آیت الله العظمی عبدالله جوادی آملی
مرجع تقلید شیعه
احکام غسل میّت
مسئله 568. واجب است میّت را سه غسل بدهند. 1. به آبی که با سدر مخلوط باشد. 2. به آبی که با کافور مخلوط باشد. 3. با آب خالص.
مسئله 569. سدر و کافور باید به اندازهای بسیار نباشد که آب را مضاف کند و به اندازهای هم کم نباشد، که نگویند سدر و کافور با آب مخلوط شده است.
مسئله 570. اگر سدر و کافور به اندازهای که لازم است پیدا نشود، به احتیاط واجب مقداری که به آن دسترسی دارند، در آب بریزند.
مسئله 571. کسی که برای حج یا عمره احرام بسته است، اگر پیش از تمام کردن اعمال و خروج از احرام بمیرد، نباید او را با آب کافور غسل دهند و به جای آن باید با آب خالص غسلش بدهند.
مسئله 572. اگر سدر و کافور یا یکی از اینها پیدا نشود یا استعمال آن جایز نباشد - مثل آنکه غصبی باشد - باید به جای هر کدام که ممکن نیست، میّت را با آب خالص غسل بدهند.
مسئله 573. کسی که میّت را غسل میدهد، باید مسلمان دوازده امامی و عاقل باشد و مسائل غسل را هم بداند و به احتیاط واجب بالغ باشد.
مسئله 574. کسی که میّت را غسل میدهد، باید قصد قربت داشته باشد؛ یعنی غسل را برای انجام دادن فرمان خدای عالم بهجا آورد و اگر به همین نیّت تا پایان غسل سوم باقی باشد، کافی است و تجدید نیت لازم نیست.
مسئله 575. غسل بچۀ مسلمان، اگرچه از زنا باشد، واجب است و غسل، کفن و دفن کافر و اولاد او جایز نیست و کسی که از بچگی دیوانه بوده و به حال دیوانگی بالغ شده، چنانچه پدر یا مادر او مسلمان باشد، باید او را غسل داد و اگر هیچ یک از آنان مسلمان نباشد، غسل دادن او جایز نیست. کودکانی که در کشور اسلامی به سر میبرند و شناسنامه اسلامی ندارند، در حکم مسلماناند.
مسئله 576. بچۀ سقطشده، اگر چهار ماهه بوده یا ساختمان بدن او کامل شده باشد، باید او را غسل بدهند و اگر چهار ماه ندارد یا ساختمان بدن او کامل نشده، در پارچهای بپیچند و بیغسل دفن کنند.
مسئله 577. اگر مردْ زن را و زنْ مرد را غسل دهد، باطل است؛ ولی زن میتواند شوهر خود را غسل دهد و شوهر هم میتواند همسر خود را غسل دهد، اگرچه به احتیاط مستحب، زنْ شوهر خود و شوهر نیز زن خود را غسل ندهد.
مسئله 578. کسی که کشتن او به رجم یا قصاص و مانند اینها واجب شده است، درصورتیکه پیش از اجرای حکم، غسلهای سهگانۀ میت را انجام داده باشد، غسل دادنش واجب نیست، اگرچه پس از غسل، از او حدث اصغر یا اکبر سر زده باشد.
مسئله 579. مرد میتواند دختر بچهای را که سن او از سه سال بیشتر نیست، غسل دهد و زن هم میتواند پسر بچهای را که سه سال بیشتر ندارد، غسل دهد.
مسئله 580. اگر برای غسل دادن میّتی که مرد است، مردی پیدا نشود، خانمهایی که با او نسبت دارند و محرماند - مثل مادر، خواهر، عمّه و خاله - یا به سبب شیر خوردن با او محرم شدهاند، میتوانند غسلش بدهند؛ نیز چنانچه برای غسل میّت زن، خانم دیگری نباشد، مردهایی که با او نسبت دارند و محرماند، یا به سبب شیر خوردن با او محرم شدهاند، میتوانند وی را از زیر لباس غسل دهند.
مسئله 581. اگر میّت و کسی که او را غسل میدهد، هر دو، مرد یا خانم یا زن و مردی باشند که محرم یکدیگرند، جایز است غیر از عورت، جاهای دیگر بدن میّت برهنه باشد.
مسئله 582. نگاه کردن به عورت میّت حرام است و غسلدهندۀ او اگر نگاه کند، معصیت کرده؛ ولی غسل میّت باطل نمیشود.
مسئله 583. اگر جایی از بدن میّت نجس باشد، باید پیش از غسل دادن آن قسمت، آنجا را آب بکشند و به احتیاط مستحب تمام بدن میت، پیش از شروع به غسل پاک باشد.
مسئله 584. غسل میّت، همانند غسل جنابت است و به احتیاط واجب تا غسل ترتیبی ممکن است، میّت را غسل ارتماسی ندهند و به احتیاط مستحب در غسل ترتیبی هیچ یک از سه قسمت بدن را در آب فرو نبرند، بلکه آب را روی آن بریزند، هرچند فروبردن در آب جایز است.
مسئله 585. کسی را که در حال حیض یا در حال جنابت مرده، لازم نیست غسل حیض یا غسل جنابت بدهند، بلکه همان غسل میّت برای او کافی است.
مسئله 586. جایز نیست که برای غسل دادن میّت مزد بگیرند، ولی مزد گرفتن برای کارهای مقدماتی غسل - مثل نظافت و شستوشوی میت و مانند آن - حرام نیست.
مسئله 587. اگر آب پیدا نشود، یا استعمال آن مانعی داشته باشد، باید عوض هر یک از سه غسل، میّت را یک تیمم بدهند.
مسئله 588. اگر به جهت نبودن آبْ میّت را تیمّم دهند و پس از آن آب پیدا شود، درصورتیکه خوفی بر میّت در تأخیر دفن نیست، باید آن را غسل بدهند و تحنیط و کفن کنند و چنانچه نماز بر او خواندهاند، بنا بر أحوط، دوباره بخوانند.
مسئله 589. کسی که میّت را تیمم میدهد، میتواند در صورت امکان، دست میّت را به زمین بزند و به صورت و پشت دستهای او بکشد و اگر به این صورت ممکن باشد، لازم نیست به دست زنده هم او را تیمم داد، اگرچه احتیاط استحبابی، جمع است.
مسئله 590. غسل دادن میّت مسلمان و کفن کردن او واجب است؛ ولی دو گروه از این حکم مُستثنا هستند:
یکم. «شهیدان راه خدا» یعنی کسانی که در میدان جهاد در راه اسلام، همراه پیامبر صلیاللهعلیهوآله یا امام معصوم علیهالسلام یا نائب خاص او کشته شدهاند؛ همچنین کسانی که در حال غیبت امام زمان - ارواحنا فداه - برای دفاع در برابر دشمنان اسلام کشته میشوند؛ خواه مرد باشند، یا زن؛ بزرگ باشند یا کودک. در این گونه موارد، غسل و کفن و تحنیط واجب نیست، بلکه باید آنها را با همان لباسهایشان پس از خواندن نماز دفن کنند.
دوم. «کسانی که قتل آنها به عنوان قصاص یا حدّ شرعی واجب شده است» و به فرمان حاکم شرع، مراسم غسلهای سهگانه میّت را خودشان در حال حیات انجام میدهند؛ سپس دو قسمت از قسمتهای سهگانۀ کفن را - یعنی لنگ و پیراهن - میپوشند و مانند میّت تحنیط میکنند و پس از کشته شدن، قطعۀ سوم را بر آنها میپوشانند و نماز بر آنها خوانده و به همان حال دفنشان میکنند و لازم نیست خون را از بدن و کفن آنها بشویند؛ حتی اگر بر اثر ترس و وحشت خود را نجس کنند، تکرار غسل لازم نیست.
مسئله 591. حکم مسئلۀ گذشته برای شهید، دربارۀ کسانی است که در میدان جنگ کشته شده باشند؛ یعنی پیش از آنکه وی را از میدان جنگ بیرون ببرند، جان داده باشد؛ نیز همین حکم ثابت است، اگر او را به صورت مجروح از میدان جنگ خارج سازند و در بیمارستان یا غیر آن از دنیا برود، تا وقتی که جنگ ادامه دارد و اگر پس از سپری شدن جنگ بمیرد، احتیاط واجب، غسل و تحنیط و کفن کردن اوست. البته ثواب شهید را دارد.
مسئله 592. در جنگهای امروز که میدانهای جنگ وسعت دارد و گاه کیلومترها یا فرسخها مسافت را دربرمیگیرد و گلولههای دشمن و مانند آن، تا مسافت دوری میرسد، تمام این صحنه که مرکز تجمّع سربازان است، میدان جنگ شمرده میشود؛ ولی اگر دشمن با بمباران، افرادی را به دور از جبهههای جنگ به قتل برساند، احکام بالا در مورد آنها جاری نیست.
مسئله 593. هرگاه به علتی شهید برهنه شده باشد، باید او را کفن کنند و بدون غسل دفن کنند.