آیت الله سید عبدالکریم موسوی اردبیلی
مرجع تقلید شیعه
مسائل متفرّقه ارث
«مسألۀ 3403» «قرآن»، «انگشتر» و «شمشیر» میّت و «لباسى که میّت پوشیده یا براى پوشیدن گرفته و دوخته است» - اگرچه نپوشیده باشد - متعلّق به پسر بزرگ تر است و اگر میّت از این چهار چیز بیشتر از یکى داشته باشد، مثلاً دو قرآن یا دو انگشتر داشته باشد، چنانچه مورد استفاده باشد یا براى استفاده مهیّا شده باشد، متعلّق به پسر بزرگ تر است.
«مسألۀ 3404» اگر پسر بزرگ میّت بیش از یکى باشد - مثلاً از دو زن او در یک زمان دو پسر به دنیا آمده باشد - باید لباس و قرآن و انگشتر و شمشیر میّت را به طور مساوى بین خودشان تقسیم کنند.
«مسألۀ 3405» اگر پسر بزرگ تر میّت پیش از او مرده باشد، اشیاى نامبرده را به بزرگ ترین پسرى که هنگام درگذشت میّت زنده است مى دهند.
«مسألۀ 3406» اگر میّت بدهى داشته باشد، چنانچه بدهىِ او به اندازۀ مال او یا زیادتر باشد، باید چهار چیزى را هم که مال پسر بزرگ تر است و در مسألۀ پیش گفته شد، بابت بدهى او بدهند و اگر قرضش کمتر از مال او باشد، بنابر احتیاط واجب باید از آن چهار چیزى هم که به پسر بزرگ تر مى رسد به نسبت به قرض او بدهند؛ مثلاً اگر همۀ
دارایى او شصت هزار تومان باشد و به مقدار بیست هزار تومان آن از چیزهایى باشد که مال پسر بزرگ تر است و سى هزار تومان هم قرض داشته باشد، بنابر احتیاط واجب پسر بزرگ باید به مقدار ده هزار تومان از آن چهار چیز را بابت قرض میّت بدهد.
«مسألۀ 3407» مسلمان از کافر ارث مى برد، ولى کافر، اگرچه پدر یا پسر میّت باشد، از او ارث نمى برد.
«مسألۀ 3408» اگر کافر بمیرد و وارث مسلمان داشته باشد، همۀ ارث او به وارث مسلمان مى رسد، هرچند جزء دستۀ دوم یا سوم باشد؛ ولى اگر وارث مسلمانى نداشته باشد، ارث او به وارث کافر مى رسد، لکن کافر «مُرْتَد» در این جهت حکم مسلمان را دارد که ارث او به وارث کافر نمى رسد، بلکه اگر وارث مسلمان نداشته باشد، ارث او مال امام مسلمین است.
«مسألۀ 3409» اگر کسى یکى از خویشان خود را عمداً و به ناحق بکشد، از او ارث نمى برد، ولى اگر از روى خطا باشد، مثل آن که سنگ به هوا بیندازد و اتّفاقاً به یکى از خویشان او بخورد و او را بکُشد، از او ارث مى برد، ولى از دیۀ قتل ارث نمى برد.
«مسألۀ 3410» قاتل علاوه بر آن که خود ارث نمى برد، مانع از ارث بردن دیگران نیز نمى شود، بنابر این اگر به عنوان مثال فرزندى پدر خود را عمداً و به ناحق بکشد و میّت فرزند دیگرى نداشته باشد، خود قاتل ارث نمى برد، ولى فرزندان او ارث مى برند و اگر کسى از دستۀ اوّل وجود نداشته باشد، دستۀ دوم ارث مى برند و اگر دستۀ دوم هم وجود نداشته باشد، دستۀ سوم ارث مى برند.
«مسألۀ 3411» هرگاه بخواهند ارث را تقسیم کنند، در صورتى که میّت بچّه اى داشته باشد که در شکم مادر باشد و در طبقۀ او وارث دیگرى هم مانند اولاد و پدر و مادر باشند، براى بچّه اى که در شکم است و اگر زنده به دنیا بیاید ارث مى برد، سهم دو پسر را کنار مى گذارند، ولى اگر احتمال بدهند که بیشتر باشد، مثلاً احتمال بدهند که زن به سه بچّه حامله باشد، سهم سه پسر را کنار مى گذارند و چنانچه مثلاً یک پسر یا یک دختر به دنیا آمد، زیادى را ورثه بین خودشان تقسیم مى کنند.
«مسألۀ 3412» اگر کسى از دو راه با میّت خویشاوندى داشته باشد، در صورتى که مانعى براى ارث بردن از هر دو طریق وجود نداشته باشد یا یکى مانع از طریق دیگرى نگردد، از هر دو راه از او ارث مى برد، بنابر این اگر زن و شوهر با یکدیگر خویشاوند باشند، علاوه بر ارث زن و شوهرى، از جهت خویشاوندى نیز ارث مى برند، از باب مثال اگر مردى بمیرد و زن او دختر عموى او باشد و وارث او فرزندان عمو باشند، زن از دو جهت ارث مى برد.
«مسألۀ 3413» اگر میّت هیچ وارثى نداشته باشد، همۀ مال او متعلّق به امام مسلمین است که در زمان غیبت باید به فقیه جامع الشرایط پرداخت شود.
«مسألۀ 3414» اگر زمان درگذشت اشخاصى که از هم ارث مى برند و تقدّم و تأخّر مرگ آنان معلوم نباشد، اشخاص مزبور از یکدیگر ارث نمى برند و همچنین است اگر تاریخ مرگ یکى معلوم و دیگرى مجهول باشد؛ ولى اگر دو یا چند نفر که از یکدیگر ارث مى برند، با هم غرق شوند و یا زیر آوار بمانند و با هم بمیرند و معلوم نشود کدام یک از آنان اوّل مرده است، همه از یکدیگر نسبت به آنچه قبل از مردن داشته اند ارث مى برند و آنچه را که از یکدیگر ارث مى برند، به سایر ورثۀ آنان منتقل مى شود و اگر یکى از آنان دارایى داشته باشد و دیگرى نداشته باشد، کسى که مال ندارد از دیگرى ارث مى برد و در صورتى که به سبب حوادث دیگرى مانند تصادف اتومبیل یا سقوط هواپیما از دنیا رفته باشند، بنابر اقوى همین حکم جارى مى شود.
«مسألۀ 3415» حقوقى که به خانوادۀ بازنشستگان پرداخت مى شود، اگر پس انداز دوران خدمت باشد، جزء ترکۀ میّت بوده و پس از اداى دَین و وصیّت به همۀ وارثان مى رسد و آنچه که از طرف خود اداره یا ادارۀ بیمه پس از مرگ مى دهند، تابع مقرّرات است و به هر کس بدهند مال او مى شود.
«مسألۀ 3416» اگر وارث، خُنْثاى مشکل باشد - به گونه اى که با هیچ یک از نشانه هاى تعیین شده، مرد یا زن بودن او مشخّص نشود - نصف ارث یک مرد و نصف ارث یک زن را به او مى دهند.