آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
آب مطلق و مضاف
اشاره
«مسألۀ 23» آب یا مطلق است یا مضاف؛ آب مضاف آبى است که آن را از چیزى بگیرند - مثل آب هندوانه و گلاب - یا با چیزى مخلوط شده باشد که دیگر به آن آب نگویند - مثل آبى که با گِل و مانند آن مخلوط شود - و غیر اینها آب مطلق است که بر پنج قسم است:
اوّل: آب کُر. دوم: آب قلیل. سوم: آب جارى. چهارم: آب باران. پنجم: آب چاه.
1 - آب کُر
«مسألۀ 24» آب کُر بنابر احتیاط مقدار آبى است که اگر در ظرفى که درازا و پهنا و عمق آن هر یک سه وجب و نیم است بریزند، آن ظرف را پُر کند، گرچه گنجایش ظرفى که درازا و پهنا و عمق آن هر یک سه وجب باشد کافى است و وزن آن بیست مثقال کمتراز صد و بیست و هشت من تبریز است و به حسب کیلوى متعارف، تقریباً 384 کیلوگرم مى شود.
«مسألۀ 25» کُر بودن آب به سه طریق ثابت مى شود:
اوّل: خود انسان به کر بودن آن اطمینان پیدا کند. دوم: دو مرد عادل به کر بودن آن خبر دهند، گرچه خبر دادن یک نفر نیز چنانچه موجب اطمینان شود، کفایت مى کند.
سوم: گفتن «ذو الید» (یعنى کسى که آب در اختیار اوست)، مثلاً اگر صاحب خانه خبر دهد که آب به قدر کُر است، کُر بودن آن ثابت مى شود.
«مسألۀ 26» اگر عین نجس مانند ادرار و خون به آب کُر برسد، چنانچه به واسطه آن بو یا رنگ یا مزۀ آب تغییر کند، آب کُر نجس مى شود و اگر تغییر نکند نجس نمى شود.
«مسألۀ 27» اگر بوى آب کُر به واسطه غیر نجاست تغییر کند، نجس نمى شود.
«مسألۀ 28» اگر عین نجس مانند ادرار، به آبى که بیشتر از کُر است برسد و بو یا رنگ یا مزۀ قسمتى از آن را تغییر دهد، چنانچه مقدارى که تغییر نکرده کمتر از کُر باشد، تمام آب نجس مى شود و اگر به اندازه کُر یا بیشتر باشد، فقط مقدارى که بو یا رنگ یا مزۀ آن تغییر کرده نجس مى شود.
«مسألۀ 29» آب فوّاره اگر متصل به کُر باشد، بنابر احتیاط آب نجس را در صورتى پاک مى کند که با آن مخلوط شود، ولى اگر قطره قطره روى آب نجس بریزد، آن را پاک نمى کند، مگر این که فواصل قطرات کم باشد و آب با فشار به گونه اى بریزد که متصل به حساب آید و با آب نجس مخلوط شود که در این صورت کفایت مى کند.
«مسألۀ 30» اگر چیز نجس را زیر شیرى که متصل به کُر است بشویند، آبى که از آن چیز مى ریزد اگر متصل به کُر باشد و بو یا رنگ یا مزۀ نجاست نگرفته باشد و پس از بستن شیر اجزاى نجس در آن نباشد پاک، وگرنه نجس است.
«مسألۀ 31» اگر مقدارى از آب کُر یخ ببندد و باقى آن بقدر کُر نباشد، چنانچه نجاست به آن برسد، نجس مى شود و هر مقدار از یخ که آب شود نیز نجس است.
«مسألۀ 32» آبى که قبلاً به اندازه کُر بوده و انسان شک دارد که از کُر کمتر شده یا نه، مثل آب کُر است، یعنى چیز نجس شده را پاک مى کند و اگر نجاستى هم به آن برسد نجس نمى شود، ولى آبى که کمتر از کر بوده و انسان شک دارد که به مقدار کُر شده یا نه، حکم آب کُر را ندارد.
«مسألۀ 33» اگر انسان نداند که آبى به اندازۀ کُر هست یا نه و نیز نداند که قبلاً کُر بوده یا قلیل، چنانچه به واسطۀ ملاقات با نجاست، بو یا رنگ و یا مزۀ آن تغییر نکند، نجس نمى شود و براى پاک کردن چیزى که نجس شده، حکم آب قلیل را دارد.
2 - آب قلیل
«مسألۀ 34» آب قلیل آبى است که از زمین نجوشد و از مقدار کُر کمتر باشد.
«مسألۀ 35» اگر آب قلیل روى چیز نجس بریزد یا چیز نجس به آن برسد، نجس مى شود، ولى اگر از بالا با فشار روى چیز نجس بریزد، مقدارى که به آن چیز مى رسد نجس و هر چه بالاتر از آن است پاک مى باشد، و نیز اگر مثل فوّاره با فشار از پایین به بالا رود، در صورتى که نجاست به بالا برسد پایین نجس نمى شود، ولى اگر نجاست به پایین برسد بالا نجس مى شود.
«مسألۀ 36» آب قلیلى که براى برطرف کردن عین نجاست روى چیز نجسى ریخته شده و از آن جدا مى گردد، نجس است. همچنین باید از آب قلیلى هم که بعد از برطرف شدن عین نجاست براى آب کشیدن چیز نجس روى آن مى ریزند و از آن جدا مى شود، اجتناب کرد؛ ولى آبى که با آن مخرج ادرار و مدفوع شسته شده با پنج شرط پاک است:
اوّل: آن که بو یا رنگ یا مزۀ نجاست نگرفته باشد. دوم: نجاستى از خارج به آن نرسیده باشد. سوم: نجاست دیگرى مثل خون، همراه ادرار یا مدفوع بیرون نیامده باشد. چهارم: ذرّه هاى مدفوع در آب پیدا نباشد. پنجم: بیشتر از مقدار معمول، نجاست به اطراف مخرج نرسیده باشد.
3 - آب جارى
«مسألۀ 37» آب جارى آبى است که از زمین بجوشد و جریان داشته باشد - مانند:
آب چشمه و قنات - و یا متصل به ماده اى - مانند برف - باشد که عرفاً باعث استمرار جریان آن شود.
«مسألۀ 38» آب جارى اگرچه کمتر از کُر باشد، چنانچه نجاست به آن برسد تا وقتى بو یا رنگ یا مزۀ آن به واسطۀ نجاست تغییر نکرده، پاک است.
«مسألۀ 39» اگر نجاستى به آب جارى برسد، مقدارى از آن که بو یا رنگ یا مزه اش
به واسطۀ نجاست تغییر کرده، نجس است و طرفى که متصل به چشمه است، اگرچه کمتر از کُر باشد پاک است و آبهاى دیگر نهر، اگر به اندازه کُر بوده یا به واسطۀ آبى که تغییر نکرده به آب طرف چشمه متصل باشند، پاک وگرنه نجس اند.
«مسألۀ 40» آب چشمه اى که جارى نیست ولى به گونه اى است که اگر از آن بردارند باز مى جوشد، حکم آب جارى را دارد، یعنى اگر نجاست به آن برسد، تا وقتى که بو یا رنگ یا مزۀ آن به واسطۀ نجاست تغییر نکرده، پاک است؛ ولى اگر جوشش آن ضعیف و غیر محسوس باشد، بنابر احتیاط حکم آب راکد را دارد.
«مسألۀ 41» آب راکد کنار نهر که متصل به آب جارى است، در نجس نشدن حکم آب جارى را دارد.
«مسألۀ 42» چشمه اى که مثلاً در زمستان مى جوشد و در تابستان از جوشش مى افتد، فقط وقتى که مى جوشد حکم آب جارى را دارد.
«مسألۀ 43» آب حوض حمام و مانند آن اگرچه کمتر از کُر باشد، چنانچه به خزینه اى که آب آن به اندازۀ کُر است متصل باشد، مثل آب جارى است.
«مسألۀ 44» آب لوله هاى حمام که از شیرها و دوشها مى ریزد و همچنین آب لوله هاى ساختمان ها اگر متصل به کُر باشند، در حکم آب کُر است.
«مسألۀ 45» آبى که روى زمین جریان دارد، ولى از زمین نمى جوشد و متصل به ماده اى مانند برف که عرفاً موجب استمرار جریان آن شود نیز نمى باشد، چنانچه کمتر از کُر باشد و نجاست به آن برسد نجس مى شود؛ اما اگر با فشار جریان داشته باشد و قسمتى از آن با نجاست تماس پیدا کند، قسمت هاى قبل از آن نجس نمى شود.
4 - آب باران
«مسألۀ 46» اگر به چیز نجسى که عین نجاست در آن نیست یک مرتبه باران ببارد، هر جایى که باران به آن برسد پاک مى شود، ولى باریدن دو سه قطره فایده ندارد، بلکه باید به گونه اى باشد که بگویند باران مى آید و در زمین سخت مانند آسفالت آب جارى
شود، و در فرش و لباس و مانند اینها باید آب نفوذ کند، ولى فشار دادن لازم نیست.
«مسألۀ 47» اگر باران به عین نجس ببارد و به جاى دیگر ترشّح کند، چنانچه عین نجاست همراه آن نباشد و بو یا رنگ یا مزۀ نجاست نگرفته باشد پاک است. پس اگر باران بر خون ببارد و ترشّح کند، چنانچه ذرّه اى خون در آن باشد یا بو، رنگ یا مزۀ خون گرفته باشد، نجس مى باشد.
«مسألۀ 48» اگر بر سقف عمارت یا روى بام آن عین نجاست باشد، تا وقتى باران به بام مى بارد، آبى که به چیز نجس رسیده و از سقف یا ناودان مى ریزد پاک است و بعد از قطع شدن باران، اگر معلوم باشد آبى که مى ریزد به چیز نجس رسیده است، نجس مى باشد.
«مسألۀ 49» اگر بر زمین نجسى باران ببارد پاک مى شود و اگر باران بر زمین جارى شود و در حال اتصال به آبى که باران بر آن مى بارد، به جاى نجسى که زیر سقف است برسد، آن را نیز پاک مى کند.
«مسألۀ 50» خاک نجسى که به واسطۀ باران گِل شده و آب آن را فراگرفته است، پاک است، اما اگر فقط رطوبت به آن برسد پاک نمى شود.
«مسألۀ 51» اگر آب باران در جایى جمع شود - اگرچه کمتر از کُر باشد - مادامى که باران بر آن مى بارد، چنانچه چیز نجسى را در آن بشویند و آب، بو یا رنگ یا مزۀ نجاست نگیرد، آن چیز نجس پاک مى شود.
«مسألۀ 52» اگر بر فرش پاکى که روى زمین نجس است باران ببارد و آب باران به زمین نجس نیز برسد، فرش نجس نمى شود و زمین هم پاک مى گردد، ولى چنانچه فرش با زمین فاصله داشته باشد و آب باران از فرش عبور کرده و بر روى زمین بچکد، بنابر احتیاط زمین پاک نمى شود.
«مسألۀ 53» اگر آب باران یا آب دیگر در گودالى جمع شود و کمتر از کُر باشد، چنانچه بعد از قطع شدن باران نجاست به آن برسد، نجس مى شود.
«مسألۀ 54» اگر آب حوض نجس باشد و باران بر آن ببارد، بنابر احتیاط به شرطى
پاک مى شود که آب حوض با آب باران مخلوط شود.
5 - آب چاه
«مسألۀ 55» اگر نجاست به آب چاهى که از زمین مى جوشد - اگرچه کمتر از کُر باشد - برسد، تا وقتى بو یا رنگ یا مزۀ آن به واسطۀ نجاست تغییر نکرده پاک است، ولى مستحب است پس از رسیدن بعضى از نجاستها، به مقدارى که در کتابهاى مفصل نوشته شده، از آن آب بکشند.
«مسألۀ 56» اگر نجاستى در چاه بریزد و بو یا رنگ یا مزۀ آب آن را تغییر دهد، چنانچه تغییر آب چاه از بین برود، بنابر احتیاط وقتى پاک مى شود که با آبى که از چاه مى جوشد مخلوط گردد.