتنا نکند، و پیش از سجده یادش بیاید که بهجا نیاورده، باید رکوع را بهجا آورد و اگر در سجده یادش بیاید که رکوع را بهجا نیاورده، نماز او باطل است.
مسئله 1238. کسی که بسیار شک میکند، اگر در چیزی که رکن نیست، شک کند که آن را بهجا آورده یا نه و اعتنا نکند و سپس یادش بیاید که آن را انجام نداده، چنانچه از محل بهجا آوردن آن نگذشته، باید آن را انجام دهد و چنانچه از محل آن گذشته، نمازش صحیح است؛ برای مثال، اگر شک کند که حمد را خوانده یا نه و اعتنا نکند و در قنوت یادش بیاید که نخوانده، باید حمد و سوره را بخواند و اگر در رکوع یادش بیاید، نماز او صحیح است.
مسئله 1239. اشخاص وسواسی باید به یقین و شک خود عمل نکنند، بلکه مانند افراد معمولی عمل کنند؛ خواه برای آنان یقین حاصل شود یا نه؛ و اگر همچون افراد معمولی عمل نکنند، در بسیاری از موارد، نماز آنان باطل است.