آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
اشاره
امر به معروف و نهى از منکر - یعنى احساس وظیفه و نظارت همگانى در جهت اصلاح آحاد جامعه و دولتمردان و دستور به نیکى و بازدارندگى از پلیدى و زشتى - از فرائض بزرگ اسلامى است که به وسیلۀ آن، دیگر فرائض بر پا مى شود و نشانۀ ولایت مؤمنان نسبت به یکدیگر و راه نیل به مقام بهترین امّت و ملّت بشرى است. امام باقر علیه السلام مى فرماید: «این فریضه راه انبیاء و روش صالحان و تکلیف بزرگى است که به واسطۀ آن، دیگر فرائض اجرا مى گردد، راه ها امن مى شود، کسب و تجارت حلال مى گردد و رونق مى یابد، حقوق مردم تأمین مى شود، زمین ها آباد مى گردد، دشمنان به عدل و انصاف وادار مى شوند و کارها به صلاح مى آید.»
«مسألۀ 2211» «معروف» یعنى چیزى که به حکم شرع یا عقل انجام آن واجب یا مستحب است و «منکر» یعنى چیزى که به حکم شرع یا عقل انجام آن قبیح و حرام یا مکروه است و از این نظر فرقى میان امور فردى و اجتماعى نیست. بنابر این امر به معروف و نهى از منکر یک وظیفۀ عمومى است و حکومت ها و افراد مردم، همه در برابر یکدیگر مسئولیت دارند و باید به این وظیفه عمل نمایند.
«مسألۀ 2212» امر به معروف و نهى از منکر با شرایطى که ذکر خواهد شد، واجب و ترک آن معصیت است و در مورد مستحبّات و مکروهات، امر و نهى مستحبّ است.
«مسألۀ 2213» امر به معروف و نهى از منکر، واجب کفایى است و در صورتى که بعضى از مکلّفین به طور صحیح آن را انجام دهند، از دیگران ساقط مى شود و اگر اقامۀ
معروف و جلوگیرى از منکر، موقوف بر همکارى جمعى از مکلّفین باشد، واجب است همکارى کنند.
«مسألۀ 2214» اگر بعضى از افراد امر و نهى کنند و مؤثر واقع نشود و بعضى دیگر احتمال بدهند که امر یا نهى آنها مؤثر باشد، واجب است امر و نهى کنند.
«مسألۀ 2215» بیان مسألۀ شرعى در امر به معروف و نهى از منکر کفایت نمى کند، بلکه باید مکّلف امر و نهى کند؛ مگر آن که مقصود از امر به معروف و نهى از منکر، با بیان حکم شرعى حاصل شود و یا طرف مقابل، از آن امر و نهى بفهمد.
«مسألۀ 2216» در امر به معروف و نهى از منکر، قصد قربت معتبر نیست، بلکه مقصود اقامۀ واجب و جلوگیرى از حرام است.