آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
نیّت روزه
مسئله 1632. نیّت روزه، آن است که انسان تصمیم داشته باشد برای انجام دادن فرمان خدا از اول صبح تا مغرب، کاری که روزه را باطل میکند، عمداً انجام ندهد. لازم نیست تصمیم یادشده را به تفصیل از دل بگذراند؛ یا آن را بر زبان آورد، بلکه همینکه به صورت اجمال بداند، کافی است.
مسئله 1633. قصد قربت در نیّت روزه، انجام دادن آن به فرمان خداست؛ حتی اگر انگیزه روزهدار خوف از جهنم و شوق به بهشت باشد، کافی است. قصد ریا و خودنمایی پیش از روزه، مانع تحقق آن است و پس از تحقق روزه، آن را باطل میکند و نمیتوان قبل از ظهر، تجدید نیّت کرد.
مسئله 1634. در ماه رمضان لازم نیست نیّت کند که روزۀ ماه رمضان میگیرم؛ بلکه اگر نداند یا فراموش کند یا غفلت کند که ماه رمضان است و روزۀ دیگری را نیت کند، روزۀ ماه رمضان حساب میشود.
مسئله 1635. اگر بداند ماه رمضان است و بهعمد، نیّت روزۀ غیر ماه رمضان کند، نه از ماه رمضان حساب میشود؛ نه روزهای که قصد کرده است، زیرا در ماه رمضان غیر از روزۀ ماه رمضان واقع نمیشود؛ حتی اگر گمان کند که روزۀ غیر ماه رمضان، در آن ماه صحیح است و سپس متوجه شود که صحیح نیست، نمیتواند با تجدید نیّت، از روزۀ دیگر به روزه ماه رمضان عدول کند و هیچ کدام صحیح نیست.
مسئله 1636. چنانچه در ماه رمضان نیّت روزۀ قضای رمضان گذشته کند، روزۀ او نسبت به هر دو رمضان باطل است، زیرا آنچه وظیفه او بوده، نیّت نکرده و آنچه نیت کرده، واقع نشده است؛ حتی اگر نذر کند چنانچه در ماه رمضان در سفر باشد، روزۀ قضای رمضان گذشته را بگیرد، نذر و روزۀ او هردو باطلاند.
مسئله 1637. کسی که در غیر ماه رمضان چند نوع روزه، مانند قضا، اجاره، کفاره و نذر، بر عهده دارد و میخواهد بگیرد، باید در نیّت معیّن کند که کدام یک از آنها را قصد کرده است.
مسئله 1638. اگر کسی به اجمال بداند روزۀ واجبی بر عهده اوست، ولی نمیداند روزۀ قضا یا استیجاری است، چنانچه یک روز به قصد آنچه در ذمّه اوست روزه بگیرد، آن واجبْ ادا میشود.
مسئله 1639. در روزهداری، علم تفصیلی به همه آنچه روزه را باطل میکند، لازم نیست و همین که به اجمال، ترک آنها را نیّت کند کافی است، بنابراین اگر روزهدار قصد دارد همۀ مفطرات را ترک کند، ولی عملی که در واقع مُفْطِر است، به گمان او مفطر نیست و قصد کند آن را انجام دهد، تا زمانی که مرتکب آن نشود، روزه او صحیح است.
مسئله 1640. افرادی که برای تشخیص ماه رمضان راهی ندارند - مانند اسیر، زندانی یا نابینای فاقد امکانات و اطلاعات - باید بر اساس گمان خود، یک ماه را رمضان قرار دهند و همان ماه برای آنان حکم ماه رمضان را خواهد داشت و در این صورت، در نیّت، تعیین هم لازم است.
مسئله 1641. اگر روزهدار در روزۀ واجب معیّن - مانند ماه رمضان - قصد کند که نیّت روزه را قطع نماید، یا مردّد شود که روزه را ادامه دهد یا نه، روزهاش باطل میشود. چنانچه پیش از ظهر توبه کند، نمیتواند نیّت روزه را تجدید کند و فرقی هم بین نیّت قطعِ کنونی یا آینده نیست؛ ولی باید تا مغرب به رسم ادب امساک نماید و پس از ماه رمضان قضا کند. این حکم برای کسی که در بین روز، انجام دادن یکی از مفطرات را - که به آن نیّت قاطع گویند - قصد نماید، بار میشود، اگرچه آن را انجام ندهد، چون در نهادش قصد ترک روزه کرده و داعی برای روزه ندارد؛ ولی کفّاره ندارد، چون کفّاره متوقّف بر تحقّق افطار عمدی است و تنها با قصد چیزی که روزه را باطل میکند، کفاره واجب نمیشود.
مسئله 1642. اگر در طول روز ماه رمضان، نیّت روزه نکرد و تا غروب هم چیزی که روزه را باطل میکند انجام نداد، یا بدون نیّت روزه خوابید و تمام روز را خواب ماند، در این صورتها، هرچند مفطری انجام نداده؛ ولی روزه نداشته و قضا دارد، چون این امساک و ترک مفطرات به قصد روزه نبوده است و اگر عمداً چیزی بخورد، کفاره هم بر او واجب میشود.
وقت نیّت
مسئله 1643. وقت اختیاری نیّت روزۀ واجب معیّن - مثل ماه رمضان و نذر معیّن - تا پیش از اذان صبح است، به گونهای که آغاز روزه از طلوع فجر، با نیّت همراه باشد و برای حصول اطمینان، مقداری پیش از طلوع صبح یا از هنگام شب، نیّت روزه کند و از اذان صبح تأخیر نیندازد که تأخیر از آن جایز نیست.
مسئله 1644. اگر نداند یا فراموش کند که ماه رمضان است و پیش از ظهر متوجه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد، باید نیّت کند و روزۀ او صحیح است و اگر مُفطری انجام داده، یا بعد از ظهر متوجه شود که ماه رمضان است، روزۀ او باطل است و قضا دارد؛ ولی باید تا مغرب از کاری که روزه را باطل میکند، خودداری نماید.
مسئله 1645. اقوا آن است که انسان در هر شـب از مـاه رمضان، برای روزۀ فردای آن، نیّت کند و اگرچه از آغاز ماه، نیّت روزۀ همۀ ماه را نموده و آن را به صورت استمراری داشته باشد، صحیح است. در روزۀ غیر ماه رمضان - مانند روزۀ کفاره، نذر یا بدل هَدی - هم باید برای هر روز به صورت جداگانه نیّت کند و اگر بنا دارد مثلاً یک هفته روزه بگیرد، چنانچه در آغاز آن، نیّت همۀ آن ایام را نموده و آن قصد را به صورت پیاپی داشته باشد، کافی است.
مسئله 1646. در روزۀ واجبی که وقت آن معیّن نیست - همچون روزۀ قضا، کفاره و نذر مطلق ـ، وقت اختیاری و اضطراری نیّت، تا اوّل ظهر است، بنابراین کسی که نیّت کرده روزۀ واجب غیرمعیّنی - مثل قضا یا کفاره - بگیرد و سپس منصرف شود و قصد افطار کند و بدون آنکه مفطری انجام دهد، دوباره تصمیم بر روزه بگیرد، میتواند پیش از ظهر دوباره نیّت کند و روزۀ او صحیح است، مگر اینکه قصد ریا کرده باشد که قابل اصلاح نبوده و تجدید نیّت اثری ندارد.
مسئله 1647. وقت نیّت روزه مستحبی از آغاز شب است تا موقعی که به اندازه نیت کردن، به مغرب مانده باشد، بنابراین اگر تا این وقت کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد و در آن زمان، نیّت روزۀ مستحبی کند، روزۀ او صحیح است.
مسئله 1648. اگر کسی نذر کرده که روز معیّنی روزه بگیرد و آن را فراموش کند و پیش از ظهر متوجه شود، چنانچه کاری که روزه را باطل میکند انجام نداده باشد و نیّت کند، روزۀ او صحیح است؛ وگرنه باطل است.
مسئله 1649. کسی که روز خاصّی را نذر روزه کرده و در آن روز بدون نیت نذر، روزه گرفته، روزۀ او برای نیّتی که کرده صحیح است؛ اما برای نذر او کافی نیست.
مسئله 1650. عدول و تغییر نیّت از روزهای به روزه دیگر درست نیست؛ چه هر دو واجب، یا هر دو مستحب، یا یکی واجب و دیگری مستحب باشد.