آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
استثنای هزینه ها
مسئله 2007. هزینهای که برای کسب و تجارت انجام میشود، از سود آن کسر میشود، چنانکه هزینه سالانه خود شخص و عیال و فرزندان او از درآمد سال کسر شده و خمس سودِ مانده پرداخت میشود.
مسئله 2008. اموالی که جزء هزینهاند دو بخش دارند: 1. ابزار ماندنی یا هزینه غیر جاری؛ مانند مسکن، وسیله نقلیه، وسایل خانه و زندگی که پس از استفاده از بین نمیروند و خمس ندارند. 2. هزینههای جاری و غیر ماندنی؛ مانند خوراکیها، نوشیدنیها و دیگر هزینههای از میان رفتنی. از این وسایل هر چه در پایان سال بماند، باید خمس آن را پرداخت کرد.
مسئله 2009. استثنائات هزینههای شخص و عائله او از درآمد کسب دو بخش دارند: 1. هزینههای رایج؛ مانند خوراک روزانه، پوشاک و مسکن متعارف. 2. هزینههای غیر روزانه که شارع مقدّس، آن را واجب کرده باشد؛ مانند سفر حج واجب، کفاره روزه و قسم، دیه و مانند آن؛ همچنین اموری که انجام دادن آنها مستحب باشد، مانند زیارت مشاهد مشرفه، عمره، صدقات مستحب یا انجام دادن آنها مباح باشد، مانند هدیه و مهمانی و سفرهای تفریحی و مانند آن که این امور مباح باید مطابق شأن او باشد.
مسئله 2010. اگر کسی بیشتر از مطابق شأن خود هزینه کرده باشد، به مقدار شأن او، جزء هزینه حساب میشود و بیش از آن، اسراف بوده و باید خمس آن را بپردازد.
مسئله 2011. در امور مباح، مانند هدیه و کادو دادن یا سفرهای تفریحی، هزینهها باید مطابق شأن مکلف باشد؛ برای مثال، اگر کسی قصد سفر تفریحی دارد و همتاهای او با ماشین یا به هتلهای معمولی میروند، اگر او با هواپیما؛ یا به هتلهای گرانقیمت برود، مطابق شأن او نیست، پس باید هزینههای اضافی را محاسبه نماید و خمس آن را بپردازد؛ ولی در سفرهای مستحب و زیارتی هرچند تکرار شود یا در کارهای خیر، هر مقدار بخواهد به امور خیریه کمک کند، اسراف نیست، زیرا در امور آخرت، شأن دنیایی افراد ملاحظه نمیشود. البته اسراف در هیچ مورد روا نیست.
مسئله 2012. اگر کسی به عمدْ جنایتی کرده، پرداختن دیه یا ارش و غرامت - مانند جنایت خطایی - جزء هزینه او شمرده میشود؛ اما اگر کسی بیمبالات است و مال یا جان مردم را از بین میبرد و مجبور میشود کفاره، دیه و غرامت بپردازد، بعید است این هزینهها جزء هزینه او محسوب شود و در اینگونه موارد نیز باید خمس آن را بپردازد.
مسئله 2013. اگر در هزینه بودن مالی شبهه باشد، یعنی شک کرده پولی که مصرف شده است آیا صرف هزینه زندگی شده یا به مصرف غیر هزینه رسیده است؛ برای مثال، شخص نمیداند فلان مبلغ را به کسی قرض داده یا صرف هزینه زندگی کرده است، در این صورت، نسبت به این مقدار، برائت جاری میشود و لازم نیست خمس آن را بدهد. البته بعد از رفع شبهه، حکم آن معلوم خواهد شد.