آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
نماز مستحب
مسئله 805. نماز واجب را فریضه و نماز مستحب را نافله گویند. نماز نافله زیاد است. برخی از آنها به نماز فریضه مرتبط است و برخی دیگر به زمانها و مکانهای خاص یا امور و شرایط ویژه ارتباط دارند. اقامۀ نماز، در هر حال به عنوان بندگی مطلق خدا، ثواب دارد؛ ولی نافله شبانهروز، بهویژه نافلۀ شب، ثواب بیشتری دارد.
مسئله 806. نافلۀ نماز ظهر، هشت رکعت، نافلۀ نماز عصر هشت رکعت، نافلۀ نماز مغرب چهار رکعت، نافلۀ نماز عشاء دو رکعت (نشسته خوانده شود)، نافلۀ نماز شب یازده رکعت، نافلۀ نماز صبح دو رکعت، نافلۀ روز جمعه بیست رکعت است؛ یعنی چهار رکعت بر شانزده رکعت نافلۀ نماز ظهر و عصر افزوده میشود.
مسئله 807. هشت رکعت از یازده رکعت نماز شب به نیّت نافلۀ شب و دو رکعت آن به نیّت نماز شفع و یک رکعت آن به نیّت نماز وتر اقامه میشود.
احکام نماز مستحبی
مسئله 808. نمازهای نافله را حتماً باید دو رکعتی بهجا آورد، مگر نماز وتر که یک رکعت است. نمازهای نافله را میتوان نشسته انجام داد، هرچند برای ایستادن عذری نباشد و لازم نیست دو رکعت نشسته را یک رکعت حساب کرد.
مسئله 809. نافلۀ نماز ظهر و عصر، در سفری که نماز واجبْ قصر است، ساقط میشود و نافلۀ عشاء را میتوان به امید مطلوب بودن بهجا آورد.
وقت نافله های شبانه روز
مسئله 810. نافلۀ نماز ظهر، پیش از نماز ظهر انجام میشود و وقت فضیلت آن، از اول ظهر تا موقعی است که سایۀ پدید آمده از ظهر (نه اصل سایه) به مقدار دو هفتمِ اندازۀ شاخص شود؛ مثلاً اگر شاخصی هفت قدم (پا) بود، سایهای که از اول ظهر پدید آمده به دو قدم (پا) برسد، وقت فضیلت آن زائل میشود؛ اما اصل وقت نافله، تا آخرین فرصت وقت نماز ظهر ادامه دارد.
مسئله 811. نافلۀ نماز عصر، پیش از نماز عصر انجام میشود و وقت فضیلت آن، تا موقعی است که سایۀ پدید آمده از اول ظهر به مقدار چهار هفتمِ اندازۀ شاخص شود و پس از آن، وقت فضیلت زائل میشود؛ اما اصل وقت نافله، تا آخرین فرصت نماز عصر باقی است.
مسئله 812. وقت فضیلت نافلۀ نماز مغرب که پس از آن انجام میشود، تا زوال سرخی طرف مغرب - که بر اثر غروب آفتاب پدید میآید - ادامه دارد؛ اما اصل وقت آن، تا آخرین فرصت نماز مغرب است، هرچند سزاوار است پس از زوال سرخی طرف مغرب، قصد ادا یا قضا نشود.
مسئله 813. وقت نافله عشاء که بعد از آن بهجا آورده میشود، تا نیمۀ شب ادامه دارد و در شبهای خاص که نافلههای مخصوص دارد، میتوان نافله عشاء را پس از انجام دادن آنها بهجا آورد.
مسئله 814. وقت نافلۀ صبح که پیش از آن انجام میشود، از اول صبح صادق است تا پدید آمدن سرخی در طرف مشرق و میتوان آن را به همراه نافلۀ شب، بدون فاصله بهجا آورد.
مسئله 815. وقت نافلۀ شب، از اول نصف شب تا اول صبح صادق است و افضل، آن است که در سحر و نزد یک به اذان صبح انجام شود، چنانکه تفریق آن در مدت نیمه شب، فضیلت دارد.
مسئله 816. مسافر و کسی که انجام نافله شب برای او بعد از نصف شب دشوار است، میتواند آن را قبل از نصف شب به جا آورد. سالمند و نوسال، در این حکم، یکساناند.
مسئله 817. انجام دادن نافله در وقت فریضه، مادامی که موجب فوت وقت آن نشود، جایز است. نیز خواندن نماز مستحب، برای کسی که نماز قضا یا نماز واجب دیگری به عهده دارد، جایز است.
مسئله 818. انجامدادن نماز غُفیله بین نماز مغرب و عشاء ثواب دارد و سزاوار است از زوال سرخی طرف مغرب تأخیر نشود و کیفیت آن، این است که در رکعت اول پس از حمد، بهجای سوره این آیات خوانده شود: ﴿وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیْهِ فَنادی فِی الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمینَ * فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ نَجَّیْناهُ مِنَ الْغَمِّ وَ کَذلِکَ نُنْجِی الْمُؤْمِنینَ﴾ (انبیاء/87 و 88) و در رکعت دوم، پس از حمد، بهجای سوره این آیه خوانده شود: ﴿وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلَّا هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَةٍ إِلَّا یَعْلَمُها وَ لا حَبَّةٍ فی ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلَّا فی کِتابٍ مُبینٍ﴾. (انعام/59)